روض
ر - و - ض
KÖK- 2 geçiş
- 2 ayet
- 2 sîga
- 13 sözlük
Yeşillik, çimeni bol yer.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Yeşillik, çimeni bol yer.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.779 harfباب الضاد والراء و و ا ي ء معهما
ض و ر، ض ي ر، و ض ر، ر و ض، و ر ض، أ ر ض، ض ر و، ر ض و مستعملات
ضور:
التَضَوّرُ: صياحٌ وتَلَوٍّ عند وَجَع من ضَرْبٍ.
والثَّعلَبُ يَتضوَّرُ في صِياحه وضور حيّ من عنزة.
ضير:
الضَّيْرُ المَضَرَّةُ، ولا ضَيْرَ أي لا حَرَجَ ولا مَضَرَّةَ.
وضر:
الوَضَرُ: وَسَخُ الدَّسَمِ واللَّبَنِ، وغُسالةُ السِّقاءِ والقَصْعةِ ونحوِها، وأنشد:
إِنْ تَرْحَضوها تَزِدْ أعْراضُكُم
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR842 harfالرَوْضَةُ من البقل والعُشب، والجمع رَوْضٌ وَرِياضٌ. والرَوْضُ: نحوٌ من نصف القِرْبَةِ ماءً. وفي الحوض رَوْضَةٌ من ماء، إذا غطَّى أسفله. ورَضْتُ المُهْرَ أَرُوضُهُ رياضاً، ورِياضَةً، فهو مَروضٌ. وناقَةٌ مَروضَةٌ، وقد ارْتاضَتْ. وكذلك رَوَّضْتُهُ تَرْويضاً، شدِّد للمبالغة. وقومٌ رُوّاضٌ وراضَةٌ. وناقةٌ رَيِّضٌ أوّلَ ما ريضَتْ وهي صعبةٌ بَعدُ. وكذلك غلامٌ رَيِّضٌ، وأصله رَيْوِضٌ فقلبت الواو ياءً
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR11.964 harfض ر ( و ا ي ء )
ضرا ، ضري ، وضر ، رضي ، روض ، ريض ، أرض ، ورض ، ضور ، ضير .
ضرا : الأصمعيّ : ضَرّا العِرْقُ يَضْرُو ضَرْواً : إذا اهتزّ ونَفَرَ بالدّم .
وقال العجَّاج :
مِمّا ضَرَا العِرْقُ به الضَّرِيُّ
ثعلب عن ابن الأعرابي : ضَرَى يَضرِي : إذا سال وجَرَى .
قال : ونَهَى عليّ رضي الله عنه عن الشُّرب في الإناء الضّارِي . قال : ومعناه : السائل ، لأنه يُنقص الشُرْب . قال : وضَرِيَ النَّبيذُ يضرى :
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR13.309 harf(باب الراء والواو وما يثلثهما)
(روي) الراء والواو والياء أصلٌ واحد، ثمّ يشتق منه. فالأصل ما كان خِلافَ العَطَش، ثم يصرَّف في الكلام لحامِلِ ما يُرْوَى منه.
فالأصل رَوِيتُ من الماء رِيّاً. وقال الأصمعي: رَوَيْت على أهلي أَرْوِي رَيّاً. وهو راوٍ من قومٍ رُواةٍ، وهم الذين يأتونهم بالماء.
فالأصل هذا، ثمّ شبِّه به الذي يأتي القومَ بِعْلمٍ أو خَبَرٍ فيرويه، كأنَّه أتاهم برِيِّهم من ذلك.
(روب)
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR560 harf- الروض: مستنقع الماء، والخضرة، قال: ﴿في روضة يحبرون﴾ [الروم/ 15]، وباعتبار الماء قيل: أراض الوادي، واستراض، أي: كثر ماؤه، وأراضهم: أرواهم. والرياضة: كثرة استعمال النفس ليسلس ويمهر، ومنه: رضت الدابة. وقولهم: افعل كذا ما دامت النفس مستراضة (انظر: المجمل 2/406)، أي: قابلة للرياضة، أو معناه: متسعة، ويكون من الروض والإراضة. وقوله: ﴿في روضة يحبرون﴾ [الروم/15]، فعبارة عن رياض الجنة، وهي محاسنها
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR838 harfر و ض
بأرضـه روضـة وروضـات ورياض وروضات ورياض و " أحسن من بيضة في روضة " وروّض الغيث الأرض.
وأراض المكان واستـراض: كثـرت رياضـه.
وراض الدابـة رياضـة وارتاضـت دابته.
ومهر ريض: لم يقبل الرياضة ولم يمهر المشي.
وناقة ريض: عسير.
قال الراعي: فكأن ريضها إذا ياسرتهـا كانت معاودة الرحيل ذلولا ومن المجاز: أنا عندك في روضة وغدير ومجلسك روضة من رياض الجنة.
وأراض الوادي والحوض
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR6.654 harfالرَّوْضةُ: الأَرض ذات الخُضْرةِ. والرَّوْضةُ: البُسْتانُ الحَسَنُ؛ عن ثعلب. والرَّوْضةُ: الموضِع يجتمع إِليه الماء يَكْثُر نَبْتُه، ولا يقال في موضع الشجر روضة، وقيل: الروضة عُشْب وماء ولا تَكُونُ رَوْضةً إِلا بماء معها أَو إِلى جنبها. وقال أَبو زيد الكِلابيّ: الروضة القاعُ يُنْبِتُ السِّدْر وهي تكون كَسَعةِ بَغْدادَ. والرَّوْضةُ أَيضاً: من البَقْل والعُشْب، وقيل: الروضةُ قاعٌ فيه جَراثِيمُ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR539 harf* ر و ض * * الرَّوْضَةُ * من البقل والعنب والعشب وجمعها * رَوْضٌ * و * رِيَاضٌ * و * رَاضَ * المهر يروضه * رِيَاضاً * و * رِيَاضَةً * فهو * مَرُوضٌ * وناقة * مَرُوضةٌ * و * رَوَّضَهُ * أيضا مشددا للمبالغة وقوم * رُوَّاضٌ * و * رَاضَهُ * وناقة * رَيِّضٌ * بالتشديد أول ما ريضت وهي صعبة بعد الذكر والأنثى فيه سواء وكذا غلام ريض و * رَوَّضَ * القراح * تَرْوِيضَاً * جعله روضة و * أرَاضَ * المكان و *
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR6.975 harfالروضة والريضة، بالكسر ، وهذه عن أبي عمرو، من الرمل ، هكذا وقع في العباب. وفي الصحاح واللسان وغيرهما من الأصول: من البقل والعشب ، وعليه اقتصر الجوهري، وقيل هو مستنقع الماء ، من قاع فيه جراثيم ورواب سهلة صغار في سرار الأرض. وقال شمر: كأن الروضة سميت روضة لاستراضة الماء فيها ، أي لاستنقاعه. وقيل: الروضة: الأرض ذات الخضرة، وقيل: البستان الحسن، عن ثعلب، وقيل: الروضة: عشب وماء، ولا تكون روضة
الروضة والريضة، بالكسر ، وهذه عن أبي عمرو، من الرمل ، هكذا وقع في العباب. وفي الصحاح واللسان وغيرهما من الأصول: من البقل والعشب ، وعليه اقتصر الجوهري، وقيل هو مستنقع الماء ، من قاع فيه جراثيم ورواب سهلة صغار في سرار الأرض. وقال شمر: كأن الروضة سميت روضة لاستراضة الماء فيها ، أي لاستنقاعه. وقيل: الروضة: الأرض ذات الخضرة، وقيل: البستان الحسن، عن ثعلب، وقيل: الروضة: عشب وماء، ولا تكون روضة إلا بماء معها، أو إلى جنبها. وقال أبو زيد الكلابي: الروضة: القاع ينبت السدر، وهي تكون كسعة بغداد، وقيل: أصغر الرياض مائة ذراع. وفي العناية: الروض: البستان، وتخصيصها بذات الأنهار بناء على العرف. قال شيخنا: الأنهار غير شرط، وأما الماء فلا بد منه في إطلاقهم لا في العرف. قيل: وأكثر ما تطلق الروضة على المرتبع، كما أومأ إليه في المحكم، وقيل: الروضة: أرض ذات مياه وأشجار وأزهار طيبة. وقال الأزهري: رياض الصمان والحزن بالبادية أماكشن مطمئنة مستوية يستريض فيها ماء السماء، فأنبتت ضروبا من العشب، ولا يسرع إليها الهيج والذبول. قال: فإن كانت الرياض في أعالي البراق والقفاف فهي السلقان واحدها سلق، كخلقان وخلق، وإن كانت في الوطاءات فهي رياض. ورب روضة فيها حرجات من السدر البري، وربما كانت الروضة ميلا في ميل، فإذا عرضت جدا فهي قيعان. قال الأصمعي: الروضة: نحو النصف من القربة . ويقال في المزادة روضة من الماء، كقولك: فيها شول من الماء. ونقل الجوهري عن أبي عمرو: في الحوض روضة من الماء، إذا غطى الماء أسفله. وأنشد لهميان: وروضة سقيت منها نضوتي وقال ابن بري. وأنشد أبو عمرو في نوادره وذكر أنه لهميان:
وروضة في الحوض قد سقيتها نضوي وأرض قد أبت طويتها في التهذيب: كل ماء يجتمع في الإخاذات والمساكات والتناهي فهي روضة. ج: روض ورياض ، اقتصر عليهما الجوهري، زاد في العباب واللسان: ريضان ، عن الليث، وأصلهما رواض وروضان، صارت الواو ياء للكسرة قبلها. هذا قول أهل اللغة. قال ابن سيده: وعندي أن ريضانا ليس بجمع روضة، إنما هو جمع روض، الذي هو جمع روضة. لأن لفظ روض وإن كان جمعا قد طابق وزن ثور، وهم مما قد يجمعون الجمع إذا طابق وزن الواحد وقد يكون جمع روضة على طرح الزائد الذي هو الهاء. والرياض: ع . وفي العباب: علم لأرض باليمن بين مهرة وحضرموت . ورياض الروضة: ع بمهرة ، أي بأرض مهرة. ورياض القطا: ع آخر : قال الحارث بن حلزة: فرياض القطا فأودية الش ربب فالشعبتان فالأبلاء وراض المهر يروضه رياضا، ورياضة: ذلله ووطأه، وقيل: علمه السير، فهو رائض من راضة ورواض ، كما في العباب. وأنشد للباهلي: وروحه دنيا بين حيين رحتـهـا أخب ذلولا أو عروضا أروضها وقال رؤبة يصف فحلا: يمنع لحييه من الرواض خبط يد لم تثن بالإباض وارتاض المهر: صار مروضا ، أي مذللا. وناقة ريض، كسيد: أول ما ريضت، وهي صعبة بعد ، وكذلك العروض والعسير والقضيب، من الإبل كله، والأنثى والذكر فيه سواء، كما في الصحاح. قال: وكذلك غلام ريض، وأصله ريوض، قلبت الواو ياء وأدغمت. وفي اللسان: الريض من الدواب: الذي لم يقبل الرياضة ولم يمهر المشية ولم يذل لراكبه. وفي المحكم: الريض من الدواب والإبل: ضد الذلول، الذكر والأنثى في ذلك سواء. قال الراعي: فكأن ريضها إذا استقبلتهـا كانت معاودة الركاب ذلولا قال: وهو عندي على وجه التفاؤل، لأنها إنما تسمى بذلك قبل أن تمهر الرياضة. والمراض: صلابة في أسفل سهل تمسك الماء، ج: مرائض ومراضات ، نقله الأزهري، قال فإذا احتاجوا إلى مياه المرائض حفروا فيها جفارا فشربوا، واستقوا من أحسائها، إذا وجدوا ماءها عذبا. في العباب: المراض والمراضات ، هكذا في النسخ، وفي التكملة المراض والمراضان والمرائض: مواضع . قال الأزهري: في ديار تميم بين كاظمة والنقيرة، فيهما أحساء. وقال الصاغاني: قال حسان بن ثابت، رضي الله عنه: ديار لشعثاء الفؤاد وتربهـا ليالي تحتل المراض فتغلما وقال كثير: وما ذكره تربي خصيلة بعدما ظعن بأجواز المراض فتغلم
وأراض: صب اللبن على اللبن ، قاله أبو عبيد، وبه فسر حديث أم معبد: أن النبي صلى الله عليه وسلم وصاحبيه لما نزلوا عليهما وحلبوا شاتها الحائل شربوا من لبنها وسقوها، ثم حلبوا في الإناء حتى امتلأ، ثم شربوا حتى أراضوا . قال ثم: أراضوا وأراضوا من المرضة، وهي الرثيئة. قال: ولا أعلم في هذا الحديث حرفا أغرب منه. قال غيره: أراض: إذا روي فنقع بالري . وبه فسر الحديث المذكور. قيل: أراض، أي شرب عللا بعد نهل ، مأخوذ من الروضة، وهو مستنقع الماء. وبه فسر الحديث المذكور، وهو قريب من القول الأول، بل هما عند التأمل واحد، فإنها أرادت بذلك أنهم شربوا حتى رووا فنقعوا بالري. أراض القوم: أرواهم بعض الري. ومنه في حديث أم معبد أيضا فدعا بإناء يريض الرهط : في رواية ، أي يرويهم بعض الري، من أراض الحوض، إذا صب فيه من الماء ما يواري أرضه. وجاءنا بإناء يريض كذا وكذا نفسا، والأكثر يربض ، بالباء الموحدة، وقد تقدم. وأشار الجوهري إلى الوجهين في ر ب ض . أراض الوادي: استنقع فيه الماء، كاستراض ، وكذلك أراض الحوض، نقله الجوهري عن ابن السكيت. قال: ومنه قولهم: شربوا حتى أراضوا، أي رووا فنقعوا بالري. وأتانا بإناء يريض كذا كذا نفسا. وهو مجاز. وروض ترويضا: لزم الرياض . روض السيل القراح: جعله روضة . واستراض المكان . فسح، و اتسع . استراض الحوض: صب فيه من الماء ما يواري أرضه . كذا في العباب. وفي اللسان: ما يغطي أسفله. وهو مجاز. وقيل: استراض، إذا تبطح فيه الماء على وجهه، وكذلك أراض الحوض. من المجاز: استراضت النفس ، أي طابت ، يقال: افعل ذل: ما دامت النفس مستريضة. أي متسعة طيبة. واستعمله حميد الأرقط في الشعر والرجز فقال: أرجزا تريد أم قريضا كليهما أجيد مستريضا أي واسعا ممكنا، ونسبه الجوهري للأغلب العجلي. وقال الصاغاني: ولم أجده في أراجيزه. وقال ابن بري. نسبه أبو حنيفة للأرقط، وزعم أن بعض الملوك أمره أن يقول فقال هذا الرجز. وراوضه على أمر كذا، أي داره ليدخله فيه، كما في الصحاح والأساس، وهو مجاز. والمراوضة المكروهة في الأثر المروي عن سعيد بن المسيب: أن تواصف الرجل بالسلعة ليست عندك. وهي بيع المواصفة ، هكذا فسره شمر. وفي اللسان: وبعض الفقهاء يجيزه إذا وافقت السلعة الصفة. ومما يستدرك عليه: تجمع الروضة على الروضات. والريضة، ككيسة: الروضة. وأروضت الأرض وأراضت: ألبسها النبات، وأراضها الله: جعلها رياضا. وقال ابن بري: يقال: أراض الله البلاد: جعلها رياضا. قال ابن مقبل: ليالي بعضهم جيران بعض بغول فهو مولي مريض وأرض مستروضة: تنبت نباتا جيدا، أو استوى بقلها. والمستروض من النبات: الذي قد تناهى في عظمه وطوله. وقال يعقوب: أراض هذا المكان، وأروض: إذا كثرت رياضه، نقله الجوهري عنه. وقال يعقوب أيضا: الحوض المستريض: الذي قد تبطح الماء على وجهه وأنشد: خضراء فيها وذمات بيض
إذا تمس الحوض يستريض يعني بالخضراء دلوا. والوذمات: السيور. ومن المجاز: قصيدة ريضة القوافي، إذا كانت صعبة لم تقتضب قوافيها الشعراء. وأمر ريض: لم يحكم تدبيره. والتراوض في البيع والشراء: التحاذي، وهو ما يجري بين المتبايعين من الزيادة والنقصان، كأن كل واحد منهما يروض صاحبه. من رياضة الدابة، وهو مجاز. وناقة مروضة. وروضها ترويضا، كراضها. شدد للمبالغة. والروض: جمع رائض. وحماد البصري عرف بالرائض، لرياضة الخيل، سمع من الحسن وابن سيرين. ومن أمثالهم: أحسن من بيضة في روضة نقله الزمخشري في الكشاف والأساس. واستراض المحل: كثرت رياضه. ومن المجاز: أنا عندك في روضة وغدير. ومجلسك روضة من رياض الجنة. ومنه الحديث ما بين قبري ومنبري روضة من رياض الجنة قال ثعلب: إن من أقام بهذا الموضع فكأنه أقام في روضة من رياض الجنة، يرغب في ذلك. ويقال: روض نفسك بالتقوى وراض الشاعر القوافي فارتاضت له. ورضت الدر رياضة: ثقبته، وهو صعب الرياضة وسهلها، أي الثقب، وكل ذلك مجاز، كما في الأساس. والروضة: قرية بالفيوم. والروضة: جزيرة تجاه مصر، وتذكر مع المقياس، وقد ألف فيها الجلال السيوطي كتابا حافلا، فراجعه.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR12.816 harfرَاضَ
1 رَاضَ ذ , (S, M, A, Msb, K,) aor. يَرُوضُ, (S,) inf. n. رِيَاضَةٌ (S, M, A, Msb, K) and رِيَاضٌ, (S, M, K,) or the latter is used poetically for the former, and رَوْضٌ, (M,) He broke, or trained, (M, K, Msb,) a colt, (S, K,) or beast, (M, A, Msb,) and made it easy to ride upon: (M:) or he taught it to go: (TA:) and ↓ روّض, inf. n. تَرْوِيضٌ, he did so well, or vigorously. (S, TA.) ― -b2-
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.161 harfرَاضَ
رَاضَ ( w ) U ( n. ac. رَوْض 1 . رِيَاض [ 23I ] ,
رِيَاضَة
رِيَاضَة [ 23tI ] ),
a. Trained, broke in; exercised.
رَوَّضَ
رَوَّضَ II ,
a. Trained; subdued.
b. Frequented the meadows.
رَاْوَضَ
رَاْوَضَ III ,
a. Flattered, cajoled.
أَرْوَضَ
أَرْوَضَ IV ,
a. Quenched his thirst.
b. Abounded in gardens, was well cultivated ( place ).
تَرَوَّضَ
تَرَوَّضَ V ( y )
a. [ coll. ], Went
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR22.287 harfروض
رَاضَ - يَرُوْضُ - رَوْضَة - رَوْضَات
رَاضَ - يَرُوْضُ + كائن + كائناً أو مكاناً أو شيئاً: ذلَّلَهُ وهيأه للانتفاع به
رَاضَ - يَروْضُ + كائن + كائناً (نفسه أو دابة أو غيرها): روَّضه: دربه وذلـَّله وطوعه للانتفاع به
رَاضَ - يَروْضُ + كائن + مكاناً: مهده وأصلحه وسواه وهيأه بالماء والبقل والعشب
رَوْضَة: على وزن " فـَعـْلـَة " اسم فعل بمعنى
Mücavir kökler15 mücavir (24 toplam)
- صلح
2 ortak ayet · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir
- عمل
2 ortak ayet · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
- حبر
1 ortak ayet · Hubr mürekkep demektir
- شفق
1 ortak ayet · Akşam karanlığında gökte meydana gelen kızıl aydınlıktır
- أمن
2 ortak ayet · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
- وقع
1 ortak ayet · Katı kaptır
- كسب
1 ortak ayet · Kazandı
- فضل
1 ortak ayet · Fadl Deriden yapılan gömlektir
- كبر
1 ortak ayet · Yaşlı adamdır
- عند
1 ortak ayet · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
- جنن
1 ortak ayet · Bahçe demektir
- ظلم
1 ortak ayet · Zalimler
Geçtiği ayetler(2)
… وَهُوَ وَاقِعٌ بِهِمْ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ فِي رَوْضَاتِ الْجَنَّاتِ لَهُمْ مَا يَشَاءُونَ عِنْدَ رَبِّهِمْ ذَلِكَ هُوَ …
Yeşil alanlarGöreceksin ki; zalimler yaptıkları şeyler başlarına gelirken korkudan titrerler. İman edip salih amel işleyenler ise cennet bahçelerindedirler. Rabblarının katında onlara diledikleri vardır. İşte bu; büyük lutfun kendisidir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | روض |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi illetli: و) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | جنن, حدق, فردس, رعى |
| Zıt Kök | جدب |
| Çekirdek Özet 1 | Suyun birikip yayıldığı, toprağın yumuşayıp yeşerdiği geniş ve ferah alan |
| Çekirdek Özet 2 | Cennet nimetlerinin genişlik, canlılık, tatmin ve neşe boyutuyla tecelli ettiği mekan |
| Çekirdek Özet 3 | Nefsin ve tabiatın terbiye edilip uysallaşmasıyla ulaşılan dinginlik, intizam ve estetik denge |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir çimenlik veya park olarak daraltıp taşıdığı su birikintisi, dinginlik, içsel genişlik ve terbiyeden doğan yumuşama boyutunu gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رو | Yayılma, hareket serbestliği, genişleme ve ferahlık; nitekim روح kökünde nefes ve canlanma, رود kökünde arayış ve gidip gelme, روع kökünde kalbin yerinden oynaması ve irkilme, روغ kökünde esnek yöneliş anlamları ortaktır. | ض | Yayılma ve serbestlik hareketini belirli bir tabanda, yumuşak bir zeminde ve suyun tutulup yeşilliğin yerleştiği kuşatıcı bir mekânda sabitler; kontrol, uysallık ve kalıcı ferahlık kazandırır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı; öncelik, hareket kaynağı ve yön | Canlılığın, iradenin ve arayışın ilk başlangıç noktasını gösterir. |
| و | Çadır kazığı, bağ; raptetme ve bitiştirme | Başlangıçtaki hareketi bir amaca bağlar, süreklilik ve tutarlılık sağlar. |
| ض | Yan taraf, ezilme, yayılma; erken imgede türetme olup sıkışmanın ardından dışa vurma ve yayılma hareketi | Suyun zemine yayılmasını, sertliğin kırılarak yumuşamasını ve genişlemeyi temsil eder. |
| روض | Başlangıç hareketinin zemine bağlanıp yumuşak bir yayılmaya ve genişliğe dönüşmesi | Suyun tabana yayılarak sert toprağı yumuşatması, hayat vermesi ve üzerinde ferahlatıcı bir yeşillik ve uysallık meydana getirmesi hareketidir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Suyun bir çukurlukta veya vadide toplanıp zemini kaplaması, bu suyla toprağın yumuşayarak bol ot ve yeşillik vermesi; vahşi bir hayvanın alıştırılarak sertliğinin kırılması ve uysallaştırılması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde suyun toplandığı yer ve susuzluğun giderildiği su birikintisi anlamında kullanılmıştır: ورَوْضَةٍ سَقَيْتُ منها نِضْوِي (Ve nice su birikintisi vardır ki zayıflamış binek hayvanımı ondan suladım). |
| Erken Arapça kullanım | İbn Manzûr ve Halîl b. Ahmed'in aktardığı üzere kuyu veya kap içindeki suyun birden fazla kişiyi kandıracak seviyede bulunması durumunda kullanılan أراضهم (onları suya doyurdu) ifadesi ile devenin sürüşe alıştırılması anlamındaki رِياضة terimi erken dönemde yerleşiktir. |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Arapça روض kökü, Sami dil ailesinde suyun zemin üzerinde yayılması, toprağın nem ve bitki örtüsüyle yumuşaması ve buna bağlı olarak sertliğin kırılarak esneklik kazanması dairesinde biçimlenmiştir. İbranicede doğrudan ses denkliği gösteren bir kök bulunmamakla birlikte, suyun akışı ve nemlilik üzerinden toprağın hayat bulmasıyla ilgili semantik alanlar diğer köklerle karşılanmıştır. Kökün içerdiği temel semantik matris olan genişlik, ferahlık ve ehlileştirme ekseni, Klasik Arapçada hem tabii bir peyzajı (su birikintili çayır, bostan) hem de zihni ve bedeni bir terbiyeyi (riyazet, hayvanı boyun eğdirme) ifade edecek biçimde iki temel eksende zenginleşmiştir. Bu semantik çift kutupluluk (genişlik-ferahlık ile uysallaşma-yumuşama) kökün kök içi genişlemesinin özgün bir Arapça karakter taşıdığını gösterir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | روض kökünden türeyen رَوْضَة ve رِياضة kelimeleri | Genişleme ve yumuşama ana ilkelerinden hareketle tabii peyzajdan nefsin ve binek hayvanının terbiyesine geçiş | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve Kuzeybatı Sami dillerindeki dolaylı nem ve otlak alanları | Doğrudan üçlü kök denkliği sınırlı olup suyun tabanda yayılması ve otlak alanı oluşturması semantiği ortaktır | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| روض | Anlamlı | Genişlik, sulak yeşillik, uysallaştırma | Suyun zeminde toplanıp yeşillik bitirmesi ve canlının terbiyesi | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| رضو | Anlamlı | Rıza, hoşnutluk, kabulleniş | Nefsin itirazı bırakıp huzur ve dinginliğe kavuşması | رضي köküyle bağlantılıdır; hedef kökteki uysallık ve ferahlık ile anlam bağı taşır. Kur'an'da geçer. |
| ورض | Anlamlı | Tavuğun yumurtlaması, bir şeyi tek seferde bırakma | Yumurtlama için kuluçkadan kalkıp yumurtayı hemen bırakma hali | Erken sözlüklerde kayıtlıdır; Kur'an'da geçmez. |
| وضر | Anlamlı | Yağ bulaşığı, kir, leke | Kap veya elbisede kalan yağ ve kir kalıntısı | Anlamca hedef kökle doğrudan bağı yoktur; Kur'an'da geçmez. |
| ضرو | Anlamlı | Alışma, yırtıcılık, köpeğin ava alışması | Bir şeye hırsla alışma, yırtıcı hayvanın kana ve ava dadanması | Eğitilme yönüyle hedef kökteki riyazetle zıt kutuptadır; Kur'an'da geçmez. |
| ضور | Anlamlı | Açlıktan kıvranma, feryat etme, sızlanma | Açlık veya sancı sebebiyle bedenin bükülüp inlemesi | Darlık ve sancı içerir, hedef kökün genişlik ve tokluk anlamına zıttır; Kur'an'da geçmez. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| روض | Merkez | Sulak, geniş ve yeşil dinlenme alanı | Suyun bizzat zeminde toplanması, açık arazideki ferahlık ve toprağın yumuşaklığı ile öne çıkar. | Suyun ve yeşilliğin bir arada olduğu açık ve iç ferahlatıcı alan. |
| جنن | Komşu | Ağaçlarla örtülü, korunaklı bahçe | Bitki ve ağaçların yoğunluğundan dolayı zemini veya içeriyi gizleme ve örtme vurgusu taşır. | Ağaçları sık ve koruyucu nitelikte olan bahçe. |
| حدق | Komşu | Etrafı çevrilmiş, kuşatılmış bahçe | Bir duvar veya çitle sınırlandırılmış, koruma altına alınmış alan anlamına odaklanır. | Sınırları belirli, korunaklı koruluk ve bostan. |
| فردس | Komşu | Her türlü meyve ve nimetin bulunduğu zengin vadi ve bahçe | Çeşitlilik, bolluk ve meyve ağaçlarının zenginliği yönüyle ayrışır. | Nimetlerin ve meyvelerin eksiksiz toplandığı üstün bahçe. |
| رعى | Komşu | Otlak, beslenme ve gözetim alanı | Bitkinin hayvanlarca otlanması ve gözetim altında tutulması amacına dönüktür. | Otun bol olduğu, beslenmeye ayrılmış arazi. |
| جدب / جدب | Zıt | Kuraklık, çoraklık ve kısırlık | Suyun ve bitkinin tamamen yok olması, arazinin sertleşip hayat veremez hale gelmesidir. | Yağmurun kesildiği, toprağın çatladığı ve yeşilliğin tükendiği zemin. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | روض | Geniş sulak çayır, yeşillik alan; terbiye edilmişlik | Hem su birikintisiyle yeşeren geniş düzlüğü hem de uysallaştırma eylemini içerir. | Kesin |
| Latince | Pratum, viretum | Çayır, yeşil otlak, sulak çimenlik alan | Zemindeki yeşilliği ve sulak otlağı karşılar; nefs terbiyesi ve uysallaşma anlam boyutunu içermez. | Güçlü |
| İngilizce | Meadow, water-meadow, lush garden | Sulak çayır, sulak alan, verimli yeşillik | Suyun beslediği açık yeşil alanı karşılar; kökün terbiye, intizam ve nefis terbiyesi (riyazet) yönü dışarıda kalır. | Güçlü |
| Almanca | Aue, Feuchtwiese | Sulak çayır, ırmak boyu yeşilliği | Su kenarında yayılan taze otluk düzlüğü iyi açıklar; ahlaki veya zihni terbiye boyutunu taşımaz. | Güçlü |
| Fransızca | Prairie, pré verdoyant | Çayır, yemyeşil otluk alan | Açık tabii güzelliği ve yeşilliği ifade eder; dinginlik ve kontrol kavramını doğrudan yansıtmaz. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| رَوْضَةٍ (Tekil) | Müminlerin neşe ve ikramla ağırlandığı, her türlü kederden arınmış cennet makamı | İman edip salih amel işleyenlerin kıyamet günündeki sevinç ve taltif ortamı bağlamında Rûm 30:15 |
| رَوْضَاتِ (Çoğul) | Cennetlerin en latif, en geniş, su ve yeşillikle donanmış seçkin dereceleri | Takva ve ihlas sahiplerinin rableri katında diledikleri her şeye nail olacakları yüce lütuf makamı bağlamında Şûrâ 42:22 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret halleri ve cennetin somut tasvirleri | Cennet nimetlerinin mecazi veya hakiki oluşu; ruhani tatmin ile cismani lezzetin birleştiği nihai huzur alanı | Keder, darlık ve korkudan tamamen arınmış salt esenlik ve sevinç mekanı. |
| Fıkıh | İtikaf, mescit adabı ve vakıf alanları | Mescid-i Nebevi içindeki Ravza-i Mutahhara'nın fıkhi hükmü, burada namaz ve ibadetin fazileti | İbadet ve manevi kazancın yoğunlaştığı mübarek mekan sınırı. |
| Tefsir | Ahirette müminlerin sevinç ve ikram hali (yuhberûn) | Rûm 30:15 ve Şûrâ 42:22 ayetlerinde cennet bahçelerinin genişliği, letafeti ve ruhsal genişleme hissi | Su, serinlik ve yeşilliğin doğurduğu estetik ve kalbi doyum. |
| Hadis | Mescid-i Nebevi ve ilim meclisleri | Peygamber'in minberi ile evi arasındaki alanın cennet bahçelerinden bir bahçe olarak nitelenmesi ve zikir meclislerine riyâz-ı cennet denilmesi | İlim, zikir ve manevi sükûnetin kalbi genişleten ve uysallaştıran bereketi. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahiret mükafatı ve manevi terbiye | Nefsi teskin etme (riyazet) ve cennet esenliği | İnsanın içsel çatışmalarını teskin edip kalbi genişliğe eriştirmek | Vahiy terbiyesiyle uysallaşan nefis, ahirette genişlik ve güzellik yurdu olan ravzaya ulaşır. | Kesin |
| İlmi | Zihni disiplin ve düşünce üretimi | Zihnin eğitilmesi ve dingin tefekkür ortamı | Karmaşadan arınmış, verimli ve sistematik bilgi üretimi sağlamak | Dağınık düşünceler terbiye edildikçe zihin verimli, ferah ve üretken bir zemine dönüşür. | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal barış ve kamu esenliği | İstikrar, adalet ve toplumsal uzlaşı ortamı | Toplumdaki sertlik ve anarşi eğilimlerini hukukla yumuşatarak huzur tesis etmek | Hukukun adilce uygulanması toplumu bir gerilim alanından sulh ve refah alanına taşır. | Muhtemel |
| İktisadi | Verimli kaynak yönetimi ve ortak alanlar | Sulak ve bereketli kamu arazileri, ortak refah | Doğal kaynakları koruyarak toplumun istifadesine açmak | Kaynakların israf edilmeyip birikmesi ve adilce yayılması toplumsal bereketi doğurur. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Düşük potansiyel enerjili kararlı denge havzası (Attractor Basin) | Dinamik sistemlerde değişkenlerin çalkantıdan sonra yerleştiği, enerjinin dağılıp sakinleştiği ve sistemin asgari sürtünmeyle kararlı kaldığı geniş çökek alanı ile suyun birikip araziyi teskin ettiği havza birebir yapısal örtüşme gösterir. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Ruhsal entegrasyon ve afektif regülasyon (Duygusal denge ve olgunlaşma) | Psikolojide bireyin dürtüsel taşkınlıklarını bilişsel süreçlerle terbiye ederek (riyazet) içsel çatışmaları çözmesi ve kalıcı bir dinginlik, benlik bütünlüğü ve iç huzura ulaşması hali ile ham arazinin yeşerip uysallaşması aynı süreç dinamiğini yansıtır. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece yapay bir şehir parkı, çimenlik veya süs bahçesi seviyesine indirgeyerek; kökün özünde bulunan tabii su birikintisi, toprağın nemle doygunluğu ve nefs terbiyesinden doğan ruhani uysallık boyutunu unutmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da cennet ortamını niteleyen bu kavram, yalnızca görsel bir manzara değil; inananların amel ve niyetleriyle kazandıkları zihni ve kalbi dinginliğin, hiçbir darlık ve sıkıntının bulunmadığı sonsuz bir genişlik ve neşe halinde ebedileşmesidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Cennet tasvirlerini yüzeysel ve fiziksel bir konfordan ibaret saymak; kökün terbiye, arınma, nefsin şiddetten uzaklaşarak sükûnete ermesi ve hakiki neşeye (yuhberûn) kavuşmasıyla olan deruni irtibatını koparmak. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın cennet tasvirlerinde kullandığı kavramların tesadüfi olmadığını gösterir; روض kökü suyun tabii olarak toplandığı, arazinin ferahladığı ve her türlü sertlikten uzaklaşıldığı en yüksek huzur derecesini temsil eder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İman ve salih amel birlikteliğinin ahiretteki karşılığını bildiren ayetlerde (Rûm 30:15) ve müminlerin nail olacağı lütuf genişliğini bildiren vuslat sahnelerinde (Şûrâ 42:22) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Cenneti kuru bir ödül veya durağan bir mekan zanneden dar bakışı tashih eder; onu hayatın, suyun, neşenin, genişliğin ve ehlileşmiş bir ruhun ulaştığı en kamil tatmin seviyesi olarak açıklar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamSuyun çukur ve elverişli bir zeminde toplanıp araziye yayılması, toprağı yumuşatıp serinletmesi ve üzerinde taze, geniş bir yeşillik meydana getirmesi.
- Soyut anlamSertliğin, gerilimin ve taşkınlığın kırılarak uysallık, genişlik, içsel sükûnet ve kalıcı bir esenlik haline kavuşması.
- Sistematik karşılıkSistemin iç sürtünmelerinden ve çatışmalarından arınarak en uygun denge, ferahlık ve verimlilik noktasına ulaşması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde ulaşılan ferahlık, canlılık ve dinginlik alanını (ravza); zaman içinde sisteme uygulanan terbiye, arınma ve disiplin faktörünü (riyazet); zemine hayat ve esneklik veren bilgi, rahmet ve su akışını; ise sertlik, çatışma, darlık ve sürtünme unsurlarını temsil eder. Sistemin terbiye ve rahmetle beslendiği ölçüde darlık azalmakta ve kalıcı dinginlik havzası () genişlemektedir.