زرق

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ز-ر-ق1 sîga, 5 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.يومزرقصورزُرْقًانفخجرم

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 5

▶ Ağı aç (3B)

زرق

ز - ر - ق

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 13 sözlük

Gözün matlaşması (katarakt) anlamındadır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Gözün matlaşması (katarakt) anlamındadır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR431 harf
القاف والزاي والراء معهما ر ز ق، ز ر ق يستعملان فقط رزق: رَزَق الله يَرزُق العباد رِزقاً اعتمدوا عليه، وهو الاسم أخرج على المصدر وقيل: رَزْقِ. وإذا أخذ الجند أرزاقهم، قيل: ارتزقوا رزقة واحدة أي مرة. زرق: زَرِقَتْ عينُه زُرقةً وزَرَقاً، وازراقت ازريقاقاً. وقول الله عز وجل: "ونحشر المجرمين يومئذ زُرقاً" يريد عمياً لا يبصرون وعيونهم في المنطق كذا زُرْقٌ لا نور لها. وثريدة زُرَيْقاءٌ بلبنٍ وزيت.
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR589 harf
رجلٌ أَزْرَقُ العينِ، والمرأة زَرقاءُ بيِّنةُ الزَرَقِ. الاسمُ الزُرْقَةُ. وقد زَرِقَتْ عينُه بالكسر. وازْرَقَّتْ عينُه ازْرِقاقاً، وازْراقَتْ عينه ازْريقاقاً. وزَرَقَ الطائر يَزْرُقُ ويَزْرِقُ، أي ذَرَقَ. ويقال أيضاً: زَرَقَتْ عينُه نحوي، إذا انقلبتْ وظهر بياضُها. والمِزْراقُ: رمحٌ قصيرٌ. وقد زَرَقَهُ بالمِزْراقِ، أي رماه به. وزَرَقَتِ الناقةُ الرحلَ، أي أخَّرتْه إلى وراءٍ، فانْزَرَقَ. قال ابن
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR3.855 harf
ق ز ر زرق ، رزق ، زقر ، قرز ، رقز استعمل من وجوهه : زرق رزق ( زقر قرز رقز ) . زقر قرز : أما زقر وقرز فإن الليث أهملهما . وقال ابن دُريد : الزَّقْرُ : لُغةٌ في الصقْر لبعض العرب وقاله غيره . قال : والقَرْزُ : قبضكَ الترابَ وغيرهُ بأطرافِ أصابِعِكَ نحو القبصِ . قلتُ : كأنَّ القرزَ بمنزلهِ القرصِ . رقز : والعربُ تقولُ : رَقَزَ ورَقَصَ وهو رَقّازٌ ورَقّاصٌ . زرق : قال الليث : الزَّرْقةُ في العين ،
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR4.991 harf
(باب من الرباعي آخر) ومن هذا الباب ما يجيءُ على الرّباعي وهو من الثلاثي على ما ذكرناه، لكنّهم يزيدون فيه حرفاً لمعنىً يريدونه مِنْ مبالغةٍ، كما يفعلون ذلك في زُرْقُمٍ([1]) وَخَلْبَنٍ([2]). لكن هذه الزيادَة تقع أوّلاً وغيرَ أوّلٍ. وَمن ذلك (البَحْظَلَة) قالوا: أَنْ يَقْفِزَ الرَّجُل قَفَزَانَ اليَربوع. فالباءُ زائدةٌ([3]) قال الخليل: الحاظل الذي يمشي في شِقِّه. يقال مَرَّ بنا يَحْظَلُ ظالِعاً. ومن
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR247 harf
- الزرقة: بعض الألوان بين البياض والسواد، يقال: زرقت عينه زرقة وزرقانا، وقوله تعالى: ﴿زرقا يتخافتون﴾ [طه/102]، أي: عميا عيونهم لا نور لها. والزرق طائر، وقيل: زرق الطائر يزرق (زرق الطائر: ذرق)، وزرقة بالمزراق: رماه به (المزراق من الرماح: رمح قصير).
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR551 harf
ز ر ق في عينه زرق وزرقة وزرقت عينه وازرقت وازراقت وعين زرقاء وعيون زرق‏.‏ وزرقة بالمرراق‏.‏ ومن المجاز‏:‏ سنان أررق وأسنة زرق‏.‏ وماء أزرق ونطفـة زرقـاء وجمـام زرق‏.‏ قـال يصـف خمراً‏:‏ شيبت بزرقاء من قمراء تنسجها في رأس أعيط وهنا بعد إعتام وقال زهير‏:‏ ولما وردنا المـاء زرقـاً جمامـه وضعن عصيّ الحاضر المتخيم وثريـدة زريقـاء تشبه تفاريق الزيت فيها بالعيون الزرق‏.‏ ولا يقاس الزرق بالأزرق وهو
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR3.633 harf
التهذيب: الزُّرْقةُ في العين، تقول: زَرِقَتْ عينه، بالكسر، تَزْرَقُ زَرَقاً. ابن سيده: الزُّرْقة البياض حيثما كان، والزُّرْقة: خضرة في سواد العين، وقيل: هو أَن يتغشَّى سوادَها بياضٌ، زَرِقَ زَرَقاً فهو أَزْرَقُ وأَزْرَقِيٌّ؛ قال الأَعشى: تتبَّعَه أَزْرَقِيٌّ لَحِمْ وقد زَرِقَت عينُه، بالكسر؛ قال الشاعر: لقد زَرِقَتْ عَيْناكَ يا ابن مُكَعْبَرٍ، كما كلُّ ضَبِّيٍّ من اللُّؤْمِ أَزْرَقُ وازْرَقَّت
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR437 harf
* ز ر ق * رجل * أزْرَقُ * العين بيّن * الزَّرَقِ * بفتحتين والمرأة * زَرْقاءُ * وقد * زَرِقَتْ * عينه من باب طرِب والاسم * الزُّرْقَةُ * وتسمى الأسنة * زُرْقاً * للونها و * زَرَقَ * الطائر ذرق وبابه ضرب ونصر و * زَرَقَتْ * عينه نحوي إذا انقلبت وظهر بياضها و * المِزْرَاقُ * رمح قصير و * زَرَقَهُ * بالمزراق رماه به وبابه نصر ونصل * أزْرَقُ * بيّن * الزَّرَقِ * أي شديد الصفاء ويقال للماء الصافي *
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR8.347 harf
الزرق محركة، والزرقة بالضم: لون م معروف، وقد زرقت عينه، كفرح قال ابن سيده: الزرقة: البياض حيثما كان، والزرقة: خضرة في سواد العين، وقيل: هو أن يتغشى سوادها بياض، وقد زرق زرقا، فهو أزرق، وهي زرقاء-، قال الشاعر: لقد زرقت عيناك يا ابن مكعبر كما كل ضبي من اللؤم أزرق وقال الأعشى يمدح المحلق: كذلك فافعل ما حييت إذا شتوا وأقدم إذا ما أعين
Maddenin bağlantısı

الزرق محركة، والزرقة بالضم: لون م معروف، وقد زرقت عينه، كفرح قال ابن سيده: الزرقة: البياض حيثما كان، والزرقة: خضرة في سواد العين، وقيل: هو أن يتغشى سوادها بياض، وقد زرق زرقا، فهو أزرق، وهي زرقاء-، قال الشاعر: لقد زرقت عيناك يا ابن مكعبر كما كل ضبي من اللؤم أزرق وقال الأعشى يمدح المحلق: كذلك فافعل ما حييت إذا شتوا وأقدم إذا ما أعين القوم تزرق وقال جزء أخو الشماخ: وما كنت أخشى أن تكون وفاتـه بكفي سبنتي أزرق العين مطرق وفي الحديث: يدخل عليكم رجل ينظر بعيني شيطان، فدخل رجل أزرق العين . والزرق: العمى. ومنه قوله تعالى: ونحشر المجرمين يومئذ زرقا أي: عميا وقيل: عطاشا، قاله ثعلب، قال ابن سيده: وعندي أن هذا ليس على القصد الاول، إنما معناه ازرقت أعينهم من شدة العطش، وقال الزجاج: يخرجون من قبورهم بصراء كما خلقوا أول مرة، ويعمون في المحشر. والزرق: تحجيل دون الأشاعر عن أبي عبيدة. وقيل: بياض لا يطيف بالعظم كله، ولكنه وضح في بعضه. وقال ابن دريد- في باب فعل: زرق كسكر: طائر صياد بين البازي والباشق، وقال الفراء: هو البازي الأبيض، وفي سجعات الأساس: ولا يقاس الزرق بالأزرق ، والأزرق هو البازي ج: زراريق وقال أبو حاتم: البازي والصقر والشاهين والزرق لبريد والباشق، قال ابن دريد- في الباب المذكور بعد ذكر الطير-: والزرق: بياض في ناصية الفرس أو في قذاله، كما في العباب. والزرقم، بالضم ولو قال: كقنفذ، كان أحسن: الشديد الزرق، للمذكر والمؤنث والميم زائدة، قال الصاغاني: ونعيد ذكره في الميم للفظه، قال شيخنا: كلام المصنف كطائفة من الأئمة أنه صفة، وجعله ابن عصفور اسما لا صفة، انتهى، قال: ليست بكحلاء ولكن زرقم ولا برسحاء ولكن ستهـم

وقال اللحياني: رجل، أزرق وزرقم، وامرأة زرقاء بينة الزرق، أو الزرقمة ونصل أزرق بين الزرق: شديد الصفاء قال ابن السكيت: ومنه قول رؤبة: حتى إذا توقدت من الزرق حجرية كالجمر من سن الذلق والأزارقة: قوم من الخوارج واحدهم أزرقي: صنف من الحرورية، نسبوا إلى نافع بن الأزرق وهو من الدؤل بن حنيفة، قالوا: كفر علي بالتحكيم، وقتل ابن ملجم له بحق، وكفروا الصحابة. والزرق، بالضم: النصال سميت للونها، وقيل: لصفائها، قال امرؤ القيس: ليقتلني والمشرفي مضاجعي ومسنونة زرق كأنياب أغوال والزرق: رمال بالدهناء قال ذو الرمة: وقربن بالزرق الجمائل بعـدمـا تقوب عن غربان أوراكها الخطر وقال أيضا: ألا حي عند الزرق دار مقام لمى وإن هاجت وجيع سقام وقال أيضا: كأن لم تحل الزرق مي ولم تطأبجرعاء حزوى بين مرط مرجل ومحجر الزرقان: موضع بحضرموت أوقع به المهاجر بن أبي أمية بن المغيرة- رضي الله عنه- بأهل الردة. والزرقاء: ع، بالشام بناحية معان. وقال أبو عمرو: الزرقاء: الخمر. والزرقاء: فرس نافع عبد العزى عن ابن عباد. وزرقاء اليمامة: امرأة من جديس وكانت تبصر الشيء من مسيرة ثلاثة أيام قاله ابن حبيب، وذكر الجاحظ أنها من بنات لقمان بن عاد، وأن اسمها عنز، وكانت هي زرقاء، وكانت الزباء زرقأ، وفي المثل: أبصر من زرقاء اليمامة ، وقيل: اليمامة اسمها، وبها سمي البلد، قال الصاغاني: فحق إعرابها على هذا الفتح، على أن اليمامة بدل من زرقاء. ومن المجاز: الزريقاء: الثريدة تدسم بلبن وزيت قال الزمخشري: تشبه لأدمها بالعيون الزرق. والزريقاء: دويبة كالسنور نقله الليث. والمزراق كمحراب: البعير يؤخر حمله إلى مؤخر نقله الأزهري. قال: ورأيت جملا عندهم يسمى مزراقا لتأخيره أداته، وما حمل عليه، وزرقت الناقة الحمل، أو الرحل، أي: أخرته. والمزراق من الرماح: رمح قصير وهو أخف من العنزة، وقد زرقه به: إذا رماه أو طعنه به، يزرق بالضم. وزرق الطائر يزرق من حد ضرب، ويزرق أيضا من حد نصر، كما في العباب، أي: ذرق. ويقال: زرقت عينه نجوى أي: انقلبت، وظهر بياضها قال الفراء: كأزرقت مثل: أكرمت. وازرقت مثل احمرت، بمعنى أزرقت. والزرقة بالفتح: خرزة للتأخيذ تؤخذ بها النساء، عن ابن عباد. وزرق: ة، بمرو قتل بها يزدجرد آخر ملوك الفرس منها: أبو أحمد محمد بن أحمد بن يعقوب الزرقي المحدث عن أبي حامد أحمد ابن علي، وعنه أبو مسعود البجلي. وزرقان، كعثمان: لقب أبي جعفر محمد بن عبد الله بن سفيان الزيات المحدث البغدادي. وزرقان: والد عمرو، شيخ للأصمعي وروى عن محمد بن السائب الكلبي. والزيرق كزبير: طائر. وزريق الخصي: شيخ عباد بن عباد. وزريق: رجل من طيىء هو زريق بن عوف بن ثعلبة بن سلامان، وهو أبو قبيلة. وزريق بن أبان، وزريق الخبايري، وزريق بن محمد الكوفي، وزريق بن الورد وهذا قد تقدم له في ر ز ق . وزريق بن عبد الله المخرمي وفاته: زريق بن السخت عن إسحاق الأزرق.

وأما من أبوه زريق: فعمار شيخ للقاسم بن المفضل الحراني يلتبس بعمار بن زريق، شيخ للأحوص بن حوأب. وعبد الله بن زريق الألهاني وهو من الأوهام، والصواب أبو عبد الله رزيق بتقديم الراء، وبه جزم أبو مسهر، وأبو حاتم، والبخاري، والدارقطني، وعبد الغني، نبه على ذلك الأمير، وقد تقدمت الإشارة إليه. وعمرو بن زرؤيق. والمحمدان: محمد بن زريق الموصلي روآ عن أبي يعلى، يلتبس بمحمد بن زريق بن جامع الذي تقدم. ومحمد بن زريق البلدي. والحسن بن زريق الطهوي. ويقال: هو بتقديم الراء، قال ابن عدي: حدث عن ابن عيينة، وأبي بكر بن عياش بأشياء لا يأتي بها غيره. وإسحاق بن زريق ويحيى بن زريق وعلي بن زريق. وأما من جده زريق: فيوسف بن المبارك بن زريق والحسن بن محمد ابن زريقس وأحمد بن الحسن بن زريق ومحمد بن أحمد بن زريق وعبد الملك بن الحسن بن محمد بن زريق: محدثون. واختلف في مسلم بن زريقس المخزومي فقيل: بتقديم الراء وقيل: بتقديم الزاي روآ عن عمرو ابن دينار، وعنه يحيى بن سليم، وكذلك اختلف في زريقش بن حكيم الأيلي، كما اختلف في اسم أبيه: هل هو بالضم أو بالفتح، كما هو مذكور في نسبه. والزريقشي مصغرا شاعر، م معروف وله قصدة عينية يقال لها قصيدة ابن زريق أولها: لا تعذليه فإن العذل يولـعـه قد قلت حقا ولكن ليس يسمعه وبنو زريق: خلق من الأنصار والنسبة إليهم: زرقي كجهني وهم: بنو زريقش بن عامر بن زريقش بن عبد حارثة بنش مالك بن غضب الخزرجي، إليه يرجع كل زرقي ما خلا زريق ثعلبة طيئ المقدم ذكرهم وأخوه بياضة بن عامر بن زريق وقد يقال لهم: زرقيون أيضا، وهم بالبياضيين أقعد في العزوة قاله الشريف الجوذاني في المقدمة الفاضلية. والزورق كجوهر: السفينة الصغيرة كما في الصحاح وقيل هو القارب الصغير قال ذو الرمة: أو حرة عيطل ثبجاء مجـفـرة دعائم الزور نعمت زورق البلد يعني نعمت سفينة المفازة، والجمع زاوارق. وأزرقت الناقة حملها إزراقا: أخرته فانزرق. قال الفراء: وتزورق الرجل رمى ما في بطنه وفي بعض النسخ: تزروق، قيل: ومنه أخذ الزورق، وأنشد محمد بن حبيب قول جرير: تزورقت يا ابن القين من أكل فيرةوأكل عثويث حين أسهلك البطن وقال الأصمعي: انزرق الرجل: إذا استلقى على ظهره. وقال الفراء: انزرق الرحل: إذا تأخر وهو مطاوع أزرقه، قال الراجز: يزعم زيد أن رحلي منزرق يكفشيكه الله وحبل في العنق يعني اللبب. وقال الليث: انزرق السهم: إذا نفذ ومرق قال رؤبة يصف صائدا: لولا يدالي حفضه القدح انزرق يدالي، أي: يداري فيرفق به. ومما يستدرك عليه: الأزرقي: هو الأزرق، قال الأعشى: تتبعه أزرقي لحم وأبو الوليد الأزرقي: مؤرخ مكة، إلى جده الأزرق. وازراقت عينه، كاحمارت: ازرقت. وماء أزرق: صاف، رواه ابن الأعرابي، ونطفة زرقاء. والزرق، بالضم: المياه الصافية، قال زهير: فلما وردن الماء زرقا جمامه وضعن عصى الحاجر المتخيم

والماء يكون أزرق، ويكون أسجر، ويكون أخضر، ويكون أبيض. والزراقة، بالفتح مشددة: الرمح أقصر من المزراق، والجمع زراريق. والزرقاء: عين بالمدينة، على ساكنها أفضل الصلاة والسلام. والزرقاء: قرية بمصر بالدقهلية، وقد دخلتها. والأزرق: البازي، والجمع زرق، قال ذو الرمة: من الزرق أو صقع كأن رؤوسها والأزرق: النمر، قال عند المسيح الغساني: أزرق ممهى العين صرار الأذن وزرقه بعينه، وببصره زرقا: أحدهما نحوه، ورماه به، وهو مجاز. ورجل زراق: خداع. والزرق، كسكر: شعرات بيض تكون في يد الفرس أو رجله. والزرق أيضا الحديد النظر، مثل به سيبويه، وفسره السيرافي. وزرقان، كعثمان: قرية بمصر، وقد دخلتها، ومنها الإمام الحجة أبو محمد عبد الباقي، شيخ شيوخنا، شارك والده في شيوخ، وتوفي سنة 1122. وزرقان، كسحبان: ضبطه ابن السمعاني هكذا، وقال ابن خلكان: وجدته بخط من يوثق به بالضم، وهو لقب أبي يعلى محمد بن شداد بن عيسى المسمعي، قاله الحافظ. قلت: وهو أحد أئمة المعتزلة، ضعيف، عن يحيى بن سعيد القطان، وأبي عاصم النبيل، وعنه الحسين بن صفوان البردعي، مات ببغداد سنة 299، وأبو عثمان الشاعر المعروف هو أخو زرقان هذا، وإلى زرقان هدا نسبه أبو علي أحمد بن جعفر الزرقاني يعرف بحمكان، حدث عن أبي مسعود بن الفرات وعنه القاضي عبيد الله بن سعيد البروجردي. وزرق، كسكر: قرية بمرو. وأيضا: واد بالحجاز، أو باليمن. وبئر زريق كزبير: بالمدينة على ساكنها أفضل الصلاة والسلام. والانزراق: أن يمر فيجاوز ويذهب. ووادي الأزرق: بالحجاز. والأزرق: ماء في طريق حاج الشام ودون تيماء.والأزارق: ماء بالبادية، قال بن الرقاع: حتى وردن من الأزارق منهلا وله على آثارهـن سـحـيل وقال بن السمعاني: وشيخنا أبو منصور عبد الرحمن بن محمد بن عبد الواحد بن زريق الشيباني يعرف بابن زريق فلو قيل له: الزريقي لم يبعد روى عن الخطيب أبي بكر توفي سنة 535. وزيد بن الزرقاء التغلبي، عن سفيان الثوري، وشعبة. واسم أبي الزرقاء يزيد، ثقة، روى عنه أيضا هارون. ومنية زرقون: قرية بمصر.

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR10.829 harf
زَرِقَ 1 زَرِقَ ذ , (MA, TA,) [aor. زَرَقَ ,] inf. n. زَرَقٌ (S, MA, KL, TA) and زُرْقَةٌ, (MA,) [or the latter is a simple subst.,] He had that colour of the eye which is termed زُرْقَة [q. v.]; (S, TA;) [i. e.] he was blue-eyed; (KL;) or gray-eyed; (MA, PS;) or of a greenish hue in the eye [so I render the Pers. explanation سبز چشم شد]. (MA.) And زَرِقَتْ عَيْنُهُ; (S, K;) and عَيْنُهُ ↓
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR883 harf
زَرَقَ زَرَقَ I , U ( n. ac. زَرْق 1 ), a. Muted; dropped its excrement ( bird ). b. Fell ( star ). c. Pierced with a javelin. d. Squinted at. e. Threw off ( load ). _ast; زَرِقَ زَرِقَ A ( n. ac. زَرَق 4 ), a. Was blue; turned blue, livid. b. Was blind. أَزْرَقَ أَزْرَقَ IV , a. see I (d) , ( e ). اِنْزَرَقَ اِنْزَرَقَ VII , a. Pierced ( arrow ). b. Fell off. c. Threw
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok19.605 harf
زرق زَرِقَ - يَزْرَقُ - أَزْرَق - زُرْق - زُرْقَاً زَرِقَ - يَزْرَقُ + الكائن: يكون ذا لون أزرق: اللون المعروف أزْرَق: على وزن " أفعَل": اسم فاعل مبالغة بمعنى مفعول: من يكون لونه " أزْرَق " زُرْق: جمع " أزْرَق" زُرْقَاً: حال من " زُرْق ": وهم زرقٌ ألوانهم واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الألوان الأساسية " وهي: بَيِضَ - يَبْيَضُ، حَمَرَ -
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler5 mücavir (6 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. صور

    1 ortak ayet · Sûr

  2. نفخ

    1 ortak ayet · Körük demektir

  3. حشر

    1 ortak ayet · Haşr : Bir araya toplanıp hareketli halde bulunan küçük…

  4. جرم

    1 ortak ayet · Cürame hurma döküntüsü demektir

  5. يوم

    1 ortak ayet · “Yemm” durgun akan su demektir

Geçtiği ayetler(1)

  1. يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ وَنَحْشُرُ الْمُجْرِمِينَ يَوْمَئِذٍ زُرْقًا

    MavilerSur’a üflendiği gün, işte o gün; suçluları, gözleri korkudan gövermiş olarak toplarız.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökزرق
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerعمي, كمه, شخص
Zıt Kökبصر
Çekirdek Özet 1Göz bebeğinin saydamlığını yitirip donuklaşması, ak-mavi bir perdeyle örtülerek görme işlevini yitirmesi (katarakt)
Çekirdek Özet 2Kıyamet günü suçluların dehşet, susuzluk ve körlük sebebiyle gözlerinin ferini yitirmiş, donuk ve kör vaziyette toplanması
Çekirdek Özet 3Algı kanalının dış etken veya iç iflas sebebiyle donuklaşması, gerçeğe karşı körleşme ve algı kilitlenmesi
Kritik Hata RiskiKelimenin yalnızca modern renk kategorisindeki «mavi» olarak anlaşılması ve ayetteki dehşet, körlük ve katarakt tablosunun gözden kaçırılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
زرSıkıştırma, daraltma, bir sınırla çevreleyip tutma ve yüzeye raptetme; nitekim زرب kökünde hayvanların dar bir alana sıkıştırılması, زرع kökünde tohumun toprağa gömülüp tutturulması, زري kökünde ise küçümseyerek alanı daraltma anlamı görülür.قBoğazdan ve sınırdan ani fırlama, ani keskinlik ve daralan alandan aniden sıyrılıp fışkırma nüansı eklenerek; anlam göz merceğinde ani bir matlaşmanın/lekenin sabitlenmesi veya mızrağın (mizrak/zürrak) hedefe süratle saplanması şeklinde özelleşmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
زKesici aletKeskin bir sınır çekme, yüzey üzerinde ani bir iz ve yarık oluşturma
رİnsan başıBaş, algı merkezi, görme organının bulunduğu yön ve öncülük
قUfuktaki güneş, sınırOdak noktası, ışığın ve görme merkezinin toplandığı çember veya delik
زرقBaş üzerindeki odak merkezinde keskin bir sınır oluşmasıGöz bebeğindeki odak merkezine (kornea/mercek) kesici bir perde gibi inen matlığın ışık geçirgenliğini kesmesi ve algıyı köreltmesi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamGözün siyahının donuklaşarak beyaz-mavi bir zarla örtülmesi (katarakt, kornea bulanıklığı), suyun veya berrak demir ucun ışığı yansıtması ve mızrağın hızla fırlatılması
Cahiliye şiiri kullanımıZüheyr b. Ebî Sülmâ berrak su birikintisini nitelerken bu kökü kullanmıştır: ولما وردنا الماء زرقا جمامه / وضعن عصي الحاضر المتخيم
Erken Arapça kullanımİbnü'l-Muk'aber'e yöneltilen hicivde düşmanlık ve ihanet bakışını nitelemek üzere gözün donukluğu bu kökle kınanmıştır: لقد زرقت عيناك يا ابن مكعبر / كما كل ضبي من اللؤم أزرق

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dîvân-ı Züheyr.

Sami etimolojik katman

Arapça زرق kökü, merkezi Sami dillerinde hareket ve renk/parıltı ekseninde iki temel hatta gelişmiştir. Doğu ve Batı Sami dillerinde doğrudan göz kusurunu ve donuk mavi tonunu tek bir kökle veren yapılar sınırlıdır; ancak Süryanice ve İbranicede fırlatma, saçma ve serpme anlamı taşıyan z-r-q (Aramice/Süryanice: zraqa / ܙܪܩ, serpme, fışkırtma; İbranice: zāraq / זָרַق, serpme, fırlatma) kökü ile fonetik bir kesişim mevcuttur. Arapçada bu fırlatma boyutu «el-mizrak» (kısa mızrak) ve kuşun dışkısını fırlatması anlamlarında korunurken; renk ve göz anatomisine dair anlam alanı (zaraka/zurka), parıltı, donuk şeffaflık ve nihayetinde kataraktın oluşturduğu mavimsi-beyaz matlık yönünde özgül bir iç-Arapça semantik evrim geçirmiştir. Bu nedenle kökün göz matlığına ve donuk renge işaret eden boyutu doğrudan Proto-Semitik ortak renk repertuvarından ziyade, göz bebeğinde beliren keskin ve donuk tabakanın algılanışından türemiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, Payne Smith Syriac Dictionary.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönGöz bebeğinin matlaşması ve fırlama hareketiGörme ekseninde ışığı kıran mat donukluk ile hareket ekseninde delip geçici fırlama (mızrak) anlamları iç içe gelişmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiSüryanice ve İbranice z-r-q (serpme, fırlatma)Fırlatma ve delme ekseninde ortak Sami mirası barizdir; gözün donuk mavi tabakası Arapçada semantik olarak özelleşmiştir.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiBelirgin dış soydaş tespit edilmediAfro-Asyatik katmanda doğrulanmış bağımsız bir renk eşleşmesi mevcut değildir.Muhtemel

Kaynak HALOT, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
زرقAnlamlıGöz matlığı, delip geçmeGöz bebeğinde katarakt oluşması, mızrak fırlatmaHedef kök; Kur'an'da geçer
زقرKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKullanım dışı (mühmel)
رزقAnlamlıNasip, pay, rızıkCanlıya sürdürülebilir biçimde tahsis edilen gıda ve imkânKalb/farklılaşma; Kur'an'da geçer
رقزKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKullanım dışı (mühmel)
قزرKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKullanım dışı (mühmel)
قرزKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKullanım dışı (mühmel)

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
زرقMerkezGözün matlaşarak körleşmesiGörme yetisini fiziksel matlaşma ve donuklaşma (katarakt) yoluyla yitirmeGöz bebeğinde açık renkli donuk perde oluşması
عميKomşuGenel görmezlikIşığı ve gerçeği mutlak biçimde algılayamama durumuHem fiziksel körlüğü hem kalp körlüğünü kapsayan genel terim
كمهKomşuDoğuştan körlükAnadan doğma görme engelli olma veya sonradan gözün silinmesiOrganik olarak görme yetisinin baştan yokluğu
شخصKomşuGözün dikilip kalmasıDehşetten ötürü göz kapağını kırpamadan sabit bir noktaya donakalmaGözün açık fakat algısız ve hareketsiz biçimde kilitlenmesi
بصرZıtKeskin görme ve kavramaIşığı alıp nesneyi ve gerçeği bütün açıklığıyla idrak etmeGörme, ayırt etme ve basiretle gerçeğe nüfuz etme

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaزرقGöz matlığı, körlükGöz bebeğinin perde inmesiyle ferini ve ışığını kaybetmesiKesin
LatinceGlaucoma, caligoGöz kararması, donuklukTıbbi olarak göz sıvısının matlaşmasını ve görmeyi engelleyen puslu tabakayı karşılar.Güçlü
İngilizceCataract, glazed blindnessDonuklaşmış körlük, kataraktSadece renk olan blue değil; dehşetten donmuş, feri sönmüş göz durumunu ifade eder.Güçlü
AlmancaGrauer Star, getrübter BlickKatarakt, bulanık donuk bakışGöz merceğinin şeffaflığını kaybederek gri-mavi bir perdeyle körleşmesini karşılar.Güçlü
FransızcaCataracte, regard vitreuxMatlaşmış bakış, kataraktCanlılığını ve nemini yitirmiş camlaşmış, kör göz yapısını anlatır.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
زُرْقًاDehşetten ve susuzluktan gözleri ferini yitirmiş, matlaşmış körlerKıyamet günü suçluların mahşer meydanına toplanış sahnesi; Tâhâ 20:102

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAhiret ahvali ve cezaMücrimlerin haşrolurken kör (a'mâ) ve donuk gözlü (zürk) olarak diriltilmesinin keyfiyeti ve ilahi adaletGünahkârların dünyadaki basiretsizliklerinin ahirette bedensel körlük ve donukluk olarak tecessüm etmesi
FıkıhVeri bulunamadıTerim fıkhi bir hükme doğrudan medar olmamıştırVeri bulunamadı
TefsirTâhâ 20:102 tefsiriAyetteki «zürkan» lafzının renk mi, katarakt benzeri körlük mü yoksa susuzluk belirtisi mi olduğu tartışmasıİbn Abbas, Ferrâ ve Zeccâc çizgisiyle donuk gözlü körlük (umyâ لا يبصرون) anlamında yoğunlaşma
HadisAhiret ve fitne tasvirleriKıyamet dehşetiyle gözlerin belermesi ve sabitlenmesi rivayetleriŞaşkınlık ve korkudan göz bebeğinin donuklaşması bağlamı

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniAhiret hesabıBasiretsizliğin bedensel tezahürüYüzleşme ve mahcubiyetDünyada vahye göz yumanların ahirette görme organlarının işlevsiz ve mat kılınmasıKesin
İlmiOftalmoloji ve optikKornea opasitesi / kataraktIşık geçirgenliğinin bloke olmasıGöz merceğinin saydamlığını yitirerek ışığı yansıtamaması ve odağın çökmesiGüçlü
SiyasiToplumsal suç ve cezaSuçlunun teşhir edilmesiDehşet ve damgalanmaKamusal alanda suçluların utanç ve çaresizlik içinde donuk bakışlarla tecrit edilmesiMuhtemel
İktisadiVeri bulunamadıVeri bulunamadıVeri bulunamadıKökün doğrudan iktisadi bir sistem karşılığı tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSaydamlık katsayısının sıfıra yaklaşması (Opasite artışı)Bir optik filtre veya iletken kanalın geçirgenlik özelliğini kaybederek dalgaları absorbe veya bloke etmesi; bilginin aktarılamamasıGüçlü
Beşeri bilimlerAlgısal donma ve şok felci (Cognitive freezing)Bireyin aşırı travma veya dehşet karşısında çevresel uyaranları işleyememesi, gözlerin odaksızlaşarak tepkisizleşmesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimenin salt modern estetik bağlamdaki «mavi gözlü» olarak çevrilmesi; Arap örfündeki düşmanlık, uğursuzluk ve körlük semantiğinin silinmesi
Kur'an içi daha geniş anlamTâhâ Suresi 102. ayette geçen durumun, gözün canlılığını, suyunu ve nurunu bütünüyle yitirmiş kataraktlı/bulanık bir körlük tablosunu ifade etmesi
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetin muhatapta dehşet ve azap hissi uyandırmak yerine, suçlulara tesadüfi bir ırki veya fiziksel özellik atfedildiği zannına yol açması

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahyin eskatolojik sahneleri kurarken seçtiği fiziksel tasvirlerin doğrudan ahlaki ve ontolojik iflası yansıttığını gösterir; görme yetisi ile sorumluluk ilişkisini somutlaştırır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Sur üflenişi, mahşerde toplanma (haşr) ve mücrimlerin ahiretteki çaresiz durumunu anlatan eskatolojik ayetlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kur'an'daki renk adlarının her zaman nötr bir renk paletine değil, patolojik ve psikolojik durumlara da işaret ettiğini fark ettirerek meal tercümelerindeki yüzeyselliği giderir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamGöz bebeğinin saydamlığını kaybederek mavimsi-beyaz bir zarla örtülmesi, katarakt oluşması ve mızrak gibi ani biçimde delip fırlaması.
  • Soyut anlamAlgı kanalının dehşet, şok ve inat sebebiyle dış dünyaya ve hakikate kapanması; görme yetisinin bütünüyle kilitlenmesi.
  • Sistematik karşılıkVahiy nûrunu reddeden zihnin nihai hesap gününde ontolojik körlük ve donuklukla yüzleşerek hiçbir ışık alamayacak dereceye gerilemesi.
  • LaTeX modelilim⁡T→0Φ(I)=Ω0  ⟹  Ψ=∅
  • LaTeX açıklamasıModelde I sisteme giren ışığı veya hakikat bilgisini, T gözün veya algı kanalının saydamlık katsayısını temsil eder. Saydamlık sıfıra yaklaştığında (lim⁡T→0), algılanan ışık akısı Φ(I) donuk/mat durum olan Ω0 değerine kilitlenir; bu durumun zorunlu neticesi olarak görme ve basiret kümesi (Ψ) boş kümeye (∅) dönüşür.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ز