روض
ر - و - ض
KÖK- 2 geçiş
- 2 ayet
- 2 sîga
- 13 sözlük
Yeşillik, çimeni bol yer.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Yeşillik, çimeni bol yer.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.779 harfباب الضاد والراء و و ا ي ء معهما
ض و ر، ض ي ر، و ض ر، ر و ض، و ر ض، أ ر ض، ض ر و، ر ض و مستعملات
ضور:
التَضَوّرُ: صياحٌ وتَلَوٍّ عند وَجَع من ضَرْبٍ.
والثَّعلَبُ يَتضوَّرُ في صِياحه وضور حيّ من عنزة.
ضير:
الضَّيْرُ المَضَرَّةُ، ولا ضَيْرَ أي لا حَرَجَ ولا مَضَرَّةَ.
وضر:
الوَضَرُ: وَسَخُ الدَّسَمِ واللَّبَنِ، وغُسالةُ السِّقاءِ والقَصْعةِ ونحوِها، وأنشد:
إِنْ تَرْحَضوها تَزِدْ أعْراضُكُم
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR842 harfالرَوْضَةُ من البقل والعُشب، والجمع رَوْضٌ وَرِياضٌ. والرَوْضُ: نحوٌ من نصف القِرْبَةِ ماءً. وفي الحوض رَوْضَةٌ من ماء، إذا غطَّى أسفله. ورَضْتُ المُهْرَ أَرُوضُهُ رياضاً، ورِياضَةً، فهو مَروضٌ. وناقَةٌ مَروضَةٌ، وقد ارْتاضَتْ. وكذلك رَوَّضْتُهُ تَرْويضاً، شدِّد للمبالغة. وقومٌ رُوّاضٌ وراضَةٌ. وناقةٌ رَيِّضٌ أوّلَ ما ريضَتْ وهي صعبةٌ بَعدُ. وكذلك غلامٌ رَيِّضٌ، وأصله رَيْوِضٌ فقلبت الواو ياءً
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR11.964 harfض ر ( و ا ي ء )
ضرا ، ضري ، وضر ، رضي ، روض ، ريض ، أرض ، ورض ، ضور ، ضير .
ضرا : الأصمعيّ : ضَرّا العِرْقُ يَضْرُو ضَرْواً : إذا اهتزّ ونَفَرَ بالدّم .
وقال العجَّاج :
مِمّا ضَرَا العِرْقُ به الضَّرِيُّ
ثعلب عن ابن الأعرابي : ضَرَى يَضرِي : إذا سال وجَرَى .
قال : ونَهَى عليّ رضي الله عنه عن الشُّرب في الإناء الضّارِي . قال : ومعناه : السائل ، لأنه يُنقص الشُرْب . قال : وضَرِيَ النَّبيذُ يضرى :
ض ر ( و ا ي ء ) ضرا ، ضري ، وضر ، رضي ، روض ، ريض ، أرض ، ورض ، ضور ، ضير . ضرا : الأصمعيّ : ضَرّا العِرْقُ يَضْرُو ضَرْواً : إذا اهتزّ ونَفَرَ بالدّم . وقال العجَّاج : مِمّا ضَرَا العِرْقُ به الضَّرِيُّ ثعلب عن ابن الأعرابي : ضَرَى يَضرِي : إذا سال وجَرَى . قال : ونَهَى عليّ رضي الله عنه عن الشُّرب في الإناء الضّارِي . قال : ومعناه : السائل ، لأنه يُنقص الشُرْب . قال : وضَرِيَ النَّبيذُ يضرى : إذا اشتدّ . قلتُ أنا : الضَّارِي من الآنية : الإناءُ الذي ضُرِّيَ بالخَمْر ، فإذا جُعِل فيه العَصيرُ صارَ مُسكِراً ، وأصلُه من الضَّراوة وهي الدُّرْبة والعادَة . ورَوَى أبو عُبيد عن أبي زيد قال : لَذِمْتُ به لَذَماً ، وضَرِيتُ به ضَرَى وَدَرِبْتُ به دَرَباً . قال شمِر : الضَّراوةُ : العادة يقال : ضَرِيَ بالشيء : إذا اعتاده فلا يكاد يصبِر عنه . وضَرِيَ الكلبُ بالصيد : إذا تَطَعَّمَ بلَحْمه ودَمِه . والإناءُ الضّارِي بالشّراب ، والبيتُ الضّاري باللَّحم مِن كثرة الاعتياد حتى يَبقَى فيه ريحُه . وأما قول الأخطل : لمّا أتَوْه بمصباحٍ ومِبْزَلهِمْ سارت إليه سُؤْرَ الأَبجُل الضّارِي فإن بعضهم قال : الضّاري : السائلُ بالدّم ؛ من ضَرا يَضْرُو . وقيل : الأَبْجلُ الضارِي : العِرْقُ من الدّابة الذي اعتاد التودِيج ، فإذا حان حِينُه ووُدِّج كان سؤرُ دمه أشَدَّ ؛ ولكلَ وَجْهٌ . وفي حديث عمَر : ( إن للَّحِم ضَراوةً كضَراوة الْخَمر ) . أراد أنّ له عادةً طَلاّبةً لأكلها كعادة الخمر ، وشدّة شهوةِ شارِبها لاستدعائها ، ومن اعتاد الْخَمرَ وشُرْبَها أَسرَف في النّفقة حِرْصاً على شُرْبها ، وكذلك من اعتاد اللحم وأَكله لم يَكَد يَصبِر عنه ، فدخل في باب المُسرِف في نَفَقته ، وقد نَهَى الله عزّ وجلَّ عن الإسراف . وقال الأصمعيّ : ضَرِيَ الكلبُ يَضرَى ضَراوةً : إذا اعتاد الصّيدَ . ويقال : كَلْبٌ ضِرْوٌ ، وكَلْبة ضِرْوة ، والجميع أَضْرٍ وضِراء . ويقال أيضاً : كلبٌ ضارٍ ، وكَلْبةٌ ضارِية . قال : والضَّرَاء ما وَراك من شجر . وقال شَمِر : قال بعضهم : الضَّرَاء : البَرازُ والفَضاء . ويقال : أرضٌ مستويةٌ فيها شجر ؛ فإذا كانت في هَبْطةٍ فهي غَيْضَة . وقال ابن شُميل : الضَّرَاءُ : المستوِي من الأرض ؛ يقال : لأَمْشِيَنَّ لك الضَّرَاء . قال : ولا يقال : أرضٌ ضَرَاءٌ ، ولا مَكانٌ ضَرَاء . قال : ونزلْنا بضَراءٍ من الأرْض ؛ أي : بأَرْضٍ مستوِية ؛ وقال بِشْرُ : عَطَفْنا لهمْ عَطْفَ الضَّرُوس مِن المَلاَ بشَهْباءَ لا يَمشي الضَّرَاءَ رَقيبُها . قال : ويقال : لا أَمْشِي له الضَّراء ولا الْخَمرَة ؛ أي : أُجاهِرُه ولا أُخاتِله . قال شَمِر : وقال أبو عمرو : الضَّراءُ : الاستخفاء . ويقال : ما وَاراكَ من أَرْضٍ فهو الضَّرَاء ، وما واراك من شجرٍ فهو الخَمَرَ . وهو يَدِبُّ له الضَّرَاءَ : إذا كان يَختِله . وقال ابن شُميل : ما واراكَ من شيء وادّرأْتَ به فهو الخَمَر ، الوَهْدةُ : خَمَرٌ . والأكمَةُ : خَمَر ، والجَيَلُ : خَمَرٌ . والشجرُ : خَمَر . وكلُّ ما وَاراكَ فهو خَمَر . وقال أبو زيد : مكانٌ خَمِر : إذا كان يغطِّي كلَّ شيء ويُوارِيه . ثعلب عن ابن الأعرابيّ قال : الضِّرْوُ والبُطْمُ : الحبّةُ الخَضْراء . وقال الليث : الضَّرْوُ : ضَرْبٌ من الشَّجَر يُجعَل وَرقُه في العِطْر ، ويقال : ضِرْو . قال : وهو المحْلَب ، ويقال : حَبّةُ الْخَضْراء ، وأَنشدَ غيرُه : هنيئاً لعُود الضِّرْوِ شَهْدٌ يَنالُه على خَضِراتٍ ماؤهُنّ رَفِيفُ أراد عُودَ سِواكٍ من شَجَرة الضِّرْو : إذا استاكتْ به هذه الجارية كان الرِّيقُ الّذي يَبتلّ به السِّواكُ مِن فيها كالشَّهْد . ضور ضير : أخبَرَني المنذريُّ عن الحَرّاني عن ابن السكّيت : يقال : ضارَني يَضيرُني ، ويَضُورني ضَيْراً . سَلَمة عن الفرّاء ؛ قرأ بعضُهم : ( لا يَضِرْكُم كيدهم شيئاً ) ( آل عمران : 120 ) ، يَجعله من الضَّيْر . قال : وزعم الكسائيّ أنّه سَمِع بعضَ أهلِ العالية يقول : ما ينفعني ذاكَ ولا يَضُورُني . والضّرُّ واحد . قال الله جلّ وعزّ : ( لله ( قَالُواْ لاَ ضَيْرَ إِنَّآ إِلَى رَبِّنَا مُنقَلِبُونَ ) ( الشعراء : 50 ) ، معناه : لا ضَرَّ . أبو عُبَيد عن الفرّاء قال : الضُّورةُ من الرّجال : الحقيرُ الصغيرُ الشّأن . قلتُ : وأَقرأَنيه الإياديّ عن شَمِر بالراء ، وأقرأنيه المنذريُّ روايةً عن أبي الهيثم : الضُّؤْزَةُ ، بالزّاي مهموزاً ، وقال لي : كذلك ضبطتُه عنه . قلتُ : وكلاهما صحيح . ورَوَى أبو العبّاس عن ابن الأعرابيّ ، قال : الضُّورَةُ : الضعيفُ من الرّجال . والضَّوْرَةُ : الجَوْعة . وافَق ابنُ الأعرابيِّ الفرّاءَ . ورَوى عَمرو عن أبيه أنه قال : الضَّوْرُ : شِدّةُ الجُوع . ورَوَى أبو عبيد عن أبي عمرو : هو يَتلَعْلَع من الجُوع ؛ أي : يتضَوّر . وقال اللّيث : التضوُّر : صِيَاحٌ وتَلَوَ عند الضّرب من الوَجع . قال : والثعلبُ يتضوّر في صِياحه . ورَوى أبو العبّاس عن ابن الأعرابيّ أنه قال : هذا رجلٌ ما يَضِيرُك عليه نَحْتاً للشّعر ، ولحناً للشِّعر ، أي : ما يَزيدك على قوله الشّعر . ونحو ذلك قال ابن السكّيت : وكذلك ما يُزَنِّدُك وما يُزَرْنِقُك على قوله الشعر . وضر : قال الليث : الوَضَرُ : وَسَخُ الدَّسَم واللّبن ، وغُسالةُ السِّقَاء والقَصْعَة ونحوه ، وأَنشَد : إن تَرْحَضُوها تَزِد أعْراضُكمْ طَبَعاً أو تتركوها فسُودٌ ذاتُ أَوْضارِ ثعلب عن ابن الأعرابيّ : يقال للغُنْدُورة : وَضْرَى ، يعني أمّ سويد . وقال شمر : يقال : وَضِرَ الإناء يَوْضَر وَضَراً : إذا اتّسخ ، ويكون الوَضَر من الصُّفرة والحُمْرة والطِّيب ، ثم ذكر حديثَ عبد الرّحمن بن عوْف حين رأى النبيُّ ( صلى الله عليه وسلم ) به وَضَراً من صُفْرة فقال له : ( مَهْيَم ) المعنى : أنه رأى به لَطْخاً من خَلوق أو طِيب له لون ، فسأله عنه فأَخبَرَه أنّه تزوّج . روض ريض : يقال : رُضْتُ الدابّة أَرُوضُها رَوْضاً ورِياضةً : إذا علّمتَها السَّيْرةَ وذلّلتَها ، وقال امرؤ القيس : ورُضْتُ فذَلّتْ صَعَبةً أيَّ إذْلالِ دَلَّ بقَوْله : أيَّ إذْلال ، أنّ معنى قوله : رُضْتُ : ذللّتُ ، لأنه أقام الإذلالَ مُقامَ الرّياضة . وقال الأصمعيّ وغيرُه : الرَّيِّض من الدّوَاب : الّذي لم يَقبل الرّياضة ولَم يَمْهَر السَّيْرة ، ولم يَذِلَّ لراكبِه فيصرّفه كيف يشاء . ويقال : قصيدة رَيِّضةُ القَوافي : إذا كانت صعبةً لم يَقتضِب الشُّعراءُ قوافيَها ولا عَرُوضَها . وأَمْرٌ رَيِّض : إذا لم يُحكم تدبيرُه . أبو عُبَيد عن الكسائي : استَراضَ الوادي : إذا استَنقَع فيه الماءُ . وقال شَمِر : كأنّ الرَّوضة سُمّيتْ رَوْضَةً لاستراضة الماءِ فيها . وقال غيرُه : أراضَ الوادِي إراضَةً : إذا استراضَ الماءُ فيه أيضاً . وفي حديث أمّ مَعبد الْخُزاعيّة ( أنّ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) وصاحبَيْه لمّا نَزَلوا عليها وحَلَبُوا شاتَها الحائلَ شَرِبوا من لَبنِها وسَقَوْها ، ثم حَلَبوا في الإناء حتى امتلأ ، ثم أَراضُوا ) . قال أبو عُبَيد : معنى : ( أَراضُوا ) ، أي : صَبُّوا اللّبَن على اللبن . ثم قال : أَراضُوا من المُرِضَّةِ وهي الرَّثيئة . قال : ولا أعلمُ في هذا الحديث حرفاً أغربَ منه . وقال غيرُه : معنى قولها : ( أراضُوا ) ، أي : شَرِبوا عَلَلاً بعد نَهَل . أرادت أنّهم شَرِبوا حتّى رَوُوا فَنَقَعُوا بالرّيّ عَلَلاً ، وهو من أَراضَ الوادي واستراضَ : إذا استَنقَع فيه الماء . وأَراضَ الحوضُ : إذا اجتمع فيه الماءُ ؛ ويقال لذلك الماء : رَوْضة ، وأنشد شَمِر قولَ الرّاجز : وروضةٍ سَقيْتُ منها نِضْوَتي قلت : ورياضُ الصَّمَّان والحَزْن في البادِية : قِيعانُ سُلْقانٍ واسعةٌ مطمئنّةٌ بين ظَهرانَيْ قِفافٍ وجَلَدٍ من الأرض يَسيل فيها ماءُ سيولِها فيستريض فيها ، فتُنبِت ضُروباً من العُشْب والبُقول ، ولا يُسرِع إليها الهَيْج والذُّبول ، وإذا أعشبتْ تلك الرياضُ وتَتابَع عليها السُّمِيُّ رَتعتِ العربُ وَنَعَمُها جمعاء . وإذا كانت الرياض في أعالي البِراق والقِفَاف فهي السُّلْقان ، وأحدها سَلَق . وإذا كانت في الوِطاءات فهي رِيَاض ، وفي بعض تلك الرياض حَرَجات من السِّدْر البَرِّيّ ، وربَّما كانت الروضةُ واسعةً يكون تقديرها مِيلاً في ميل ، فإذا عَرُضتْ جدّاً فهي قِيَعانٌ وقِيعةٌ ، واحدُها قاع . كلُّ ما يَجتمِع في الإخاذ والمَسَاكات والتَّناهي فهي رَوْضة عند العرب . وقال الأصمعيّ : الرَّوْض نحوُ النِّصف من القِرْبة . ويقال : في المَزادة رَوْضَةٌ من الماء ، كقولك : فيها شَوْلٌ من الماء . وقال أبو عمرو : أراضَ الخوضُ فهو مُرِيض . وفي الحوض رَوْضة من الماء : إذا غَطَّى الماءُ أسفَلَه وأَرْضَه . وقال : هي الرَّوضَةُ والرِّيضةُ والأَرِيضَة والمُسترِيضَةُ . وقال الليث : تُجمع الرَّوضةُ رِياضاً ورِيضاناً . قلتُ : وإذا كان البلد سَهْلاً يَنْشَف الماء لسُهُولَته ، وأسفَلَ السُّهولة صَلابةٌ تُمسِك الماءَ فهو مَرَاضٌ ، وجمعُه مَرائض ، ومَرَاضات ، وإذا احتاجوا إلى مِياه المَرائض حَفَروا فيها جِفاراً فشَرِبوا منها واستَقَوْا من أحسائها إذا وجدوا مِياهَها عَذْبةً . ورُوي عن ابن المسيّب أنه كَرِه المُرَاوَضَة . قال شمر : المُرَاوَضة : أن تُواصِفَ الرجلَ بالسِّلْعة ليست عِنْدَك . قلت : وهو بَيْعُ المُواصَفة عند الفقهاء . وأَجازَه بعضُ الفقهاء إذا وافَقَتِ السِّلْعةُ الصفةَ الّتي وصَفها البائعُ : وأَبَى الآخرون إجازَتها ، إلا أن تكون الصفةُ مضمونةً إلى أجل معلوم . ورض : قال اللّيثُ : وَرَضَت الدَّجاجةُ : إذا كانت مُرْخِمةً على البَيْض ، ثم قامت فوضَعَت بمَرَّةٍ واحدة . قال : وكذلك التَّوْريضُ في كلّ شيء . قلتُ : هذا عندي تصحيف ، والصوابُ وَرَّصَتْ بالصاد . أخبرني المنذريّ عن ثعلب عن سَلَمة عن الفرّاء قال : وَرَّص الشيخ ، بالصّاد : إذا استَرخَى حِتَار خَوْرانه فأَبْدَى . وقال أبو العبّاس : قال ابن الأعرابيّ : أَوْرَصَ ووَرَّصَ : إذا رَمَى بغائطِه . وأما التَّوريضُ ، بالضّاد ، فله معنًى غيرُ ما ذكره اللّيثُ . وقال أبو العبّاس : قال ابن الأعرابي : المُوَرِّضُ : الذي يَرْتاد الأرضَ ويَطلُب الكلأ ، وأنشد قولَ ابنِ الرِّقَاع : حَسِبَ الرائِدُ المُوَرِّضُ أن قَدْ ذَرَّ منها بكلّ نَبْءٍ صِوارُ ذرَّ : أي : تَفرَّق . النَّبْءُ : ما نَبَا من الأرض . وقال : يقال : نَوَيْتُ الصومَ وأَرَّضْتُه ، ووَرَّضْتُه ، ورَمَّضْتُه ، وبَيَّتُّهُ ، وخَمَّرْتُه ، وبَنَّنْتُه ، ودَسَّسْتُه ، بمعنًى واحد . وفي الحديث : ( لا صِيامَ لمن لم يُوَرِّض مِنَ اللّيل ) . قلت : وأحسبُ الأصلَ فيه مهموزاً ، ثم قُلِبت الهمزة واواً . أرض : الحرّاني عن ابن السكيت قال : الأرْضُ : التي عليها الناس . والأرْضُ : سُفلَةُ البعير والدّابة ؛ يقال : بعيرٌ شديدُ الأرْض : إذا كان شديدَ القوائم . وأنشَد : ولَم يُقلِّب أرضَها البَيْطارُ ولا لحَبْلَيْه بها حَبَارُ يعني : لم يُقلِّب قوائمها لعلَّة بها ، وقال سُوَيد بن كراع : فركِبناها على مَجْهولِها بصِلابِ الأَرضِ فيهنّ شَجَعْ وقال خُفَافُ بن نَدْبة السُّلَميّ : إذا ما اسْتَحَمَّتْ أرضُه من سَمَائِه جَرَى وهو مَوْدُوعٌ وواعدُ مَصْدَقِ قال : والأرْضُ : الرِّعْدةُ . ورُوي عن ابن عبّاس أنه قال : أَزُلْزِلَت الأرضُ أم بي أرْضٌ ، أي : بي رِعْدَة . ويقال : بي أَرْضٌ فآرِضُوني ، أَي : دَاوُوني . وقال ذو الرُّمَّة : إذا تَوَجَّسَ رِكْزاً من سَنابِكها أو كان صاحِبَ أَرْضٍ أو به المُومُ قال : والأرضُ : الزُّكام ، يقال : رجل مأْروض . وقد أُرِض فلان ، وآرَضَه اللَّهُ إيراضاً . والأرْضُ : مصدرُ أُرِضَت الخشَبةُ تُؤْرَض فهي مأروضَة إذا وقعت الأرَضَة فيها . قال : والأرَض بفتح الراء : مَصْدَر أُرِضَت القُرْحَةُ تَأْرَض : إذا تَفَشَّتْ . وقال أبو عُبَيْد : قال الأصمعي : إذا فسدت القُرحة وتقطَّعت . قيل : أرضَت تأرَضُ أَرَضاً . وقال شمر : قال ابن شميل : الأرِيضَة : الأرض السهلة لا تميل إلاّ على سَهْل ومنبت ، وهي ليّنة كثيرة النبات ، وإنها لأَرِيضة للنبت وإنها لذات أراضة ، أي : خليقة للنبت . قال : وقال ابن الأعرابي : أُرِضَت الأرض تأرُض أرَضاً : إذا أخصبَتْ وزكا نباتُها . وأرضٌ أَرِيضةٌ بيّنةُ الأراضَة : إذا كانت كريمةً . قال أبو النَّجم : أبحرُ هِشامٍ وهو ذُو فِراضِ بينَ فُروع النَّبْعةِ الغِضَاضِ وَسْطَ بِطاحِ مكّة الإراضِ في كل وادٍ واسِع المُفَاضِ وقال أبو عمرو : الإراضُ : العِراضُ ، يقال : أَرضٌ أَرِيضةٌ ، أي : عريضة . أبو عُبيد عن الأصمعي : الإراض : بِساطٌ ضَخْمٌ من وَبرٍ أو صوف . وقال أبو البَيْداء : أَرْضٌ وأُرُوضٌ . وما أكثر أُروضَ بني فلان . ويقال : أَرْضَ وأَرْضُون وأَرَضات . وأَرْضٌ أَرِيضةٌ للنبات : خليقة ، وإنها لَذاتُ إرَاضٍ . وقال غيره : المؤرِّضُ : الذي يَرعَى كلأَ الأرض . وقال ابن دَالاَن الطائيّ : وهم الحُلومُ إذا الرّبيعُ تجنّبتْ وهمُ الربيعُ إذا المؤرِّضُ أجدَبَا وقال الفرّاء : يقال : ما آرَضَ هذا المكانَ ، أي : ما أكثرَ عُشبَه . وقال غيرُه : ما أحسَنه وأطيَبَه . أبو عُبيد عن أبي عمرو : أرْضٌ أرِيضة ، أي : مُخَيِّلَةٌ للنَّبت . الأصمعيّ : تأَرَّضَ فلانٌ بالمكان : إذا ثبت فلَم يَبْرح . وقيل : التأرُّضُ : التأنّي والانتظار ، وأنشد : وصاحبٍ نبّهتُه ليَنهضَا فقامَ عجلانَ وما تأَرَّضا يَمسَح بالكفّين وجْهاً أبيضَاً إِذا الكَرَى في عَيْنِه تمَضْمَضَا ويقال : تركْتُ الحيّ يتأرّضون المنزِلَ ، أي : يرتادون بَلداً ينزِلونه للنُّجْعة . وقال ابن الأعرابيّ في قول أمّ معبد الخُزاعيَّة : ( فَشرِبوا حتى أَرَاضوا ) ، أي : ناموا على الإراض ، وهو البِسَاط . قلت : والقولُ ما قاله غيرُه : إنه بمعنى نَقَعوا ورَوُوا . رضي : قال الليث : رَضِيَ فلانٌ يَرضَى رِضًى . والرَّضِيُّ : المَرْضِيُّ ، والرِّضا مقصورٌ . قلتُ : وإذا جعلتَ الرِّضا مصدَر راضيتُه رِضاءً ومُراضاةً فهو ممدود : وإذا جعلتَه مصدرَ رَضِيَ يَرضَى رِضىً فهو مقصور . وقال أبو العبّاس عن ابن الأعرابي : الرَّضِيُّ : المُطِيعُ . والرَّضيُّ : المُحِبّ . والرِّضيّ : الضامن . ومن أسماء النساء : رُضَيَّا بوَزْن التُّرَيا وتكبيرهما رَضْوَى وثَرْوَى . ورَضْوَى : اسمُ جبل بعَيْنَه والمَرْضاةُ والرُّضْوَان : مصدَران . والقرَّاء كلهم قرءوا الرِّضوانَ بكسر الراء إلاّ ما رُوِي عن عاصم أنه قال : رُضوَان ، وهما لغتان . ويقال : فلان مَرْضِيٌّ ، ومن العرب من يقول : مَرْضُوٌّ ، لأنه من بَنات الواو ، والله أعلم .
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR13.309 harf(باب الراء والواو وما يثلثهما)
(روي) الراء والواو والياء أصلٌ واحد، ثمّ يشتق منه. فالأصل ما كان خِلافَ العَطَش، ثم يصرَّف في الكلام لحامِلِ ما يُرْوَى منه.
فالأصل رَوِيتُ من الماء رِيّاً. وقال الأصمعي: رَوَيْت على أهلي أَرْوِي رَيّاً. وهو راوٍ من قومٍ رُواةٍ، وهم الذين يأتونهم بالماء.
فالأصل هذا، ثمّ شبِّه به الذي يأتي القومَ بِعْلمٍ أو خَبَرٍ فيرويه، كأنَّه أتاهم برِيِّهم من ذلك.
(روب)
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR560 harf- الروض: مستنقع الماء، والخضرة، قال: ﴿في روضة يحبرون﴾ [الروم/ 15]، وباعتبار الماء قيل: أراض الوادي، واستراض، أي: كثر ماؤه، وأراضهم: أرواهم. والرياضة: كثرة استعمال النفس ليسلس ويمهر، ومنه: رضت الدابة. وقولهم: افعل كذا ما دامت النفس مستراضة (انظر: المجمل 2/406)، أي: قابلة للرياضة، أو معناه: متسعة، ويكون من الروض والإراضة. وقوله: ﴿في روضة يحبرون﴾ [الروم/15]، فعبارة عن رياض الجنة، وهي محاسنها
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR838 harfر و ض
بأرضـه روضـة وروضـات ورياض وروضات ورياض و " أحسن من بيضة في روضة " وروّض الغيث الأرض.
وأراض المكان واستـراض: كثـرت رياضـه.
وراض الدابـة رياضـة وارتاضـت دابته.
ومهر ريض: لم يقبل الرياضة ولم يمهر المشي.
وناقة ريض: عسير.
قال الراعي: فكأن ريضها إذا ياسرتهـا كانت معاودة الرحيل ذلولا ومن المجاز: أنا عندك في روضة وغدير ومجلسك روضة من رياض الجنة.
وأراض الوادي والحوض
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR6.654 harfالرَّوْضةُ: الأَرض ذات الخُضْرةِ. والرَّوْضةُ: البُسْتانُ الحَسَنُ؛ عن ثعلب. والرَّوْضةُ: الموضِع يجتمع إِليه الماء يَكْثُر نَبْتُه، ولا يقال في موضع الشجر روضة، وقيل: الروضة عُشْب وماء ولا تَكُونُ رَوْضةً إِلا بماء معها أَو إِلى جنبها. وقال أَبو زيد الكِلابيّ: الروضة القاعُ يُنْبِتُ السِّدْر وهي تكون كَسَعةِ بَغْدادَ. والرَّوْضةُ أَيضاً: من البَقْل والعُشْب، وقيل: الروضةُ قاعٌ فيه جَراثِيمُ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR539 harf* ر و ض * * الرَّوْضَةُ * من البقل والعنب والعشب وجمعها * رَوْضٌ * و * رِيَاضٌ * و * رَاضَ * المهر يروضه * رِيَاضاً * و * رِيَاضَةً * فهو * مَرُوضٌ * وناقة * مَرُوضةٌ * و * رَوَّضَهُ * أيضا مشددا للمبالغة وقوم * رُوَّاضٌ * و * رَاضَهُ * وناقة * رَيِّضٌ * بالتشديد أول ما ريضت وهي صعبة بعد الذكر والأنثى فيه سواء وكذا غلام ريض و * رَوَّضَ * القراح * تَرْوِيضَاً * جعله روضة و * أرَاضَ * المكان و *
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR6.975 harfالروضة والريضة، بالكسر ، وهذه عن أبي عمرو، من الرمل ، هكذا وقع في العباب. وفي الصحاح واللسان وغيرهما من الأصول: من البقل والعشب ، وعليه اقتصر الجوهري، وقيل هو مستنقع الماء ، من قاع فيه جراثيم ورواب سهلة صغار في سرار الأرض. وقال شمر: كأن الروضة سميت روضة لاستراضة الماء فيها ، أي لاستنقاعه. وقيل: الروضة: الأرض ذات الخضرة، وقيل: البستان الحسن، عن ثعلب، وقيل: الروضة: عشب وماء، ولا تكون روضة
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR12.816 harfرَاضَ
1 رَاضَ ذ , (S, M, A, Msb, K,) aor. يَرُوضُ, (S,) inf. n. رِيَاضَةٌ (S, M, A, Msb, K) and رِيَاضٌ, (S, M, K,) or the latter is used poetically for the former, and رَوْضٌ, (M,) He broke, or trained, (M, K, Msb,) a colt, (S, K,) or beast, (M, A, Msb,) and made it easy to ride upon: (M:) or he taught it to go: (TA:) and ↓ روّض, inf. n. تَرْوِيضٌ, he did so well, or vigorously. (S, TA.) ― -b2-
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.161 harfرَاضَ
رَاضَ ( w ) U ( n. ac. رَوْض 1 . رِيَاض [ 23I ] ,
رِيَاضَة
رِيَاضَة [ 23tI ] ),
a. Trained, broke in; exercised.
رَوَّضَ
رَوَّضَ II ,
a. Trained; subdued.
b. Frequented the meadows.
رَاْوَضَ
رَاْوَضَ III ,
a. Flattered, cajoled.
أَرْوَضَ
أَرْوَضَ IV ,
a. Quenched his thirst.
b. Abounded in gardens, was well cultivated ( place ).
تَرَوَّضَ
تَرَوَّضَ V ( y )
a. [ coll. ], Went
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR22.287 harfروض
رَاضَ - يَرُوْضُ - رَوْضَة - رَوْضَات
رَاضَ - يَرُوْضُ + كائن + كائناً أو مكاناً أو شيئاً: ذلَّلَهُ وهيأه للانتفاع به
رَاضَ - يَروْضُ + كائن + كائناً (نفسه أو دابة أو غيرها): روَّضه: دربه وذلـَّله وطوعه للانتفاع به
رَاضَ - يَروْضُ + كائن + مكاناً: مهده وأصلحه وسواه وهيأه بالماء والبقل والعشب
رَوْضَة: على وزن " فـَعـْلـَة " اسم فعل بمعنى
Mücavir kökler15 mücavir (24 toplam)
- صلح
2 ortak ayet · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir
- عمل
2 ortak ayet · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
- حبر
1 ortak ayet · Hubr mürekkep demektir
- شفق
1 ortak ayet · Akşam karanlığında gökte meydana gelen kızıl aydınlıktır
- أمن
2 ortak ayet · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
- وقع
1 ortak ayet · Katı kaptır
- كسب
1 ortak ayet · Kazandı
- فضل
1 ortak ayet · Fadl Deriden yapılan gömlektir
- كبر
1 ortak ayet · Yaşlı adamdır
- عند
1 ortak ayet · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
- جنن
1 ortak ayet · Bahçe demektir
- ظلم
1 ortak ayet · Zalimler
Geçtiği ayetler(2)
… وَهُوَ وَاقِعٌ بِهِمْ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ فِي رَوْضَاتِ الْجَنَّاتِ لَهُمْ مَا يَشَاءُونَ عِنْدَ رَبِّهِمْ ذَلِكَ هُوَ …
Yeşil alanlarGöreceksin ki; zalimler yaptıkları şeyler başlarına gelirken korkudan titrerler. İman edip salih amel işleyenler ise cennet bahçelerindedirler. Rabblarının katında onlara diledikleri vardır. İşte bu; büyük lutfun kendisidir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | روض |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi illetli: و) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | جنن, حدق, فردس, رعى |
| Zıt Kök | جدب |
| Çekirdek Özet 1 | Suyun birikip yayıldığı, toprağın yumuşayıp yeşerdiği geniş ve ferah alan |
| Çekirdek Özet 2 | Cennet nimetlerinin genişlik, canlılık, tatmin ve neşe boyutuyla tecelli ettiği mekan |
| Çekirdek Özet 3 | Nefsin ve tabiatın terbiye edilip uysallaşmasıyla ulaşılan dinginlik, intizam ve estetik denge |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir çimenlik veya park olarak daraltıp taşıdığı su birikintisi, dinginlik, içsel genişlik ve terbiyeden doğan yumuşama boyutunu gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رو | Yayılma, hareket serbestliği, genişleme ve ferahlık; nitekim روح kökünde nefes ve canlanma, رود kökünde arayış ve gidip gelme, روع kökünde kalbin yerinden oynaması ve irkilme, روغ kökünde esnek yöneliş anlamları ortaktır. | ض | Yayılma ve serbestlik hareketini belirli bir tabanda, yumuşak bir zeminde ve suyun tutulup yeşilliğin yerleştiği kuşatıcı bir mekânda sabitler; kontrol, uysallık ve kalıcı ferahlık kazandırır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı; öncelik, hareket kaynağı ve yön | Canlılığın, iradenin ve arayışın ilk başlangıç noktasını gösterir. |
| و | Çadır kazığı, bağ; raptetme ve bitiştirme | Başlangıçtaki hareketi bir amaca bağlar, süreklilik ve tutarlılık sağlar. |
| ض | Yan taraf, ezilme, yayılma; erken imgede türetme olup sıkışmanın ardından dışa vurma ve yayılma hareketi | Suyun zemine yayılmasını, sertliğin kırılarak yumuşamasını ve genişlemeyi temsil eder. |
| روض | Başlangıç hareketinin zemine bağlanıp yumuşak bir yayılmaya ve genişliğe dönüşmesi | Suyun tabana yayılarak sert toprağı yumuşatması, hayat vermesi ve üzerinde ferahlatıcı bir yeşillik ve uysallık meydana getirmesi hareketidir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Suyun bir çukurlukta veya vadide toplanıp zemini kaplaması, bu suyla toprağın yumuşayarak bol ot ve yeşillik vermesi; vahşi bir hayvanın alıştırılarak sertliğinin kırılması ve uysallaştırılması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde suyun toplandığı yer ve susuzluğun giderildiği su birikintisi anlamında kullanılmıştır: ورَوْضَةٍ سَقَيْتُ منها نِضْوِي (Ve nice su birikintisi vardır ki zayıflamış binek hayvanımı ondan suladım). |
| Erken Arapça kullanım | İbn Manzûr ve Halîl b. Ahmed'in aktardığı üzere kuyu veya kap içindeki suyun birden fazla kişiyi kandıracak seviyede bulunması durumunda kullanılan أراضهم (onları suya doyurdu) ifadesi ile devenin sürüşe alıştırılması anlamındaki رِياضة terimi erken dönemde yerleşiktir. |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Arapça روض kökü, Sami dil ailesinde suyun zemin üzerinde yayılması, toprağın nem ve bitki örtüsüyle yumuşaması ve buna bağlı olarak sertliğin kırılarak esneklik kazanması dairesinde biçimlenmiştir. İbranicede doğrudan ses denkliği gösteren bir kök bulunmamakla birlikte, suyun akışı ve nemlilik üzerinden toprağın hayat bulmasıyla ilgili semantik alanlar diğer köklerle karşılanmıştır. Kökün içerdiği temel semantik matris olan genişlik, ferahlık ve ehlileştirme ekseni, Klasik Arapçada hem tabii bir peyzajı (su birikintili çayır, bostan) hem de zihni ve bedeni bir terbiyeyi (riyazet, hayvanı boyun eğdirme) ifade edecek biçimde iki temel eksende zenginleşmiştir. Bu semantik çift kutupluluk (genişlik-ferahlık ile uysallaşma-yumuşama) kökün kök içi genişlemesinin özgün bir Arapça karakter taşıdığını gösterir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | روض kökünden türeyen رَوْضَة ve رِياضة kelimeleri | Genişleme ve yumuşama ana ilkelerinden hareketle tabii peyzajdan nefsin ve binek hayvanının terbiyesine geçiş | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve Kuzeybatı Sami dillerindeki dolaylı nem ve otlak alanları | Doğrudan üçlü kök denkliği sınırlı olup suyun tabanda yayılması ve otlak alanı oluşturması semantiği ortaktır | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| روض | Anlamlı | Genişlik, sulak yeşillik, uysallaştırma | Suyun zeminde toplanıp yeşillik bitirmesi ve canlının terbiyesi | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| رضو | Anlamlı | Rıza, hoşnutluk, kabulleniş | Nefsin itirazı bırakıp huzur ve dinginliğe kavuşması | رضي köküyle bağlantılıdır; hedef kökteki uysallık ve ferahlık ile anlam bağı taşır. Kur'an'da geçer. |
| ورض | Anlamlı | Tavuğun yumurtlaması, bir şeyi tek seferde bırakma | Yumurtlama için kuluçkadan kalkıp yumurtayı hemen bırakma hali | Erken sözlüklerde kayıtlıdır; Kur'an'da geçmez. |
| وضر | Anlamlı | Yağ bulaşığı, kir, leke | Kap veya elbisede kalan yağ ve kir kalıntısı | Anlamca hedef kökle doğrudan bağı yoktur; Kur'an'da geçmez. |
| ضرو | Anlamlı | Alışma, yırtıcılık, köpeğin ava alışması | Bir şeye hırsla alışma, yırtıcı hayvanın kana ve ava dadanması | Eğitilme yönüyle hedef kökteki riyazetle zıt kutuptadır; Kur'an'da geçmez. |
| ضور | Anlamlı | Açlıktan kıvranma, feryat etme, sızlanma | Açlık veya sancı sebebiyle bedenin bükülüp inlemesi | Darlık ve sancı içerir, hedef kökün genişlik ve tokluk anlamına zıttır; Kur'an'da geçmez. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| روض | Merkez | Sulak, geniş ve yeşil dinlenme alanı | Suyun bizzat zeminde toplanması, açık arazideki ferahlık ve toprağın yumuşaklığı ile öne çıkar. | Suyun ve yeşilliğin bir arada olduğu açık ve iç ferahlatıcı alan. |
| جنن | Komşu | Ağaçlarla örtülü, korunaklı bahçe | Bitki ve ağaçların yoğunluğundan dolayı zemini veya içeriyi gizleme ve örtme vurgusu taşır. | Ağaçları sık ve koruyucu nitelikte olan bahçe. |
| حدق | Komşu | Etrafı çevrilmiş, kuşatılmış bahçe | Bir duvar veya çitle sınırlandırılmış, koruma altına alınmış alan anlamına odaklanır. | Sınırları belirli, korunaklı koruluk ve bostan. |
| فردس | Komşu | Her türlü meyve ve nimetin bulunduğu zengin vadi ve bahçe | Çeşitlilik, bolluk ve meyve ağaçlarının zenginliği yönüyle ayrışır. | Nimetlerin ve meyvelerin eksiksiz toplandığı üstün bahçe. |
| رعى | Komşu | Otlak, beslenme ve gözetim alanı | Bitkinin hayvanlarca otlanması ve gözetim altında tutulması amacına dönüktür. | Otun bol olduğu, beslenmeye ayrılmış arazi. |
| جدب / جدب | Zıt | Kuraklık, çoraklık ve kısırlık | Suyun ve bitkinin tamamen yok olması, arazinin sertleşip hayat veremez hale gelmesidir. | Yağmurun kesildiği, toprağın çatladığı ve yeşilliğin tükendiği zemin. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | روض | Geniş sulak çayır, yeşillik alan; terbiye edilmişlik | Hem su birikintisiyle yeşeren geniş düzlüğü hem de uysallaştırma eylemini içerir. | Kesin |
| Latince | Pratum, viretum | Çayır, yeşil otlak, sulak çimenlik alan | Zemindeki yeşilliği ve sulak otlağı karşılar; nefs terbiyesi ve uysallaşma anlam boyutunu içermez. | Güçlü |
| İngilizce | Meadow, water-meadow, lush garden | Sulak çayır, sulak alan, verimli yeşillik | Suyun beslediği açık yeşil alanı karşılar; kökün terbiye, intizam ve nefis terbiyesi (riyazet) yönü dışarıda kalır. | Güçlü |
| Almanca | Aue, Feuchtwiese | Sulak çayır, ırmak boyu yeşilliği | Su kenarında yayılan taze otluk düzlüğü iyi açıklar; ahlaki veya zihni terbiye boyutunu taşımaz. | Güçlü |
| Fransızca | Prairie, pré verdoyant | Çayır, yemyeşil otluk alan | Açık tabii güzelliği ve yeşilliği ifade eder; dinginlik ve kontrol kavramını doğrudan yansıtmaz. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| رَوْضَةٍ (Tekil) | Müminlerin neşe ve ikramla ağırlandığı, her türlü kederden arınmış cennet makamı | İman edip salih amel işleyenlerin kıyamet günündeki sevinç ve taltif ortamı bağlamında Rûm 30:15 |
| رَوْضَاتِ (Çoğul) | Cennetlerin en latif, en geniş, su ve yeşillikle donanmış seçkin dereceleri | Takva ve ihlas sahiplerinin rableri katında diledikleri her şeye nail olacakları yüce lütuf makamı bağlamında Şûrâ 42:22 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret halleri ve cennetin somut tasvirleri | Cennet nimetlerinin mecazi veya hakiki oluşu; ruhani tatmin ile cismani lezzetin birleştiği nihai huzur alanı | Keder, darlık ve korkudan tamamen arınmış salt esenlik ve sevinç mekanı. |
| Fıkıh | İtikaf, mescit adabı ve vakıf alanları | Mescid-i Nebevi içindeki Ravza-i Mutahhara'nın fıkhi hükmü, burada namaz ve ibadetin fazileti | İbadet ve manevi kazancın yoğunlaştığı mübarek mekan sınırı. |
| Tefsir | Ahirette müminlerin sevinç ve ikram hali (yuhberûn) | Rûm 30:15 ve Şûrâ 42:22 ayetlerinde cennet bahçelerinin genişliği, letafeti ve ruhsal genişleme hissi | Su, serinlik ve yeşilliğin doğurduğu estetik ve kalbi doyum. |
| Hadis | Mescid-i Nebevi ve ilim meclisleri | Peygamber'in minberi ile evi arasındaki alanın cennet bahçelerinden bir bahçe olarak nitelenmesi ve zikir meclislerine riyâz-ı cennet denilmesi | İlim, zikir ve manevi sükûnetin kalbi genişleten ve uysallaştıran bereketi. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahiret mükafatı ve manevi terbiye | Nefsi teskin etme (riyazet) ve cennet esenliği | İnsanın içsel çatışmalarını teskin edip kalbi genişliğe eriştirmek | Vahiy terbiyesiyle uysallaşan nefis, ahirette genişlik ve güzellik yurdu olan ravzaya ulaşır. | Kesin |
| İlmi | Zihni disiplin ve düşünce üretimi | Zihnin eğitilmesi ve dingin tefekkür ortamı | Karmaşadan arınmış, verimli ve sistematik bilgi üretimi sağlamak | Dağınık düşünceler terbiye edildikçe zihin verimli, ferah ve üretken bir zemine dönüşür. | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal barış ve kamu esenliği | İstikrar, adalet ve toplumsal uzlaşı ortamı | Toplumdaki sertlik ve anarşi eğilimlerini hukukla yumuşatarak huzur tesis etmek | Hukukun adilce uygulanması toplumu bir gerilim alanından sulh ve refah alanına taşır. | Muhtemel |
| İktisadi | Verimli kaynak yönetimi ve ortak alanlar | Sulak ve bereketli kamu arazileri, ortak refah | Doğal kaynakları koruyarak toplumun istifadesine açmak | Kaynakların israf edilmeyip birikmesi ve adilce yayılması toplumsal bereketi doğurur. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Düşük potansiyel enerjili kararlı denge havzası (Attractor Basin) | Dinamik sistemlerde değişkenlerin çalkantıdan sonra yerleştiği, enerjinin dağılıp sakinleştiği ve sistemin asgari sürtünmeyle kararlı kaldığı geniş çökek alanı ile suyun birikip araziyi teskin ettiği havza birebir yapısal örtüşme gösterir. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Ruhsal entegrasyon ve afektif regülasyon (Duygusal denge ve olgunlaşma) | Psikolojide bireyin dürtüsel taşkınlıklarını bilişsel süreçlerle terbiye ederek (riyazet) içsel çatışmaları çözmesi ve kalıcı bir dinginlik, benlik bütünlüğü ve iç huzura ulaşması hali ile ham arazinin yeşerip uysallaşması aynı süreç dinamiğini yansıtır. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece yapay bir şehir parkı, çimenlik veya süs bahçesi seviyesine indirgeyerek; kökün özünde bulunan tabii su birikintisi, toprağın nemle doygunluğu ve nefs terbiyesinden doğan ruhani uysallık boyutunu unutmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da cennet ortamını niteleyen bu kavram, yalnızca görsel bir manzara değil; inananların amel ve niyetleriyle kazandıkları zihni ve kalbi dinginliğin, hiçbir darlık ve sıkıntının bulunmadığı sonsuz bir genişlik ve neşe halinde ebedileşmesidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Cennet tasvirlerini yüzeysel ve fiziksel bir konfordan ibaret saymak; kökün terbiye, arınma, nefsin şiddetten uzaklaşarak sükûnete ermesi ve hakiki neşeye (yuhberûn) kavuşmasıyla olan deruni irtibatını koparmak. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın cennet tasvirlerinde kullandığı kavramların tesadüfi olmadığını gösterir; روض kökü suyun tabii olarak toplandığı, arazinin ferahladığı ve her türlü sertlikten uzaklaşıldığı en yüksek huzur derecesini temsil eder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İman ve salih amel birlikteliğinin ahiretteki karşılığını bildiren ayetlerde (Rûm 30:15) ve müminlerin nail olacağı lütuf genişliğini bildiren vuslat sahnelerinde (Şûrâ 42:22) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Cenneti kuru bir ödül veya durağan bir mekan zanneden dar bakışı tashih eder; onu hayatın, suyun, neşenin, genişliğin ve ehlileşmiş bir ruhun ulaştığı en kamil tatmin seviyesi olarak açıklar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamSuyun çukur ve elverişli bir zeminde toplanıp araziye yayılması, toprağı yumuşatıp serinletmesi ve üzerinde taze, geniş bir yeşillik meydana getirmesi.
- Soyut anlamSertliğin, gerilimin ve taşkınlığın kırılarak uysallık, genişlik, içsel sükûnet ve kalıcı bir esenlik haline kavuşması.
- Sistematik karşılıkSistemin iç sürtünmelerinden ve çatışmalarından arınarak en uygun denge, ferahlık ve verimlilik noktasına ulaşması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde ulaşılan ferahlık, canlılık ve dinginlik alanını (ravza); zaman içinde sisteme uygulanan terbiye, arınma ve disiplin faktörünü (riyazet); zemine hayat ve esneklik veren bilgi, rahmet ve su akışını; ise sertlik, çatışma, darlık ve sürtünme unsurlarını temsil eder. Sistemin terbiye ve rahmetle beslendiği ölçüde darlık azalmakta ve kalıcı dinginlik havzası () genişlemektedir.