رغب

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ر-غ-ب7 sîga, 63 mücavir kök, 8 ayet, 7 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.سفهنيليَرْغَبُإبراهيمفَارْغَبْيَرْغَبُوارغبصلحرَغَبًاخيرضيعمليظمأرهب

KökSîga 7Ayet 8Sure 7Mücavir 63

▶ Ağı aç (3B)

رغب

ر - غ - ب

KÖK
  • 8 geçiş
  • 8 ayet
  • 7 sîga
  • 13 sözlük

Sel yığıntısı alüvyonlu topraktır. İki zıt anlam taşımaktadır. Akıp giden manasında rağibe kökü kullanılıyor; akıp varan manasında da rağbet kullanılıyor. “Rağibe an” demek yüz çevirmek, uzaklaşmak ; “rağibe ila” demek ona yönelmek, oraya gitmek demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Sel yığıntısı alüvyonlu topraktır. İki zıt anlam taşımaktadır. Akıp giden manasında rağibe kökü kullanılıyor; akıp varan manasında da rağbet kullanılıyor. “Rağibe an” demek yüz çevirmek, uzaklaşmak ; “rağibe ila” demek ona yönelmek, oraya gitmek demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR5.178 harf
باب الغين والراء والباء معهما غ ب ر، ر غ ب، غ ر ب ، بغر مستعملات غرب: الغَرْبُ: التَّمادي وهو اللَّجاجَةُ في الشيء، قال: قد كفَّ من غَرْبي عن الإنشادِ وكُفَّ من غَرْبِكَ أي: من حِدَّتِكَ. واستَغْرَبَ الرجلُ إذا لجَّ في الضحكِ خَاصةً، واستَغْرَبَ عليه في الضَّحِكِ أي لَجَّ فيه. والغَرْبُ أعظم من الدلو، وهو دلو تام، وعدده أَغرُبٌ، وجمعه غُرُوبٌ. واستحالت الدلو غَرْباً أي عظمت بعدها ما كانت دلية.
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR578 harf
رَعِبْتُ في الشيء، إذا أردتَه، رغبةً ورَغَباً بالتحريك. وارْتَغَبْتُ فيه مثلُهُ. ورَغِبْتُ عن الشيء، إذا لم تُرِدْهُ وزَهِدت فيه. وأرغبني في الشيء ورَغَّبَني فيه، بمعنىً ورجلٌ رغبوب من الرَغْبَةِ. والرَغبيَةُ: العطاءُ الكثيرُ، والجمع الرغائب. قال الشاعر: وإلى الذي يُعْطي الرغائبَ فارْغَبِ والرَغيبُ: الواسعُ الجوفِ، يقال حوضٌ رَغيبٌ وسِقاءٌ رَغيبٌ، وفرسٌ رَغيبُ الشَحْوَةِ. والرُغْبُ، بالضم:
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok17.786 harf
غ ر ب غرب ، رغب ، غبر ، ربغ ، برغ ، بغر : مستعملة . برغ : أما برَغَ فإن الليث أهمله . ورَوَى أبو العباس عن ابن الأعرابيِّ أنه قال : بَرِغَ الرَّجلُ إذا تَنَعَّمَ . غرب : قال الليثُ : يُقالُ : كُفَّ من غرْبكَ : أي من حدَّتِك ، وقيل : الغَرْبُ : التمادِي . وقال غيرهُ : غرْبُ كلّ شَيْءٍ : حَدُّهُ وكذلك غُرابُهُ ، وغرْبُ اللِّسانِ : حِدَّتُهُ ، وسيفٌ غرْبٌ : قاطعٌ حديدٌ . وقال الشاعرُ يصفُ سيفاً :
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR5.998 harf
(باب الراء والغين وما يثلثهما) (رغف) الراء والغين والفاء كلمةٌ واحدة. فالرَّغيف معروف، ويجمع على الرُّغْفان والأرغِفة والرُّغُف. قال: * إنّ الشِّواء والنَّشِيلَ والرُّغُفْ([1]) * وهاهنا كلمةٌ أخرى إن صحَّت. زعموا أنّ الإرغاف: تحديد النَّظَر. (رغل) الراء والغين واللام أصلٌ واحد، وهو اغتفال شيءٍ وأخذه. ثم يشتقّ منه ويُحمل. فالرَّغْل: اختلاسٌ في غَفْلة. والرَّغْلَة: رَضاعةٌ في غَفْلة. قال
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR726 harf
- أصل الرغبة: السعة في الشيء، يقال: رغب الشيء: أتسع (قال في الأفعال: ورغب، اتسع رأيه وخلقه. الأفعال 3/41)، وحوض رغيب، وفلان رغيب الجوف، وفرس رغيب العدو. والرغبة والرغب والرغبى: السعة في الإرادة قال تعالى: ﴿ويدعوننا رغبا ورهبا﴾ [الأنبياء/90]، فإذا قيل: رغب فيه وإليه يقتضي الحرص عليه، قال تعالى: ﴿إنا إلى الله راغبون﴾ [التوبة/59]، وإذ قيل: رغب عنه اقتضى صرف الرغبة عنه والزهد فيه، نحو قوله تعالى:
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.089 harf
ر غ ب هو راغب فيه وراغب عنه ورغب فيه وارتغب ورغب عنه ورغب بنفسه عنه‏.‏ وفي الحديـث ‏"‏ يـا عثمـان لا ترغـب عـن سنّتـي فـإن من رغب عن سنتي فمات قبل أن يتوب ضربت الملائكة وجهه عن حوضي ‏"‏ ولي عنه مرغب‏.‏ وخطب فلان فأصاب المرغب‏.‏ قال العجاج‏:‏ إن لنـا فحلاً هجاناً مصعبا نجـل مفداة التي تخطّبا زيد مناةٍ فأصاب المرغبا فأكثرا إذ ولـدا وأطيبـا مفداة أم سعد بن زيد مناة‏.‏ ومالي فيه رغبة ورغبي
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR6.507 harf
الرَّغْبُ والرُّغْبُ والرَّغَبُ، والرَّغْبَة والرَّغَبُوتُ، والرُّغْبَـى والرَّغْبَـى، والرَّغْبَاءُ: الضَّراعة والمسأَلة. وفي حديث الدعاءِ: رَغْبَةً ورَهْبَةً إِلَيْكَ. قال ابن الأَثير: أَعمل لَفْظَ الرَّغْبَة وَحْدَها، ولو أَعْمَلَهُما مَعاً، لقال: رَغْبة إِليكَ ورَهْبة منكَ، ولكن لـمَّا جمَعَهُما في النظم، حَمَل أَحدَهما على الآخَرِ؛ كقول الراجز: وزَجَّجْنَ الـحَواجِبَ والعُيونا وقول الآخر:
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR174 harf
* ر غ ب * * رَغِبَ * فيه أراده وبابه طرب و * رَغِبَهُ * أيضا و * ارْتَغَبَ * فيه مثله و * رَغِبَ * عنه لم يرده ويقال * رَغَّبَهُ * فيه * تَرْغِيباً * و * أرْغَبَهُ * فيه أيضا
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR5.420 harf
رغب فيه، كسمع يرغب رغبا بالفتح ويضم ورغبة ورغبى على قياس سكرى، ورغبا بالتحريك، :أراده، كارتغب فيه، ورغبه، أي متعديا بنفسه، كما في المصباح فهو راغب ومرتغب. ورغب عنه: تركه متعمدا وزهد فيه، ولم يرده. ورغب إليه رغبا ورغبا محركة ورغبا بالضم ورغبى كسكرى ويضم، ورغباء كصحراء ورغبوتا ورغبوتى، ورغبانا، محركات ورغبة ورغبة بالضم، ويحرك: ابتهل، أو هو الضراعة والمسألة وفي حديث الدعاء رغبة ورهبة إليك ورجل
Maddenin bağlantısı

رغب فيه، كسمع يرغب رغبا بالفتح ويضم ورغبة ورغبى على قياس سكرى، ورغبا بالتحريك، :أراده، كارتغب فيه، ورغبه، أي متعديا بنفسه، كما في المصباح فهو راغب ومرتغب. ورغب عنه: تركه متعمدا وزهد فيه، ولم يرده. ورغب إليه رغبا ورغبا محركة ورغبا بالضم ورغبى كسكرى ويضم، ورغباء كصحراء ورغبوتا ورغبوتى، ورغبانا، محركات ورغبة ورغبة بالضم، ويحرك: ابتهل، أو هو الضراعة والمسألة وفي حديث الدعاء رغبة ورهبة إليك ورجل رغبوت من الرغبة وفي الحديث أن أسماء بنت أبي بكر رضي الله عنهما قالت: أتتني أمي راغبة في العهد الذي كان بين رسول الله صلى الله عليه وسلم وبين قريش، وهي كافرة فسألتني، فسألت النبي صلى الله عليه وسلم: أصلها? قال: نعم قال الأزهري: راغبة أي طامعة تسأل شيئا يقال: رغبت إلى فلان في كذا وكذا أي سألته إياه، وفي حديث آخر كيف أنتم إذا مرج الدين وظهرت الرغبة أي كثر السؤال، ومعنى ظهور الرغبة: الحرص على الجمع مع منع الحق، رغب يرغب رغبة إذا حرص على الشيء وطمع فيه، والرغبة: السؤال والطلب، وأرغبه في الشيء غيره ورغب إليه ورغبه ترغيبا: أعطاه ما رغب، الأخيرة عن ابن الأعرابي وأنشد: إذا مالت الدنيا على المرء رغبتإليه ومال الناس حيث يميل ودعا الله رغبة ورهبة، عن ابن الأعرابي، وفي التنزيل يدعوننا رغبا ورهبا ، ويجوز رغبا ورهبا، قال الأزهري: ولا نعلم أحدا قرأ بها، وقال يعقوب: الرغبى والرغبى مثل النعمى والنعمى، والرغبى والرغباء بالمد من الرغبة كالنعمى والنعماء من النعمة، وأصبت منه الرغبى أي الرغبة الكثيرة. والرغيبة: الأمر المرغوب فيه يقال: إنه لوهوب لكل رغيبة، بهذا المعنى، والرغيبة من العطاء: الكثير، والجمع الرغائب، قال النمر بن تولب: لا تغضبن على امرئ في مـالـه وعلى كرائم صلب مالك فاغضب ومتى تصبك خصاصة فارج الغنى وإلى الذي يعطي الرغائب فارغب

ورغب بنفسه عنه، بالكسر، أي رأى لنفسه عليه فضلا، وفي الحديث إني لأرغب بك عن الأذان يقال رغبت بفلان عن هذا، إذا كرهته وزهدت فيه، كذا في النهاية، وفي حديث ابن عمر لا تدع ركعتي الفجر فإن فيهما الرغائب قال الكلابي: الرغائب: ما يرغب فيه من الثواب العظيم، يقال: رغيبة ورغائب، وقال غيره: هو ما يرغب فيه ذو رغب النفس، ورغب النفس: سعة الأمل، وطلب الكثير، ومن ذلك: صلاة الرغائب، واحدتها: رغيبة، ومن سجعات الأساس: فلان يفيد الغرائب، ويفئ الرغائب، وقال الواحدي: رغبت بنفسي عن هذا الأمر، أي ترفعت. والرغب بالضم وبضمتين: كثرة الأكل، وشدة النهم والشره، وفي الحديث الرغب شؤم ومعناه الشره والنهمة والحرص على الدنيا والتبقر فيها، وقيل: سعة الأمل وطلب الكثير، وفعله رغب ككرم رغبا ورغبا فهو رغيب، كأمير وفي التهذيب: رغب البطن: كثرة الأكل، وفي حديث مازن: وكنت امرأ بالرغب والخمر مولعا أي بسعة البطن وكثرة الأكل ويروى بالزاي، يعني الجماع. وأرض رغاب، كسحاب، ورغب مثل جنب: تأخذ الماء الكثير ولا تسيل إلا من مطر كثير، أولينة واسعة دمثة وقد رغبت رغبا، والرغيب: الواسع الجوف، ورجل رغيب الجوف إذا كان أكولا، وقال أبو حنيفة: واد رغيب: ضخم كثير الأخذ للماء واسع، وهو مجاز. وواد زهيد: قليل الأخذ، كرغب بضمتين، فعله رغب ككرم يرغب رغابة ورغبا بالضم وبضمتين وواد رغب بضمتين: واسع، مجاز، وطريق رغب ككتف، كذلك، والجمع رغب بضمتين، قال الحطيئة: مستهلك الورد كالأستي قد جعلتأيدي المطي به عادية رغبا وتراغب المكان إذا اتسع، فهو متراغب، وحمل رغيب أي ثقيل، كمرتغب، قال ساعدة بن جؤية: تحوب قد ترى إني لحمل على ما كان مرتغب ثقيل ومن المجاز: فرس رغيب الشحو: واسع الخطو كثير الأخذ من الأرض بقوائمه والجمع رغاب، وإبل رغاب: كثيرة الأكل، قال لبيد: ويوما من الدهم الرغاب كأنهاأشاء دنا قنوانه أو مجادل ومن المجاز: قولهم: أرغب الله قدرك، أي وسعه وأبعد خطوه، وفي الحديث أفضل الأعمال منح الرغاب قال ابن الأثير: هي الواسعة الدر الكثيرة النفع، جمع الرغيب، وهو الواسع، جوف رغيب وواد رغيب، وفي حديث حذيفة: طعنة رغيبة أي واسعة، وفي حديث أبي الدرداء بئس العون على الدين قلب نخيب وبطن رغيب وفي حديث الحجاج لما أراد قتل سعيد بن جبير ائتوني بسيف رغيب أي واسع الحدين يأخذ في ضربته كثيرا من المضرب. والمرغب كمحسن ميل غني، عن ابن الأعرابي وأنشد: ألا لا يغرن امرأ من سوامـه سوام أخ داني القرابة مرغب وعن شمر: هو الموسر له مال كثير رغيب، وهو مجاز. والمراغب: الأطماع، والمراغب: المضطربات للمعاش.

والمرغاب بالكسر ضبطه أبو عبيد في معجمه، ولكنه في المراصد ما يدل على أنه مفتوح، كما ينبئ عنه إطلاق المؤلف، وكما هو نص الصاغاني أيضا: ع قالوا: كانت له غلة كثيرة يرغب فيها، أقطعه معاوية بن أبي سفيان كابس بن ربيعة لشبهه به صلى الله عليه وسلم، وسيذكر في ك ب س وقيل: نهر بالبصرة، كذا قاله شراح الشفاء ونهر بمرو الشاهجان، ومرغاب: ة من قرى مالين بهراة كذا ذكره الحافظ ابن عساكر في المعجم البلدانيات وبالكسر: سيف مالك بن حمار وفي بعض النسخ جماز بالجيم والزاي والأول أصوب ومرغبان: قرية بكس منها أبو عمرو محمد بن أحمد بن الحسن أبي النجري بن الحسن المروزي، مروزي سكن مرغبان وحدث، مات سنة 435 ومرغابين مثنى: ع بالبصرة وفي التهذيب: اسم موضوع لنهر بالبصرة. والرغابى كالرغامى: زيادة الكبد. ورغباء: بئر معروفة، قال كثير عزة: إذا وردت رغباء في يوم وردها قلوصي دعا إعطاشه وتبـلـدا وراغب ورغيب ورغبان: أسماء. وعبد العظيم بن حبيب بن رغبان، حدث عن الإمام أبي حنيفة النعمان بن ثابت الكوفي قدس سره، وطبقته، وهو متروك وقال الدارقطني: ليس بثقة، وفاته أبو الفوارس عبد الغفار بن أحمد بن محمد بن عبد الصمد بن حبيب بن رغبان الحمصي، محدث، قدم أصبهان سنة 295 وعاد إلى حمص. وابن رغبان مولى حبيب بن مسلمة الفهري، من أهل الشأم، صاحب المسجد ببغداد. ومرغبون: ة ببخارا منها أبو حفص عمر بن المغيرة، حدث عن المسيب بن إسحاق، ويحيى بن النضر وغيرهما، وعنه أبو إسحاق إبراهيم بن نوح ابن طريف البخاري. والرغبانة بالضم: سعدانة النعل وهي عقدة الشسع التي تلي الأرض، قال الصاغاني: ووقع في المحيط بالزاي والعين المهملة، وهو تصحيف قبيح، وزاده قبحا ذكره إياها في الرباعي. والرغيب كأمير: الواسع الجوف من الناس وغيرهم يقال: حوض رغيب وسقاء رغيب، وكل ما اتسع فقد رغب رغبا، وجمع الرغيب: رغاب، وقد تقدم.

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR12.592 harf
رَغِبَ 1 رَغِبَ ذ , aor. رَغَبَ , inf. n. رَغْبَةٌ (JK, TA) and رَغْبَى (JK) [and app. رَغَبٌ &c. as in the next sentence but one], He desired a thing [app. in an absolute sense, agreeably with what follows in the next sentence but one: and also,] vehemently, eagerly, greedily, very greedily, with avidity, excessively, or culpably; he coveted a thing, longed for it, or lusted after it. (TA.)
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.573 harf
رَغِبَ رَغِبَ A ( n. ac. رَغْب 1 , رَغْبَة 1t , رَغْبَى 1ya , رُغْب 3 , رُغْبَى 3ya , رَغَب 4 , رَغْبَآءُ 42 ) a. [ acc. or Fī ], Wished, desired, longed, craved, yearned for. b. [ 'An ], Disliked; was disinclined, averse, loath, reluctant to. c. [ Bi & 'An ], Preferred to, liked better than. d. ( n. ac. رَغْب 1 , 1t. 1ya , رُغْب 3 , رُغْبَة 3t , رُغْبَى 3ya , رَغَب 4 ,
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok20.063 harf
رغب رَغِبَ - يَرْغَبُ - رَغَب - رَغَبَاً رَغِبَ - يَرْغَبُ + الكائن: ضد " رهب - يرهب ": يريد مع طمع وحرص رَغِبَ - يَرْغَبُ + كائن + أن يفعل: يريد أن يفعل، بميل وهوى ومتعة: يريد مع تعزيز امتاعي: يضع تصوراَ ومخططاً للعمل والفعل، وذلك لتنفيذ قرار أو حكم، ويضع هذا المخطط أو برنامج العمل في حالة انتظار لبدء التنفيذ و يعطى هذا البرنامج تعزيزاً
Tamamını oku

Sîgalar(7)

Mücavir kökler63 mücavir (81 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. صلح

    3 ortak ayet · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir

  2. خير

    3 ortak ayet · Hayr : At sürüsü demektir

  3. خمص

    1 ortak ayet · Hames yumuşak toprağa ayak basılınca toprakta meydana gelen…

  4. ظمأ

    1 ortak ayet · Susamak

  5. إبراهيم

    2 ortak ayet · İbrahim

  6. وطأ

    1 ortak ayet · “Vita” minder demektir

  7. ملي

    1 ortak ayet · Süreyi uzattım

  8. سفه

    1 ortak ayet · Sefih : “Sefh” dağ eteği demektir

  9. ضيع

    1 ortak ayet · Zayi eder

  10. غيظ

    1 ortak ayet · Öfke

  11. نيل

    1 ortak ayet · Erişirler

  12. رهب

    1 ortak ayet · Cübbe demektir

Geçtiği ayetler(8)

  1. وَلَوْ أَنَّهُمْ رَضُوا مَا آتَاهُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَقَالُوا حَسْبُنَا اللَّهُ سَيُؤْتِينَا اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَرَسُولُهُ إِنَّا إِلَى اللَّهِ رَاغِبُونَ

    YönelenlerŞayet onlar, Allah’ın ve peygamberinin kendilerine verdiklerinden hoşnud olsalardı da: Bize Allah yeter, yakında bize bol nimetinden verir, Rasulü’ de. Biz, ancak Allah’a rağbet edenleriz, demiş olsalardı.

  2. عَسَى رَبُّنَا أَنْ يُبْدِلَنَا خَيْرًا مِنْهَا إِنَّا إِلَى رَبِّنَا رَاغِبُونَ

    YönelenlerBelki Rabbımız bize bundan daha iyisini verir. Doğrusu biz; artık Rabbımızdan dilemekteyiz.

Sîga sayfası: وَتَرْغَبُونَ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökرغب
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerحرص, طمع, طلب
Zıt Kökرهب
Çekirdek Özet 1Bir kabın, midenin veya arazinin iç hacminin genişlemesi, dolma ve yutma kapasitesinin büyümesi
Çekirdek Özet 2İradenin bir hedefe doğru açılması; harf-i cer ile yön değiştirerek yönelme (إلى / في) ya da bütünüyle dışlama (عن)
Çekirdek Özet 3İçsel hacmin ve arzunun sınır tanımaz genişliği; bu potansiyelin fâni hedeflerden çekilip mutlak kaynağa bağlanması
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca tek yönlü olumlu bir istek sanıp harf-i cer değişiminin anlamı taban tabana zıtlaştırdığını gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
رغBolluk, genişlik, köpürme ve akışkan hacim artışı; nitekim رغد kökünde hayatın ve rızkın bollaşması, رغم kökünde ise boyun eğdirilerek burnun toprağa sürtülmesi ve toprağın tozuması durumlarında bu genişlik ve akışkan sürtünme izi görülür.بİçsel hacim, kap veya beden boşluğu kazanarak dışarıdaki nesneyi içine alma ya da bünyeden bütünüyle püskürtme yönünde somut bir iç-dış gerilimine daralmıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
رİnsan başıBaşat irade, yönlendirici merkez ve bilinçli yönelim.
غGöz imgesinden türetme yoğunlaşmaPerdelenmişlik, derinlik, doymak bilmez içsel karanlık ve dipteki arayış.
بÇadır, ev, iç mekânİç hacim, sığınak, bünye ve bir şeyin içine girme veya alma kabiliyeti.
رغبBilincin derin ve doymak bilmez bir iç hacim açarak yönelmesiBaşat iradenin (ر) içsel derinlik ve doyumsuzlukla (غ) haznesini (ب) bir nesneye veya gayeye ardına kadar açması hareketi.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamİçi çok geniş olan su havuzu, kova veya su kabı (حوض رغيب); karnı geniş ve obur kimse (رجل رغيب الجوف); geniş adım atan süratli at (فرس رغيب الشحوة); sel sularını toplayan geniş vadi tabanı veya yumuşak arazi (الرغاب).
Cahiliye şiiri kullanımıAbdü Yegûs veya Abde b. et-Tabîb’in şiirinde geniş ve bol bağış anlamında رغيبة / رغائب kullanımı ile Maqāyīs al-Lugha’da şahit getirilen şu beyit: وإِلى الذي يُعْطِي الرّغائبَ فارْغَبِ
Erken Arapça kullanımKlasik dualarda ve Emevî/erken dönem hitabetinde korku ve umut kutbunu bildiren رغبة ve رهبة ikilemesi; ayrıca Hz. Ömer'in vefat döşeğinde söylediği راغب وراهب ifadesi.

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn ve el-Müfredât.

Sami etimolojik katman

Arapça رغب kökü, Sami dil ailesinin Güney-Batı grubunda psikolojik ve fizyolojik genişlik/arzu matrisinde belirginleşen özgün bir kullanıma sahiptir. İbranice ve Aramice gibi Kuzey-Batı Sami dillerinde doğrudan ses denkliği gösteren üçlü bir kök formu yaygın bir arzu fiili olarak yer almaktan ziyade, içsel genişlik, kabarma ve akışkan bolluk bildiren köklerle (رغ iki harfli tabanı üzerinden r-g-v / r-g-y biçimleri) kavramsal temas kurar. Arapçada ise kök, hem morfolojik bütünlüğünü hem de çift kutuplu anlam yapısını koruyarak bir kabın, midenin veya arazinin içine sıvı ya da nesne alma kapasitesini (genişliğini) anlatmış; oradan insan nefsinin nesnelere yönelik oburluğuna, hırsına ve yönelimine kaymıştır. Bu kökün en ayırt edici semantik evrimi, aldığı edatlarla (özellikle إلى ve عن) iradenin açılım yönünü doğrudan değiştiren bir vektörel dinamizm kazanmış olmasıdır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen ve Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönİç hacmin genişliği ve doymak bilmez yutma kapasitesiFiziksel havuz ve mide genişliğinden iradenin bir gayeye doğru derinlemesine açılmasına veya bir nesneden bütünüyle yüz çevirmesine geçilmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Sami genişleme ve kabarma tabanıKuzey-Batı Sami kollarında sınırlı izler taşırken Arapçada somut hacim genişliğinden soyut arzu ve irade vektörüne dönüşmüştür.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik arzu ve genişleme kökleriGenişleme ve yutma bildiren arkaik tabanlarla temas muhtemeldir; ancak doğrudan ödünçleme bağı tespit edilemez.Muhtemel

Kaynak HALOT, Lisān al-ʿArab ve David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
رغبAnlamlıGenişlik, arzu, yönelme veya yüz çevirmeHavuzun genişliği; iradenin bir şeye yönelmesi veya ondan bütünüyle kaçınması.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
ربغAnlamlıHayatın bol ve geniş olmasıBolluk, refah içinde yaşama ve toprağın yumuşaklığı.Hedef kökle ortak genişlik ve rahatlık bağı taşır; Kur'an'da geçmez.
غربAnlamlıUzaklaşmak, batmak, yabancılaşmakGüneşin batması, ufukta kaybolma ve yabancılık.Hedef kökün عن ile uzaklaşma anlamına zıt yönden hareket ortaklığı kurar; Kur'an'da geçer.
غبرAnlamlıKalmak, geride kalmak, tozumakBir şeyin kalıntısı, geçip giden zamanın tozu ve tortusu.Akışın zıddına tutunup kalmayı bildirir; Kur'an'da geçer.
برغAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bağımsız anlam kökü olarak işlenmemiştir; Kur'an'da geçmez.
بغرAnlamlıDoymak bilmez susuzlukSu içtiği halde doymayan devenin hastalığı; doyumsuz içme.Hedef kökün doymak bilmez iç hacim anlamıyla birebir örtüşen fizyolojik bir türevdir; Kur'an'da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
رغبMerkezİradî genişlik, doyumsuz yönelim veya mutlak dışlamaBir kabın genişlemesi gibi nefsin hedefe ardına kadar açılması veya hedeften bütünüyle kaçınması.Harf-i cer ile yönü belirlenen çift kutuplu çekim ve itim dinamiği.
حرصKomşuBir nesneye aşırı düşkünlük ve tutkuBir şeyi elde etmek için tırmalama, deriyi soyacak kadar zorlama ve hırs gösterme.رغب köküne göre daha dışsal, yırtıcı ve elde etmeye odaklı bir çabadır.
طمعKomşuHak edilmeyen veya henüz elde olmayan bir şeye göz dikmeNefsin elde edilmesi kesin olmayan bir faydaya karşı zaaf ve iştah duyması.رغب kökünde içsel hacmin genişlemesi varken طمع kökünde nesneye asılma zaafı baskındır.
طلبKomşuArama ve peşine düşme eylemiİsteğin fiilî olarak sahada aranması ve nesnesinin peşinden gidilmesi.رغب içsel yönelim ve arzu iken طلب bu arzunun dışsal fiile dökülmüş arayışıdır.
رهبZıtDerin ürperti ve kaçınmaKorku, çekinme, sakınma ve iradenin büzüşerek geri çekilmesi.Kur'an'da رغب kökünün tam simetriği olarak umut ile korku kutbunu tamamlar.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaرغبHacim genişliği; arzulayarak yönelme veya sakınarak yüz çevirmeFiziksel genişlikten kaynaklanan içsel arzu ve harf-i cer vasıtasıyla çift yönlü vektörel yönelim.Kesin
Latinceconcupiscere, inclinare, aversariŞiddetle arzulama; eğilim gösterme; tiksinerek yüz çevirmeConcupiscere nefsin doyumsuz iştahını, inclinare yönelmeyi, aversari ise عن ile olan kaçınmayı karşılar.Güçlü
İngilizceto desire, to yearn, to turn away fromİçtenlikle arzulama, can atma, yüz çevirmeTek başına bir fiil iki yönü birden veremez; to yearn yönelmeyi, to shun veya to turn away kaçınmayı karşılar.Güçlü
Almancabegehren, ersehnen, verschmähenİhtirasla arzulama, hasretle isteme, hor görüp yüz çevirmeBegehren içsel arzuyu, verschmähen ise bir şeyden yüz çevirip onu değersiz bulmayı aktarır.Güçlü
Fransızcadésirer, aspirer à, se détourner deArzu etmek, bir şeye yönelmek, yüz çevirmekAspirer à kökün إلى ile kullanımındaki yüksek gayeyi, se détourner de ise عن ile kullanımındaki kopuşu verir.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch ve Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
رغب + إلى / في (Olumlu Yönelim)Allah’a ve O'nun rızasına içtenlikle yönelmek, yalnızca O'ndan ummakMüminlerin ve peygamberlerin ihlasla Allah'a yönelmesi bağlamı (Tevbe 9:59, Kalem 68:32, İnşirâh 94:8).
رغب + عن (Yüz Çevirme / Dışlama)Bir inançtan, yoldan veya kişiden nefretle yüz çevirmek, onu terk etmekİbrahim milletinden yüz çeviren sefihler ve putperest babanın İbrahim'i tehdidi (Bakara 2:130, Meryem 19:46).
رغب + Çift Yönlü İhtimal (Nikâh Bağlamı)Evlenmeyi çok arzu etmek veya tam aksine mehir vermemek için evlenmekten kaçınmakYetim kadınların hakları ve onlarla nikâhlanma arzusu ya da kaçınması bağlamı (Nisâ 4:127).
رغبا (İsim/Mastarda Umut Hali)Derin bir umut, arzu ve yalvarışla dolu içsel yönelim haliZekeriya ve peygamberlerin yakarış hali; korkuyla (رهبا) dengelenen arzu (Enbiyâ 21:90).
رغب + عن + Nefis (Kendini Üstün Görme)Kendi canını başkasının canından üstün ve aziz tutarak sakınmakSavaştan geri kalıp Allah Resûlü'nün canından kendi canını esirgeme bağlamı (Tevbe 9:120).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamHavf ve recâ dengesi; irade ve hidayetİnsanın yaratıcıya yönelmesinde korku ile arzu dengesi ve İbrahim'in milletinden yüz çevirmenin itikadî hükmü.İradenin mutlak yöne çevrilmesi ve fâni hedeflerden arındırılması.
FıkıhNikâh, mehir ve yetim haklarıNisâ 4:127 ayetinde yer alan fiilin yetimlerle evlenme arzusu mu yoksa evlenmekten imtina etme mi olduğu tartışması.Edat takdirine göre hükmün zıt taraflara evrilmesi.
TefsirHarf-i cerlerin fiil anlamına tesiri (tazmin)Bir fiilin إلى ile sevgi ve yöneliş, عن ile buğuz ve terk manası kazanmasındaki belagat incelikleri.Bağlam ve harf-i cer marifetiyle anlamın kristalleşmesi.
HadisSünnete bağlılık ve zühd anlayışıHz. Peygamber'in "Kim benim sünnetimden yüz çevirirse benden değildir" hadisindeki ikaz.Dinin belirlediği ölçüden aşırı ibadet veya ihmal yoluyla sapmama.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniUbudiyet ve yönelişİhlaslı talep ve ilticaBütün arzu ve umutların yalnızca Allah'a has kılınmasıİnsanın içsel boşluğunu fâni putlarla değil mutlak yaratıcı ile doldurması (İnşirâh 94:8).Kesin
İlmiHakikati arama iştiyakıEntelektüel merak ve adanmışlıkZihnin hakikate ardına kadar açılıp cehaletten yüz çevirmesiİlim yolcusunun doymak bilmez bir zihinsel kapasiteyle gerçeğe yönelmesi.Güçlü
SiyasiToplumsal sadakat ve ortak davaKolektif hedefe kilitlenmeBireysel can kaygısını aşarak ortak ülküye bağlanmaSavaştan kaçıp kendi canını kamu yararından üstün tutmama bilinci (Tevbe 9:120).Güçlü
İktisadiTüketim ve tasarruf güdüsüİhtiyaç kapasitesi ve talepPazardaki tüketim arzusunun veya doyumsuzluğun dengelenmesiİktisadi kaynaklara yönelen aşırı iştahın ahlaki çerçevede sınırlandırılması.Muhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerVektörel çekim ve itim potansiyeli; hacimsel genleşmeBir alanın potansiyel kapasitesinin genişlemesi ve merkezdeki yükün işaretine bağlı olarak çekme ya da itme kuvveti üretmesi.Güçlü
Beşeri bilimlerPozitif ve negatif motivasyon; seçici yönelim teorisiİnsan bilincinin bir nesneye karşı yüksek ilgi ve bağlılık göstermesi veya aynı nesneyi sistem dışına iterek yabancılaşması.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca Türkçedeki «rağbet etmek» (beğenilmek, talep görmek) kalıbına indirgeyerek pasif ve sıradan bir arzu düzeyine sıkıştırmak.
Kur'an içi daha geniş anlamKökün edatlara bağlı olarak iki zıt yöne akan güçlü bir irade vektörü olduğunu; hem mutlak ilahi adanmışlığı (إلى) hem de radikal kopuş ve dışlamayı (عن) kapsadığını görememek.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataNisâ 4:127 veya Bakara 2:130 gibi ayetlerde yönün ve edatın tayin edilememesi sonucu cümlenin manasını bütünüyle tersine çevirmek veya yetim hukukunu yanlış kurgulamak.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın insan psikolojisinde iradeyi nötr bir güç değil, daima bir yöne doğru genişleyen ve harf-i cer ile niteliği değişen dinamik bir çekim alanı olarak tarif ettiğini gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İbrahim kıssalarında şirkten radikal kopuş sahnelerinde, peygamberlerin dua ve yakarış ahlakında ve münafıkların can kaygısıyla savaştan kaçış psikolojisini anlatan ayetlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dindarlığın salt korkudan (رهب) ibaret olduğu yanılgısını düzelterek, gerçek kulluğun yüksek bir arzu ve yönelişle (رغب) dengelenen dinamik bir çekim hali olduğunu ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamİçi geniş bir kabın, havuzun veya midenin dışarıdaki suyu ve yiyeceği içine alacak şekilde genişlemesi; bol akışlı ve geniş arazi.
  • Soyut anlamİradenin ve bilincin bir gaye için sınır tanımaz bir iç hacim açması; edatına göre o gayeye doğru bütünüyle çekilmesi veya gayeyi dışarıda bırakıp kaçınması.
  • Sistematik karşılıkİnsanın içsel arzu kapasitesinin fâni dünyadan ve sahte ilahlardan sıyrılarak nihai hakikate yönlendirilmesi; motivasyonun tek merkezde toplanması.
  • LaTeX modeliV(s)=σ⋅∇Φ(x)
  • LaTeX açıklamasıBurada V iradenin yönelim vektörünü, s yönelişin yönünü belirleyen edatı (σ=+1 durumu إلى ve في ile yönelmeyi, σ=−1 durumu ise عن ile yüz çevirmeyi), ∇Φ(x) ise hedefteki nesnenin zihinsel potansiyel alanının gradyanını temsil eder. Model, iradenin içsel hacminden doğan kuvvetin edat vasıtasıyla çekici veya itici bir dinamiğe dönüşmesini gösterir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ر