ريع

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ر-ي-ع1 sîga, 3 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.أييريعرِيعٍعبثبني

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 3

▶ Ağı aç (3B)

ريع

ر - ي - ع

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 12 sözlük

İki dağ arasındaki yüksek geçittir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

İki dağ arasındaki yüksek geçittir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR10.057 harf
باب العين والرّاء والواو معهما ع ر و، ع ر ي، ع و ر، ع ي ر، ر ع و، ر ع ي، و ر ع، ر و ع، ر ي ع، و ر ع، ي ع ر عرو: عري: عراه أمرٌ يَعْرُوه عَرْواً إذا غشيه وأصابه، يقال: عراه البرد، وعَرَتْهُ الحُمَّى، وهي تَعْروه إذا جاءته بنافض، وأخذته الحُمَّى بعُرَوائها. وعُرِيَ الرّجلُ فهو مَعْروّ، واعتراه الهمّ. عامّ في كلّ شيء، حتى يقال: الدّلف يعتري الملاحة. ويقال: ما مِنْ مؤمنٍ إلا وله ذَنْبٌ يعتريه قال
Maddenin bağlantısı

باب العين والرّاء والواو معهما ع ر و، ع ر ي، ع و ر، ع ي ر، ر ع و، ر ع ي، و ر ع، ر و ع، ر ي ع، و ر ع، ي ع ر عرو: عري: عراه أمرٌ يَعْرُوه عَرْواً إذا غشيه وأصابه، يقال: عراه البرد، وعَرَتْهُ الحُمَّى، وهي تَعْروه إذا جاءته بنافض، وأخذته الحُمَّى بعُرَوائها. وعُرِيَ الرّجلُ فهو مَعْروّ، واعتراه الهمّ. عامّ في كلّ شيء، حتى يقال: الدّلف يعتري الملاحة. ويقال: ما مِنْ مؤمنٍ إلا وله ذَنْبٌ يعتريه قال أعرابيّ إذا طلع السّماك فعند ذلك يعروك ما عداك من البرد الذي يغشاك. وعَرِيَ فلانٌ عِرْوَةً وعِرْيَةً شديدة وعُرْيا فهو عُريانٌ والمرأة عُريانة، ورجل عارٍ وامرأة عارية. والعُريان من الخيل: فرس مقلّص طويل القوائم. والعُريان من الرّمل ما ليس عليه شجر. وفرسٌ عُرْيٌ: ليس على ظهره شيءٌ، وأفراس أَعْراء، ولا يقال: رجلٌ عُرْيٌ، واعْرَوْرَيْتُ الفَرَسَ: ركبته عُرْياً، ولم يجئ افعوعل مجاوز غير هذا. والعَراء: الأرضُ الفضاءُ التي لا يُسْتَتَرُ فيها بشيء، ويجمع: أَعْراء، وثلاثة أَعْرِيَةٍ والعرب تُذكّره فتقول: انتهينا إلى عَراءٍ من الأرضِ واسعٍ باردٍ، ولا يُجْعَلُ نعتاً للأرض. وأعراءُ الأرض: ما ظهر من مُتُونها. قال: وبلدٍ عاريةٍ أَعْراؤُهُ وقال: أو مُجْنَ عنه عُرِيَتْ أَعْراؤُهُ واعْرَوْرَى السّرابُ ظهورَ الآكامِ إذا ماج عنها فأعراها. ماج عنها: ذهب عنها، ويقال: بل إذا علا ظهوررها. والعَراءُ: كلّ شيء أَعْرَيْتَهُ من سُتْرته، تقول: استُرْهُ من العَراء، ويُقال: لا يُعَرَّى فلانٌ من هذا الأمر أي: لا يُخَلَّصُ، ولا يُعَرَّى من الموت أحدٌ، أي: لا يُخَلَّص. قال: وأحْداثُ دهرٍ ما يُعَرَّى بَلاؤُها والعَرِىّ: الريح الباردة. يقال: ريحٌ عَرِيَّةٌ، ومساءٌ عَرِيٌّ، وليلةٌ عريّة ذات ريح باردة قال ذو الرّمة: وهل أحبطَنَّ القومَ وهْي عريَّةٌ أصول ألاءٍ في ثَرَى عمدٍ جَعْدِ والعُرْوةُ: عروةُ الدلو وعروة المزادة وعروة الكوز والجمع: عُرَى. والنّخلة العريّة: التي عُزِلَتْ عن المساومة لحرمة أو لِهِبَةٍ إذا أينع ثمر النَّخل، ويجمع: عَرايا. وفي الحديث: أنّ رسول الله صلّى الله عليه وآله رخّص في العَرايا. وعرّيت الشيء: اتخذت له عروة كالدّلو ونحوه. وجارية حسنة المُعَرَّى، أي: حسنة عند تجريدها من ثيابها والجميع: المعاري. والمعاري مبادئ رؤوس العظام حيث تعرّى العظام عن اللحم. ويُقال: المعاري: اليدان والرجلان والوجه لأنّه بادٍ أبداً. قال أبو كبير الهُذَليّ يصف قوماً ضربوا على أيديهم وأرجلهم حتى سقطوا: متكوّرين على المَعاري بينهم ضربٌ كتَعاط المزَاد الأنجل والعُرْوَةُ من النّبات: ما تبقَى له خُضْرةٌ في الشتاء تتعلّقُ بها الإبلُ حتى تُدْرِكَ الرّبيعَ. وهي العُلْقَة. قال: خَلَعَ الملوكَ وآب تحتَ لـوائِهِ شَجَرُ العُرَى وعُراعِرُ الأقوام ويقال: العُرْوة: الشّجر الملتفّ الذي تَشْتُو فيه الإبلْ فتأكل منه، وتبرك في أَذْرائه. عور: عير: عارتِ العَيْنُ تَعار عَوَاراً، وعَوِرَتْ أيضاً، واعْوَرَّتْ. يعني ذهاب البصر منها. قال: ورُبّة سائلٍ عنّي حفـيٍّ أعارت عينه أم لم تعارا والعُوَّارُ: ضربٌ من الخطاطيف، أسود طويل الجناحين. والعُوَّارُ: الرّجُلُ الجبانُ السّريعُ الفِرار، وجمعُه عواوير. قال: غيرُ ميلٍ ولا عواويرَ في الهَيْ جا ولا عُـزَّلٍ ولا أكْـفـالِ والعرب تُسمّي الغُرابَ أعور، وتصيح به فتقول: عوير عوير. قال: يطير عُوَيْر أن أنوّه باسمه عُوَيْر........... وسمّي أعور لحدّة بصره، كما يكنّى الأَعْمَى بالبصير، ويقال: بل سمّي أعور لأنّ حدقته سوداء. قال: وصحاحُ العيونِ يُدْعَوْنَ عُورا ويقال: انظر إلى عينه العَوْراء، ولا يقال: العمياء، لأنّ العَوَرَ لا يكون إلاّ في إحدى العينين، يقال: اعورّت عينُه، ويخفف فيقال: عُوِرَتْ، ويقال عُرْت عينه، وأعْوَرَ الله عَيْنَ فلان. والنعت: أَعْوَرُ وعَوْراءُ، والعَوْراء: الكلمة تَهْوِي في غيرِ عقلٍ ولا رُشْدٍ. قال: ولا تنطق العَوْراء في القومِ سادراً فإنّ لها فاعلمْ من الـلـه واعـيا ويقال: العَوْراء: الكلمةُ القبيحةُ الّتي يمتعضُ منها الرجال ويَغضبون. قال كعب بن سعد الغنويّ: وعَوْراءَ قد قيلت فلم ألتفِتْ لها وما الكَلِمُ العُوْراُن لي بقَتولِ ودجلة العَوْراء بالعراق بمَيْسان. والعُوارُ: خَرْقٌ أو شَقٌّ يكون في الثَّوب. والعَوْرَة: سوأةُ الإنسان، وكلّ أمرٍ يُسْتَحْيَ منه فهو عَوْرة. قال: في أناسٍ حافظي عَوْراتِهم وثلاثُ ساعاتٍ في الليلِ والنَّهارِ هنَّ عَوْراتٌ، أمَرَ الله الوِلْدانَ والخَدَم أن لا يدخلوا إلا بتسليم: ساعة قبلَ صلاةِ الفَجْر، وساعة عندَ نِصْفِ النَّهار، وساعة بعدَ صلاةِ العشاء الآخرة. والعَوْرةُ في الثّغور والحروب والمساكن: خَلَلٌ يُتخوَّفُ منه القَتْل. وقوله عزّ وجلّ: "إنّ بُيُوتَنا عَوْرَة". أي: ليستْ بحريزة، ويقرأ عَوِرَة بمعناه. ومن قرأ: عَوِرة. ذكّر وأنّث. ومن قرأ: عَوْرة قال في التّذكير والتّأنيث والجمع عَوْرة كالمصدر. كقولك: رجل صومٌ وامرأة صوم ونسوةٌ صَوْمٌ ورجالٌ صوم، وكذلك قياس العَوْرة. والعَوَرُ: تركُ الحقّ. قال العجاج: وَعَوَّرَ الرَّحمنُ مَنْ وَلَّى العَوَر ويقال: تردُ على فلانٍ عائرة عين من المال وعائرة عينين، أي: ترد علي إبلٌ كثيرة كأنّها من كثرتها تملأ العينين، حتى تكاد تَعُورها. وسلكت مفازة فما رأيت فيها عائِرَ عَيْنٍ، أي: أحداً يَطْرِفُ العينَ فَيَعُوُرها. وعَوَّرَ عينَ الرَّكِيَّة أَفْسَدها حتى نضبَ الماءُ. وعُوَيْر: اسم موضعٍ بالبادية. وسَهْمٌ عائِرٌ: لا يُدرَى من أينَ أتَى. والعَيْرُ: الحمار الأهليّ والوحشيّ. والجمع أعيار، والمعيوراء ممدوداً: جماعة من العَيْر، وثلاث كلمات جِئْنَ ممدوداتٍ: المعيوراء والمعلوجاء والمشيوخاء على مَفْعُولاء، ويقولون: مَشْيَخَة، أي: مَفْعَلَة ولم يجمعوا مثل هذا. والعَيْر: العظم الباقي في وسط الكتف، والجميع: العِيَرة. وعَيْرُ النّعل: وسطه. قال: فصادف سَهمُه أحجارَ قُفٍّ كسرْنَ العَيْرَ منه والغِرارا والعَيْرَ: جبلٌ بالمدينة. والعَيْرُ: اسم موضعٍ كان خِصباً فغيَّره الدّهر فأَفْقره، وكانتِ العربُ تَستوحِشُهُ. قال: ووادٍ كجوفٍ العَيْرِ قَفْرٍ مَضِـلّةٍ قطعت بسامٍ ساهمِ الوجْهِ حسّان ولو رأيت في صخرة نتوءاً، حرفاً ناتئاً خلقةً كان ذلك عَيْراً له. والعِيارُ: فِعْلُ الفرسِ العائرِ، أو الكلبِ العائرِ عارَ يَعِيرُ عِياراً وهو ذهابه كأنّه مُنْفَلِتٌ من صاحبه. وقصيدة عائرة: سائرة. ويقال: ما قالت العرب بيتاً أَعْيَرَ من قول شاعر هذا البيت: ومن يلقَ خيراً يحمَدِ الناسُ أمرَه ومن يغوِ لا يَعْدَمْ على الغَيِّ لائما والعارُ: كلّ شيء لزم به سُبّة أو عَيْب. تقول: وهو عارٌ وشَنارٌ. والفعل: التّعيير، والله يُغَيِّر ولا يُعَيِّر. والعارِيَّةُ: ما استعرت من شيء، سمّيت به لأنّها عارٌ على من طلبها، يقال: هم يتعاورون من جيرانِهم الماعُونَ والأمتعة. ويقال: العارِيَّة من المعاوَرَة والمناوَلَة. يتعاورون: يأخُذونَ ويُعطُون. قال ذو الرّمة: وسِقْطٍ كعَيْنِ الدّيكِ عاورتُ صحبتي أباها وهيّأنا لموقِـعـهـا وَكْـرا والعيار: ما عايرت به المكاييل. والعيار صحيح وافر تام. عايَرْتُه. أي: سوّيته عليه فهو المِعْيار والعيار. وعيّرتُ الدّنانيرَ تعييراً، إذا ألقيت ديناراً فتُوازِنُ به ديناراً ديناراً. والعِيار والمِعيار لا يقال إلا في الكَيْل والوَزْن. وتعاوَرَ القوم فلاناً فاعتوروه ضرباً، أي: تعاونوا فكلّما كفّ واحد ضرب الآخر، وهو عامّ في كلّ شيء. وتعاورتِ الرّياحُ رسماً حتى عفّته، أي: تواظبت عليه. قال: دِمنةٌ قفْرةٌ تعاورَها الصّـي فُ بريحَيْن من صَباً وشمالِ والعائر: غَمَصَةٌ تَمُضُّ العينَ كأنّما فيها قذى وهو العُوَّار. قالت الخنساء قذًى بعينك أم بالعينِ عُوَّار وهي عائرة، أي: ذات عُوَّار، ولا يقال في هذا المعنَى: عارتْ، إنّما هو كقولك: دارِعٌ ورامح، ولا يقال: دَرَعَ، ولا رَمَحَ. ويقال: العائرة: بَثْرَة في جَفْن العين الأسفل. ويقال: عارت عينه من حزن أو غيره، قال كثيّر: بعينٍ مُعَنّاةٍ بعـزّةَ لـم يَزَلْ بها منذُ ما لم تلقَ عزّةَ عائرُ رعو: رعي: ارْعَوَى فلانٌ عن الجهْلِ ارعِواءً حسناً، ورَعْوَى حسنة وهو نزوعه عن الجهل وحسن رجوعه. قال: إذا ارعَوى عاد إلى جَهْلِـهِ كذي الضَّنَى عادَ إلى نكسه ورعَى يرعَى رَعْياً. والرّعيُ: الكَلأ. والرّاعي يَرْعاها رعايةً إذا ساسَها وسَرَحَها. وكلُّ من وليَ من قومٍ أمراً فهو راعِيهم. والقوم رَعيّتُهُ. والرّاعي: السّائسُ، والمَرْعيُّ: المَسُوس. والجميع: الرِّعاء مهموز على فِعالٍ رواية عن العرب قد أجمَعَتْ عليه دونَ ما سواه. ويجوز على قياس أمثاله: راعٍ ورُعاة مثل داعٍ ودُعاة. قال: فليس فِعْلٌ مثلَ فِعْلي ولا ال مَرعيُّ في الأقْوامِ كالرّاعي والإبل ترعَى وتَرتَعِي. وراعيتُ أُراعي، معناه: نظرت إلى ما يصير إليه أمري. وفي معناه: يجوز: رعيت النجوم، قالت الخنساء: أرعَى النُّجومَ وما كُلِّفْتُ رِعْيَتَها وتارة أَتَغشَّى فَضْلَ أَطْمـاري رعيت النّجومَ، أي: رَقَبْتُها، وفلان يَرْعَى فلاناً إذا تعاهد أمرَه. قال القَطاميّ: ونحنُ رَعِيّةٌ وهُمُ رُعـاةٌ ولولا رَعْيُهُم شَنُع الشَّنارُ والرّعيان: الرّعاة. والمَرْعَى: الرّعي أي: المصدر، والموضِع. واسْتَرعيتُه: ولّيتُه أمراً يَرْعاه. وإبل راعية، وتُجمَعُ رَواعي. والإرعاء: الإبقاء على أخيك. وأَرْعَى فلانٌ إلى فلانٍ، أي: استمع، وروي عن الحسن: راعنا بالتنوين وبغير التنوين ويُفَسَّرُ في باب رعن. ورجل تِرْعِيَّة: لم تزل صنعته وصنعة آبائه الرِّعاية. قال: يسوقها تِرْعِيَّةٌ جافٍ فضل وأَرْعيتُ فلاناً، أي: أعطيتُه رِعْيةً يرعاها. وعر: الوعْرُ: المكانُ الصُّلْب وَعُرَ يَوْعُر ووَعَرَ يَعِرُ وَعْراً ووُعوراً والجمع: وُعُورٌ. وتوعّر المكانُ. وفلانٌ وَعْرُ المعروف: قليلُه. قال الفرزدق: وَفَتْ ثمّ أدّتْ لا قليلاً ولا وَعْرا أي: وَلَدَتْ فأنجبتْ، وأكثرت، يعني: أمّ تميم. واستوعر القومُ طريقَهم. وأوعروا، أي: وقعوا في الوَعْر. روع:

الرَّوْعُ: الفزع. راعني هذا الأمرُ يَرُوعني، وارتَعْت له، وروَّعَني فتروَّعْت منه. وكذلك كلُّ شيء يَروعُك منه جمالٌ أو كثرةٌ. تقول راعني فهو رائعٌ. وفرس رائع: كريم يروعك حسنُه، وفرسٌ رائع بيّن الرَّوْعة. قال: رائعةُ تحمل شيخاً رائعاً مجرَّباً قد شهِدَ الوقائعا والأرْوَعُ من الرّجال: من له جسم وجهارة وفضلٌ وسُودَد، وهو بيّنُ الرَّوَع. والقياس في اشتقاق الفعل منه: رَوِعَ يَرْوَعُ رَوَعاً. ورُوعُ القلب: ذِهْنُه وخَلَدُه. يُقال: رجع إليه رُوعُه ورُواعُهُ إذا ذهب قلبه ثم ثاب إليه. ورع: الوَرَعُ: شدّةُ التَحَرَّجِ. ورّعْهُ: اكفُفْهُ كفّاً. ورجلٌ وَرِعٌ متورَعٌ. إذا كان متحرجاً. والوَرَعُ: الجبان، ورُعَ يَوْرُعُ وَراعةً. ومن التّحرّج: وَرِعَ يَرِعُ رِعَةً. وسمّي الجبانُ وَرَعاً لإحجامه ونكوصه، ومنه يقال: وَدَّعْتُ الإبلَ عن الحوض، إذا رَدَدْتُها فارتدّتْ. وفي الحديث: ورّعوا اللّص ولا تُراعوه. أي: ردّوه بتعرّضٍ له، أو بثنية، ولا تنتظروا ما يكون من أمره. قال: وقال الذي يرجو العُلالَة وَرِّعُـوا عن الماءِ لا يُطْرَقْ وهُنّ طوارِقُهْ يعر: اليَعْرُ واليَعْرَةُ: الشّاة تُشَدُّ عندَ زُبْيَة الذّئب. واليُعارُ: صوت من أصوات الشّاء شديد. يَعَرَتْ تَيْعَرُ يُعاراً. قال: تيوساً بالشَّظيّ لها يُعار واليَعور: الشّاة التي تبولُ على حالِبها وتُفْسِدُ اللَّبنَ. ريع: الرَّيْع:فضل كلّ شيء على أصله، نحو الدّقيق وهو فضلُهُ على كَيْلِ البُرّ، ورَيْعُ البَذْرِ: فضل ما يَخْرُجُ من النُّزْلِ على أصلِ البَذْر. والرَّيْع: رَيْع الدّرع، أي: فضل كُمَتِها على أطرافِ الأنامل. قال قيس بن الخطيم: مُضَاعَفَةً يَغْشَى الأناملَ رَيْعُها كأن قَتِيرَيْها عيونُ الجنـادبِ وراع يَرِيعُ رَيْعاً، أي: رجع في كلّ شيء. والإبل إذا تفرّقت فصاح بها الرّاعي راعت إليه، أي: رجعت، قال: تَرِيعُ إلى صوتِ المُهيبِ وتتّقي ورَيْعانُ كلِّ شيء أوّلُه وأفضلُه. ورَيْعانُ الشَّباب صدرُه. ورَيْعانُ المطر أوّلُهُ. والرِّيعُ: هو السّبيل سُلِكَ أو لم يُسْلَكْ، قال: كظهْرِ التُّرس ليس بهنّ رِيعُ

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR986 harf
الرَيْعُ: النماءُ والزِيادَةُ. وأرضٌ مَريعَةٌ بفتح الميم، أي مُخْصِبَةٌ. ورَيْعُ الدِرْعِ: فُضول أكمامها. والرَيْعُ: العَوْدُ والرجوعُ. قال الشاعر: طَمِعْتُ بلَيْلى أنْ تَريعَ وإنمـا تُقَطِّع أعناقَ الرِجال المَطامِعُ وناقة مِسْياعٌ مِرْياعٌ: تذهب في المَرعَى وتَرجعُ بنفسها. وقول الكميت: إذا حيصَ منه جانبٌ راعَ جانِبٌ أي انخرق. وراعَتِ الحنطةُ وأَراعَتْ، أي زَكَتْ. وراعَ الطعامُ وأَراعَ،
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR38.223 harf
باب العين والراء عرى ، عرا ، عير ، عور ، رعي ، روع ، ريع ، ورع ، وعر ، يعر ، يرع . عرا : قال الله جلّ وعزّ : ( إِن نَّقُولُ إِلاَّ اعْتَرَاكَ بَعْضُ ءَالِهَتِنَا بِسُو ( صلى الله عليه وسلم ) 1764 ءٍ ) ( هُود : 54 ) قال الفراء : كانوا كذّبوه يعني هوداً ثم جعلوه مختلِطاً ، وادَّعَوا أن آلهتهم هي التي خَبَّلته لعيبه إيّاها . فهنالك قال : ( إِنِّى ( صلى الله عليه وسلم ) 1764 أُشْهِدُ اللَّهِ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR8.604 harf
(باب الراء والياء وما يثلثهما) (ريب) الراء والياء والباء أُصَيلٌ يدلُّ على شكٍّ، أو شكٍّ وخوف، فالرَّيْب: الشّكّ. قال الله جلّ ثناؤه: ﴿الم. ذَلِكَ الْكِتَابُ لاَ رَيْبَ فِيهِ﴾ [البقرة 1- 2]، أَي لا شَكَّ. ثم قال الشاعر: فقالوا تَرَكْنَا القومَ قد حَصَِرُوا بهِ *** فلا ريْبَ أن قد كان ثَمَّ لَحِيمُ([1]) والرَّيب: ما رابَكَ مِن أمرٍ. تقول: رابَنِي هذا الأمرُ، إذا أدخَلَ عليك شَكّاً وخَوفا.
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR338 harf
- الريع: المكان المرتفع الذي يبدو من بعيد، الواحدة ريعة. قال: ﴿أتبنون بكل ريع آية﴾ [الشعراء/128]، أي: بكل مكان مرتفع، وللارتفاع قيل: ريع البئر: للجثوة المرتفعة حواليها، وريعان كل شيء: أوائله التي تبدو منه، ومنه استعير الريع للزيادة والارتفاع الحاصل، ومنه: تريع السراب (يقال: تريع السراب: إذا جاء وذهب. انظر: المجمل 2/410؛ واللسان (ريع) ).
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.135 harf
ر ي ع طعام كثير الريع‏.‏ وأراعت الحنطة وراعـت‏:‏ زكـت وأراعهـا اللـه تعالـى‏.‏ وأراع النـاس هـذا العام‏:‏ زكت زروعهم‏.‏ ونزلوا بريع رفيع وريعة رفيعة وهي المرتفع من الأرض‏.‏ وتقول‏:‏ يبنون بكل ريعه وملكهم كسراب بقيعه‏.‏ وهربت الإبل فصاح بها الراعي فراعت إليه‏:‏ رجعت‏.‏ ووعظته فأبى أن يريع‏.‏ وفلان ما يريع لكلامك ولا يريع لصوتك‏.‏ وقال لبيد‏:‏ لزجرت قلباً لا يريع لزاجر إن الغويّ إذا نهي لم
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR5.656 harf
الرَّيْع: النَّماء والزيادة. راعَ الطعامُ وغيره يَرِيع رَيْعاً ورُيُوعاً ورِياعاً؛ هذه عن اللحياني، ورَيَعاناً وأَراعَ ورَيَّعَ، كلُّ ذلك: زَكا وزاد، وقيل: هي الزيادة في الدقيق والخُبز. وأَراعَه ورَيَّعَه. وراعَتِ الحِنْطةُ وأَراعَتْ أَي زَكَتْ. قال الأَزهري: أَراعت زكت، قال: وبعضهم يقول راعتْ، وهو قليل. ويقال: طعام كثير الرَّيْعِ. وأَرض مَرِيعة، بفتح الميم، أَي مُخْصِبة. وقال أَبو حنيفة: أَراعتِ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR257 harf
* ر ي ع * * الرَّيْعُ * بالفتح النماء والزيادة وأرض * مَرِيعةٌ * بالفتح بوزن مبيعة أي مخصبة و * رَيْعانُ * كل شيء أوله ومنه ريعان الشباب وفرس * رائِعٌ * أي جواد و * الرِّيَعُ * بالكسر المرتفع من الأرض وقيل الجبل ومنه قوله تعالى ﴿أتبنون بكل ريع آية تعبثون﴾
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR6.724 harf
راع الطعام، وغيره يريع ريعا وريوعا، ورياعا، بالكسر، وهذه عن اللحياني، وريعانا، محركة: نما وزاد وقيل: هي الزيادة في الدقيق والخبز. قال ابن دريد: راع الشيء يريع ويروع، إذا رجع. والريع: العود والرجوع. وقد ذكره المصنف في روع وهو ذو وجهين، ولكن الياء أكثر، وأنشد ثعلب: حتى إذا ما فاء من أحلامهـا وراع برد الماء في أجرامها وفي حديث جرير: وماؤنا يريع، أي يعود ويرجع. ومنه
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR12.418 harf
رَاعَ 1 رَاعَ ذ , aor. يَرِيعُ, (Msb, K,) inf. n. رَيْعٌ (S, Mgh, Msb, K) and رُيُوعٌ (TA) and رِيَاعٌ (Lh, TA) and رَيَعَانٌ, (TA,) It increased, or augmented; (S, Mgh, Msb, K;) said of wheat and other things: or, as some say, it denotes زِيَادَة [i. e. it signifies it became redundant, or it exceeded, as will be seen in what follows; but the truth is, that it has both of these significations;
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR740 harf
رَاعَ رَاعَ ( y ) I ( n. ac. رَيْع 1 , رِيَاْع 23 , رُيُوْع 27 , رَيَعَاْن 36 ), a. Grew, throve; increased. b. Returned. c. Undulated, quivered ( mirage ). d. [ Min ], Feared. أَرْيَعَ أَرْيَعَ IV , a. Increased, multiplied; throve, flourished, prospered. تَرَيَّعَ تَرَيَّعَ V , a. Assembled, gathered. b. Paused, stopped hesitated, wavered; was perplexed. c. see I (c) . رَيْع
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler3 mücavir (4 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. عبث

    1 ortak ayet · Hamd, cümle kapısı demektir

  2. بني

    1 ortak ayet · Yapı demektir

  3. أيي

    1 ortak ayet · Evye kuş yuvası demektir

Geçtiği ayetler(1)

  1. أَتَبْنُونَ بِكُلِّ رِيعٍ آيَةً تَعْبَثُونَ

    Yüksek yerSiz, her yüksek yere koca bir bina kurup boş şeylerle mi uğraşırsınız?

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökريع
YapıÜçlü
Özel DurumEcvef
Bağlamsal Yakın Köklerربو, شرف, طرق
Zıt Kökوهد
Çekirdek Özet 1Zemin üzerinde belirginleşen yükseklik, iki tepe arasındaki aşikar geçit ve aslından taşarak artan verim
Çekirdek Özet 2Yeryüzünde kibir ve tahakküm sembolü olarak stratejik yüksek tepelere ve geçitlere gösteriş amaçlı anıtlar dikmenin yerilmesi
Çekirdek Özet 3Mekânsal yüksekliğin veya elde edilen artı değerin toplumsal tahakküm ve amaçsız güç gösterisine dönüştürülmesi
Kritik Hata RiskiKelimeyi sadece sıradan bir tepe veya rastgele bir yol sayıp içerdiği stratejik hâkimiyet, göze çarpma ve güç gösterisi boyutunu göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ريSıvı veya hacmin doyması, sınırın üstüne çıkarak dolup taşması ve yüzeyde belirginleşmesi; nitekim bu çekirdek şüphenin zihni kaplayıp huzursuzlukla taşmasında ريب, kuşun bedenini sarıp hacmini artıran tüy ve ziynette ريش, kalbin üzerini bütünüyle örten tortu ve kanda رين köklerinde de kendini gösterirعBoğazın derinliğinden gelen açılma ve dışa vurma niteliği taşıyan ses, dolup taşan hacmi mekânsal düzlemde göze çarpan bir tepeye, aşikar bir dağ geçidine ve bereketiyle geri dönüp gelen hasılata dönüştürmüştür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
رinsan başı; baş, ilk, üstZemin üzerindeki tepe noktasını, hiyerarşik üstünlüğü ve önceliği temsil eder
يel ve kol; iş, yapma, uzanmaYükselme eyleminin yukarı doğru uzanmasını, etkinliği ve yayılmayı ifade eder
عgöz; görme, bilme, kaynakYükseltinin uzaktan görülmesini, aşikar olmayı ve gözün odaklandığı kaynağı imler
ريعBaşın ve tepe noktasının yukarı uzanarak gözün görebileceği açık bir hâkimiyet alanına ve uzaktan seçilen bir yükseltiye dönüşmesi hareketidir

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamArazide çevresinden belirgin biçimde yükselen, uzaktan bakıldığında ilk göze çarpan tepe, sırt; iki dağ arasındaki belirgin yol ve geçit; ayrıca buğday öğütüldüğünde unun hacimce aslından fazla çıkması ve kabarması
Cahiliye şiiri kullanımıZü'r-Rumme beytinde avcı kuşun yüksek bir tepede konuşlanmasını anlatırken bu lafzı kullanır: طراقُ الخوافِي مُشْرِفاً فوقَ رِيعةٍ / Ayrıca Kays b. el-Hatîm zırhın etek fazlalığını ve bolluğunu tasvir ederken şöyle der: مُضَاعَفَةً يَغْشَى الأناملَ رَيْعُها / كأن قَتِيرَيْها عيونُ الجنـادبِ
Erken Arapça kullanımHz. Ömer'in hamurun bereketine dair söylediği şu sözde artış ve verim anlamında geçer: امْلِكوا العَجِين فإِنه أَحد الريعين / Ayrıca çobanın çağırmasıyla dağılan sürülerin geri toplanıp dönmesi fiilinde راعت الإبل biçiminde kullanılmıştır

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisānü’l-Arab.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde *r-y-ʿ ve bağlantılı *r-w-ʿ kök katmanı, temelde yükselme, kabarma, sınırını aşarak görünür olma ve toplanıp geri dönme semantik matrisine dayanır. İbranice ve Aramice/Süryanice hatlarında doğrudan aynı fonetik dizilim sınırlı kalsa da kökün taşıdığı genişleme ve tepe oluşturma vasfı, Güney Sami ve Arapça sahasında bütünüyle billurlaşmıştır. Arapçada kök çift kutuplu bir anlam genişlemesi yaşamış; bir taraftan arazideki tepe, yüksek sırt ve iki dağ arasındaki belirgin geçit biçiminde topoğrafik bir terime dönüşmüş, diğer taraftan öğütülen unun veya ekilen tohumun aslından fazla vermesi, yani tarımsal ve iktisadi randıman anlamını kazanmıştır. Sürünün toplanıp sığınağa geri dönmesi de bu yüksek ve emin geçide yönelişin semantik bir türevidir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönÇevresinden yükselme ve aslından taşarak artmaYüksek tepe, dağlar arası aşikar boğaz ve undaki verim fazlalığı aynı kabarma çekirdeğinden türerKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Sami zemininde belirginleşen topoğrafik ve iktisadi artışYükselme ve geri dönme dinamikleri diğer Sami köklerdeki genişleme şemalarıyla örtüşürGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiBelirgin dış Afro-Asyatik akrabalık tespit edilmediVeri bulunamadıVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
ريعAnlamlıYüksek yer, aşikar yol, bereket ve geri dönüşZemin üzerindeki belirgin tepe, geçit ve aslından taşan verimHedef kök; Kur'an'da geçer
رعيAnlamlıOtlatmak, gütmek, gözetmek ve korumakCanlıların beslenmesini ve idaresini üstlenme hareketiGözetleme ve koruma bakımından anlamsal yakınlık; Kur'an'da geçer
يرعAnlamlıKamış, içi boş çubuk, korkak kimseİçi boşluk ve zayıflık bildiren türemeKur'an'da geçmez
يعرAnlamlıKeçinin bağırması, meleme sesiSes taklidine dayanan hayvansal ses fiiliKur'an'da geçmez
عريAnlamlıÇıplak olmak, soyulmak, örtüsüz kalmakNesnenin veya bedenin üzerindeki örtünün kalkmasıBelirginleşme ve açığa çıkma yönüyle zıt/dönüşlü ilişki; Kur'an'da geçer
عيرAnlamlıKervan, yaban eşeği, göz bebeği, belirgin kemik çıkıntısıHızlı hareket eden topluluk veya yüzde/bedende belirginleşen çıkıntıBelirginlik ve tepe oluşturma yönüyle ortak çekirdek; Kur'an'da geçer

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
ريعMerkezYükseklik ve geçitÇevresinden yükselen, stratejik hâkimiyet sağlayan ve dikkat çeken tepe veya aşikar boğazHem topoğrafik yükseklik hem de fazlalık ve geri dönüş nüansını barındırması
ربوKomşuYükseklik ve kabarmaBir zeminin veya nesnenin kabarıp şişerek yükselmesiربو hacimsel kabarma ve suyla şişme bildirirken, ريع zati olarak hâkim, aşikar ve gözle görülen tepeyi bildirir
شرفKomşuYükseklik ve itibarYüksek, havadar yer ve toplumsal saygınlıkشرف itibar ve izzetle irtibatlı bir gözlem yüksekliği iken, ريع geçit ve fazlalık boyutunu da içerir
طرقKomşuYol ve geçişÜzerine basılarak açılan patika ve yolطرق yere vurma ve çiğnenme odaklı iken, ريع iki yükselti arasındaki stratejik ve açık yolu veya tepeyi vurgular
وهدZıtAlçaklık ve çukurlukÇevresine göre alçakta kalan, basık ve gizlenen çukur yerوهد çukur, basık ve gizli alanı bildirirken ريع yükselen ve uzaktan görülen yeri bildirir

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaريعYüksek yer, aşikar yol, randımanHem topoğrafik yükseltiyi hem stratejik geçidi hem de bereketi tek kökte toplarKesin
Latincecollis, passus, proventusTepe, dağ geçidi, mahsul hasılatıcollis ve passus mekânsal yönü, proventus ise iktisadi verim yönünü kısmen karşılarGüçlü
İngilizceeminence, high pass, yieldYüksek tepe, hâkim geçit, ürün randımanıeminence dikkat çekici yüksekliği verir ancak yol ve iktisadi randıman anlamını aynı kelimede tutamazGüçlü
AlmancaAnhöhe, Gebirgspass, ErtragTepe, dağ geçidi, mahsul randımanıAyrı ayrı topoğrafik ve iktisadi yönleri verir, kökün çok boyutlu birliğini yansıtamazGüçlü
Fransızcaéminence, col, rendementYükseklik, boğaz, verimMekânsal yükseklik ile iktisadi hasılat anlamları farklı sözcüklerle karşılanırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
رِيعٍStratejik yüksek tepe ve hâkim dağ geçidiÂd kavminin kibrini, anlamsız mimari güç gösterilerini ve gelip geçenleri gözetleyip tahakküm altına almak için yüksek yerlere alametler dikmesini kınayan bağlam (Şuʿarā 26:128)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİsraf, kibir ve abes fiil tartışmasıGüç ve servetin "abes" (anlamsız, gayesiz) biçimde yüksek anıtlara yatırılmasının tevhid inancıyla çelişmesiKibrin taşlaşmış mimari sembole dönüşmesi
FıkıhZirai randıman (nemâ) ve kamuya açık yollarUnun öğütülmesindeki randıman fazlalığı (el-istiğlâl ve'r-reyʿ) ile geçitlerin kapatılamazlığı hukukuAsıl sermayeyi aşan net verim ve yolun kamusallığı
TefsirŞuʿarā 26:128 lafzının tahliliKelimenin tekil bir tepe mi, dağlar arası boğaz mı, yoksa kervan gözetleme kulesi mi olduğu ihtilafıHâkim coğrafi noktaların tahakküm ve gösteriş amacıyla kullanılması
HadisHamurun bereketi ve fıtri geri dönüşHz. Ömer'in hamuru iyi yoğurmanın bereketi artıracağına dair ifadesi ve istifra edenin geri yutması bahsiAsıldan meydana gelen bereket ile gerisin geriye yönelme

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ekseninde güç ve mülk tasavvuruPutlaştırılan kudret anıtlarının reddiİnsanın yeryüzünde tanrısal bir ebedilik ve tahakküm arayışını mahkûm etmekYüksek tepeye yapılan anıt, Allah'a karşı bağımsızlık iddiasının somutlaşmış halidirGüçlü
İlmiCoğrafi topoğrafya ve stratejik gözetimHâkim tepe ve stratejik geçit morfolojisiMekânın yükseltisi ile optik ve stratejik avantaj arasındaki nedenselliği kurmakYüksek noktalar çevreye hâkimiyet ve kontrol imkânı sunarKesin
SiyasiOtokratik iktidarın mimari güç gösterisiAskeri/siyasi tahakküm kulesi veya gözetleme noktasıGelip geçenleri denetlemek, caydırmak ve kitlelere kibri dayatmakÂd kavminin yüksek tepelere anıtlar dikmesi siyasi hegemonya gösterisidirGüçlü
İktisadiÜretim çıktısı ve randıman fazlalığıHasılat, un/ürün randımanıHam maddenin işlenmesiyle elde edilen net hacimsel artışı yönetmekKaynakların üretken alanlar yerine gösterişçi mimariye gömülmesinin eleştirisiGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerPotansiyel enerji farkı ve verim oranıFizikte bir kütlenin referans zemininden yukarı çıkarılmasıyla kazandığı potansiyel enerji artışı veya bir kimyasal/sınai süreçte ham maddeye oranla elde edilen nihai çıktı katsayısı ile eşyapısaldırGüçlü
Beşeri bilimlerSembolik iktidar ve panoptik gözetlemeSosyolojide gücün somut ihtiyaç sınırını aşarak devasa anıtlar, gökdelenler ve kuleler aracılığıyla ötekiler üzerinde psikolojik tahakküm kurması ve stratejik gözetleme işlevi görmesiyle birebir örtüşürGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi sadece alelade bir "yüksek tepe" veya herhangi bir "yol" olarak anlayıp tarihsel bağlamdaki stratejik boğaz, gözetleme noktası ve hegemonik anıt boyutunu göz ardı etmek
Kur'an içi daha geniş anlamCoğrafi yükseltinin ve eldeki imkân fazlalığının kibre, gösterişe, kamu yollarını baskılamaya ve anlamsız abes inşaatlara alet edilmesini mahkûm eden evrensel ahlaki ilke
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyeti yalnızca eski bir kavmin çöldeki tuhaf hevesi olarak görüp günümüz dünyasındaki kaynak israfını, gökdelen kibrini ve stratejik geçitler üzerindeki haksız denetimleri vahyin eleştiri menzilinden çıkarmak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahyin mimari, coğrafi ve mekânsal tasarrufları doğrudan tevhidi ve ahlaki bir hesaba tabi tuttuğunu; gücün taşa, tepeye ve kuleye kazınan kibrini deşifre ettiğini gösterdiği için hayatidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Peygamberlerin helak edilmiş kavimlerle olan kıssalarında, özellikle medeniyet, mimari büyüklük ve iktisadi refah iddiasıyla şımaran toplumların (Âd kavmi) sorgulandığı ayetlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kur'an'ın yalnızca bireysel ibadetlerle sınırlı olduğu zannını yıkar; şehirleşme, mimari anıtlar, stratejik geçitlerin kullanımı ve kamu kaynaklarının israfı meselelerini doğrudan imanın merkezine yerleştirir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamArazide çevresinden belirgin biçimde yükselen tepe, dağlar arasındaki aşikar geçit ve öğütülen hububatta aslından taşan hacimsel verim.
  • Soyut anlamSahip olunan fiziksel, mekânsal veya iktisadi artığın, meşru bir amaca hizmet etmek yerine başkalarına üstünlük taslama, gözetleme ve anlamsız bir güç gösterisine (abes) dönüştürülmesi.
  • Sistematik karşılıkMekânsal ve iktisadi artı değerin sömürü ve tahakküm aracına dönüşerek toplumun adalet dengesini bozan bir kibre evrilmesi.
  • LaTeX modeliy=x+δ  ⟹  f(y)>f(x)∧g(y)→x
  • LaTeX açıklamasıFormülde x temel zemin seviyesini veya asıl varlığı; δ bu zemin üzerine eklenen yüksekliği veya aslından taşan verim fazlalığını; y oluşan yüksek tepeyi, geçidi veya nihai hasılatı; f(y)>f(x) yükselti ile birlikte artan görünürlüğü, potansiyel enerjiyi ve stratejik hâkimiyeti; g(y)→x ise tepeye çıkanın veya dağılan sürünün nihayetinde asıl kaynağa ve zemine geri dönüşünü (rücû) temsil eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ر