ريع

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ر-ي-ع1 sîga, 3 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.أييريعرِيعٍعبثبني

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 3

▶ Ağı aç (3B)

ريع

ر - ي - ع

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 12 sözlük

İki dağ arasındaki yüksek geçittir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

İki dağ arasındaki yüksek geçittir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR10.057 harf
باب العين والرّاء والواو معهما ع ر و، ع ر ي، ع و ر، ع ي ر، ر ع و، ر ع ي، و ر ع، ر و ع، ر ي ع، و ر ع، ي ع ر عرو: عري: عراه أمرٌ يَعْرُوه عَرْواً إذا غشيه وأصابه، يقال: عراه البرد، وعَرَتْهُ الحُمَّى، وهي تَعْروه إذا جاءته بنافض، وأخذته الحُمَّى بعُرَوائها. وعُرِيَ الرّجلُ فهو مَعْروّ، واعتراه الهمّ. عامّ في كلّ شيء، حتى يقال: الدّلف يعتري الملاحة. ويقال: ما مِنْ مؤمنٍ إلا وله ذَنْبٌ يعتريه قال
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR986 harf
الرَيْعُ: النماءُ والزِيادَةُ. وأرضٌ مَريعَةٌ بفتح الميم، أي مُخْصِبَةٌ. ورَيْعُ الدِرْعِ: فُضول أكمامها. والرَيْعُ: العَوْدُ والرجوعُ. قال الشاعر: طَمِعْتُ بلَيْلى أنْ تَريعَ وإنمـا تُقَطِّع أعناقَ الرِجال المَطامِعُ وناقة مِسْياعٌ مِرْياعٌ: تذهب في المَرعَى وتَرجعُ بنفسها. وقول الكميت: إذا حيصَ منه جانبٌ راعَ جانِبٌ أي انخرق. وراعَتِ الحنطةُ وأَراعَتْ، أي زَكَتْ. وراعَ الطعامُ وأَراعَ،
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR38.223 harf
باب العين والراء عرى ، عرا ، عير ، عور ، رعي ، روع ، ريع ، ورع ، وعر ، يعر ، يرع . عرا : قال الله جلّ وعزّ : ( إِن نَّقُولُ إِلاَّ اعْتَرَاكَ بَعْضُ ءَالِهَتِنَا بِسُو ( صلى الله عليه وسلم ) 1764 ءٍ ) ( هُود : 54 ) قال الفراء : كانوا كذّبوه يعني هوداً ثم جعلوه مختلِطاً ، وادَّعَوا أن آلهتهم هي التي خَبَّلته لعيبه إيّاها . فهنالك قال : ( إِنِّى ( صلى الله عليه وسلم ) 1764 أُشْهِدُ اللَّهِ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR8.604 harf
(باب الراء والياء وما يثلثهما) (ريب) الراء والياء والباء أُصَيلٌ يدلُّ على شكٍّ، أو شكٍّ وخوف، فالرَّيْب: الشّكّ. قال الله جلّ ثناؤه: ﴿الم. ذَلِكَ الْكِتَابُ لاَ رَيْبَ فِيهِ﴾ [البقرة 1- 2]، أَي لا شَكَّ. ثم قال الشاعر: فقالوا تَرَكْنَا القومَ قد حَصَِرُوا بهِ *** فلا ريْبَ أن قد كان ثَمَّ لَحِيمُ([1]) والرَّيب: ما رابَكَ مِن أمرٍ. تقول: رابَنِي هذا الأمرُ، إذا أدخَلَ عليك شَكّاً وخَوفا.
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR338 harf
- الريع: المكان المرتفع الذي يبدو من بعيد، الواحدة ريعة. قال: ﴿أتبنون بكل ريع آية﴾ [الشعراء/128]، أي: بكل مكان مرتفع، وللارتفاع قيل: ريع البئر: للجثوة المرتفعة حواليها، وريعان كل شيء: أوائله التي تبدو منه، ومنه استعير الريع للزيادة والارتفاع الحاصل، ومنه: تريع السراب (يقال: تريع السراب: إذا جاء وذهب. انظر: المجمل 2/410؛ واللسان (ريع) ).
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.135 harf
ر ي ع طعام كثير الريع‏.‏ وأراعت الحنطة وراعـت‏:‏ زكـت وأراعهـا اللـه تعالـى‏.‏ وأراع النـاس هـذا العام‏:‏ زكت زروعهم‏.‏ ونزلوا بريع رفيع وريعة رفيعة وهي المرتفع من الأرض‏.‏ وتقول‏:‏ يبنون بكل ريعه وملكهم كسراب بقيعه‏.‏ وهربت الإبل فصاح بها الراعي فراعت إليه‏:‏ رجعت‏.‏ ووعظته فأبى أن يريع‏.‏ وفلان ما يريع لكلامك ولا يريع لصوتك‏.‏ وقال لبيد‏:‏ لزجرت قلباً لا يريع لزاجر إن الغويّ إذا نهي لم
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR5.656 harf
الرَّيْع: النَّماء والزيادة. راعَ الطعامُ وغيره يَرِيع رَيْعاً ورُيُوعاً ورِياعاً؛ هذه عن اللحياني، ورَيَعاناً وأَراعَ ورَيَّعَ، كلُّ ذلك: زَكا وزاد، وقيل: هي الزيادة في الدقيق والخُبز. وأَراعَه ورَيَّعَه. وراعَتِ الحِنْطةُ وأَراعَتْ أَي زَكَتْ. قال الأَزهري: أَراعت زكت، قال: وبعضهم يقول راعتْ، وهو قليل. ويقال: طعام كثير الرَّيْعِ. وأَرض مَرِيعة، بفتح الميم، أَي مُخْصِبة. وقال أَبو حنيفة: أَراعتِ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR257 harf
* ر ي ع * * الرَّيْعُ * بالفتح النماء والزيادة وأرض * مَرِيعةٌ * بالفتح بوزن مبيعة أي مخصبة و * رَيْعانُ * كل شيء أوله ومنه ريعان الشباب وفرس * رائِعٌ * أي جواد و * الرِّيَعُ * بالكسر المرتفع من الأرض وقيل الجبل ومنه قوله تعالى ﴿أتبنون بكل ريع آية تعبثون﴾
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR6.724 harf
راع الطعام، وغيره يريع ريعا وريوعا، ورياعا، بالكسر، وهذه عن اللحياني، وريعانا، محركة: نما وزاد وقيل: هي الزيادة في الدقيق والخبز. قال ابن دريد: راع الشيء يريع ويروع، إذا رجع. والريع: العود والرجوع. وقد ذكره المصنف في روع وهو ذو وجهين، ولكن الياء أكثر، وأنشد ثعلب: حتى إذا ما فاء من أحلامهـا وراع برد الماء في أجرامها وفي حديث جرير: وماؤنا يريع، أي يعود ويرجع. ومنه
Maddenin bağlantısı

راع الطعام، وغيره يريع ريعا وريوعا، ورياعا، بالكسر، وهذه عن اللحياني، وريعانا، محركة: نما وزاد وقيل: هي الزيادة في الدقيق والخبز. قال ابن دريد: راع الشيء يريع ويروع، إذا رجع. والريع: العود والرجوع. وقد ذكره المصنف في روع وهو ذو وجهين، ولكن الياء أكثر، وأنشد ثعلب: حتى إذا ما فاء من أحلامهـا وراع برد الماء في أجرامها وفي حديث جرير: وماؤنا يريع، أي يعود ويرجع. ومنه راع عليه القيء، إذا رجع وعاد إلى جوفه، وقد مر حديث الحسن في روع وفي رواية، فقال: إن راع منه شيء إلى جوفه فقد أفطر. أي: إن رجع وعاد، وكذلك كل شيء رجع إليك، فقد راع يريع، قال طرفة: تريع إلى صوت المهيب وتتقي بذي خصل روعات أكلف ملبد وقال البعيث: طمعت بليلى أن تريع وإنمـا تقطع أعناق الرجال المطامع ويقال: وعظته فأبى أن يريع. وفلان ما يريع لكلامك ولا لصوتك. ويقال: هربت الإبل فصاح عليها الراعي، فراعت إليه، وكذلك: راه يريه، بمعنى عاد، ورجع. راعت الحنطة: زكت ونمت، وكل زيادة: ريع، كأراعت قال الأزهري: وهذه أكثر من راعت. قوله تعالى: أتبنون بكل ريع آية تعبثون الريع، بالكسر، وعليه اقتصر الجوهري، والفتح وبه قرأ ابن أبي عبلة. وقال الفراء: الريع والريع لغتان - مثل الرير والرير -: المرتفع من الأرض، كما في الصحاح، وفي بعض نسخه: المكان المرتفع. قال الأزهري: ومن ذلك: كم ريع أرضك? أي كم ارتفاع أرضك، أو معناه: كل فج، أو كل طريق، كما في الصحاح، زاد بعضهم: سلك أو لم يسلك، قال: كظهر الترس ليس بهن ريع وأنشد الجوهري للمسيب بن علس: في الآل يخفضها ويرفعها ريع يلوح كأنه سـحـل

قال: شبه الطريق بثوب أبيض. أو الريع: الطريق المنفرج، وفي بعض النسخ: عن الجبل وهذا قول الزجاج، وهو بعينه معنى الفج، فإن الفج - على ما تقدم - هو: الطريق المنفرج في الجبال خاصة. قال عمارة: الريع: الجبل، كما في الصحاح، وفي بعض نسخه: الصغير، وفي العباب: المرتفع، الواحدة ريعة، بهاء، والجمع: رياع، كما في الصحاح، أو قيل: الريع: مسيل الوادي، من كل مكان مرتفع، قال الراعي يصف إبلا وفحلها: لها سلف يعـوذ بـكـل ريع حمى الحوزات واشتهر الإفالا السلف: الفحل، حمى الحوزات، أي حمى حوزاته ألا يدنو منهن فحل سواه، واشتهر الإفالا، أي جاء بها تشبهه. قال ابن الأعرابي: الريع، بالكسر: الصومعة، وبرج الحمام، والتل العالي. الريع: فرس عمرو بن عصم صفة غالبة. الريع: بالفتح: فضل كل شيء، كريع العجين والدقيق والبزر ونحوها، ومنه حديث عمر: أملكوا العجين فإنه أحد الريعين. هو من الزيادة والنماء على الأصل. والملك: إحكام العجين وإجادته، أي أنعموا عجنه، فإن إنعامكم إياه أحد الريعين. وفي حديث ابن عباس في كفارة اليمين: لكل مسكين مد حنطة ريعه إدامه. أي لا يلزمه مع المد إدام. وأن الزيادة التي تحصل من دقيق المد إذا طحنه يشتري به الإدام. الريع: اضطراب السراب يقال: راع السراب يريع ريعا وريعانا. الريع: الفزع كالروع. الريع من كل شيء: أوله وأفضله، مستعار من الريع: المكان المرتفع، كما حققه المصنف في البصائر، ومنه ريع الشباب، وقد حركه ضرورة سويد اليشكري: فدعاني حب سلمى بعدما ذهب الجدة مني والريع وسيأتي في ن-ز-ع، كريعانه، قال الجوهري: ريعان كل شيء: أوله، ومنه ريعان الشباب، وريعان السراب، زاد الصاغاني: الجائي منه والذاهب. وفي اللسان: ريعان السراب: ما اضطرب منه، وريعان المطر: أوله، ومنه ريعان الشباب، قال: قد كان يلهيك ريعان الشباب فقـد ولى الشباب، وهذا الشيب منتظر وفي الأساس: ذهب ريعان الشباب: مقتبله وأفضله، استعير من ريع الطعام. من المجاز: حذف ريع درعه. ريع الدرع: فضول كميها على أطراف الأنامل، زاد الزمخشري: وذيلها، قال قيس بن الخطيم: مضاعفة يغشى الأنامل ريعها كأن قتيريها عيون الجنـادب الريع من الضحى: بياضه وحسن بريقه وهو مجاز أيضا، قال رؤبة: حتى إذا ريع الضحى تريعا يقال: فلان ليس له ريع أي مرجوع، وقد راع يريع، كرد وقد تقدم. والريعة، بالكسر: الجماعة من الناس، ولا يقال لهم ذلك إلا وقد راعوا، أي انضموا، قاله ابن عباد. ورائع بن عبد الله المقدسي: محدث سمع منه أحمد بن محمد بن الجندي سنة ثلاثمائة وعشرين، والصواب ذكره في روع لأنه من راع يروع. قال ابن دريد: رياع ككتاب: ع، زعموا. قال: وناقة مرياع، كمحراب: سريعة الدرة، أو سريعة السمن. ونص الجمهرة، وربما قالوا ذلك، وأهدى أعرابي ناقة لهشام بن عبد الملك، فلم يقبلها، فقال له: إنها مرياع مرباع مقراع مسناع مسياع. فقبلها. وقد تقدم ذلك في ر-ب-ع ويأتي بيان كل لفظة في محلها. أو ناقة مسياع مرياع: تذهب في المرعى وترجع بنفسها، وقال الأزهري: ناقة مرياع، وهي التي يعاد عليها السفر. وقال في ترجمة س-ن-ع المرياع: التي يسافر عليها ويعاد. وريعان: د، أو جبل، قال ربيعة بن كودن الهذلي:

ومنها وأصحابي بريعان موهنا تلألؤ برق في سنا متـألـق وقال كثير: أمن آل ليلـى دمـنة بـالـذنـائب إلى الميث من ريعان ذات المطارب ريعان: اسم. قال ابن عباد: الريعانة: الناقة الكثيرة اللبن. وفي الأساس: ناقة ريعانة: كثير ريعها، وهو درها، وهو مجاز. وأراعوا: راع طعامهم، عن ابن عباد. قال ابن فارس: أراعت الإبل: أي نمت وكثر أولادها. وهو مجاز، ونقله الزمخشري أيضا. وتريع فلان: تلبث وتوقف. كما في العباب، وفي اللسان: أو توقف، يقال: أنا متريع عن هذا الأمر، ومنتو، ومنتقض. بمعنى واحد. تريع: تحير، كاستراع، كلاهما عن ابن عباد. تريع السراب وتريه، إذا جاء وذهب، قاله رؤبة. قال ابن عباد: تريع القوم: اجتمعوا، كريعوا ترييعا. قال: والمتريع: المتزلق يصبغ نفسه بالأدهان، وهو مجاز. ومما يستدرك عليه: ريع الطعام: زكا ونما. وريعوا: علوا الريعة، وهذه عن ابن عباد. وأراع الشيء، وريعه: أنماه. وأراع الناس: زكت زروعهم. وأرض مريعة، كسفينة: مخصبة، نقله الجوهري. وقال أبو حنيفة: أراعت الشجرة: كثر حملها. قال: وراعت: لغة قليلة. وتريعت يداه بالجود: فاضتا بسيب بعد سيب، وهو مجاز. وتريع الماء: جرى. وتريع الودك والسمن: إذا جعلته في الطعام، وأكثرت منه، فتميع ها هنا وها هنا. لا يستقيم له وجه، نقله الجوهري، وأنشد لمزرد: ولما غدت أمي تحيي بـنـاتـهـا أغرت على العكم الذي كان يمنع خلطت بصاع الإقط صاعين عجوة إلى مد سمن وسـطـه يتـريع وزاد في اللسان بعدهما: ودبلت أمثال الإكار كأنـهـا رؤوس نقاد قطعت يوم تجمع وقلت لنفسي: أبشري اليوم إنه حمى آمن أما تحوز وتجمـع فإن تك مصفورا فهـذا دواؤه وإن كنت غرثانا فذا يوم تشبع ويروى: ربكت بصاع الإقط. وقال ابن شميل: تريع السمن على الخبزة، وهو خلوف بعضه بأعقاب بعض، وفي الأساس: تريعت الإهالة في الجفنة: إذا ترقرقت. وفرس رائع: أي: جواد، وهو ذو وجهين. والريعة، بالكسر: المكان المرتفع. وحكى ابن بري عن أبي عبيدة: الريعة بالكسر جمع ريع، خلاف قول الجوهري، وأنشد لذي الرمة يصف صقرا: طراق الخوافي واقع فوق ريعة ندى ليله في ريشه يتـرقـرق وجمع الريع: أرياع، وريوع، ورياع، الأخيرة نادرة، قال ابن هرمة: ولا حل الحجيج منـى ثـلاثـا على عرض ولا طلعوا الرياعا وناقة لها ريع، إذا جاء سير بعد سير، كقولهم: بئر ذات غيث. وفي الأساس: ناقة ريع، كسيد: تأتي بسير بعد سير، وهو مجاز. وريع: انخرق، ومنه قول الكميت: إذا حيص منه جانب ريع جانب بفتقتين يضحى فيهما المتظلل نقله الجوهري. ورائعة بنت سليمان، من أهل الأردن، زوج أحمد بن أبي الحواري قيدها ابن ناصر عن أبي النرسي هكذا. والتريع، كأمير: ما يكتب فيه ريع البلاد، والتاء زائدة. مولدة.

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR12.418 harf
رَاعَ 1 رَاعَ ذ , aor. يَرِيعُ, (Msb, K,) inf. n. رَيْعٌ (S, Mgh, Msb, K) and رُيُوعٌ (TA) and رِيَاعٌ (Lh, TA) and رَيَعَانٌ, (TA,) It increased, or augmented; (S, Mgh, Msb, K;) said of wheat and other things: or, as some say, it denotes زِيَادَة [i. e. it signifies it became redundant, or it exceeded, as will be seen in what follows; but the truth is, that it has both of these significations;
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR740 harf
رَاعَ رَاعَ ( y ) I ( n. ac. رَيْع 1 , رِيَاْع 23 , رُيُوْع 27 , رَيَعَاْن 36 ), a. Grew, throve; increased. b. Returned. c. Undulated, quivered ( mirage ). d. [ Min ], Feared. أَرْيَعَ أَرْيَعَ IV , a. Increased, multiplied; throve, flourished, prospered. تَرَيَّعَ تَرَيَّعَ V , a. Assembled, gathered. b. Paused, stopped hesitated, wavered; was perplexed. c. see I (c) . رَيْع
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler3 mücavir (4 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. عبث

    1 ortak ayet · Hamd, cümle kapısı demektir

  2. بني

    1 ortak ayet · Yapı demektir

  3. أيي

    1 ortak ayet · Evye kuş yuvası demektir

Geçtiği ayetler(1)

  1. أَتَبْنُونَ بِكُلِّ رِيعٍ آيَةً تَعْبَثُونَ

    Yüksek yerSiz, her yüksek yere koca bir bina kurup boş şeylerle mi uğraşırsınız?

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökريع
YapıÜçlü
Özel DurumEcvef
Bağlamsal Yakın Köklerربو, شرف, طرق
Zıt Kökوهد
Çekirdek Özet 1Zemin üzerinde belirginleşen yükseklik, iki tepe arasındaki aşikar geçit ve aslından taşarak artan verim
Çekirdek Özet 2Yeryüzünde kibir ve tahakküm sembolü olarak stratejik yüksek tepelere ve geçitlere gösteriş amaçlı anıtlar dikmenin yerilmesi
Çekirdek Özet 3Mekânsal yüksekliğin veya elde edilen artı değerin toplumsal tahakküm ve amaçsız güç gösterisine dönüştürülmesi
Kritik Hata RiskiKelimeyi sadece sıradan bir tepe veya rastgele bir yol sayıp içerdiği stratejik hâkimiyet, göze çarpma ve güç gösterisi boyutunu göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ريSıvı veya hacmin doyması, sınırın üstüne çıkarak dolup taşması ve yüzeyde belirginleşmesi; nitekim bu çekirdek şüphenin zihni kaplayıp huzursuzlukla taşmasında ريب, kuşun bedenini sarıp hacmini artıran tüy ve ziynette ريش, kalbin üzerini bütünüyle örten tortu ve kanda رين köklerinde de kendini gösterirعBoğazın derinliğinden gelen açılma ve dışa vurma niteliği taşıyan ses, dolup taşan hacmi mekânsal düzlemde göze çarpan bir tepeye, aşikar bir dağ geçidine ve bereketiyle geri dönüp gelen hasılata dönüştürmüştür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
رinsan başı; baş, ilk, üstZemin üzerindeki tepe noktasını, hiyerarşik üstünlüğü ve önceliği temsil eder
يel ve kol; iş, yapma, uzanmaYükselme eyleminin yukarı doğru uzanmasını, etkinliği ve yayılmayı ifade eder
عgöz; görme, bilme, kaynakYükseltinin uzaktan görülmesini, aşikar olmayı ve gözün odaklandığı kaynağı imler
ريعBaşın ve tepe noktasının yukarı uzanarak gözün görebileceği açık bir hâkimiyet alanına ve uzaktan seçilen bir yükseltiye dönüşmesi hareketidir

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamArazide çevresinden belirgin biçimde yükselen, uzaktan bakıldığında ilk göze çarpan tepe, sırt; iki dağ arasındaki belirgin yol ve geçit; ayrıca buğday öğütüldüğünde unun hacimce aslından fazla çıkması ve kabarması
Cahiliye şiiri kullanımıZü'r-Rumme beytinde avcı kuşun yüksek bir tepede konuşlanmasını anlatırken bu lafzı kullanır: طراقُ الخوافِي مُشْرِفاً فوقَ رِيعةٍ / Ayrıca Kays b. el-Hatîm zırhın etek fazlalığını ve bolluğunu tasvir ederken şöyle der: مُضَاعَفَةً يَغْشَى الأناملَ رَيْعُها / كأن قَتِيرَيْها عيونُ الجنـادبِ
Erken Arapça kullanımHz. Ömer'in hamurun bereketine dair söylediği şu sözde artış ve verim anlamında geçer: امْلِكوا العَجِين فإِنه أَحد الريعين / Ayrıca çobanın çağırmasıyla dağılan sürülerin geri toplanıp dönmesi fiilinde راعت الإبل biçiminde kullanılmıştır

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisānü’l-Arab.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde *r-y-ʿ ve bağlantılı *r-w-ʿ kök katmanı, temelde yükselme, kabarma, sınırını aşarak görünür olma ve toplanıp geri dönme semantik matrisine dayanır. İbranice ve Aramice/Süryanice hatlarında doğrudan aynı fonetik dizilim sınırlı kalsa da kökün taşıdığı genişleme ve tepe oluşturma vasfı, Güney Sami ve Arapça sahasında bütünüyle billurlaşmıştır. Arapçada kök çift kutuplu bir anlam genişlemesi yaşamış; bir taraftan arazideki tepe, yüksek sırt ve iki dağ arasındaki belirgin geçit biçiminde topoğrafik bir terime dönüşmüş, diğer taraftan öğütülen unun veya ekilen tohumun aslından fazla vermesi, yani tarımsal ve iktisadi randıman anlamını kazanmıştır. Sürünün toplanıp sığınağa geri dönmesi de bu yüksek ve emin geçide yönelişin semantik bir türevidir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönÇevresinden yükselme ve aslından taşarak artmaYüksek tepe, dağlar arası aşikar boğaz ve undaki verim fazlalığı aynı kabarma çekirdeğinden türerKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Sami zemininde belirginleşen topoğrafik ve iktisadi artışYükselme ve geri dönme dinamikleri diğer Sami köklerdeki genişleme şemalarıyla örtüşürGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiBelirgin dış Afro-Asyatik akrabalık tespit edilmediVeri bulunamadıVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
ريعAnlamlıYüksek yer, aşikar yol, bereket ve geri dönüşZemin üzerindeki belirgin tepe, geçit ve aslından taşan verimHedef kök; Kur'an'da geçer
رعيAnlamlıOtlatmak, gütmek, gözetmek ve korumakCanlıların beslenmesini ve idaresini üstlenme hareketiGözetleme ve koruma bakımından anlamsal yakınlık; Kur'an'da geçer
يرعAnlamlıKamış, içi boş çubuk, korkak kimseİçi boşluk ve zayıflık bildiren türemeKur'an'da geçmez
يعرAnlamlıKeçinin bağırması, meleme sesiSes taklidine dayanan hayvansal ses fiiliKur'an'da geçmez
عريAnlamlıÇıplak olmak, soyulmak, örtüsüz kalmakNesnenin veya bedenin üzerindeki örtünün kalkmasıBelirginleşme ve açığa çıkma yönüyle zıt/dönüşlü ilişki; Kur'an'da geçer
عيرAnlamlıKervan, yaban eşeği, göz bebeği, belirgin kemik çıkıntısıHızlı hareket eden topluluk veya yüzde/bedende belirginleşen çıkıntıBelirginlik ve tepe oluşturma yönüyle ortak çekirdek; Kur'an'da geçer

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
ريعMerkezYükseklik ve geçitÇevresinden yükselen, stratejik hâkimiyet sağlayan ve dikkat çeken tepe veya aşikar boğazHem topoğrafik yükseklik hem de fazlalık ve geri dönüş nüansını barındırması
ربوKomşuYükseklik ve kabarmaBir zeminin veya nesnenin kabarıp şişerek yükselmesiربو hacimsel kabarma ve suyla şişme bildirirken, ريع zati olarak hâkim, aşikar ve gözle görülen tepeyi bildirir
شرفKomşuYükseklik ve itibarYüksek, havadar yer ve toplumsal saygınlıkشرف itibar ve izzetle irtibatlı bir gözlem yüksekliği iken, ريع geçit ve fazlalık boyutunu da içerir
طرقKomşuYol ve geçişÜzerine basılarak açılan patika ve yolطرق yere vurma ve çiğnenme odaklı iken, ريع iki yükselti arasındaki stratejik ve açık yolu veya tepeyi vurgular
وهدZıtAlçaklık ve çukurlukÇevresine göre alçakta kalan, basık ve gizlenen çukur yerوهد çukur, basık ve gizli alanı bildirirken ريع yükselen ve uzaktan görülen yeri bildirir

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaريعYüksek yer, aşikar yol, randımanHem topoğrafik yükseltiyi hem stratejik geçidi hem de bereketi tek kökte toplarKesin
Latincecollis, passus, proventusTepe, dağ geçidi, mahsul hasılatıcollis ve passus mekânsal yönü, proventus ise iktisadi verim yönünü kısmen karşılarGüçlü
İngilizceeminence, high pass, yieldYüksek tepe, hâkim geçit, ürün randımanıeminence dikkat çekici yüksekliği verir ancak yol ve iktisadi randıman anlamını aynı kelimede tutamazGüçlü
AlmancaAnhöhe, Gebirgspass, ErtragTepe, dağ geçidi, mahsul randımanıAyrı ayrı topoğrafik ve iktisadi yönleri verir, kökün çok boyutlu birliğini yansıtamazGüçlü
Fransızcaéminence, col, rendementYükseklik, boğaz, verimMekânsal yükseklik ile iktisadi hasılat anlamları farklı sözcüklerle karşılanırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
رِيعٍStratejik yüksek tepe ve hâkim dağ geçidiÂd kavminin kibrini, anlamsız mimari güç gösterilerini ve gelip geçenleri gözetleyip tahakküm altına almak için yüksek yerlere alametler dikmesini kınayan bağlam (Şuʿarā 26:128)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİsraf, kibir ve abes fiil tartışmasıGüç ve servetin "abes" (anlamsız, gayesiz) biçimde yüksek anıtlara yatırılmasının tevhid inancıyla çelişmesiKibrin taşlaşmış mimari sembole dönüşmesi
FıkıhZirai randıman (nemâ) ve kamuya açık yollarUnun öğütülmesindeki randıman fazlalığı (el-istiğlâl ve'r-reyʿ) ile geçitlerin kapatılamazlığı hukukuAsıl sermayeyi aşan net verim ve yolun kamusallığı
TefsirŞuʿarā 26:128 lafzının tahliliKelimenin tekil bir tepe mi, dağlar arası boğaz mı, yoksa kervan gözetleme kulesi mi olduğu ihtilafıHâkim coğrafi noktaların tahakküm ve gösteriş amacıyla kullanılması
HadisHamurun bereketi ve fıtri geri dönüşHz. Ömer'in hamuru iyi yoğurmanın bereketi artıracağına dair ifadesi ve istifra edenin geri yutması bahsiAsıldan meydana gelen bereket ile gerisin geriye yönelme

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ekseninde güç ve mülk tasavvuruPutlaştırılan kudret anıtlarının reddiİnsanın yeryüzünde tanrısal bir ebedilik ve tahakküm arayışını mahkûm etmekYüksek tepeye yapılan anıt, Allah'a karşı bağımsızlık iddiasının somutlaşmış halidirGüçlü
İlmiCoğrafi topoğrafya ve stratejik gözetimHâkim tepe ve stratejik geçit morfolojisiMekânın yükseltisi ile optik ve stratejik avantaj arasındaki nedenselliği kurmakYüksek noktalar çevreye hâkimiyet ve kontrol imkânı sunarKesin
SiyasiOtokratik iktidarın mimari güç gösterisiAskeri/siyasi tahakküm kulesi veya gözetleme noktasıGelip geçenleri denetlemek, caydırmak ve kitlelere kibri dayatmakÂd kavminin yüksek tepelere anıtlar dikmesi siyasi hegemonya gösterisidirGüçlü
İktisadiÜretim çıktısı ve randıman fazlalığıHasılat, un/ürün randımanıHam maddenin işlenmesiyle elde edilen net hacimsel artışı yönetmekKaynakların üretken alanlar yerine gösterişçi mimariye gömülmesinin eleştirisiGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerPotansiyel enerji farkı ve verim oranıFizikte bir kütlenin referans zemininden yukarı çıkarılmasıyla kazandığı potansiyel enerji artışı veya bir kimyasal/sınai süreçte ham maddeye oranla elde edilen nihai çıktı katsayısı ile eşyapısaldırGüçlü
Beşeri bilimlerSembolik iktidar ve panoptik gözetlemeSosyolojide gücün somut ihtiyaç sınırını aşarak devasa anıtlar, gökdelenler ve kuleler aracılığıyla ötekiler üzerinde psikolojik tahakküm kurması ve stratejik gözetleme işlevi görmesiyle birebir örtüşürGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi sadece alelade bir "yüksek tepe" veya herhangi bir "yol" olarak anlayıp tarihsel bağlamdaki stratejik boğaz, gözetleme noktası ve hegemonik anıt boyutunu göz ardı etmek
Kur'an içi daha geniş anlamCoğrafi yükseltinin ve eldeki imkân fazlalığının kibre, gösterişe, kamu yollarını baskılamaya ve anlamsız abes inşaatlara alet edilmesini mahkûm eden evrensel ahlaki ilke
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyeti yalnızca eski bir kavmin çöldeki tuhaf hevesi olarak görüp günümüz dünyasındaki kaynak israfını, gökdelen kibrini ve stratejik geçitler üzerindeki haksız denetimleri vahyin eleştiri menzilinden çıkarmak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahyin mimari, coğrafi ve mekânsal tasarrufları doğrudan tevhidi ve ahlaki bir hesaba tabi tuttuğunu; gücün taşa, tepeye ve kuleye kazınan kibrini deşifre ettiğini gösterdiği için hayatidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Peygamberlerin helak edilmiş kavimlerle olan kıssalarında, özellikle medeniyet, mimari büyüklük ve iktisadi refah iddiasıyla şımaran toplumların (Âd kavmi) sorgulandığı ayetlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kur'an'ın yalnızca bireysel ibadetlerle sınırlı olduğu zannını yıkar; şehirleşme, mimari anıtlar, stratejik geçitlerin kullanımı ve kamu kaynaklarının israfı meselelerini doğrudan imanın merkezine yerleştirir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamArazide çevresinden belirgin biçimde yükselen tepe, dağlar arasındaki aşikar geçit ve öğütülen hububatta aslından taşan hacimsel verim.
  • Soyut anlamSahip olunan fiziksel, mekânsal veya iktisadi artığın, meşru bir amaca hizmet etmek yerine başkalarına üstünlük taslama, gözetleme ve anlamsız bir güç gösterisine (abes) dönüştürülmesi.
  • Sistematik karşılıkMekânsal ve iktisadi artı değerin sömürü ve tahakküm aracına dönüşerek toplumun adalet dengesini bozan bir kibre evrilmesi.
  • LaTeX modeliy=x+δ  ⟹  f(y)>f(x)∧g(y)→x
  • LaTeX açıklamasıFormülde x temel zemin seviyesini veya asıl varlığı; δ bu zemin üzerine eklenen yüksekliği veya aslından taşan verim fazlalığını; y oluşan yüksek tepeyi, geçidi veya nihai hasılatı; f(y)>f(x) yükselti ile birlikte artan görünürlüğü, potansiyel enerjiyi ve stratejik hâkimiyeti; g(y)→x ise tepeye çıkanın veya dağılan sürünün nihayetinde asıl kaynağa ve zemine geri dönüşünü (rücû) temsil eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ر