ردف

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ر-د-ف3 sîga, 12 mücavir kök, 3 ayet, 3 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.تبعجوبرَدِفَردفغيثرببمُرْدِفِينَألفالرَّادِفَةُملكمددبعضقول

KökSîga 3Ayet 3Sure 3Mücavir 12

▶ Ağı aç (3B)

ردف

ر - د - ف

KÖK
  • 3 geçiş
  • 3 ayet
  • 3 sîga
  • 13 sözlük

Ridaf, binenin arkasına binilen yer, terki demektir. Artçı anlamına da gelir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Ridaf, binenin arkasına binilen yer, terki demektir. Artçı anlamına da gelir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.147 harf
باب الدال والراء والفاء معهما ر د ف، ف ر د، ر ف د، د ف ر، ف د ر مستعملات ردف: الرِّدْفُ: ما تَبِعَ شيئاً فهو رِدْفُه، إذا تتابع شيءٌ خَلْفُ شيءٍ فهو التّرادُف، والجميعُ: الرُّدافَى، قال: عُذافِرةٌ تَقَمَّصُ بالرُّدافىَ تَخَوَّنَها نُزولي وارتِحالي ويقال: جاءَ القومُ رُدافَى أي بعضهم يتبع بعضاً. ورَديفُكَ: الذي تُردِفه خَلفَك، ويَرْتَدِفُكَ، ويُردِفُه غيرُك. ونَزَلَ بالقوم أمرٌ قد رَدِفَ لهم
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.343 harf
الرَدْفُ: المُرْتَدَفُ، وهو الذي يركب خلف الراكب. وأَرْدَفْتُهُ أنا، إذا أركَبته معك، وذلك الموضع الذي يركبه رِدافٌ. وكلُّ شيء تبِعَ شيئاً فهو رِدْفَهُ. وهذا أمرٌ ليس له رِدْفٌ، أي ليس له تَبِعَةٌ. والرِدْفُ في الشعر: حرف ساكن من حروف المد واللين يقع قبل حرف الرويّ ليس بينهما شيء، فإن كان ألفاً لم يَجْزْ معها غيرها، وإن كان واواً جاز معها الياء. والرِدْفانِ: الليلُ والنهارُ. والردافَةُ: الاسمُ من
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR9.309 harf
د ر ف ردف ، رفد ، فدر ، فرد ، دفر : مستعملات . ردف : قال الليث : الرِّدْفُ ما تَبع شيئاً فهو رِدْفُه ، وإذا تَتابَع شيءٌ خلْفَ شيء فهو التَّرادُف ، والجميع الرُّدافَى ، وقال لبيد : عُذَافرةٌ تَقَمَّصُ بالرُّدافَى تَخَوَّنها نُزولي وارْتِحَالي ويقال : جاء القوم رُدَافَى ، أي بعضهم يَتْبعُ بعضاً . ويقال : للْحُداةِ الرُّدافَى ، وأنشد أبو عبيد قول الراعي : وَخُودٍ من اللائي يسمِّعنَ بالضُّحَى
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR8.242 harf
(باب الراء والدال وما يثلثهما) (ردس) الراء والدال والسين أُصَيلٌ يدلُّ على ضربِ شيءٍ بشيء. يقال ردَسْتُ الأرض بالصّخرةِ وغيرها، إذا ضربْتَها بها. والمِرْدَاس: صَخْرة عظيمة، مِفْعال من رَدَسْت. قال الأصمعيُّ: ما أدرِي أين رَدَس؟ أي ذَهب. والقياسُ واحدٌ، لأنَّ الذاهبَ يقال له: ذَهَب في الأرض، وضَرَب في الأرض. (ردك) الراء والدال والكاف ليس أصلاً، لكنهم يقولون: خَلْقٌ مُرَوْدَكٌ؛ أي سمين. قال:
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.426 harf
- الردف: التابع، وردف المرأة: عجيزتها، والترادف: التتابع، والرادف: المتأخر، والمردف: المتقدم الذي أردف غيره، قال تعالى: ﴿فاستجاب لكم أني ممدكم بألف من الملائكة مردفين﴾ [الأنفال/9]، قال أبو عبيدة: مردفين: جائين بعد (انظر: مجاز القرآن 1/241)، فجعل ردف وأردف بمعنى واحد، وأنشد: *إذا الجوزاء أردفت الثريا* (هذا شطر بيت، وعجزه: *** ظننت بآل فاطمة الظنونا وهو لخزيمة بن نهد، والبيت في العباب (ردف) ؛
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.207 harf
ر د ف هو رديفه وردفه وقد ردفه وأردفه وارتدفه وتردفه‏:‏ ركب خلفه‏.‏ واستردفه‏:‏ سأله أن يردفه فأردفـه‏.‏ ويقـال ارتدفـت‏:‏ فلانـاً جعلتـه رديفـاً‏.‏ وأتينـا فلانـاً فارتدفناه أي أخذناه واركبناه وراءنا‏.‏ ووطأ له على رداف دابته وهو مقعد الرديف من قطاتها‏.‏ وهذه دابة لا تردف ولا ترادف‏:‏ لا تقبل الرديف‏.‏ وجاؤوا ركباناً وردافى جمع رديف‏.‏ وجاؤا ردافى‏:‏ مترادفين ركب بعضهـم خلـف بعـض إذا لـم
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR9.872 harf
الرِّدْفُ: ما تَبِعَ الشيءَ. وكل شيء تَبِع شيئاً، فهو رِدْفُه، وإذا تَتابع شيء خلف شيء، فهو التَّرادُفُ، والجمع الرُّدافَى؛ قال لبيد:عُذافِرةٌ تَقَمَّصُ بالرُّدافَى، تَخَوَّنَها نُزولي وارْتِحالي ويقال: جاء القوم رُدافَى أَي بعضهم يتبع بعضاً. ويقال للحُداةِ الرُّدافَى؛ وأَنشد أَبو عبيد للراعي: وخُود، من اللاَّئي تَسَمَّعْنَ بالضُّحى قَرِيضَ الرُّدافَى بالغِناء المُهَوِّدِ وقيل: الرُّدافَى
Maddenin bağlantısı

الرِّدْفُ: ما تَبِعَ الشيءَ. وكل شيء تَبِع شيئاً، فهو رِدْفُه، وإذا تَتابع شيء خلف شيء، فهو التَّرادُفُ، والجمع الرُّدافَى؛ قال لبيد:عُذافِرةٌ تَقَمَّصُ بالرُّدافَى، تَخَوَّنَها نُزولي وارْتِحالي ويقال: جاء القوم رُدافَى أَي بعضهم يتبع بعضاً. ويقال للحُداةِ الرُّدافَى؛ وأَنشد أَبو عبيد للراعي: وخُود، من اللاَّئي تَسَمَّعْنَ بالضُّحى قَرِيضَ الرُّدافَى بالغِناء المُهَوِّدِ وقيل: الرُّدافَى الرَّدِيف. وهذا أَمْر ليس له رِدْفٌ أَي ليس له تَبِعةٌ. وأَرْدَفَه أَمْرٌ: لغةٌ في رَدِفَه مثل تَبِعَهُ وأَتْبَعَه بمعنًى؛ قال خُزَيْمةُ بن مالك ابن نَهْدٍ: إذا الجَوْزاءُ أَرْدَفَتِ الثُّرَيّا، ظَنَنْتُ بآلِ فاطِمَةَ الظُّنُونا يعني فاطمةَ بنتَ يَذْكُرَ بن عَنَزَةَ أَحَدِ القارِظَين؛ قال ابن بري: ومثل هذا البيت قول الآخر: قَلامِسة ساسُوا الأُمورَ فأَحْسَنوا سِياسَتَها، حتى أَقَرَّتْ لِمُرْدِفِ قال: ومعنى بيت خزيمة على ما حكاه عن أَبي بكر بن السراج أَن الجوزاء تَرْدَفُ الثريَّا في اشْتِدادِ الحرّ فَتَتَكَبَّدُ السماء في آخر الليل، وعند ذلك تَنْقطعُ المياه وتَجِفُّ فتتفرق الناسُ في طلب المياه فَتَغِيبُ عنه مَحْبُوبَتُه، فلا يدري أَين مَضَتْ ولا أَين نزلت. وفي حديث بَدْر: فأَمَدَّ هُمُ اللّه بأَلفٍ من الملائكة مُرْدِفِينَ أَي مُتتابعينَ يَرْدَفُ بعضُهم بعضاً. ورَدْفُ كل شيء: مؤخَّرُه. والرِّدْفُ: الكَفَلُ والعجُزُ، وخص بعضهم به عَجِيزَةَ المرأَة، والجمع من كل ذلك أَرْدافٌ. والرَّوادِفُ: الأَعْجازُ؛ قال ابن سيده: ولا أَدري أَهو جمع رِدفٍ نادر أَم هو جمع رادِفةٍ، وكله من الإتباع. وفي حديث أَبي هريرة: على أَكتافِها أَمثالُ النَّواجِدِ شَحْماً تَدْعونه أَنتم الرَّوادِفَ؛ هي طرائِقُ الشَّحْمِ، واحدتها رادِفةٌ. وتَرَادَفَ الشيءُ: تَبِع بعضُه بعضاً. والترادفُ: التتابع. قال الأَصمعي: تَعاوَنُوا عليه وتَرادفوا بمعنى. والتَّرادُفُ: كِناية عن فعلٍ قبيح، مشتق من ذلك. والارْتِدافُ: الاسْتِدْبارُ. يقال: أَتينا فلاناً فارْتَدَفْناه أَي أَخذناه من ورائه أَخذاً؛ عن الكسائي. والمُتَرادِفُ: كل قافية اجتمع في آخرها ساكنان وهي متفاعلان (* قوله «متفاعلان إلخ» كذا بالأصل المعوّل عليه وشرح القاموس.) ومستفعلان ومفاعلان ومفتعلان وفاعلتان وفعلتان وفعليان ومفعولان وفاعلان وفعلان ومفاعيل وفعول، سمي بذلك لأَن غالب العادة في أَواخر الأَبيات أَن يكون فيها ساكن واحد، رَوِيّاً مقيداً كان أَو وصْلاً أَو خُروجاً، فلما اجتمع في هذه القافية ساكنان مترادفان كان أَحدُ الساكنين رِدْفَ الآخَرِ ولاحقاً به. وأَرْدَفَ الشيءَ بالشيء وأرْدَفَه عليه: أَتْبَعَه عليه؛ قال: فأَرْدَفَتْ خَيلاً على خَيْلٍ لي، كالثِّقْل إذْ عالى به المُعَلِّي ورَدِفَ الرجلَ وأَرْدَفَه: رَكِبَ خَلْفَه، وارْتَدَفَه خَلْفَه على الدابة. ورَدِيفُكَ: الذي يُرادِفُك، والجمع رُدَفاء ورُدافَى، كالفُرادَى جمع الفريد. أَبو الهيثم: يقال رَدِفْتُ فلاناً أَي صرت له رِدْفاً. الزجاج في قوله تعالى: بأَلْفٍ من الملائكةِ مُرْدِفِينَ؛ معناه يأْتون فِرْقَةً بعد فرقة. وقال الفراء: مردفين متتابعين، قال: ومُرْدَفِينَ فُعِلَ بهم. ورَدِفْتُه وأَرْدَفْتُه بمعنى واحد؛ شمر: رَدِفْتُ وأَرْدَفْتُ إذا فَعَلْتَ بنفسك فإذا فعلت بغيرك فأَرْدَفْتُ لا غير. قال الزجاج: يقال رَدِفْتُ الرجل إذا ركبت خلفه، وأَرْدَفْتُه أَركبته خلفي؛ قال ابن بري: وأَنكر الزُّبَيْدِي أَرْدَفْتُه بمعنى أَركبته معك، قال: وصوابه ارْتَدَفْتُه، فأَما أَرْدَفْتُه ورَدِفتُه، فهو أَن تكون أَنت رِدْفاً له ؛ وأَنشد: إذا الجوْزاءُ أَرْدَفَتِ الثُّرَيّا لأَن الجَوْزاء خَلْف الثريا كالرِّدْف. الجوهري: الرِّدْفُ المُرْتَدِفُ وهو الذي يركب خلف الراكب. والرَّديفُ: المُرْتَدِفُ، والجمع رِدافٌ. واسْتَرْدَفَه: سَأَله أَن يُرْدِفَه. والرِّدْفُ: الراكب خَلْفَك. والرِّدْفُ: الحَقيبةُ ونحوها مما يكون وراء الإنسان كالرِّدْف؛ قال الشاعر:فبِتُّ على رَحْلي وباتَ مَكانَه، أُراقِبُ رِدْفي تارةً وأُباصِرُهْ ومُرادَفَةُ الجَرادِ: رُكُوبُ الذكر والأُُنثى والثالث عليهما. ودابةٌ لا تُرْدِفُ ولا تُرادِفُ أَي لا تَقْبَلُ رَديفاً. الليث: يقال هذا البِرْذَوْنُ لا يُرْدِفُ ولا يُرادِفُ أَي لا يَدَعُ رَديفاً يَرْكَبُه. قال الأَزهري: كلام العرب لا يُرادِفُ وأَما لا يُرْدِفُ فهو مولَّد من كلام أَهْلِ الحَضَرِ. والرِّدافُ: مَوْضِعُ مَرْكَبِ الرَّدِيفِ؛ قال: ليَ التَّصْديرُ فاتْبَعْ في الرِّدافِ وأَرْدافُ النُّجومِ: تَوالِيها وتَوابِعُها. وأرْدَفَتِ النجومُ أَي تَوالَتْ. والرِّدْفُ والرَّديفُ: كوْكَبٌ يَقْرُبُ من النَّسْرِ الواقعِ.والرَّديفُ في قول أَصحابِ النجوم: هوالنَّجْم الناظِرُ إلى النجم الطالع؛ قال رؤبة: وراكِبُ المِقْدارِ والرَّديفُ أَفْنى خُلُوفاً قَبْلَها خُلُوفُ وراكبُ المِقْدارِ: هو الطالع، والرَّديفُ هو الناظر إليه. الجوهري: الرَّديفُ النجْمُ الذي يَنُوءُ من المَشْرِقِ إذا غاب رَقيبُه في المَغْرِب. ورَدِفَه، بالكسر، أَي تَبِعَه؛ وقال ابن السكيت في قول جرير:على علَّةٍ فيهنَّ رَحْلٌ مُرادِفُ أَي قد أَرْدَفَ الرَّحْلُ رَحْلَ بعير وقد خَلَفَ؛ قال أَوس: أَمُونٍ ومُلْقًى للزَّمِيلِ مُرادِفِ (* قوله « أمون إلخ» كذا بالأصل.) الليث: الرِّدْفُ الكَفَلُ. وأَرْدافُ المُلوك في الجاهلية الذين كانوا يَخْلُفونهم في القِيام بأَمر المَمْلَكة، بمنزلة الوُزَراء في الإسلام، وهي الرَّدافةُ، وفي المحكم: هم الذين كانوا يَخْلُفُونَهم نحو أَصحاب الشُّرَطِ في دَهْرِنا هذا. والرَّوادِفُ: أَتباع القوم المؤخَّرون يقال لهم رَوادِفُ وليسوا بأَرْدافٍ. والرِّدْفانِ: الليلُ والنهار لأَن كل واحد منهما رِدْفُ صاحبه. الجوهري: الرِّدافةُ الاسم من أَرْدافِ المُلُوك في الجاهِلِيّة. والرِّدافةُ: أَن يَجْلِسَ الملِكُ ويَجْلِسَ الرِّدْفُ عن يمينه، فإذا شَرِبَ الملكُ شرب الرِّدْفُ قبل الناس، وإذا غزا الملِكُ قعد الردفُ في موضعه وكان خَلِيفَتَه على الناس حتى يَنْصَرف، وإذا عادتْ كَتِيبةُ الملك أَخذ الرِّدْفُ المِرْباعَ، وكانت الرِّدافةُ في الجاهلية لبني يَرْبُوع لأَنه لم يكن في العرب أَحدٌ أَكثرُ إغارة على ملوك الحِيرةِ من بني يَرْبُوع، فصالحوهم على أَن جعلوا لهم الرِّدافةَ ويَكُفُّوا عن أَهلِ العِراقِ الغارةَ؛ قال جرير وهو من بني يَرْبُوع: رَبَعْنا وأَرْدَفْنا المُلُوكَ، فَظَلِّلُوا وِطابَ الأَحالِيبِ الثُّمامَ المُنَزَّعا وِطاب: جمع وَطْبِ اللَّبَن؛ قال ابن بري: الذي في شعر جرير: ورادَفْنا الملوك؛ قال: وعليه يصح كلام الجوهري لأَنه ذكره شاهداً على الرِّدافةِ، والرِّدافة مصدر رادَف لا أَرْدَفَ. قال المبرد: وللرِّدافةِ مَوْضِعان: أحَدُهما أَن يُرْدِفَ الملوك دَوابَّهم في صَيْدٍ أَو تَرَيُّفٍ، والوجه الآخر أَنْ يَخْلُفَ الملِكَ إذا قام عن مَجْلِسِه فيَنْظُرَ في أَمْرِ الناس؛ أَبو عمرو الشّيبانيُّ في بيت لبيد: وشَهِدْتُ أَنْجِيةَ الأُفاقةِ عالياً كَعْبي، و أَرْدافُ المُلُوكِ شُهودُ قال: وكان الملِكُ يُرْدِفُ خَلفه رجلاً شريفاً وكانوا يركبون الإبل. ووجَّه النبيُّ، صلى اللّه عليه وسلم، مُعاوِيةَ مع وائلِ بن حُجْرٍ رسولاً في حاجةٍ له، ووائِلٌ على نَجِيبٍ له، فقال له معاوية: أَرْدِفْني، وسأَله أَن يُرْدِفَه، فقال: لسْتَ من أَرْدافِ المُلُوك؛ وأَرْدافُ المُلوك: هم الذين يَخْلُفُونهم في القِيامِ بأَمْرِ المَمْلَكةِ بمنزلة الوزَراء في الإسلام، واحدهم رِدْفٌ، والاسم الرِّدافةُ كالوزارةِ؛ قال شمر: وأَنشد ابن الأعرابي: هُمُ أَهلُ أَلواحِ السَّريرِ ويمْنه، قَرابينُ أَردافٌ لهَا وشِمالُها قال الفراء: الأرْدافُ ههنا يَتْبَعُ أَوَّلَهُم آخِرُهم في الشرف، يقول: يتبع البَنُونَ الآباء في الشَّرف؛ وقول لبيد يصف السفينة: فالْتامَ طائِقُها القَديمُ، فأَصْبَحَتْ ما إنْ يُقَوِّمُ دَرْأَها رِدْفانِ قيل: الرِّدْفانِ الملاّحانِ يكونانِ على مُؤَخَّر السفينة؛ وأَما قول جرير: منَّا عُتَيْبَةُ والمُحِلُّ ومَعْبَدٌ، والحَنْتَفانِ ومنهم الرِّدْفانِ أَحَدُ الرِّدْفَيْن: مالكُ بن نُوَيْرَةَ، والرِّدْفُ الآخر من بني رَباحِ بن يَرْبُوع. والرِّدافُ: الذي يجيء (* قوله «والرداف الذي يجيء» كذا بالأصل. وفي القاموس: والرديف الذي يجيء بقدحه بعد فوز أحد الأيسار أو الاثنين منهم فيسألهم أن يدخلوا قدحه في قداحهم. قال شارحه وقال غيره هو الذي يجيء بقدحه إلى آخر ما هنا، ثم قال: والجمع رداف.) بِقدْحِه بعدما اقتسموا الجَزُورَ فلا يردُّونَه خائباً، ولكن يجعلون له حَظّاً فيما صار لهم من أَنْصِبائِهم. الجوهري: الرِّدْفُ في الشعر حَرْفٌ ساكن من حروف المَدّ واللِّينِ يَقعُ قبل حرف الرّوِيّ ليس بينهما شيء، فإن كان أَلفاً لم يَجُز معها غيرها، وإن كان واواً جاز معه الياء. ابن سيده: والردف الأَلف والياء والواو التي قبل الروي، سمي بذلك لأَنه ملحق في التزامه وتَحَمُّلِ مراعاته بالروي، فجرى مَجْرى الرِّدْفِ للراكب أَي يَلِيه لأَنه ملحق به، وكُلْفَته على الفرس والراحلة أَشَقُّ من الكُلْفة بالمُتَقَدِّم منهما، وذلك نحو الأَلف في كتاب وحساب، والياء في تَلِيد وبَلِيد، والواو في خَتُولٍ وقَتول؛ قال ابن جني: أَصل الردف للأَلف لأَن الغَرَض فيه إنما هو المدّ، وليس في الأَحرف الثلاثة ما يساوي الأَلف في المدّ لأَن الأَلف لا تفارق المدَّ، والياء والواو قد يفارقانه، فإذا كان الرِّدْف أَلفاً فهو الأَصل، وإذا كان ياء مكسوراً ما قبلها أَو واواً مضموماً ما قبلها فهو الفرع الأَقرب إليه، لأَن الأَلف لا تكون إلا ساكنة مفتوحاً ما قبلها، وقد جعل بعضهم الواو والياء رِدْفَيْن إذا كان ما قبلهما مَفْتوحاً نحو رَيْبٍ وثَوْبٍ، قال: فإن قلت الردف يتلو الراكبَ والرِّدْفُ في القافية إنما هو قبل حرف الرَّوِيّ لا بعده، فكيف جاز لك أَن تُشَبِّهَه به والأَمر في القضية بضدّ ما قدَّمته؟ فالجواب أَن الرِّدْفَ وإِن سبق في اللفظ الروِيَّ فإنه لا يخرج مما ذكرته، وذلك أَن القافية كما كانت وهي آخر البيت وجهاً له وحِلْيَةً لصنعته، فكذلك أَيضاً آخِرُ القافية زينةٌ لها ووجهٌ لِصَنْعَتِها، فعلى هذا ما يجب أَن يَقَعَ الاعْتِدادُ بالقافِية والاعتناءُ بآخِرِها أَكثر منه بأَوّلها، وإذا كان كذلك فالرّوِيّ أَقْرَبُ إلى آخر القافية من الرّدف، فبه وَقَعَ الابتداء في الاعتداد ثم تَلاه الاعتدادُ بالردف، فقد صار الردف كما تراه وإن سبق الروي لفظاً تبعاً له تقديراً ومعنًى، فلذلك جاز أَن يشبه الردفُ قبل الرَّوِيّ بالردف بعدَ الراكبِ، وجمع الرِّدْفِ أَرْدافٌ لا يُكَسَّر على غير ذلك. ورَدِفَهُمُ الأَمْرُ وأَرْدَفَهم: دَهَمَهُم. وقوله عز وجل: قل عَسَى أَن يكون رَدِفَ لكم؛ يجوز أَن يكون أَرادَ رَدِفَكُم فزاد اللام، ويجوز أَن يكون رَدِفَ مـما تَعَدَّى بحرف جرّ وبغير حرف جرّ. التهذيب في قوله تعالى: رَدِفَ لكم، قال: قَرُبَ لكم، وقال الفراء: جاء في التفسير دنا لكم فكأَنَّ اللام دخلت إِذ كان المعنى دنا لكم، قال: وقد تكون اللام داخلة والمعنى رَدِفَكم كما يقولون نقَدتُ لها مائةً أَي نقدْتها مائة. ورَدِفْتُ فلاناً ورَدِفْتُ لفلان أَي صرت له رِدْفاً، وتزيد العربُ اللامَ مع الفعل الواقع في الاسم المنصوب فتقول سَمِع له وشكَرَ له ونَصَحَ له أَي سَمِعَه وشكَرَه ونصَحَه. ويقال: أَرْدَفْت الرجل إذا جئت بعده. الجوهري: يقال كان نزل بهم أَمْرٌ فَرَدِفَ لهم آخَرُ أَعظمُ منه. وقال تعالى: تَتْبَعُها الرَّادِفةُ. وأَتَيْناه فارْتَدفناه أَي أَخذناه أَخذاً. والرَّوادِف: رَواكِيبُ النخلةِ، قال ابن بري: الرَّاكُوبُ ما نَبَتَ في أَصلِ النخلة وليس له في الأَرض عِرْقٌ. والرُّدافَى، على فُعالى بالضمِّ: الحُداةُ والأَعْوانُ لأَنه إذا أَعْيا أَحدهم خَلَفه الآخر؛ قال لبيد:عُذافرةٌ تَقَمَّصُ بالرَّدافَى، تَخَوَّنَها نُزُولي وارْتِحالي ورَدَفانُ موضع، واللّه أَعلم.

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR431 harf
* ر د ف * * الرِّدْفُ المُرْتَدِفُ * وهو الذي يركب خلف الراكب و * أرْدَفَهُ * أركبه خلفه وكل شيء تبع شيئا فهو * رِدْفُهُ * و * الرِّدْفُ * أيضا الكفل والعجز و * الرَّدِيفُ * المرتدف و * رَدِفَهُ * بالكسر أي تبعه يقال نزل بهم أمر فردف لهم آخر أي أعظم منه قال الله تعالى ﴿تتبعها الرادفة﴾ و * أرْدَفَهُ * مثله نظيره تبعه وأتبعه وهذه دابة لا * تُرَادِفُ * أي لا تحمل رديفا و * اسْتَرْدَفَهُ * سأله أن
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR9.213 harf
الردف بالكسر: الراكب، خلف الراكب، كالمرتدف، نقله الجوهري، والرديف وجمعه: رداف، نقله الجوهري أيضا، والردافى، كحبارى، ومنه قول الراعي: وخود من اللائي يسمعن في الضحىقريض الردافى بالغناء المهود ويقال: الردافى هنا: جمع رديف، وبهما فسر. وكل ما تبع شيئا فهو ردفه. قال الليث: الردف: كوكب قريب من النسر الواقع. الردف أيضا: تبعة الأمر، يقال: هذا أمر ليس له ردف، أي: ليس له تبعة، نقله الجوهري، وهو
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR14.936 harf
رَدِفَهُ 1 رَدِفَهُ ذ , (T, S, O, Msb, K &c.,) aor. رَدَفَ , (K,) inf. n. رَدْفٌ, (MA, KL,) He rode behind him [on the same beast]; (AZ, Sh, Zj, T, MA, Msb;) [and] so رَدَفَهُ, [aor. رَدُفَ ;] (M;) and ↓ اردفهُ; (AZ, Sh, T, M;) said by IAar to signify the same as رَدِفَهُ: (T:) [or, in other words,] رَدِفَهُ signifies he became to him a رِدْف [meaning a رَدِيف]; and so رَدِفَ لَهُ; for the Arabs
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.528 harf
رَدَفَ رَدَفَ I , U ( n. ac. رَدْف 1 ), a. Followed; succeeded. b. Rode behind. رَدِفَ رَدِفَ A ( n. ac. رَدَف 4 ), a. see supra (a) . رَاْدَفَ رَاْدَفَ III , a. Represented, was the representative, the deputy of; was a vicegerent, viceroy, regent. b. Rode behind; carried another behind; carried two riders ( animal ); mounted upon each other, hung together ( locusts ). c. Was
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR31.624 harf
ردف رَدِفَ - يَرْدَفُ - رَادِف - رَادِفَة - أَرْدَفَ - يُرْدِفُ - مُرْدِف - مُرْدِفِيْن رَدِفَ - يَرْدَفُ + كائن أو شيء أو أمر + كائناً أو شيئاً أو أمراً: يليه: يكون بعده وخلفه مباشرة في المكان أو في الفعل فيتبعه ويأتي بعده: يأخذ دوره ويصطف متهيأ للفعل والتأثير بعد آخر وخلفه مباشرة، مكاناً أو زماناً رَدِفَ - يَرْدَفُ + كائن أو شيء أو أمر +
Tamamını oku

Sîgalar(3)

Mücavir kökler12 mücavir (17 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. غيث

    1 ortak ayet · Ğays (p.se), Yağmur suyu ile yetişen bitki demektir

  2. ألف

    1 ortak ayet · Lif ip yapılan ipliklerden herbirine denir

  3. عسى

    1 ortak ayet · Umulur

  4. مدد

    1 ortak ayet · Kiriş demektir

  5. جوب

    1 ortak ayet · Cevbe içi su dolu çukur, kova demektir

  6. عجل

    1 ortak ayet · Buzağı demektir

  7. بعض

    1 ortak ayet · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…

  8. تبع

    1 ortak ayet · İnek yavrusu, dana demektir

  9. ملك

    1 ortak ayet · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder

  10. ربب

    1 ortak ayet · Ribve, tümsek demektir

  11. كون

    1 ortak ayet · Kevn, tepe demektir

  12. قول

    1 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

Geçtiği ayetler(3)

Sîga sayfası: الرَّادِفَةُ
  1. تَتْبَعُهَا الرَّادِفَةُ

    Peşinden gelenVe peşinden bie başkası gelir.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökردف
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerتبع, تلو, خلف, لحق
Zıt Kökسبق
Çekirdek Özet 1Bir binek üzerinde veya bir doğrultuda öndekinin hemen arkasına, terkisine yerleşerek onu kesintisiz izleme
Çekirdek Özet 2Bir olgunun, hükmün veya varlığın öncekini aralıksız takip ederek onun peşi sıra ve ona bitişik biçimde gelmesi
Çekirdek Özet 3Öncelik-sonralık dizgesinde kopukluk olmaksızın birbirini ikmal eden ve birbirine eklemlenen ardışıklık nizamı
Kritik Hata RiskiKökün salt soyut bir «sonradan gelme» veya basit bir «eş anlamlılık» sanılarak, öndekine doğrudan temas eden ve onu yüklenen bitişik ardışıklık dinamizminin gözden kaçırılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ردGeri çevirme, geri döndürme, bir sınır veya dayanağa çarparak geri gelme; ردد, ردأ, ردم, ردي köklerinde görüldüğü üzere bir direnç noktasıyla irtibatlı olma veya arka planda destek/engel teşkil etmeفÇekirdeğin arka plan ve geri çevirme hareketine ağız, kenar ve dış çeper teması ekleyerek, bir şeyin arka eteğine veya terkisine doğrudan tutunup onu takip eden kesintisiz bir ardışıklık anlamı kazandırmıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
رİnsan başıÖnde olanı, başlangıç noktasını, yönlendirici ve kılavuz ilkeyi temsil eder
دKapıGeçişi, eşikten içeri girmeyi, bir konuma adım atmayı ve hareketi simgeler
فAğızAçıklık, kenar, temas noktası ve peşi sıra eklemlenme dinamizmini ifade eder
ردفBaşı takip eden kapıdan kenara eklemlenmeÖndeki başı veya kılavuzu esas alarak açılan yoldan hemen onun arkasına, terkisine yerleşip ona temas halinde kesintisizce dahil olma eylemidir

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir binek hayvanına binen asıl binicinin hemen arkasına, semerin arka kısmına (krup/terki) oturmak; bu yere oturan kişiye «redîf», oturulan yere «ridâf» denir
Cahiliye şiiri kullanımıLebîd b. Rebîa divanında binek devesinin yürüyüşünü ve terki yolcularını taşırken sergilediği gücü tasvir ederken şöyle der: عُذافِرةٌ تَقَمَّصُ بالرُّدافَى / تَخَوَّنَها نُزولي وارْتِحالي
Erken Arapça kullanımHîre meliklerinin yönetiminde hükümdardan hemen sonra gelen, onun sağında oturan ve onun yokluğunda yerine geçen ikinci derecedeki vezir ve naip konumundaki yöneticilere Cahiliye ve erken dönemde «erdâfü’l-mülûk» denilirdi

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dîvânu Lebîd.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde ردف kökü arkaik bir ardışıklık, kovalama ve arkadan yetişme semantiği taşır. Kuzeybatı Sami dillerinde, bilhassa İbranice ve Aramice/Süryanice katmanında kök doğrudan «kovalamak, peşine düşmek, ısrarla ardı sıra gitmek» anlamında (İbranice רָדַף [rādap], Süryanice ܪܕܰܦ [rdap]) karşılık bulur. Bu dillerde eylem daha ziyade düşmanı veya avı arkasından şiddetle takip etme ve kovalamayı ifade ederken; Güney Sami / Arapça kolunda kök, şiddetli kovalamadan ziyade «hemen arkasına binme, terkisine yerleşme, aralıksız ardışıklık ve birbirini tamamlama» yönünde bir semantik odaklanma yaşamıştır. Akadca katmanında ise benzer fonetik ve semantik yapı radāpu biçiminde düşmanı kovalamak ve peşi sıra gitmek anlamıyla mevcuttur. Böylece kök, Proto-Sami düzeyindeki dinamik «arkadan yetişip yapışma» matrisinden Arapçada «terkide yer alma ve boşluksuz ardıllık» formuna evrilmiştir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönرد çekirdeğinden türeyişArka tarafta bulunma, dayanak teşkil etme ve öndekinin hareketine doğrudan eklemlenme üzerinden binek terkisine ve hemen ardından gelen olgulara ad olmuşturKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice rādap, Süryanice rdap, Akadca radāpuBatı ve Doğu Sami kollarında arkasından koşmak, kovalamak ve izlemek manasındayken, Arapçada bitişik ardıllık ve terki manasına evrilmiştirKesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik hipotezlerBazı Berberice köklerdeki ardıllık ve takip bildiren unsurlarla muhtemel paralellikler ileri sürülmüşse de doğrulanmış kesin veri sınırlıdırMuhtemel

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Gesenius Hebrew Grammar, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
ردفAnlamlıTerkide olma, ardışıklıkBirinin arkasına binmek, peşi sıra boşluksuz gelmekHedef kök; Kur'an'da geçer
رفدAnlamlıDestekleme, bağış, dayanakBirine yardım etmek, ihsanda bulunmak, arka çıkmakHedef kökle ortak çekirdek; arkadan destek olma yönüyle akrabadır; Kur'an'da geçer
درفKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
دفرAnlamlıİtme, defetme, kokuşmaBirini sertçe arkasından itmek, defetmek; kötü kokuİtme hareketiyle arkadan uygulanan güç ilişkisi taşır; Kur'an'da geçmez
فردAnlamlıTeklik, yalnızlık, ayrışmaAkranlarından ve benzerlerinden ayrılarak tek başına kalmakArdışık birlikteliğin zıddı olarak yalnızlaşmayı bildirir; Kur'an'da geçer
فدرAnlamlıGevşeme, doyum, kaya parçasıDağdan kopan büyük kaya; erkeğin çiftleşmeden gevşeyip kesilmesiKatılık ve hareketin ardıllığının kesintiye uğraması; Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
ردفMerkezBitişik ardışıklıkÖndekine doğrudan temas ederek veya onun hemen arkasındaki boşluğu doldurarak gelmeBir binek üzerindeki iki süvari gibi aralarında fasıla bulunmayan ardıllık
تبعKomşuTabi olma, izlemeBir kimsenin veya fikrin izinden gitme, buyruğuna uymaFiziksel temas veya mutlak bitişiklik şartı olmaksızın iz sürme ve itaati ifade eder
تلوKomşuSıralı takip, okumaBir metni veya diziyi sırasıyla, harfi harfine takip etmeZamansal veya metinsel dizilimde birbiri ardınca intizamla gelme
خلفKomşuArkada kalma, halefiyetBirinin ardından gelip onun bıraktığı boşluğa veya makama yerleşmeÖncekinin ayrılması veya yokluğunda onun yerine geçme ön plandadır
لحق / لحقKomşuYetişme, kavuşmaGeride olanın hızlanarak öndekine ulaşması ve ona dahil olmasıMesafe farkının kapanarak sonradan temasın kurulmasını anlatır
سبقZıtÖne geçme, kılavuzlukBaşkalarından önce davranıp ileri fırlama, geride bırakmaZaman, mekan veya fazilet bakımından en önde bulunup ardındakileri geride bırakma

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaردفTerkide gelme, ardışıklıkÖndekinin hemen peşine, terkisine bitişik biçimde dahil olma ve onu takip etmeKesin
Latincesuccedere, sequiArdından gelme, izlemeÖncekinin yerini alma ve peşinden gelme anlamını verir; terkideki doğrudan fiziksel temas nüansını tam taşımazGüçlü
İngilizcesucceed, follow closely, ride pillionYakından takip etme, terkide gitmeBir binek üzerinde arkada oturma (pillion) ve yakından aralıksız takip etme hallerini karşılarGüçlü
Almancanachfolgen, hintensitzenPeşinden gelme, arkada oturmaKronolojik veya mekânsal olarak hemen ardında yer almayı ifade ederGüçlü
Fransızcasuccéder, chevaucher en croupeArdılı olma, krupta/terkide binmeFransızca krupta binme tabiri kökün somut binek anlamını birebir yansıtırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
رَدِفَYaklaşan ve enseye binen azapİnkarcıların aceleyle istedikleri azabın bir kısmının hemen enselerine bindiğini, arkalarından yetiştiğini bildiren bağlam (Neml 27:72)
مُرْدِفِينَBirbiri ardınca eklemlenen melek saflarıBedir Savaşı'nda müminlere gönderilen meleklerin kesintisiz dalgalar halinde birbirini takip etmesi veya müminlerin arkasında artçı destek olması (Enfâl 8:9)
الرَّادِفَةُİlk sarsıntının hemen ardındaki ikinci kozmik vuruşKıyamet gününde yeri ve göğü sarsan ilk sur üflemesini (râcife) gecikmeksizin ve bitişik olarak takip eden ikinci sarsıntı (Nâziât 79:7)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamEsrâr-ı kıyamet ve nüzûl-i melâikeNâziât suresindeki râcife ve râdife kavramları üzerinden kıyametin iki evreli kozmik infilakı ve meleklerin müminlere imdadı tartışılmıştırİki kozmik evre arasındaki kaçınılmaz ve aralıksız nedensel ardışıklık
FıkıhBineğe binme ve hac ahkamıBir hayvana iki kişinin aynı anda binmesi (terkîf/irtidâf) konusunun hayvan hakkı ve yolculuk fıkhı bağlamında incelenmesiHayvanın gücüne göre terkide insan veya yük taşıma meşruiyeti
TefsirEnfâl 8:9 ve Nâziât 79:7 tahliliMürdifîn kelimesinin kıraat vecihleri (mürdifîn/mürdefîn) üzerinden meleklerin bizzat birbiri ardınca mı geldiği yoksa müminleri arkalarına mı aldıkları tartışmasıSürekli takviye gücü ve kesintisiz arka plan desteği
HadisPeygamber’in terkisine binen sahâbîlerHz. Peygamber’in Muâz b. Cebel veya İbn Abbâs gibi sahâbîleri devesinin veya merkebinin terkisine (redîf) alarak tevhid ve ahlak ilkelerini öğretmesiBirlikte seyahat, yakınlık, tevazu ve doğrudan aktarım ortamı

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKozmolojik ve eskatolojik nizamİntizamlı ardıllıkHükmün tamamlanmasıKıyamet felaketinde ve ilahi yardımda olayların rastlantısal değil, birbirini tetikleyen bir ardışıklıkla vuku bulmasıKesin
İlmiDilbilim ve mantıkTerâdüb ve terâdüfAnlamın aktarımı ve korunmasıBir kavramın diğerinin hemen ardı sıra gelerek aynı manayı yüklenmesi veya mantıksal önermelerin zincirleme irtibatıGüçlü
SiyasiDevlet teşkilatı ve verasetHilafet naibi ve artçı güçİstikrar ve devralmaCahiliyeden itibaren bilinen «erdâf» kurumu, liderin hemen arkasında duran ve boşluğu kapatan güvenilir ikincil otoriteGüçlü
İktisadiÜretim ve tedarik zinciriArka plan ikmaliKesintisiz akış sağlamaÖncü piyasa hareketini hemen arkasından destekleyen rezerv gücü ve birbirine eklemlenen lojistik akışMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerArdışık dalga dizilimi ve iteratif fonksiyonlarBir dalga cephesinin (wavefront) hemen arkasından gelen ikinci dalga fazı veya xn+1=f(xn) biçiminde bir önceki çıktının doğrudan ardılı olarak üretilen dinamik sistem adımlarıGüçlü
Beşeri bilimlerArtçı destek ve kurumsal halefiyetKriz anlarında ön saftaki aktörlerin hemen arkasında yer alan lojistik destek katmanı ve lidersiz kalmayı önleyen bitişik vekalet mekanizmasıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün yalnızca belagat ve sözlük ilminde «terâdüf» (eş anlamlılık) terimine veya salt bir binek üzerinde arkada oturma durumuna hapsedilmesi
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök, hem kozmik altüst oluşta (Nâziât 79:7) hem askeri-ilahi yardımda (Enfâl 8:9) hem de azabın insana hızla yaklaşmasında (Neml 27:72) gecikmesiz, aralıksız ve kaçınılmaz eklemlenmeyi ifade eder
Yanlış anlamanın doğuracağı hataRâdife'nin basit bir «ikinci olay», mürdifîn'in sıradan bir «sayısal çokluk» sanılması; olaylar arasındaki organik nedenselliğin ve kaçınılmaz fiziksel/metafiziksel bitişikliğin kavranamaması

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın varlık ve olaylar arasındaki nedensel bağı ve ilahi müdahalenin ritmini nasıl kurduğunu gösterir; hiçbir ilahi vaadin veya tehdidin boşlukta kalmayıp öncekine bitişik bir kesinlikle gerçekleştiğini belgeler
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kıyamet sahnelerini anlatan eskatolojik surelerde (Nâziât), ilahi yardım ve meleklerin savaşa müdahalesini bildiren cihat ayetlerinde (Enfâl) ve azabın yakınlığını vurgulayan peygamberi uyarılarda (Neml)
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kıyamet sarsıntılarının birbirinden bağımsız tesadüfler olduğu veya meleklerin yardımı ile tehdit edilen cezanın belirsiz bir geleceğe ertelendiği zannını bertaraf eder; ardışıklığın kaçınılmazlığını ortaya koyar

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir binek hayvanının terkisine, öndeki süvarinin hemen arkasına oturup ona yapışarak birlikte yol almak.
  • Soyut anlamBir olgunun, varlığın veya hükmün öncekini aralıksız, gecikmeksizin ve doğrudan temas halinde takip ederek onu ikmal etmesi.
  • Sistematik karşılıkÖncü kuvvetin tükendiği veya ilk hareketin başladığı noktada gecikme payı bırakmaksızın devreye giren ardışık ikmal, takip ve tamamlanma nizamı.
  • LaTeX modeliS={xn∣xn+1=T(xn), d(xn,xn+1)→0}
  • LaTeX açıklamasıModelde S kesintisiz ardışıklık sistemini, xn önde giden birincil durumu veya varlığı temsil eder. T dönüşüm operatörü olup bir sonraki elemanı (xn+1) doğrudan öncekine bağlı olarak üretir. d(xn,xn+1)→0 ifadesi ise iki ardışık durum arasındaki zaman veya mekan mesafesinin sıfıra yaklaşarak aralıksız bir bitişiklik ve terki temasını meydana getirdiğini simgeler.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ر