رغب
ر - غ - ب
KÖK- 8 geçiş
- 8 ayet
- 7 sîga
- 13 sözlük
Sel yığıntısı alüvyonlu topraktır. İki zıt anlam taşımaktadır. Akıp giden manasında rağibe kökü kullanılıyor; akıp varan manasında da rağbet kullanılıyor. “Rağibe an” demek yüz çevirmek, uzaklaşmak ; “rağibe ila” demek ona yönelmek, oraya gitmek demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Sel yığıntısı alüvyonlu topraktır. İki zıt anlam taşımaktadır. Akıp giden manasında rağibe kökü kullanılıyor; akıp varan manasında da rağbet kullanılıyor. “Rağibe an” demek yüz çevirmek, uzaklaşmak ; “rağibe ila” demek ona yönelmek, oraya gitmek demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR5.178 harfباب الغين والراء والباء معهما
غ ب ر، ر غ ب، غ ر ب ، بغر مستعملات غرب: الغَرْبُ: التَّمادي وهو اللَّجاجَةُ في الشيء، قال:
قد كفَّ من غَرْبي عن الإنشادِ
وكُفَّ من غَرْبِكَ أي: من حِدَّتِكَ.
واستَغْرَبَ الرجلُ إذا لجَّ في الضحكِ خَاصةً، واستَغْرَبَ عليه في الضَّحِكِ أي لَجَّ فيه.
والغَرْبُ أعظم من الدلو، وهو دلو تام، وعدده أَغرُبٌ، وجمعه غُرُوبٌ. واستحالت الدلو غَرْباً أي عظمت بعدها ما كانت دلية.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR578 harfرَعِبْتُ في الشيء، إذا أردتَه، رغبةً ورَغَباً بالتحريك. وارْتَغَبْتُ فيه مثلُهُ. ورَغِبْتُ عن الشيء، إذا لم تُرِدْهُ وزَهِدت فيه. وأرغبني في الشيء ورَغَّبَني فيه، بمعنىً ورجلٌ رغبوب من الرَغْبَةِ. والرَغبيَةُ: العطاءُ الكثيرُ، والجمع الرغائب. قال الشاعر:
وإلى الذي يُعْطي الرغائبَ فارْغَبِ
والرَغيبُ: الواسعُ الجوفِ، يقال حوضٌ رَغيبٌ وسِقاءٌ رَغيبٌ، وفرسٌ رَغيبُ الشَحْوَةِ. والرُغْبُ، بالضم:
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok17.786 harfغ ر ب
غرب ، رغب ، غبر ، ربغ ، برغ ، بغر : مستعملة .
برغ : أما برَغَ فإن الليث أهمله .
ورَوَى أبو العباس عن ابن الأعرابيِّ أنه قال : بَرِغَ الرَّجلُ إذا تَنَعَّمَ .
غرب : قال الليثُ : يُقالُ : كُفَّ من غرْبكَ : أي من حدَّتِك ، وقيل : الغَرْبُ : التمادِي .
وقال غيرهُ : غرْبُ كلّ شَيْءٍ : حَدُّهُ وكذلك غُرابُهُ ، وغرْبُ اللِّسانِ : حِدَّتُهُ ، وسيفٌ غرْبٌ : قاطعٌ حديدٌ .
وقال الشاعرُ يصفُ سيفاً :
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR5.998 harf(باب الراء والغين وما يثلثهما)
(رغف) الراء والغين والفاء كلمةٌ واحدة. فالرَّغيف معروف، ويجمع على الرُّغْفان والأرغِفة والرُّغُف. قال:
* إنّ الشِّواء والنَّشِيلَ والرُّغُفْ([1]) *
وهاهنا كلمةٌ أخرى إن صحَّت. زعموا أنّ الإرغاف: تحديد النَّظَر.
(رغل) الراء والغين واللام أصلٌ واحد، وهو اغتفال شيءٍ وأخذه. ثم يشتقّ منه ويُحمل. فالرَّغْل: اختلاسٌ في غَفْلة. والرَّغْلَة: رَضاعةٌ في غَفْلة. قال
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR726 harf- أصل الرغبة: السعة في الشيء، يقال: رغب الشيء: أتسع (قال في الأفعال: ورغب، اتسع رأيه وخلقه. الأفعال 3/41)، وحوض رغيب، وفلان رغيب الجوف، وفرس رغيب العدو. والرغبة والرغب والرغبى: السعة في الإرادة قال تعالى: ﴿ويدعوننا رغبا ورهبا﴾ [الأنبياء/90]، فإذا قيل: رغب فيه وإليه يقتضي الحرص عليه، قال تعالى: ﴿إنا إلى الله راغبون﴾ [التوبة/59]، وإذ قيل: رغب عنه اقتضى صرف الرغبة عنه والزهد فيه، نحو قوله تعالى:
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.089 harfر غ ب
هو راغب فيه وراغب عنه ورغب فيه وارتغب ورغب عنه ورغب بنفسه عنه.
وفي الحديـث " يـا عثمـان لا ترغـب عـن سنّتـي فـإن من رغب عن سنتي فمات قبل أن يتوب ضربت الملائكة وجهه عن حوضي " ولي عنه مرغب.
وخطب فلان فأصاب المرغب.
قال العجاج: إن لنـا فحلاً هجاناً مصعبا نجـل مفداة التي تخطّبا زيد مناةٍ فأصاب المرغبا فأكثرا إذ ولـدا وأطيبـا مفداة أم سعد بن زيد مناة.
ومالي فيه رغبة ورغبي
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR6.507 harfالرَّغْبُ والرُّغْبُ والرَّغَبُ، والرَّغْبَة والرَّغَبُوتُ، والرُّغْبَـى والرَّغْبَـى، والرَّغْبَاءُ: الضَّراعة والمسأَلة. وفي حديث الدعاءِ: رَغْبَةً ورَهْبَةً إِلَيْكَ. قال ابن الأَثير: أَعمل لَفْظَ الرَّغْبَة وَحْدَها، ولو أَعْمَلَهُما مَعاً، لقال: رَغْبة إِليكَ ورَهْبة منكَ، ولكن لـمَّا جمَعَهُما في النظم، حَمَل أَحدَهما على الآخَرِ؛ كقول الراجز: وزَجَّجْنَ الـحَواجِبَ والعُيونا
وقول الآخر:
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR174 harf* ر غ ب * * رَغِبَ * فيه أراده وبابه طرب و * رَغِبَهُ * أيضا و * ارْتَغَبَ * فيه مثله و * رَغِبَ * عنه لم يرده ويقال * رَغَّبَهُ * فيه * تَرْغِيباً * و * أرْغَبَهُ * فيه أيضا
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR5.420 harfرغب فيه، كسمع يرغب رغبا بالفتح ويضم ورغبة ورغبى على قياس سكرى، ورغبا بالتحريك، :أراده، كارتغب فيه، ورغبه، أي متعديا بنفسه، كما في المصباح فهو راغب ومرتغب.
ورغب عنه: تركه متعمدا وزهد فيه، ولم يرده.
ورغب إليه رغبا ورغبا محركة ورغبا بالضم ورغبى كسكرى ويضم، ورغباء كصحراء ورغبوتا ورغبوتى، ورغبانا، محركات ورغبة ورغبة بالضم، ويحرك: ابتهل، أو هو الضراعة والمسألة وفي حديث الدعاء رغبة ورهبة إليك ورجل
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR12.592 harfرَغِبَ
1 رَغِبَ ذ , aor. رَغَبَ , inf. n. رَغْبَةٌ (JK, TA) and رَغْبَى (JK) [and app. رَغَبٌ &c. as in the next sentence but one], He desired a thing [app. in an absolute sense, agreeably with what follows in the next sentence but one: and also,] vehemently, eagerly, greedily, very greedily, with avidity, excessively, or culpably; he coveted a thing, longed for it, or lusted after it. (TA.)
رَغِبَ 1 رَغِبَ ذ , aor. رَغَبَ , inf. n. رَغْبَةٌ (JK, TA) and رَغْبَى (JK) [and app. رَغَبٌ &c. as in the next sentence but one], He desired a thing [app. in an absolute sense, agreeably with what follows in the next sentence but one: and also,] vehemently, eagerly, greedily, very greedily, with avidity, excessively, or culpably; he coveted a thing, longed for it, or lusted after it. (TA.) رَغَبُ النَّفْسِ means The [soul's] hoping largely, and desiring much. (TA.) ― -b2- رَغِبَ فِيهِ, (S, A, Mgh, Msb, K, &c.,) and رَغِبَهُ, (Msb, TA,) aor. رَغَبَ , (K, TA,) inf. n. رَغْبَةٌ (S, A, * Mgh, K) and رَغَبٌ (S, Msb) and رَغْبٌ (Mgh, Msb, K) and رُغْبٌ (K) and رُغْبَى (A, * Msb) and رَغْبَى (Msb) and رَغْبَآءُ, (A, * Msb,) He desired it, or wished for it; (S, A, Mgh, Msb, K;) as also فيه ↓ ارتغب. (S, K.) You say, مَا لِى فِيهِ رَغْبَةٌ and رُغْبَى and رَغْبَآءُ [I have not any desire, or wish, for it]. (A.) And رُهْبَاكَ خَيْرٌ مِنْ رُغْبَاكَ, i. e. The fearing thee is better than the loving thee; رهباك being an inf. n. prefixed to an objective complement; and so رغباك: and said to mean, thy being given a thing through fear of thee is better than through desire: a prov., similar to رَهَبُوتٌ خَيْرٌ مِنْ رَحَمُوتٍ. (Meyd. [Freytag explains it otherwise: see his Arab. Prov. i. 542.]) ― -b3- رَغِبَ عَنْهُ He did not desire it, or wish for it; (S, A, Mgh, Msb, K;) he shunned, or avoided, it; abstained from it; (S, TA;) or left it, relinquished it, or forsook it, (JK, S, TA,) intentionally. (JK, TA.) ― -b4- رَغِبَ اـِلَيْهِ, inf. n. رَغَبٌ (K) and رَغْبٌ and رُغْبٌ (TA) and رُغْبَى (Mgh, * K) and رَغْبَى (K) and رَغْبَآءُ (A, * K) and رَغْبَةٌ (Mgh, * TA) and رُغْبَةٌ and رَغَبَةٌ and رَغَبُوتٌ, and رَغَبُوتَى and رَغَبَانٌ, (K,) He made petition to him, addressed a petition to him, asked him, petitioned him, sought of him, or demanded of him: (TA:) or he prayed to him, or supplicated him, with humility or abasement, or with sincerity or earnestness or energy: or he humbled, or abased, himself, and made petition to him. (K, A, TA.) You say, رَغِبَ اـِلَى فُلَانٍ فِى كَذَا He made petition to such a one, petitioned him, or asked him, for such a thing. (TA.) And اـِلَى اللّٰهِ أَرْغَبُ To God I humble, or abase, myself, and make petition; syn. أَضْرَعُ: and اـِلَيْهش أَرْفَعُ رَغْبَتِى [To Him I raise my humble petition]. (A.) And الرُّهْبَى مِنَ اللّٰهِ وَالرُّغْبَى اـِلَيْهِ [Fear should be of God; (not of a creature;) and petition, &c., should be to Him]. (Lth, TA in art. رهب.) See also another ex. in a verse cited voce رَغِيبَةٌ. ― -b5- رَغِبَ بِنَفْسِهِ عَنْهُ [lit. He made himself to be not desirous of, or to shun, or abstain from, or leave, him, or it; the ب having the same effect as in ذَهَبَ بِهِ &c.; and hence,] he held himself above, or superior to, him, or it. (K.) And رَغِبْتُ بِفُلَانٍ عَنْ هٰذَا I made such a one to shun, abstain from, or leave, this, disliking it for him. (MF.) -A2- رَغُبَ (assumed tropical:) It (anything) was, or became, wide, or ample. (TA. [See also 6.]) You say, رَغُبَ الوَادِى, aor. رَغُبَ , inf. n. رُغْبٌ and رُغُبٌ (K) and رَغَابَةٌ, (TA,) (assumed tropical:) The valley was large and wide, taking, or receiving, much water. (K, * TA.) And رَغُبَتِ الأَرْضُ, inf. n. رُغْبٌ [&c.], (assumed tropical:) The land was soft (S, TA) and wide, with even, or sandy, soil: (TA:) or (S, TA) took much water; (TA;) was such as would not flow unless in consequence of much rain. (S, TA.) ― -b2- And [hence,] رَغُبَ, inf. n. رُغْبٌ (S, K *) and رُغُبٌ, (K, * TA,) (assumed tropical:) He was, or became, voracious, a great eater; (K, TA;) very greedy, or gluttonous; (S, K, TA;) vehemently, excessively, or culpably, desirous of worldly goods, and one who made himself to be large, or abundant, therein: or as some say, large in his hopes, and desirous of much. (TA.) Accord. to the T, رُغْبُ البَطْنِ signifies (assumed tropical:) Voracity: and رُغْبٌ, alone, as occurring in a trad., is explained as meaning capaciousness of the belly, and voracity. (TA.) And رَغُبَ رَأْيُهُ, inf. n. رُغْبٌ, (tropical:) He was, or became, liberal, or bountiful, and large in opinion or judgment. (A.)
رغّبهُ فِى شَىْءٍ 2 رغّبهُ فِى شَىْءٍ ذ , [inf. n. تَرْغِيبٌ,] He made him to desire, or wish for, a thing; (S, * MA, K; *) as also فيه ↓ ارغبهُ. (S, * K: *) both signify the same. (S.) You say, رَغَّبْتُهُ فِى صُحْبَتِهِ [I made him to desire, or wish for, his companionship]. (A.) ― -b2- And رغّبهُ, inf. n. تَرْغِيبٌ; (IAar, TA;) and رغّب اـِلَيْهِ; (TA;) He gave him what he desired, or wished for. (IAar, TA.) ― -b3- [رغّب is also said by Golius to signify Cupivit avide et expetivit; as on the authority of the KL: but this signification is not in my copy of that work, nor do I find it in any other lexicon.]
راغب 3 راغب ذ is said by Golius, as on the authority of the KL, and by Freytag after him, to signify Cupiditatem monstravit: but it is not mentioned in any sense in my copy of the KL, nor have I found it in any other lexicon.]
4 أَرْغَبَ see 2. ― -b2- [ارغبهُ app. signifies also He made it wide, or ample. ― -b3- And hence,] أَرْغَبَ اللّٰهُ قَدْرَكَ means (tropical:) May God enlarge thy power, and make its steps to extend far. (A, TA.)
تراغبوا فِيِه 6 تراغبوا فِيِه ذ They vied, one with another, in desiring it; or they desired it with emulation; syn. تنافسوا فيه. (A and TA in art. نفس.) ― -b2- تراغب المَكَانُ (assumed tropical:) The place was, or became, wide, or ample. (TA. [See also رَغُبَ.])
8 اـِرْتَغَبَ see 1, third sentence.
رَغِبٌ رَغِبٌ ذ : see رَغِيبٌ, second sentence.
رُغُبٌ رُغُبٌ ذ : see رَغَابٌ, and رَعِيبٌ; with both of which it is synonymous. ― -b2- It is also a pl. of the latter, (L in art. أسد,) and of رَغِبٌ. (TA.)
رَغْبَةٌ رَغْبَةٌ ذ A desire, or wish: pl. رَغَبَاتٌ. (Mgh, Msb.) Hence, قَلَّتْ رَغَبَاتُ النَّاسِ [The desires, or wishes, of the people, or of mankind, became few]. (Mgh.) ― -b2- See also رَغِيبَةٌ.
رَغْبَى رَغْبَى ذ : see رَغِيبَةٌ.
رَغَبُوتٌ رَغَبُوتٌ ذ , an epithet applied to a man, [signifying One who makes petition; who asks, petitions, seeks, or demands: or who prays, or supplicates, with humility or abasement, or with sincerity or earnestness or energy: or who humbles, or abases, himself, and makes petition: originally an inf. n. of رَغِبَ اـِلَيْهِ; or] from الرَّغْبَةُ. (S, TA. [In one copy of the former erroneously written رَغَبُوبٌ; in another, رَغْبُوبٌ; and in another, omitted.])
رُغْبَانَةٌ رُغْبَانَةٌ ذ The [knot called] سَعْدَانَة of a sandal; (K;) i. e. the knot beneath the [appertenance called] شِسْع [which passes through the sole and between two of the toes, and to which the شِرَاكَ, also called زِمَام, is attached]. (TA.)
أَرْضٌ رَغَابٌ أَرْضٌ رَغَابٌ ذ (A'Obeyd, ISk, S, K) and ↓ رُغُبٌ (K) (assumed tropical:) Land that is soft, (A'Obeyd, S, K, TA,) and wide, with even, or sandy, soil: (K, TA:) or (S, K, TA) that takes much water; (TA;) that will not flow unless in consequence of much rain. (ISk, S, K, TA.)
رَغِيبٌ رَغِيبٌ ذ (assumed tropical:) Wide, or ample; applied in this sense to a watering-trough or tank, and to a skin for water or milk, (S, TA,) &c.: pl. رِغَابٌ (TA) and رُغُبٌ. (L in art. أسد.) You say also ↓ طَرِيقٌ رَغِبٌ (assumed tropical:) A wide road: pl. رُغُبٌ. (TA.) And مَكَانٌ ↓ مُرَاغِبٌ (assumed tropical:) A wide, or an ample, place. (TA.) And ↓ وَادٍ رُغُبٌ (assumed tropical:) A wide valley; (TA;) [and] so وَادٍ رَغِيبٌ: (JK:) or (tropical:) a wide valley, that takes much water; as also رَغِيبٌ; (AHn, K;) contr. of وَادٍ زهِيدٌ. (TA.) And طَعْنَةٌ رَغِيبَةٌ (assumed tropical:) A wide wound inflicted with a spear or the like. (TA.) And سَيْفٌ رَغِيبٌ (assumed tropical:) A wide sword, that inflicts a large wound. (TA.) ― -b2- (assumed tropical:) A man, or other animal, (K,) having a capacious inside, or belly: (S, K:) pl. رِغَابٌ. (TA.) ― -b3- (assumed tropical:) Voracious; a great eater: (A, K: [but accord. to the former, not tropical in this sense:]) desirous of much eating: (Msb:) very greedy, or gluttonous: (S, K: [see also رِغِّيبٌ:]) vehemently, excessively, or culpably, desirous of worldly goods; and one who makes himself to be large, or abundant, therein: or large in his hopes, and desirous of much: (TA:) and رَغِيبُ الجَوْفِ a man who is a great eater; (TA;) or capacious in the inside, or belly, and a great eater: (JK:) and بَطْنٌ رَغِيبٌ a belly that devours much. (Ham p. 418.) ― -b4- هُوَ رَغِيبُ العَيْنِ, (T and A and TA in art. زهد,) and لَهُ عَيْنٌ رَغِيبَةٌ, (A in that art.,) (assumed tropical:) He is not content but with much; contr. of هو زَهِيدُ العَيْنِ, (T and A in that art.,) and of لَهُ عَيْنٌ زَهِيدَةٌ. (A in that art.) [رَعِيبُ العَيْنِ has a different meaning: see art. رعب.] ― -b5- فَرَسٌ رَغِيبُ الشَّحْوَةٍ (S, in a copy of the A and in the TA الشحو,) (tropical:) A horse of wide step, that takes a large space of ground (A, TA) with his legs: pl. رِغَابٌ. (TA.) ― -b6- اـِبِلٌ رِغَابٌ, the latter word being the pl. form, (assumed tropical:) Camels yielding a copious supply of milk, and very profitable. (IAth, TA) And (assumed tropical:) Many camels. (TA.) ― -b7- حِمْلٌ رَغِيبٌ and ↓ مُرْتَغِبٌ (assumed tropical:) A heavy load. (TA.)
رَغِيبَةٌ رَغِيبَةٌ ذ A thing desired, or wished for; (K;) as also ↓ رَغْبَةٌ: (Ham p. 501:) a thing of high account or estimation; that is desired, or wished for: pl. رَغَائِبُ. (A, Mgh.) You say, اـِنَّهُ لَوَهُوبٌ, لِكُلِّ رَغِيبَةٍ, i. e. [Verily he is a liberal giver] of everything that is desired. (TA.) [And ↓ رَغْبَى has a similar meaning; for] you say also, أَصَبْتُ مِنْهُ الرَّغْبَى, i. e. I obtained from him abundance of what I desired. (TA.) ― -b2- A large gift: (S, Mgh, Msb, K:) pl. as above. (S, Mgh, Msb.) A poet (En-Nemir Ibn-Towlab, TA) says, وَمَتَى تُصِبْكَ خَصَاصَةٌ فَارْجُ الغِنَى وَاـِلَى الَّذِى يُعْطِى الرَّغَائِبَ فَارْغَبِ [And when poverty befalls thee, then hope thou for competence, and to Him who gives large gifts humble thyself, and make petition]. (S, * TA.) ― -b3- And A large recompense that one desires to obtain [in the world to come] by prayer: (El-Kilلbee, TA:) or that which is wished for by one who has large hope and who desires much: whence the prayer called صَلَاةُ الرَّغَائِبِ [generally said to be a supererogatory prayer]. (TA.)
الرُّغَابَى الرُّغَابَى ذ , like الرُّغَامَى (JK, K) and الرُّعَامَى, (TA,) What is called the زِيَادَة of the liver. (JK, K.)
رِغِّيبٌ رِغِّيبٌ ذ Very, or intensely, or exceedingly, desirous of much eating. (Msb.) [See also رَغِيبٌ.]
رَاغِبٌ رَاغِبٌ ذ Desiring, or wishing; (K;) [as in the phrase رَاغِبٌ فِى كَذَا desiring, or wishing for, such a thing;] and so ↓ مُرْتَغِبٌ. (TA.)
مَرْغَبٌ مَرْغَبٌ ذ [A place, or time, of desire or wish: and hence, an object thereof]. You say, خَطَبَ فَأَصَابَ المَرْغَبَ [app. meaning He demanded a woman in marriage, and attained the object of desire]. (A.)
مُرْغِبٌ مُرْغِبٌ ذ (tropical:) Possessing competence or sufficiency; rich, or wealthy; (K, TA;) possessing much property. (JK, TA.)
مَرْغَبَةٌ مَرْغَبَةٌ ذ : see مَرَاغِبُ.
مَرْغُوبٌ فِيهِ [ مَرْغُوبٌ فِيهِ ذ Desired, or wished for. ― -b2- مَرْغُوبٌ عَنْهُ Not desired, &c. ― -b3- مَرْغُوبٌ اـِلَيْهِ Petitioned, &c.: see an ex. voce مَرْهُوبٌ.]
هُوَ مُرَغَّبٌ لَهُ كَذَا وَكَذَا هُوَ مُرَغَّبٌ لَهُ كَذَا وَكَذَا ذ To him are allowed, or permitted, such and such things; like مُسَعَّبٌ and مُسَغَّبٌ. (TA in art. سعب.)
مَرَاغِبُ مَرَاغِبُ ذ [lit. Causes of desire; sing., if used, ↓ مَرْغَبَةٌ, a word of the same class as مَبْخَلَةٌ and مَجْبَنَةٌ &c.: and hence,] things that are eagerly desired, or coveted; syn. أَطْمَاعٌ [which also signifies soldiers' stipends, or allowances]: (TA:) and (TA) things that are desired to be gained for subsistence, or sustenance; i. q. مضطربات لِلْمَعَاشِ. (K, TA. [In the CK, the former of the two nouns in this explanation is مُضْطَرِبات: in two MS. copies of the K, it is without the syll. signs: the right reading is evidently مُضْطَرَبَات, syn. with مُكْتَسَبَات: Freytag renders the explanation personو quو in rebus quو spectant ad victum perturbatو et anxiو sunt; deriving this meaning from the rendering in the TK: Golius, with a near approach to correctness, renders it res ad sustentandam vitam necessariو; but he has given this explanation as on the authority of J, by whom it is not mentioned; and has put مَرَاغِبٌ for مَرَاغِبُ.])
مُرَاغِبٌ مُرَاغِبٌ ذ : see رَغِيبٌ.
مُرْتَغِبٌ مُرْتَغِبٌ ذ : see رَاغِبٌ. ― -b2- See also رَغِيبٌ, last sentence. ― -b3- Also (assumed tropical:) A large, big, bulky, or corpulent, man. (JK.)
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.573 harfرَغِبَ
رَغِبَ A ( n. ac. رَغْب 1 , رَغْبَة 1t , رَغْبَى 1ya , رُغْب 3 , رُغْبَى 3ya , رَغَب 4 , رَغْبَآءُ 42 )
a. [ acc. or Fī ], Wished, desired, longed, craved, yearned for.
b. [ 'An ], Disliked; was disinclined, averse, loath, reluctant to.
c. [ Bi & 'An ], Preferred to, liked better than.
d. ( n. ac. رَغْب 1 , 1t. 1ya , رُغْب 3 , رُغْبَة 3t , رُغْبَى 3ya , رَغَب 4 ,
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok20.063 harfرغب
رَغِبَ - يَرْغَبُ - رَغَب - رَغَبَاً
رَغِبَ - يَرْغَبُ + الكائن: ضد " رهب - يرهب ": يريد مع طمع وحرص
رَغِبَ - يَرْغَبُ + كائن + أن يفعل: يريد أن يفعل، بميل وهوى ومتعة: يريد مع تعزيز امتاعي: يضع تصوراَ ومخططاً للعمل والفعل، وذلك لتنفيذ قرار أو حكم، ويضع هذا المخطط أو برنامج العمل في حالة انتظار لبدء التنفيذ و يعطى هذا البرنامج تعزيزاً
Mücavir kökler63 mücavir (81 toplam)
- صلح
3 ortak ayet · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir
- خير
3 ortak ayet · Hayr : At sürüsü demektir
- خمص
1 ortak ayet · Hames yumuşak toprağa ayak basılınca toprakta meydana gelen…
- ظمأ
1 ortak ayet · Susamak
- إبراهيم
2 ortak ayet · İbrahim
- وطأ
1 ortak ayet · “Vita” minder demektir
- ملي
1 ortak ayet · Süreyi uzattım
- سفه
1 ortak ayet · Sefih : “Sefh” dağ eteği demektir
- ضيع
1 ortak ayet · Zayi eder
- غيظ
1 ortak ayet · Öfke
- نيل
1 ortak ayet · Erişirler
- رهب
1 ortak ayet · Cübbe demektir
Geçtiği ayetler(8)
وَلَوْ أَنَّهُمْ رَضُوا مَا آتَاهُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَقَالُوا حَسْبُنَا اللَّهُ سَيُؤْتِينَا اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَرَسُولُهُ إِنَّا إِلَى اللَّهِ رَاغِبُونَ
YönelenlerŞayet onlar, Allah’ın ve peygamberinin kendilerine verdiklerinden hoşnud olsalardı da: Bize Allah yeter, yakında bize bol nimetinden verir, Rasulü’ de. Biz, ancak Allah’a rağbet edenleriz, demiş olsalardı.
عَسَى رَبُّنَا أَنْ يُبْدِلَنَا خَيْرًا مِنْهَا إِنَّا إِلَى رَبِّنَا رَاغِبُونَ
YönelenlerBelki Rabbımız bize bundan daha iyisini verir. Doğrusu biz; artık Rabbımızdan dilemekteyiz.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | رغب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | حرص, طمع, طلب |
| Zıt Kök | رهب |
| Çekirdek Özet 1 | Bir kabın, midenin veya arazinin iç hacminin genişlemesi, dolma ve yutma kapasitesinin büyümesi |
| Çekirdek Özet 2 | İradenin bir hedefe doğru açılması; harf-i cer ile yön değiştirerek yönelme (إلى / في) ya da bütünüyle dışlama (عن) |
| Çekirdek Özet 3 | İçsel hacmin ve arzunun sınır tanımaz genişliği; bu potansiyelin fâni hedeflerden çekilip mutlak kaynağa bağlanması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca tek yönlü olumlu bir istek sanıp harf-i cer değişiminin anlamı taban tabana zıtlaştırdığını gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رغ | Bolluk, genişlik, köpürme ve akışkan hacim artışı; nitekim رغد kökünde hayatın ve rızkın bollaşması, رغم kökünde ise boyun eğdirilerek burnun toprağa sürtülmesi ve toprağın tozuması durumlarında bu genişlik ve akışkan sürtünme izi görülür. | ب | İçsel hacim, kap veya beden boşluğu kazanarak dışarıdaki nesneyi içine alma ya da bünyeden bütünüyle püskürtme yönünde somut bir iç-dış gerilimine daralmıştır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı | Başat irade, yönlendirici merkez ve bilinçli yönelim. |
| غ | Göz imgesinden türetme yoğunlaşma | Perdelenmişlik, derinlik, doymak bilmez içsel karanlık ve dipteki arayış. |
| ب | Çadır, ev, iç mekân | İç hacim, sığınak, bünye ve bir şeyin içine girme veya alma kabiliyeti. |
| رغب | Bilincin derin ve doymak bilmez bir iç hacim açarak yönelmesi | Başat iradenin (ر) içsel derinlik ve doyumsuzlukla (غ) haznesini (ب) bir nesneye veya gayeye ardına kadar açması hareketi. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İçi çok geniş olan su havuzu, kova veya su kabı (حوض رغيب); karnı geniş ve obur kimse (رجل رغيب الجوف); geniş adım atan süratli at (فرس رغيب الشحوة); sel sularını toplayan geniş vadi tabanı veya yumuşak arazi (الرغاب). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Abdü Yegûs veya Abde b. et-Tabîb’in şiirinde geniş ve bol bağış anlamında رغيبة / رغائب kullanımı ile Maqāyīs al-Lugha’da şahit getirilen şu beyit: وإِلى الذي يُعْطِي الرّغائبَ فارْغَبِ |
| Erken Arapça kullanım | Klasik dualarda ve Emevî/erken dönem hitabetinde korku ve umut kutbunu bildiren رغبة ve رهبة ikilemesi; ayrıca Hz. Ömer'in vefat döşeğinde söylediği راغب وراهب ifadesi. |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn ve el-Müfredât.
Sami etimolojik katman
Arapça رغب kökü, Sami dil ailesinin Güney-Batı grubunda psikolojik ve fizyolojik genişlik/arzu matrisinde belirginleşen özgün bir kullanıma sahiptir. İbranice ve Aramice gibi Kuzey-Batı Sami dillerinde doğrudan ses denkliği gösteren üçlü bir kök formu yaygın bir arzu fiili olarak yer almaktan ziyade, içsel genişlik, kabarma ve akışkan bolluk bildiren köklerle (رغ iki harfli tabanı üzerinden r-g-v / r-g-y biçimleri) kavramsal temas kurar. Arapçada ise kök, hem morfolojik bütünlüğünü hem de çift kutuplu anlam yapısını koruyarak bir kabın, midenin veya arazinin içine sıvı ya da nesne alma kapasitesini (genişliğini) anlatmış; oradan insan nefsinin nesnelere yönelik oburluğuna, hırsına ve yönelimine kaymıştır. Bu kökün en ayırt edici semantik evrimi, aldığı edatlarla (özellikle إلى ve عن) iradenin açılım yönünü doğrudan değiştiren bir vektörel dinamizm kazanmış olmasıdır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen ve Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | İç hacmin genişliği ve doymak bilmez yutma kapasitesi | Fiziksel havuz ve mide genişliğinden iradenin bir gayeye doğru derinlemesine açılmasına veya bir nesneden bütünüyle yüz çevirmesine geçilmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami genişleme ve kabarma tabanı | Kuzey-Batı Sami kollarında sınırlı izler taşırken Arapçada somut hacim genişliğinden soyut arzu ve irade vektörüne dönüşmüştür. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik arzu ve genişleme kökleri | Genişleme ve yutma bildiren arkaik tabanlarla temas muhtemeldir; ancak doğrudan ödünçleme bağı tespit edilemez. | Muhtemel |
Kaynak HALOT, Lisān al-ʿArab ve David Cohen.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| رغب | Anlamlı | Genişlik, arzu, yönelme veya yüz çevirme | Havuzun genişliği; iradenin bir şeye yönelmesi veya ondan bütünüyle kaçınması. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| ربغ | Anlamlı | Hayatın bol ve geniş olması | Bolluk, refah içinde yaşama ve toprağın yumuşaklığı. | Hedef kökle ortak genişlik ve rahatlık bağı taşır; Kur'an'da geçmez. |
| غرب | Anlamlı | Uzaklaşmak, batmak, yabancılaşmak | Güneşin batması, ufukta kaybolma ve yabancılık. | Hedef kökün عن ile uzaklaşma anlamına zıt yönden hareket ortaklığı kurar; Kur'an'da geçer. |
| غبر | Anlamlı | Kalmak, geride kalmak, tozumak | Bir şeyin kalıntısı, geçip giden zamanın tozu ve tortusu. | Akışın zıddına tutunup kalmayı bildirir; Kur'an'da geçer. |
| برغ | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız anlam kökü olarak işlenmemiştir; Kur'an'da geçmez. |
| بغر | Anlamlı | Doymak bilmez susuzluk | Su içtiği halde doymayan devenin hastalığı; doyumsuz içme. | Hedef kökün doymak bilmez iç hacim anlamıyla birebir örtüşen fizyolojik bir türevdir; Kur'an'da geçmez. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| رغب | Merkez | İradî genişlik, doyumsuz yönelim veya mutlak dışlama | Bir kabın genişlemesi gibi nefsin hedefe ardına kadar açılması veya hedeften bütünüyle kaçınması. | Harf-i cer ile yönü belirlenen çift kutuplu çekim ve itim dinamiği. |
| حرص | Komşu | Bir nesneye aşırı düşkünlük ve tutku | Bir şeyi elde etmek için tırmalama, deriyi soyacak kadar zorlama ve hırs gösterme. | رغب köküne göre daha dışsal, yırtıcı ve elde etmeye odaklı bir çabadır. |
| طمع | Komşu | Hak edilmeyen veya henüz elde olmayan bir şeye göz dikme | Nefsin elde edilmesi kesin olmayan bir faydaya karşı zaaf ve iştah duyması. | رغب kökünde içsel hacmin genişlemesi varken طمع kökünde nesneye asılma zaafı baskındır. |
| طلب | Komşu | Arama ve peşine düşme eylemi | İsteğin fiilî olarak sahada aranması ve nesnesinin peşinden gidilmesi. | رغب içsel yönelim ve arzu iken طلب bu arzunun dışsal fiile dökülmüş arayışıdır. |
| رهب | Zıt | Derin ürperti ve kaçınma | Korku, çekinme, sakınma ve iradenin büzüşerek geri çekilmesi. | Kur'an'da رغب kökünün tam simetriği olarak umut ile korku kutbunu tamamlar. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | رغب | Hacim genişliği; arzulayarak yönelme veya sakınarak yüz çevirme | Fiziksel genişlikten kaynaklanan içsel arzu ve harf-i cer vasıtasıyla çift yönlü vektörel yönelim. | Kesin |
| Latince | concupiscere, inclinare, aversari | Şiddetle arzulama; eğilim gösterme; tiksinerek yüz çevirme | Concupiscere nefsin doyumsuz iştahını, inclinare yönelmeyi, aversari ise عن ile olan kaçınmayı karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | to desire, to yearn, to turn away from | İçtenlikle arzulama, can atma, yüz çevirme | Tek başına bir fiil iki yönü birden veremez; to yearn yönelmeyi, to shun veya to turn away kaçınmayı karşılar. | Güçlü |
| Almanca | begehren, ersehnen, verschmähen | İhtirasla arzulama, hasretle isteme, hor görüp yüz çevirme | Begehren içsel arzuyu, verschmähen ise bir şeyden yüz çevirip onu değersiz bulmayı aktarır. | Güçlü |
| Fransızca | désirer, aspirer à, se détourner de | Arzu etmek, bir şeye yönelmek, yüz çevirmek | Aspirer à kökün إلى ile kullanımındaki yüksek gayeyi, se détourner de ise عن ile kullanımındaki kopuşu verir. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch ve Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| رغب + إلى / في (Olumlu Yönelim) | Allah’a ve O'nun rızasına içtenlikle yönelmek, yalnızca O'ndan ummak | Müminlerin ve peygamberlerin ihlasla Allah'a yönelmesi bağlamı (Tevbe 9:59, Kalem 68:32, İnşirâh 94:8). |
| رغب + عن (Yüz Çevirme / Dışlama) | Bir inançtan, yoldan veya kişiden nefretle yüz çevirmek, onu terk etmek | İbrahim milletinden yüz çeviren sefihler ve putperest babanın İbrahim'i tehdidi (Bakara 2:130, Meryem 19:46). |
| رغب + Çift Yönlü İhtimal (Nikâh Bağlamı) | Evlenmeyi çok arzu etmek veya tam aksine mehir vermemek için evlenmekten kaçınmak | Yetim kadınların hakları ve onlarla nikâhlanma arzusu ya da kaçınması bağlamı (Nisâ 4:127). |
| رغبا (İsim/Mastarda Umut Hali) | Derin bir umut, arzu ve yalvarışla dolu içsel yönelim hali | Zekeriya ve peygamberlerin yakarış hali; korkuyla (رهبا) dengelenen arzu (Enbiyâ 21:90). |
| رغب + عن + Nefis (Kendini Üstün Görme) | Kendi canını başkasının canından üstün ve aziz tutarak sakınmak | Savaştan geri kalıp Allah Resûlü'nün canından kendi canını esirgeme bağlamı (Tevbe 9:120). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Havf ve recâ dengesi; irade ve hidayet | İnsanın yaratıcıya yönelmesinde korku ile arzu dengesi ve İbrahim'in milletinden yüz çevirmenin itikadî hükmü. | İradenin mutlak yöne çevrilmesi ve fâni hedeflerden arındırılması. |
| Fıkıh | Nikâh, mehir ve yetim hakları | Nisâ 4:127 ayetinde yer alan fiilin yetimlerle evlenme arzusu mu yoksa evlenmekten imtina etme mi olduğu tartışması. | Edat takdirine göre hükmün zıt taraflara evrilmesi. |
| Tefsir | Harf-i cerlerin fiil anlamına tesiri (tazmin) | Bir fiilin إلى ile sevgi ve yöneliş, عن ile buğuz ve terk manası kazanmasındaki belagat incelikleri. | Bağlam ve harf-i cer marifetiyle anlamın kristalleşmesi. |
| Hadis | Sünnete bağlılık ve zühd anlayışı | Hz. Peygamber'in "Kim benim sünnetimden yüz çevirirse benden değildir" hadisindeki ikaz. | Dinin belirlediği ölçüden aşırı ibadet veya ihmal yoluyla sapmama. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ubudiyet ve yöneliş | İhlaslı talep ve iltica | Bütün arzu ve umutların yalnızca Allah'a has kılınması | İnsanın içsel boşluğunu fâni putlarla değil mutlak yaratıcı ile doldurması (İnşirâh 94:8). | Kesin |
| İlmi | Hakikati arama iştiyakı | Entelektüel merak ve adanmışlık | Zihnin hakikate ardına kadar açılıp cehaletten yüz çevirmesi | İlim yolcusunun doymak bilmez bir zihinsel kapasiteyle gerçeğe yönelmesi. | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal sadakat ve ortak dava | Kolektif hedefe kilitlenme | Bireysel can kaygısını aşarak ortak ülküye bağlanma | Savaştan kaçıp kendi canını kamu yararından üstün tutmama bilinci (Tevbe 9:120). | Güçlü |
| İktisadi | Tüketim ve tasarruf güdüsü | İhtiyaç kapasitesi ve talep | Pazardaki tüketim arzusunun veya doyumsuzluğun dengelenmesi | İktisadi kaynaklara yönelen aşırı iştahın ahlaki çerçevede sınırlandırılması. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Vektörel çekim ve itim potansiyeli; hacimsel genleşme | Bir alanın potansiyel kapasitesinin genişlemesi ve merkezdeki yükün işaretine bağlı olarak çekme ya da itme kuvveti üretmesi. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Pozitif ve negatif motivasyon; seçici yönelim teorisi | İnsan bilincinin bir nesneye karşı yüksek ilgi ve bağlılık göstermesi veya aynı nesneyi sistem dışına iterek yabancılaşması. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca Türkçedeki «rağbet etmek» (beğenilmek, talep görmek) kalıbına indirgeyerek pasif ve sıradan bir arzu düzeyine sıkıştırmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün edatlara bağlı olarak iki zıt yöne akan güçlü bir irade vektörü olduğunu; hem mutlak ilahi adanmışlığı (إلى) hem de radikal kopuş ve dışlamayı (عن) kapsadığını görememek. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Nisâ 4:127 veya Bakara 2:130 gibi ayetlerde yönün ve edatın tayin edilememesi sonucu cümlenin manasını bütünüyle tersine çevirmek veya yetim hukukunu yanlış kurgulamak. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insan psikolojisinde iradeyi nötr bir güç değil, daima bir yöne doğru genişleyen ve harf-i cer ile niteliği değişen dinamik bir çekim alanı olarak tarif ettiğini gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İbrahim kıssalarında şirkten radikal kopuş sahnelerinde, peygamberlerin dua ve yakarış ahlakında ve münafıkların can kaygısıyla savaştan kaçış psikolojisini anlatan ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dindarlığın salt korkudan (رهب) ibaret olduğu yanılgısını düzelterek, gerçek kulluğun yüksek bir arzu ve yönelişle (رغب) dengelenen dinamik bir çekim hali olduğunu ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamİçi geniş bir kabın, havuzun veya midenin dışarıdaki suyu ve yiyeceği içine alacak şekilde genişlemesi; bol akışlı ve geniş arazi.
- Soyut anlamİradenin ve bilincin bir gaye için sınır tanımaz bir iç hacim açması; edatına göre o gayeye doğru bütünüyle çekilmesi veya gayeyi dışarıda bırakıp kaçınması.
- Sistematik karşılıkİnsanın içsel arzu kapasitesinin fâni dünyadan ve sahte ilahlardan sıyrılarak nihai hakikate yönlendirilmesi; motivasyonun tek merkezde toplanması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıBurada iradenin yönelim vektörünü, yönelişin yönünü belirleyen edatı ( durumu إلى ve في ile yönelmeyi, durumu ise عن ile yüz çevirmeyi), ise hedefteki nesnenin zihinsel potansiyel alanının gradyanını temsil eder. Model, iradenin içsel hacminden doğan kuvvetin edat vasıtasıyla çekici veya itici bir dinamiğe dönüşmesini gösterir.