رمد

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ر-م-د1 sîga, 13 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.بعدشيأمثلقدررمدعصفكَرَمَادٍيومروحعملشددضللكفر

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 13

▶ Ağı aç (3B)

رمد

ر - م - د

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 13 sözlük

Rimad kül demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Rimad kül demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.474 harf
باب الدال والراء والميم معهما د ر م، ر د م، م ر د، ر م د، م د ر، د م ر مستعملات درم: الدَّرَمُ: استِواءُ الكَعْبِ وعظمِ الحاجِب ونحوه إذا لم يَنْبَتِرْ فهو أَدْرَمُ، والفعل دَرِمَ يَدْرَمُ فهو دَرِمٌ. ودَرِمٌ: اسْمُ رجلِ من بني شيبان ذكره الأعشى فقال: ولم يُودِ من كنتَ تَسْعَـى لـه كما قيلَ في الحَرْبِ أَوْدَى دَرِمْ والدَّرّامةُ من النساء: السيِّئةُ المشي، قال: من البِيض، لا دَرّامةٌ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.303 harf
الرَماد: معروف، والرِمدِداء، بالكسر والمدّ، مثله، وكذلك الأرمِداء. ويقال: رَماد رِمْدِدٌ، أي هالِك، جعلوه صفة. قال الكميت: رَماداً أَطَارَتْهُ السَواهِكُ رِمْدِداً والأرْمَد: الذي على لون الرماد، وهو غُبْرَةٌ فيها كُدْرَةٌ. ومنه قيل للنعامة رَمْداء، وللبعوض رُمْدٌ. قال أبو وَجْزَةَ وذكر صائداً: تَبيتُ جارَتَهُ الأفْعى وسامِرُهُ رُمْدٌ به عاذِرٌ مِنْهُنَّ كالجرَبِ وأَرْمَدَ الرَجُل
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR9.532 harf
د ر م دمر ، رمد ، مدر ، مرد ، درم ، ردم : مستعملات . درم : قال الليث : الدَرَم استِوَاءُ الكَعْب وعَظم الحاجب ونحوه إذا لم يَنْتَبِر فهو أَدْرَمُ ، والفعل دَرِمَ يَدْرَمُ فهو دَرِم ، قال : ودَرِمٌ اسم رجل من بني شيبان ذكره الأعشى فقال : ولم يُودِ مَنْ كُنْتَ تَسْعَى له كما قِيلَ في الحربِ أَوْدَى دَرِمْ قال أبو عَمرو : هو دَرِمُ بنُ دُبّ بن ذُهْل بن شيبانَ ، فُقِد كما فُقِد القارظَ العَنَزِيّ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR9.849 harf
(باب الراء والميم وما يثلثهما) (رمن) الراء والميم والنون كلمة واحدة، وهي الرُّمَّان. والرُّمَّانتان: هَضْبتان في بلادِ عَبْسٍ. قال: * على الدّار بالرُّمَّانَتين تعوجُ * (رمي) الراء والميم والحرف المعتل أصلٌ واحد، وهو نَبْذ الشَّيء. ثم يحمل عليه اشتقاقاً واستعارة. تقول رَمَيْتُ الشيء أرمِيه. وكانت بينهم رِمِّيَّا، على فِعِّيلَى. وأرمَيْتُ على المائة: زِدْتُ عليها. فإن قيلَ فهذه الكلمة ما
Maddenin bağlantısı

(باب الراء والميم وما يثلثهما) (رمن) الراء والميم والنون كلمة واحدة، وهي الرُّمَّان. والرُّمَّانتان: هَضْبتان في بلادِ عَبْسٍ. قال: * على الدّار بالرُّمَّانَتين تعوجُ * (رمي) الراء والميم والحرف المعتل أصلٌ واحد، وهو نَبْذ الشَّيء. ثم يحمل عليه اشتقاقاً واستعارة. تقول رَمَيْتُ الشيء أرمِيه. وكانت بينهم رِمِّيَّا، على فِعِّيلَى. وأرمَيْتُ على المائة: زِدْتُ عليها. فإن قيلَ فهذه الكلمة ما وجهها؟ قيل لـه: إذا زاد على الشَّيء فقد ترامَى إلى الموضع الذي بلغَه. ورَمَيْت بمعنى أرْمَيْتُ والمِرْماة: نَصْلُ السهم المدوَّرُ؛ وسمِّي بذلك لأنه يُرمَى به. والمَِرْماة: ظِلف الشَّاة. وفي الحديث: "لو أنّ أحدَهم دُعِيَ إلى مَِرْماتَين". والرَّمِيَّةُ: الصَّيد الذي يُرمَى. والرَّمِيُّ: السحابة العظيمة القَطْر. ويقال سُمِّيت رَمِيّاً لأنها تنشأ ثم تُرْمَى بقطَعٍ من السحاب من هنا وهُنا حتَّى تجتمع. وقال الخليل: رمى يرمي رِمايةً ورَمْياً ورِماءً. قال ابن السكّيت: خرجتُ أتَرَمَّى، إذا خرجتَ [ترمي] في الأغْراض([1]). ويقال أرْمَيْتُ الحَجَر من يدي إرْماءً. وقال أبو عُبيدة: يقال أرمَى اللهُ لك، أي نَصَرك وصنَع لَك. والرَّماء: الزِّيادة. وقد قلنا إنّ اشتقاق ذلك من الباب لأنه أمْرٌ يترامى إلى فَوق. (رمأ) [أمّا] الراء والميم والهمزة فأصلٌ برأسه غير الأول، وهو قليل. يقال رمَأَت الإبل تَرْمأُ رمُوءاً ورَمْأً: أقامت في الكلأ والعُشْب. ورمأ فلانٌ في بني فلانٍ: أقام. ويقال أرمأت الأخبارُ: أشكَلَتْ. ومُرَمَّآت الأخبار، أي أباطيلُها. (رمث) الراء والميم والثاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على إصلاح شيءٍ وضمِّ بعضٍ إلى بعض. يقال رمَثْتُ الشَّيءَ: أصلحتُه. قال أبو دُواد: وأَخٍ رَمَثْتُ دَرِيسَهُ *** ونصحتُه في الحرب نُصْحَا([2]) والرَّمَث: خشبٌ يضمّ* بعضُه إلى بعض ويُركَب. وفي الحديث: "إنّا نركب أرماثاً لنا في البحر"، وهو جمع رَمَثٍ. قال: تمنَّيْتُ مِن حُبِّي بُثَينةَ أننا *** على رمَثٍ في البحر ليس لنا وَفْرُ([3]) والرِّمْث: مَرعىً من مراعي الإبل، وذلك لانضمام بعضِه إلى بعض. يقال إبلٌ رَمِثة ورَمَاثَى، إذا أكلت الرِّمْث فمرِضَتْ عنه. والرَّمَثُ أيضاً: بقيّة اللبن في الضَّرع، لأن ذلك متجمِّع. (رمج) الراء والميم والجيم ليس أصلاً، وفيه ما يُقبَل ويُعتَمد عليه([4])، لكنَّهم يقولون: رَمَّجَ الأثَر بالتُّراب([5])؛ ورمَّج السُّطور: أفسَدَها. (رمح) الراء والميم والحاء كلمةٌ واحدة، ثم يُصرَّف منها. فالكلمة الرُّمْح، وهو معروفٌ، والجمع رِماح وأرْماح. والسِّماك الرّامح: نَجمٌ، وسُمِّي بكوكبٍ يقْدُمه كأنَّه رُمْحه. فأمَّا قولهم: رَمَحَتْه الدَّابَّةُ، فمن هذا أيضاً لأنّ ضَرْبها إيّاهُ برِجلها كرمح الرَّامحِ برُمْحه. ومنه رَمَحَ الجُندبُ، إذا ضَرب الحصَى بيده. والرَّمَّاح: الذي يتَّخذ الرِّماح، وحِرفته الرِّماحة. والرَّامح: الطاعن بالرُّمْح. والرامح: الحامل له. ويقال للبُهْمَى إذا امتنَعتْ على الرّاعية: قد أخذَتْ رماحَها. كما قال: أيَّامَ لم تأخُذْ إليَّ سِلاحَها ***إبِلي لِجلّتها ولا أبكارِها (رمخ) الراء والميم والخاء ليس بشيء. ويقال: إنَّ الرِّمْخ شجر([6]). (رمد) الراء والميم والدال ثلاثة أصول: أحدُها مرضٌ من الأمراض، والآخَر لونٌ من الألوان، والثالث جنسٌ من السَّعْي. فالأول: الرَّمَد رَمَدُ العين، يقال رَمِدَ يَرْمَدُ رَمَداً، وهو رَمِد وأَرْمَدُ. ومنه الرَّمْد، وهو الهلاك، بسكون الميم. كما قال: * كأصْرَامِ عادٍ حينَ جَلَّلَها الرَّمْدُ([7]) * ويقال رمَدْنا القومَ نرمُِدهم، إذا أتينا عليهم. والثاني: الرَّماد، وهو معروف، فإذا كان أرقَّ ما يكون فهو رِمْدِدٌ. وهو يسمَّى للونه. يقال رَمَّدَتِ الناقةُ ترميداً، إذا تَركَتْ عند النِّتاج لبناً قليلاً. وإنّما يقال ذلك للونٍ يعتري ضرعَها. والأرمد: كلُّ شيءٍ أغْبَرَ فيه كُدْرَة، وهو من الرَّماد، ومنه قيل لضَربٍ من البعوض رُمْدٌ. وقال أبو وجزة وذكَرَ صائداً: يبيت جارتُهُ الأفعى وسامِرُه *** رُمْدٌ به عاذرٌ منهن كالجَرَب([8]) والأَرمِداء، على وزن أفعلاء: الرَّماد. والمرمَّد من الشواء: الذي يُمَلُّ في الجمر. وفي المثل: "شَوَى أخُوك حتَّى إذا أنضَجَ رَمَّد([9])". فأمَّا قولهم: عام الرَّمادةِ، فقال قومٌ: كان مَحْلاً نزَل بالنّاس له رَمْد، وهو الهلاك. وقال آخرون: سمِّي بذلك لأنَّ الأرضَ صارت من المَحْل كالرَّماد([10]). وقال أبو حاتم: ماءٌ رَمِدٌ، إذا كان آجناً متغيِّراً. والأصل الثالث: الارْمِدَادُ: شِدّة العَدْو. ويقال ارْمَدَّ الظَّليمُ: أسرَعَ. (رمز) الراء والميم والزاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على حركةٍ واضطراب. يقال كتيبة رَمَّازة: تموج من نواحِيها. ويقال ضربه فما ارمَأَزَّ، أي ما تحرَّك. وارتَمَز أيضاً: تحرَّك. ويقولون: إِنّ الرَّاموز: البحر. وأراه في شعر هذَيل. (رمس) الراء والميم والسين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على تغطيةٍ وسَتْر. فالرَّمْس: التراب. والرِّياح الروامسُ: التي تُثير الترابَ فتدفِن الآثار. ويقال رَمَسْتُ على فلانٍ الخبرَ؛ إذا كتَمْتَه إِيَّاه. ورَمَست الرَّجُل وأرمستُه: دفنتُه. (رمش) الراء والميم والشين ليس من مَحض اللُّغة، ولا ممّا جاء في صحيح أشعارِهم. على أنَّهم يقولون: الرَّمَش تَفَتُّلٌ في الأشفار، وحُمْرةٌ في الجفون. وربّما قالوا رَمَشَهُ بالحجَر: رماه. وذُكر عن الشيباني: رَمَشَتِ الغنم تَرْمُِش، إذا رعَتْ يسيراً. ويقال: الرَّمَش: بياضٌ يكون في أظفار الأحداث. وحكى اللِّحياني: أرضٌ رَمْشاء: جدبة([11]). (رمص) الراء والميم والصاد أُصَيل يدلُّ* على إلقاءِ قَذَىً. يقولون رَمَصَتِ العين، إِذا أخرجت ما يخرُج منها عند الرّمَد. وقال ابن السِّكِّيت: يقال قبَحَ اللهُ أُمّاً رمَصَت به، أي ولدَتْه. وهذا إذا صحَّ فهو على ما ذكرناه من أنَّه مشبّه بقذىً يُرمَى به. ويقال رَمَصَتِ الدّجاجةُ: ذَرَقت. وفي الباب كلامٌ آخَرُ يدلُّ على صلاحٍ وخير. يقولون: رَمَصْت بينهم، أي أصلَحْت. وربما قالوا: رَمَص الله مُصِيبتَه يَرْمُصها رَمْصاً، إذا جَبَرها. (رمض) الراء والميم والضاد أصلٌ مطَّرِدٌ يدلُّ على حِدّةٍ في شيء مِن حرٍّ وغيره. فالرَّمَض: حَرُّ الحجارةِ من شِدّة حَرّ الشمس. وأرضٌ رَمِضَةٌ: حارّة الحجارة. وذكر قومٌ أن رمَضانَ اشتقاقُه من شِدّة الحر؛ لأنَّهم لمَّا نقلوا اسمَ الشُّهور عن اللغة القديمة سَمَّوْها بالأزمنة، فوافق رمضانُ أيّامَ رَمَضِ الحرّ. ويجمع على رَمضانات وأرمِضاءَ. ومن الباب أرمضَهُ الأمرُ ورَمِضَ للأمْرِ. ورَمِض أيضاً، إذا أحرقَتْه الرَّمْضاء. ويقال رَمَضْتُ اللّحمَ على الرَّضْفِ، إذا أنضجْتَه. ومن الباب سِكِّين رَمِيض. وكلُّ حادٍّ رَمِيضٌ. وقد رَمَضْتُه أنا. ورَمِضَتِ الغنمُ، إذا رعَتْ في شدّة الحَرّ فقرِحت أكبادُها. ويقال: فلانٌ يترمَّضُ الظِّباءَ، إذا تبعها وساقَها حَتَّى تَفَسَّخَ قوائمُها من الرَّمْضاء ثمَّ يأخُذُها. ويقال ارتمَضَ بَطْنُه: فسَدَ، كأنَّ ثَمَّ داءً يُحْرِقُه. فأمّا قولُ القائل: أتيتُ فلاناً فلم أُصِبْه([12]) فرمَّضْتُ ترميضاً، وذلك أن ينتظرَه. وممكنٌ أن يكون شاذّاً عن الأصل. ويمكن أن يكون الميم مبدلةً من باء، كأنّه ربّضت، من رَبَض. (رمط) الراء والميم والطاء ليس أصلاً، لكنَّهم يسمُّون ما اجتمع من العُرْفُطِ وغيرِه من شجر العِضاهِ رَمْطاً. وربّما قالوا رَمَطت الرّجلَ، إذا عِبْته رَمْطاً. وفيه نظر. (رمع) الراء والميم والعين أصلٌ يدلُّ على اضطرابٍ وحركةٍ. فالرَّمَّاعةُ من الإنسان: الذي يضطرب من الصبيِّ على يافُوخِه. والرَّمَعَانُ: الاضطِراب. ويقال رَمَعَ أَنْفُ الرّجُل يَرمَع رمَعاناً، إذا تحرَّك من غضبٍ. ومن الباب قَبَحَ الله أمّاً رَمَعَتْ به، أي ولدَتْه. ومن ذلك اليَرْمَع: حجارةٌ بِيضٌ رِقاقٌ تلمَع في الشمس. ومن الباب إن صحّ، الرامِع، وهو الذي يطأطِئُ رأسَه ثم يرفعه. ويقال الرُّماع تغيُّر الوَجْه([13]) والباب كلُّه واحد. ويقولون: المُرَمِّعَة المَهْلكة([14]). (رمغ) الراء والميم والغين لا أصلَ لـه، إلا بعض ما يأتي به ابنُ دريدٍ، من رَمَغْتُ الشيءَ، إذا عَركتَه بيدك، كالأديمِ وغيرِه. (رمق) الراء والميم والقاف أصلٌ يدلُّ على ضَعفٍ وقِلّة. ويقال ترمَّقَ الرَّجلُ الماءَ وغيرَه، إذا حَسَا حُسْوةً [بَعد أُخرى([15])]. وهو مُرَمَّق العَيش، أي ضيِّقه. وما عَيْشُه إلا رَِماقٌ، يُراد به ما يُمْسِك الرَّمَق. والرَّمَق: باقي النَّفْسِ أو النَّفَس. قال: وما الناسُ إلا في رَِماقٍ وصالح *** وما العيشُ إلا خِلفَةٌ ودُرُورُ ويقولون: "أضرعَتِ المِعْزَى فرمِّقْ رمِّقْ"، أي اشربْ لبنَها قليلاً قليلاً؛ لأنّ المِعزَى تُنْزِلُ قبل نِتاجها بأيّام. والتَّرميق([16]): عملٌ يفعلُه الرجل لا يُحسِنُه. ويقال حبلٌ أرماقٌ، إذا كان ضعيفاً. وقد ارمَاقَّ ارمِيقاقاً. (رمك) الراء والميم والكاف أصلان: أحدهما لونٌ من الألوان، والثاني لُبْثٌ بمكان. فالأول الرُّمْكة من ألوان الإبل، وهو أشدُّ كدْرةً من الوُرْقة. ويقال جملٌ أرمَكُ. ومنه اشتقاق الرَّامَِك. والرَّمَكة: الأُنثى من البراذين. والأصل الآخر: رَمَكَ بالمكان، وهو رامك. (رمل) الراء والميم واللام أصلٌ يدلُّ على رِقّةٍ في شيءٍ يتضامُّ بعضُه إلى بعض. يقال رَمَلت الحصير، وأرملتُ، *إذا سَخَّفْتَ نَسْجَه. قال: * كأنَّ نَسْجَ العنكبوتِ المُرْمَلِ([17]) * ثم يشبَّه بذلك، [فالرَّمَل]: القليل الضَّعيف من المطر، وجمعه أرمال. ومن الذي يقرب من هذا الباب الرَّمْل، وهو رَقيق. ومنه ترمَّل القَتيلُ بدمِهِ، إذا تلطخ؛ وهو قياسُ ما ذكَرْناه. ومن الباب الرَّمَل: الهَرْوَلة، وذلك أنه كالعَدْو أو المشْي الذي لا حصافةَ فيه. فأمّا المُرْمِلَ فهو الذي لا زادَ معه، سمِّي بذلك لأحدِ شيئين، إما رِقّةِ حاله، وإمّا للُصوقِه بالرّمل من فَقْره. والأرمَلُ مثلُ المُرمِل. قال جرير: هَذِي الأراملُ قد قضَّيْتَ حاجتَها *** فمَنْ لحاجةِ هذا الأرمَلِ الذّكَرِ([18]) --------------------------------------------------------------- ([1]) في الأصل: "الأرض"، وتصحيح هذه الكلمة والتكملة التي قبلها من المجمل. ([2]) البيت في اللسان (رمث) بدون نسبة. ([3]) البيت لأبي صخر الهذلي، من قصيدة في بقية أشعار الهذليين 93 وأمالي القالي (1: 148). وبعض أبياتها في اللسان (رمث). ([4]) في الأصل: "وبعمل عليه". ([5]) لم يرد هذا المعنى في اللسان والقاموس. ولم يأت شيء من المادة في الجمهرة. ([6]) الذي في اللسان والقاموس أن "الرمخ": الشجر المجتمع. ([7]) البيت لأبي وجزة السعدي، كما في اللسان (رمد 168). وصدره: * صببت عليكم حاصبي فتركتكم * ([8]) انظر اللسان (رمد) والحيوان (4: 216/ 5: 405). ([9]) يضرب مثلاً للرجل يعود بالفساد على ما كان أصلحه. ([10]) وقيل سمي به لأنهم لما أجدبوا صارت ألوانهم كلون الرماد. ([11]) في القاموس: "وأرض رمشاء: ربشاء، أو جدبة، كأنه ضد". وذلك لأن الربشاء بالباء: الكثيرة العشب. وقد اقتصر في اللسان على أنها الكثيرة العشب، قال: "وسنة ربشاء ورمشاء. وبرشاء: كثيرة العشب". ([12]) في الأصل: "فلم تصبه". ([13]) في اللسان: "والرماع: داء في البطن يصفر منه الوجه". وفي القاموس: "وجع يعترض في ظهر الساقي حتى يمنعه من السقي... واصفرار وتغير في وجه المرأة من داء يصيب بظرها". ([14]) المهلكة، بتثليث اللام: المفازة. والمرمعة، لم ترد في اللسان. وفي القاموس: "والمرمعة كمحدثة: المفازة". ([15]) التكملة من اللسان. ([16]) في الأصل: "والرميق"، صوابه من اللسان والقاموس. ([17]) البيت في اللسان (رمل، غزل). مع نسبته في (غزل) إلى العجاج. انظر ديوانه 47. وأنشده في المخصص (17: 17) وذكر أنه إنما جر "المرمل" على الجوار. وذلك لأن المرمل من صفة النسج، فكان حقه النصب، لكن كذا روي بفتح الميم. ([18]) ليس في ديوان جرير. وروايته في اللسان (رمل): "كل الأرامل". ـ

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR325 harf
- يقال: رماد ورمدد (الرمدد: أرق ما يكون من الرماد)، وأرمد وأرمداء، قال تعالى: ﴿كرماد اشتدت به الريح﴾ [إبرهيم/18]، ورمدت النار: صارت رمادا، وعبر بالرمد عن الهلاك كما عبر عنه بالهمود، ورمد الماء: صار كأنه فيه رماد لأجونه (الآجن: الماء المتغير الطعم واللون)، والأرمد ما كان على لون الرماد. وقيل للبعوض: رمد، والرمادة: سنة المحل.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR691 harf
ر م د رمّد الشواء‏.‏ وقدمنا هـذا البلـد فرمدنـا فيـه أي هلكنـا وصرنـا كالرمـاد ومنـه أصابهـم عـام الرمادة وهي القحط‏.‏ وأرمد القوم مثل أسنتوا‏.‏ ونعامة رمداء وربداء ونعام رمد وربـد‏.‏ ومنه قيل‏:‏ ارمدّ‏:‏ عدا عدو الرمد‏.‏ وعين رمداء وعيون رمد ورمدت عينه وبه رمد وهو رمد وأرمد وأرمد عينه البكـاء‏.‏ وارمـدّ وجهـه واربـدّ‏.‏ ومـاء رمـد‏:‏ آجـن‏.‏ وثـوب رمـد وأرمد‏:‏ وسخ‏.‏ وتقول‏:‏ إن طنين
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR4.638 harf
الرَّمَدُ: وجع العين وانتفاخُها. رَمِدَ، بالكسر، يَرْمَدُ رَمَداً وهو أَرْمَدُ ورَمِدٌ، والأُنثى رَمْداء: هاجَتْ عَينُه؛ وعين رَمْداء ورَمِدَة، ورَمِدَتْ تَرْمَدُ رَمَداً، وقد أَرمَدَها الله فهي رَمِدة. والرَّمادُ: دُقاق الفحم من حُراقَةِ النار وما هَبا من الجَمْر فطار دُقاقاً، والطائفة منه رَمادة؛ قال طُريح: فغادَرَتْها رَمادَةً حُمَما خاوِيةً، كالتِّلال دامِرُها وفي حديث أُم زرع: زَوْجي عظِيمُ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR205 harf
* ر م د * * الرَّمَادُ * بالفتح معروف و * الرِّمْدِدَاءُ * مثله و * التَّرْمِيدُ * جعل الشيء في الرماد و * الرَّمَدُ * في العين وبابه طرب فهو * رَمِدٌ * و * أرْمَدُ * و * أرْمَدَ * الله عينه فهي * رَمِدَةٌ
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR5.237 harf
الرمدداء بالكسر ممدودا: الرماد. والأرمداء، كالأربعاء، واحد الرماد، كالأرمدة. وروى عن كراع: الإرمداء، بكسر الهمزة، وهو اسم للجمع. قال ابن سيده: ولا نظير لإرمداء البتة. ونقل شيخنا عن ابن القطاع فتح العين فيهما، أي الأرمداء والأربعاء. قال في الأوزان: ولا ثالث لهما. والرماد: دقاق الفحم من حراقة النار، وماهبا من الجمر فطار دقاقا، والطائفة منه: رمادة. وفي حديث أم زرع: زوجي عظيم الرماد، أي كثير الأضياف،
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR11.182 harf
رَمَدُوا 1 رَمَدُوا ذ , (Sh, T, M, A, L,) [aor., app., رَمِدَ ,] inf. n. رَمْدٌ; (M, L;) and ↓ ارمدوا; (Sh, T, M, L;) for which A 'Obeyd erroneously says رَمِدُوا, with kesr to the م; and ↓ ارمدُوا, with teshdeed to the د; (T, L;) They (a people, or party,) perished: (Sh, T, M, A, L:) or became like رَمَاد [or ashes]: (A:) and رَمَدَ عَيْشُهُمْ, (L,) or ↓ ارمد عيشهم, (TA,) has the former meaning.
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.111 harf
رَمَدَ رَمَدَ I ( n. ac. رَمْد 1 ), a. Perished ( flock ). b. I , U ( n. ac. رَمْد 1 ), Destroyed ( tribe ). _ast; رَمِدَ رَمِدَ A ( n. ac. رَمَد 4 ), a. Had sore eyes; was sore, inflamed ( eye ). رَمَّدَ رَمَّدَ II , a. Put in the ashes; put ashes on. b. Turned to ashes; charred; marred. c. Was in milk. أَرْمَدَ أَرْمَدَ IV , a. Perished ( flock ). b. Lost his flocks, his cattle;
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR16.381 harf
رمد رَمَدَ - يَرْمِدُ (رَمَدَ - يَرْمُدُ) - رَمَاد رَمَدَ - يَرْمِدُ (رَمَدَ - يَرْمُدُ) + كائن + شيئاً: يحرقه بالكامل حتى يصير فحماً وبقايا دقاق متطايرة: يحرق الشيء أو الكائن، فتذهب معظم مكوناته، ويبقي منها بعد انتهاء الاحتراق بقايا فحمية وجمر وصفوة رَمَاد: على وزن " فـَعال" اسم فعل مبالغة من " رَمَدَ - يَرْمِدُ ": وهو كذلك بمعنى مفعول:
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler13 mücavir (21 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. عصف

    1 ortak ayet · Bir vadide tek yönde esen rüzgar demektir

  2. روح

    1 ortak ayet · Reyhan kokulu çiçeğin adıdır

  3. كسب

    1 ortak ayet · Kazandı

  4. شدد

    1 ortak ayet · Sicim bağıdır

  5. قدر

    1 ortak ayet · Kıdr kazandır

  6. مثل

    1 ortak ayet · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir

  7. ضلل

    1 ortak ayet · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir

  8. بعد

    1 ortak ayet · Baid uzak demektir

  9. عمل

    1 ortak ayet · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir

  10. يوم

    1 ortak ayet · “Yemm” durgun akan su demektir

  11. شيأ

    1 ortak ayet · Şey

  12. كفر

    1 ortak ayet · Hufre, çukur demektir

Geçtiği ayetler(1)

  1. مَثَلُ الَّذِينَ كَفَرُوا بِرَبِّهِمْ أَعْمَالُهُمْ كَرَمَادٍ اشْتَدَّتْ بِهِ الرِّيحُ فِي يَوْمٍ عَاصِفٍ لَا يَقْدِرُونَ مِمَّا كَسَبُوا عَلَى شَيْءٍ ذَلِكَ هُوَ الضَّلَالُ الْبَعِيدُ

    Kül gibiRabblarına küfredenlerin hali; fırtınalı bir günde rüzgarın şiddetle savurduğu küle benzer. Yaptıklarından dolayı hiçbir şey elde edemezler. İşte bu, uzak bir sapıklıktır.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökرمد
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerهبء, حرق, سحق
Zıt Kökثبت
Çekirdek Özet 1Yanıp tükenme sonrası geriye kalan ufalanmış, tutunaksız ve uçucu toz veya kül
Çekirdek Özet 2İnançsız amellerin fırtınalı bir günde rüzgârın savurduğu ve geride hiçbir tutamak bırakmadığı kül gibi boşa çıkması
Çekirdek Özet 3Temelsiz ve ilahi rızadan yoksun eylemlerin varlıksal ağırlığını yitirerek bütünüyle dağılması ve sıfırlanması
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir yanma artığı veya maddi toz sayıp, Kur'an'daki amellerin ontolojik çöküşünü ve geri döndürülemez yok oluşunu simgeleyen temsil gücünü gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
رمİçten içe çürüme, aşınma, incelme, ufalanıp toz haline gelme ve dökülme; nitekim رمم kökünde çürümüş kemik, رمض kökünde yakıcı sıcaklığın tüketmesi, رمي kökünde ise fırlatılıp savrulma anlamları mevcuttur.دKatılan د harfi hareket, itilme ve nihai bir sınıra/zemine çökme dinamizmi ekleyerek, çürüyüp ufalanan şeyin rüzgâr veya darbeyle savrulan, tutunaksız nihai yanık tozuna ve küle dönüşmesini sağlamıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
رİnsan başı; başlangıç, üst, tepe, ilk hareket noktasıBir sürecin, formun veya yapının en üst tepe noktasından çözülmeye başlamasını ve yönelimi temsil eder.
مSu; akışkanlık, çözülme, dağılma, biçimsizlikKatı ve tanımlı yapının eriyip akışkan, tutarsız ve ufalanabilir parçacıklara ayrışmasını imler.
دKapı; geçiş, dışarı çıkış, nihai sınıra ulaşma, sonlanmaParçalanan yapının tutunduğu sistemin dışına taşarak nihai bir sona, yerde birikmeye veya dağılmaya intikalini gösterir.
رمدBaşlangıçtaki formun akışkan toz zerrelerine ayrışarak nihai sınırına sürüklenmesiNesnenin yanma veya yıpranma neticesinde yapısal bütünlüğünü bütünüyle kaybedip savrulan en ince toza ve küle dönüşme hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamAteşte yanan maddeden geriye kalan en ince, tutunaksız toz ve kül; ayrıca gözün içine toz kaçmış gibi kızarıp şişmesi ve görüşün perdelenmesi hastalığı.
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şiirinde kök, helak olan toplulukların veya yakılan şeylerin geride kalan izlerini anlatmada şahit getirilmiştir. Nitekim İbn Fâris'in aktardığı beyitte Âd kavminin kökten helaki ve toza dönüşmesi şöyle tasvir edilir: كأصْرَامِ عادٍ حينَ جَلَّلَها الرَّمْدُ
Erken Arapça kullanımKuraklık ve kıtlık sebebiyle toprağın kül rengini alması ve insanların helake yaklaşması durumu anlatılır; Hz. Ömer devrindeki büyük kıtlık yılına bu sebeple عام الرمادة adı verilmiştir.

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Sami dillerinde رمد kökü, yanma neticesinde ortaya çıkan artık madde, kül rengi ve ufalanarak görüşü engelleyen toz bağlamında fonetik ve anlamsal bir süreklilik sergiler. Klasik Arapçada kül anlamına gelen رَمَاد sözcüğü, batı Sami dillerindeki kül, toz ve duman partikülleriyle kavramsal olarak örtüşür. Aramice ve İbranicede doğrudan yanık kalıntısı ve gri-kül rengini karşılayan köklerle fonetik bir yakınlık taşır; ancak kökün üç harfli bu dizilimi özellikle güney Sami ve Arap sahasında hem göz iltihabı (göze kül/toz kaçmışçasına oluşan şişlik ve acı) hem de mutlak tükenişi ifade eden gri kül için uzmanlaşmıştır. Arapça, kökün taşıdığı bu parçalanma ve tutunaksızlık karakterini ahlaki ve ontolojik bir boyuta taşıyarak ameliyatın rüzgâr önünde dağılıp sıfırlanmasını tasvir eden kusursuz bir metafora dönüştürmüştür.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönAteşin tüketmesi, kül, göz hastalığı ve helakKök içi türetimler yakıcı ateşin nesneyi toza çevirmesi رَمَاد, gözün tozlu/yanık gibi hastalanması رَمَد ve kıtlığın insanları kül gibi tüketmesi رَمَادَة etrafında toplanır.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ve Aramicede kül, toz ve koyu renk izleriİbranicede kül ve toprak tozunu anlatan sözcüklerle anlamsal paralellik taşır; kökün üçlü formu Arapçada özgün bir morfolojik gelişim gösterir.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik dillerde yanma artığı ve koyu gri renk alanıKül, duman artığı ve ufalanma kavramlarıyla ilintili arkaik Afro-Asyatik kök katmanlarıyla olası anlamsal örtüşmeler barındırır.Muhtemel

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Cohen, HALOT.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
رمدAnlamlıKül, yanıp ufalanma, helak, göz iltihabıAteşte yanmış şeyin en ince tozu haline gelmesi ve varlığın çözülmesiHedef kök; Kur'an'da geçer
ردمAnlamlıTıkamak, set çekmek, üst üste yığmakYıkılan veya açılan bir gediği taş ve toprakla doldurup kapatmakKur'an'da geçer; parçaların yığılması yönüyle hedef kökle zıt mekanizma
مردAnlamlıİsyankâr olmak, kabuğundan sıyrılmak, pürüzsüzleşmekHer türlü kayıttan ve bağdan sıyrılarak boyun eğmez hale gelmekKur'an'da geçer; direnç ve sertleşme boyutu
مدرAnlamlıKuru çamur parçası, kerpiçToprağın suyla yoğrulup kuruyarak parça haline gelmesi, yerleşik hayatKur'an'da geçmez; toprağın küle zıt olarak tutunucu biçimi
درمAnlamlıDişlerin veya tırnakların aşınması, pürüzsüz basmakKemik veya dişin aşınarak düzleşmesi, devenin adımlarını belli belirsiz atmasıKur'an'da geçmez; fiziksel aşınma ve incelme boyutu
دمرAnlamlıKökten yıkılmak, yerle bir olmak, helak olmakBir yapının bütünüyle çökertilerek ortadan kaldırılmasıKur'an'da geçer; hedef kökteki helak ve yok oluş boyutuyla örtüşür

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
رمدMerkezKül ve tutunaksız tozYanma sonucu bütünüyle parçalanmış, ağırlıksız ve savrulmaya açık kalıntıTözünü kaybetmiş, rüzgâr karşısında tutunamayan nihai akıbet
هبءKomşuHavada uçuşan ince tozهبء doğrudan yanma şartı aramaksızın ışıkta görünen zerreleri ifade ederken, رمد ateşle tüketilip külleşmiş somut artığı belirtir.Amellerin saçılmış toza dönüşmesi bağlamında yakın kavram
حرقKomşuYanma ve yakma süreciحرق ateşin nesneyi sarıp tahrip etme sürecine odaklanırken, رمد bu sürecin sonundaki tükeniş çıktısını ve tozu adlandırır.Süreç ile sonuç arasındaki ayrım
سحقKomşuEzilip un ufak edilmeسحق mekanik bir ezilme ve ufalanmayı vurgularken, رمد termal bir tüketim sonrası ufalanmayı anlatır.Mekanik ufalanma ile termal çözülme farkı
ثبتZıtSabit olma, kök salma, tutunmaثبت yerinde sarsılmadan durmayı ve ağırlığı ifade ederken, رمد rüzgâr önünde zerresi bile tutunamayan savrulmayı gösterir.Varlıksal tutunma ile mutlak savrulma zıtlığı

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaرمدKül, ince yanık tozu, helakAteşin tüketip ufalanır hale getirdiği, rüzgârda savrulan artıkKesin
LatinceCinis, favillaKül, kor artığı ince tozYanma sonrası kalan külü karşılar; ancak Arapçadaki ahlaki ve ontolojik tutunaksızlık çağrışımı zayıftır.Güçlü
İngilizceAsh, cinder, ophthalmiaKül, köz artığı, göz yangısıMaddi külü ve tıp dilinde göz iltihabını karşılar; Kur'an'daki amelin boşunalığı mecazını doğrudan taşımaz.Kesin
AlmancaAscheKülMaddi kül ve yok oluş kalıntısını verir; parçacıkların fırtınadaki tutunaksız hareketini tek başına ifade etmez.Güçlü
FransızcaCendreKül, kalıntıYanıp kül olma durumunu karşılar; metaforik yok oluş anlamını kısmen yansıtır.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lisān al-ʿArab.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
كَرَمَادٍİnkar edenlerin amellerinin fırtınalı günde savrulan küle benzetilmesiİman temeli bulunmayan eylemlerin kıyamet gününde hiçbir ağırlık ve fayda üretmeyip bütünüyle dağılması bağlamı (İbrâhîm 14:18).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAmellerin boşa çıkması (ihbât) ve imanın amele ontolojik değer katmasıKüfür üzere yapılan amellerin ahirette bir ağırlık (vezn) taşıyıp taşımayacağı tartışmasında, amelin küle dönüşmesi mutlak değersizlik delili sayılmıştır.Amelin varlıksal karşılığının sıfırlanması
FıkıhYanmış maddelerin ve külün necis olup olmaması, istihale meselesiTezek veya necis maddelerin yanıp küle dönüşmesi halinde arınıp arınmadığı (istihale) fıkhi bir tartışma konusu olmuştur.Maddenin töz değiştirip küle evrilmesi
Tefsirİbrâhîm suresindeki temsilin (mesel) tahliliMüşriklerin amellerinin görünüşte var gibi duran ancak fırtına koptuğunda zerre kadar tutunamayan küle teşbih edilmesi incelenir.Temsili anlatımda mutlak mahrumiyet
HadisCömertlik mecazı ve kıtlık felaketleriEvinde çok kül bulunan kişinin misafirperverliğini anlatan كَثِيرُ الرَّمَادِ ifadesi ile عام الرمادة gibi kıtlık anlatımlarında yer alır.Çok ateş yakma veya helak edici kuraklık

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve amellerin kabul şartıİhlassız amelin küle dönüşmesiSahih imandan yoksun eylemlerin değersizliğini göstermeTemeli hakikate dayanmayan ameller fırtınalı günde savrulan kül gibi bütünüyle yok olur.Kesin
İlmiMaddenin faz dönüşümü ve termodinamik bozunmaYanma sonu artık fazKarmaşık yapının en basit ve tutunaksız toz haline gerilemesiOrganize yapının termal entropi sonucu dağılarak iş yapamaz tortuya dönüşmesini simgeler.Güçlü
SiyasiMeşruiyeti olmayan iktidar ve nizamlarÇöken rejimlerin kalıntısıToplumsal kriz anında direnç gösteremeyip dağılmaAdalet ve meşruiyet zeminine basmayan siyasal yapılar kriz rüzgârı karşısında kül gibi savrulur.Güçlü
İktisadiKarşılıksız ve temelsiz finansal varlıklarEnflasyonist veya spekülatif köpüğün çöküşüKriz anında sanal değerlerin buharlaşarak sıfıra inmesiÜretime ve reel değere dayanmayan mali yapılar kriz fırtınasında kül gibi dağılıp sahiplerine hiçbir şey bırakmaz.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerMaksimum entropi ve geri döndürülemez enerji kaybıTermodinamikte yakıtın yanarak küle dönüşmesi, serbest enerjinin tükenip sistemin artık iş yapamaz hale gelmesini ve düzensizliğin zirveye ulaşmasını gösterir.Güçlü
Beşeri bilimlerToplumsal anomi ve kurumsal bağların çözülmesiSosyolojide ortak ahlaki ve hukuki bağlarını yitirmiş bir toplumun, dışsal bir kriz veya sarsıntı karşısında hiçbir direnç gösteremeden parçalanıp dağılması durumudur.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü sadece şömine veya soba artığı sıradan gri bir toz olarak görüp, semantik kökündeki helak, tutunaksızlık ve ontolojik iflas boyutunu ihmal etmek.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kül, insanın hayatı boyunca inşa ettiğini sandığı dünyevi veya dini amellerin, küfür ve şirkin yıkıcı tabiatı sebebiyle fırtına önünde tutunamayacak kadar kof ve ağırlıksız olduğunu bildiren varoluşsal bir derstir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAmellerin niyet ve imandan bağımsız olarak sırf eylem düzeyinde kendi kendine bir değer üretebileceğini zannetmek; fırtına (kıyamet/kriz) anında temelsiz amelin kişiyi kurtaracağını varsayma yanılgısına düşmek.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın temsil (mesel) metodolojisinde, inkarın eylemler üzerindeki sıfırlayıcı etkisini tek bir somut imgeyle (şiddetli rüzgârda savrulan kül) zihne nakşeden en çarpıcı köklerden biridir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Amellerin tartılması (vezn), boşa çıkması (ihbât), kafirlerin dünyadaki çabalarının ahiretteki akıbeti ve temsili mesellerin işlendiği ayet grubunda belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Şeklen iyi veya faydalı görünen amellerin, tevhid temeli olmaksızın nihai hesap gününde insana bir sığınak veya dayanak sağlayabileceği vehmini ortadan kaldırır.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamYanma neticesinde maddenin kimyasal bağlarının çözülmesiyle ortaya çıkan, ağırlığını ve bağlayıcılığını bütünüyle yitirmiş ince toz ve kül kalıntısı.
  • Soyut anlamİlahi rıza ve hidayet bağı bulunmayan amellerin, kriz veya hesap anında hiçbir varlıksal direnç gösteremeyerek sıfırlanması, dağılması ve tutunaksız hale gelmesi.
  • Sistematik karşılıkBir sistemin içsel tutarlılık ve meşruiyet eksikliği sebebiyle dışsal bir dinamik (fırtına) karşısında bütünüyle dağılarak geri dönüşsüz bir yok oluşa sürüklenmesi.
  • LaTeX modeliA→CRvelim⁡v→∞M(R)F(v)=0
  • LaTeX açıklamasıModelde A ameli, C küfür ve inkar koşulunu, R bu koşul altında amelin dönüştüğü kül formunu simgeler. M(R) küle dönüşmüş amelin kütlesel tutunma ve direnç kapasitesini, F(v) ise fırtınalı rüzgârın şiddetini temsil eder. Rüzgârın şiddeti arttıkça amelin tutunma kapasitesinin rüzgâr kuvvetine oranı sıfıra yaklaşmakta, geriye hiçbir kazanç ve dayanak kalmamaktadır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ر