عمي

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ع-م-ي19 sîga, 37 mücavir kök, 30 ayet, 22 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.عقلأَعْمَىسمععَمُونَعُمْيٌندوعميعَمًىصممضللالْعَمَىبصرحشرسويسلمعرجمرض

KökSîga 19Ayet 30Sure 22Mücavir 37

▶ Ağı aç (3B)

عمي

ع - م - ي

KÖK
  • 33 geçiş
  • 30 ayet
  • 19 sîga
  • 13 sözlük

Kör demektir.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: عمى

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Kör demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.566 harf
باب العين والميم وواي معهما ع م ي، م ع و، ع و م، ع ي م، م ي ع مستعملات عمي: العَمَى: ذَهابُ البَصرَ، عَمِيَ يَعْمَى عَمىً. وفي لغة اعمايَّ يَعمايُّ اعمِيياء، أرادوا حَذْوَ ادهَامَّ ادهيماماً فأخرجوه على لفظٍ صحيح كقولك ادهامَّ: اعمايَّ. ورَجُلٌ أعْمَى وامرأة عَمْياءُ لا يَقَعُ على عَيْنٍ واحدةٍ. وعَمِيَت عَيْناهُ. وعَينانِ عَمياوان. وعَمْياوات يَعني النساء. ورجالُ عُمْيٌ. ورَجُلٌ عَمٍ، وقَومٌ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.011 harf
Madde başı: عمىالعَمى: ذهاب البصر، وقد عَمِيَ فهو أعمى، وقومٌ عُمْيٌ، وأعْماه الله. وتَعامى الرجلُ: أرى من نفسه ذلك. وعَمِيَ عليه الأمر، إذا التبس، ومنه قوله تعالى: "فَعَمِيَتْ عليهم الأنباءُ يومئذ". ورجلٌ عَمِي القلب، أي جاهلٌ، وامرأةٌ عَمِيَةٌ عن الصواب، وعَمِيَةُ القلب على فَعِلَةٍ، وقوم عَمونَ. وفيهم عَمِيَّتُهُمْ، أي جهلهم. والنسبة إلى أعمى أعْمْوِيٌّ، وإلى عَمٍ عَمَوِيٌّ. والأعميانِ: السيل، والجمل الهائج
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok16.500 harf
باب العين والميم عما ، عمي ، عام ، معا ، ماع ، وعم ، ومع : مستعملات . عما : ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال عما يَعْمو : إذا خضع وذلّ . ومنه حديث ابن عمر : مثل المنافق مثل الشاة بين الربيضين : تعمو مرة إلى هذه ، ومرة إلى هذه ، قال ومنه قوله جلّ وعزّ : ( مُّذَبْذَبِينَ بَيْنَ ذالِكَ ) ( النِّساء : 143 ) قال : والعَمَا : الطُول . يقال : ما أحسن عما هذا الرجل أي طوله . وقال أبو العباس : سألت ابن
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR15.990 harf
(باب العين والميم وما يثلثهما) (عمن) العين والميم والنون ليس بأصل، وفيه عُمان: بلد. ويقولون أعْمَن، إذا أتى عُمَان. قال: فإن تُتْهِمُوا أُنْجِد خلافاً عليكُم *** وإن تُعمِنُوا مستحقِبي الشَّرِّ أُعرِقِ([1]) (عمه) العين والميم والهاء أصلٌ صحيح واحد، يدلُّ على حَيرة وقِلّة اهتداء. قال الخليل: عَمِهَ الرّجل يَعْمَهُ عَمَهاً، وذلك إذا تردَّد لا يدرِي أين يتوجَّه. قال الله: {وَيَذَرُهُم فِي
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR2.984 harf
Madde başı: عمى- العمى يقال في افتقاد البصر والبصيرة، ويقال في الأول: أعمى، وفي الثاني: أعمى وعم، وعلى الأول قوله: ﴿أن جاءه الأعمى﴾ [عبس/2]، وعلى الثاني ما ورد من ذم العمى في القرآن نحو قوله: ﴿صم بكم عمي﴾ [البقرة/ 18]، وقوله: ﴿فعموا وصموا﴾ [المائدة/71]، بل لم يعد افتقاد البصر في جنب افتقاد البصيرة عمى حتى قال: ﴿فإنها لا تعمى الأبصار ولكن تعمى القلوب التي في الصدور﴾ [الحج/46]، وعلى هذا قوله: {الذين كانت أعينهم
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR330 harf
ع م ي قوم عمون‏.‏ وأتانا صكة عميّ أي في الهاجرة‏:‏ وأعوذ بالله من الأعميين وهما السيل المائج والفحل الهائج‏.‏ وفلان في غواية وعماية‏.‏ وتقول‏:‏ وعظته فأصمعته وأعميته ورميته بالنصح فأنميته وما أصميته‏.‏ قال‏:‏ فأصممت عمراً وأعميته عن الجود والفخر يوم الفخار وتقول‏:‏ رمت به الأسفار أبعد مراميها وخبط في مجاهل الأرض ومعاميها‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR yok16.813 harf
العَمَى: ذهابُ البَصَر كُلِّه، وفي الأزهري: من العَيْنَيْن كِلْتَيْهِما، عَمِيَ يَعْمَى عَمًى فهو أَعْمَى، واعمايَ يَعْمايُ (*وقد تشدد الياء كما في القاموس.) اعْمِياءَ، وأَرادوا حَذْوَ ادْهامَّ يَدْهامُّ ادْهِيماماً فأَخْرَجُوه على لفْظٍ صحيح وكان في الأصل ادْهامَمَ فأَدْغَمُوا لاجْتماع المِيمَين، فَلما بَنَوا اعْمايَا على أَصل ادهامَمَ اعتمدت الياءُ الأَخيرة على فَتْحَةِ الياء الأُولى فصارت
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR641 harf
* ع م ي * * العَمَى * ذهاب البصر وقد * عَمِيَ * من باب صدي فهو * أعْمَى * وقوم * عُمْيٌ * و * أعْمَاهُ * الله و * تَعَامَى * الرجل أرى من نفسه ذلك و * عَمِيَ * عليه الأمر التبس ومنه قوله تعالى ﴿فَعَمِيَتْ عليهم الأنباء﴾ ورجل * عَمِى * القلب أي جاهل وامرأة * عَمِيَةُ * عن الصواب وعمية القلب على فعلة فيهما وقوم * عَمُون * وفيهم * ِعُمّيَّتُهُم * أي جهلهم قلت هو بتشديد الميم والياء يعرف من التهذيب
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR10.770 harf
: ( ي ( *!عَمِيَ ، كرَضِيَ ، *!عَمًى ) ، مَقْصورٌ : ( ذَهَبَ بَصَرُهُ كُلُّهُ ) ، أَي مِن كِلْتا العَيْنَيْن ، ولا يَقَعُ هذا النَّعْتُ على الواحِدَةِ بل عَلَيهما ، تقولُ : *!عَمِيَتْ عَيْناهُ ، ( *!كاعْمايَ *!يَعْمايُ *!إعْمِياءً ) ، كارْعَوَى يَرْعوي ارْعِواءً . قالَ الصَّاغاني : أَرادُوا حَذْوَ ادْهامَّ يدْهامُّ فأَخْرَجُوه على لَفْظٍ صحِيحٍ وكانَ في الأصْلِ ادْهامَمَ فأَدْغَموا ، فلمَّا
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR yok19.404 harf
Madde başı: عمىعَمِىَ 1 عَمِىَ ذ , [aor. يَعْمَى,] inf. n. عَمًى, He was, or became, blind, (S, Msb, K,) of both eyes; (Msb, K, * TA;) as also ↓ اِعْمَاىَ, aor. يَعْمَايُ, inf. n. اِعْمِيَآءٌ; (K;) [said by SM to be like اِرْعَوَى, aor. يَرْعَوِى, inf. n. اِرْعِوَآءٌ; as though اِعْمَاىَ were originally اِعْمَىَّ, like as اِرْعَوَى is originally اِرْعَوَّ, both being of the measure اِفْعلَّ; but he adds,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.649 harf
عَمِيَ عَمِيَ A ( n. ac. عَمًى [ 4 ] ), a. Was, became blind; was ignorant; was foolish, senseless. b. [ 'An ], Was blind to; ignored; overlooked, failed to see. c. [ 'Ala ], Was dark, obscure, dubious, puzzling to. عَمَّيَ عَمَّيَ II , a. Blinded; dazzled. b. Rendered dark, obscure &c., obscured. أَعْمَيَ أَعْمَيَ IV , a. see II (a) . تَعَمَّيَ تَعَمَّيَ V , a. see I (a) .
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR44.374 harf
عمي عَمِيَ - يَعْمَى - عَمَى - أَعْمَى - عُمْي - عُمْيَان - عَمِيّ - عَمِيْن - أَعْمَى - يُعْمِي - عَمَّى - يُعَمِّي، عُمِّيَ - يُعَمَّى عَمِيَ - يَعْمى + الكائنُ (القلب - البصر) + عن شيء: يُحْجَب ويُسْتَر ويُعْزَل عن معلومة أو صورة: فيصير الشيء أو الأمر غير مفهوم وغير قابل للإدراك والتعرف بالنسبة للكائن عَمِيَ - يَعْمَى + الكائن + من شيء أو
Tamamını oku

Sîgalar(19)

Mücavir kökler37 mücavir (173 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. صمم

    8 ortak ayet · Sağırlar

  2. بصر

    11 ortak ayet · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…

  3. بكم

    3 ortak ayet · Dilsiz

  4. سوي

    5 ortak ayet · Seviye: Engebesiz düz yerdir

  5. سمع

    6 ortak ayet · İşiten

  6. هدي

    7 ortak ayet · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…

  7. عرج

    2 ortak ayet · Çıkar

  8. حرج

    2 ortak ayet · Haric içiden geçilmesi zor ağaçlık yer demektir

  9. حشر

    3 ortak ayet · Haşr : Bir araya toplanıp hareketli halde bulunan küçük…

  10. ضلل

    5 ortak ayet · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir

  11. عقل

    3 ortak ayet · Akledersiniz

  12. مرض

    2 ortak ayet · “Bürde” gocuk demektir

Geçtiği ayetler(30)

  1. … أَتَّبِعُ إِلَّا مَا يُوحَى إِلَيَّ قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الْأَعْمَى وَالْبَصِيرُ أَفَلَا تَتَفَكَّرُونَ

    KörDe ki: Size, Allah’ın hazineleri benim yanımdadır, demiyorum. Ben, gaybı da bilmem. Ve size bir melek olduğumu da söylemiyorum. Ben; bana vahyolunandan başkasına uymam. De ki: Hiç görenle görmeyen bir olur mu? Hiç düşünmüyor musunuz?

  2. … يَمْلِكُونَ لِأَنْفُسِهِمْ نَفْعًا وَلَا ضَرًّا قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الْأَعْمَى وَالْبَصِيرُ أَمْ هَلْ تَسْتَوِي الظُّلُمَاتُ وَالنُّورُ أَمْ جَعَلُوا …

    KörDe ki: Göklerin ve yerin Rabbı kimdir? Allah’tır de. Yoksa O’nu bırakıp kendilerine bir fayda ve zararı olmayan veliler mi edindiniz? de. De ki: Hiç körle gören bir olur mu? Yahut karanlık ile aydınlık bir midir? Yoksa, Allah gibi yaratması olan ortaklar buldular da yaratmaları birbirine mi benzettiler? De ki: Her şeyi yaratan, Allah’tır. Ve O; Vahid ve Kahhar’dır.

  3. لَيْسَ عَلَى الْأَعْمَى حَرَجٌ وَلَا عَلَى الْأَعْرَجِ حَرَجٌ وَلَا عَلَى الْمَرِيضِ …

    KörKöre bir sorumluluk yoktur. Topala da bir sorumluluk yoktur. Hastaya da bir sorumluluk yoktur. Kendi evlerinizde veya babalarınızın evlerinde veya annelerinizin evlerinde veya erkek kardeşlerinizin evlerinde veya kızkardeşlerinizin evlerinde veya amcalarınızın evlerinde veya halalarınızın evlerinde veya dayılarınızın evlerinde veya teyzelerinizin evlerinde veya anahtarlarına malik olduğunuz yerlerde veya dostlarınızın evlerinde izinsiz yemek yemenizde bir sorumluluk yoktur. Bir arada veya ayrı ayrı yemenizde bir sorumluluk yoktur. Evlere girdiğiniz zaman, Allah katından bereket, sağlık ve güzellik dileyerek kendinize selam verin. Allah

  4. وَمَا يَسْتَوِي الْأَعْمَى وَالْبَصِيرُ

    KörKör ile gören eşit olmaz.

  5. وَمَا يَسْتَوِي الْأَعْمَى وَالْبَصِيرُ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَلَا الْمُسِيءُ قَلِيلًا مَا تَتَذَكَّرُونَ

    KörKörle gören, inanıp salih amel işleyenlerle kötülük yapan bir değildir. Ne de az düşünüyorsunuz.

  6. لَيْسَ عَلَى الْأَعْمَى حَرَجٌ وَلَا عَلَى الْأَعْرَجِ حَرَجٌ وَلَا عَلَى الْمَرِيضِ …

    KörGözü kör olana vebal yok. Topala da vebal yok, hastaya da vebal yok. Kim, Allah’a ve peygamberine itaat ederse; onu altlarından ırmaklar akan cennetlere sokar. Kim de geri kalırsa; onu elim bir azab ile azablandırır.

  7. أَنْ جَاءَهُ الْأَعْمَى

    KörKendisine a’ma geldi diye.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökعمي
YapıÜçlü kök
Özel DurumNakıs (lâm harfi illetli)
Bağlamsal Yakın Köklerبصر, جهل, عمه, غطي, ضلل
Zıt Kökبصر
Çekirdek Özet 1İki gözün birden görme yetisini bütünüyle yitirmesi, idrak yolunun bir örtü veya perde ile bütünüyle kapanması
Çekirdek Özet 2Gerçeği gösteren açık deliller karşısında kalbin ve basiretin idrak yeteneğini yitirerek hidayete kapalı hale gelmesi
Çekirdek Özet 3Bilişsel ve ahlaki duyu kaybı sonucu varlık düzeni ve vahiy ile bağın kopması, kılavuzsuz ve hedefsiz kalma hali
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca fiziksel organ körlüğüne indirgenip Kur’an’ın asıl hedef aldığı bilinçli basiret körlüğü ve sorumluluktan kaçış boyutunun göz ardı edilmesi

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
عمKapsama, bütünü kuşatma, yaygınlaşarak örtme veya derinleşme; nitekim عمم umumileşmeyi, عمر imar edip hayatla doldurmayı, عمق aşağıya doğru kuşatıcı inmeyi, عمه ise şaşkınlıkla bocalama halini ifade ederيKuşatıcı ve örtücü durumun algı organı ve basiret üzerine kapanarak idrak bağını bütünüyle kesmesi, görme yetisinin sıfırlanması anlamını pekiştirmiştir

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
عGöz; görme, bilme, kaynakAlgının, görsel temasın ve basiretin merkez noktasını simgeler
مSu; akış, çokluk, derinlikYoğunluğu, yayılarak kaplamayı ve çevreleyen kuşatıcılığı temsil eder
يEl ve kol; iş, yapma, uzanmaYönelimi, bir durumun fiilen gerçekleşmesini ve tutunmayı gösterir
عميGözün yoğun bir kapalılıkla örtülerek dış dünyayla temasını ve uzanımını yitirmesiGörme merkezinin kuşatıcı bir kapalılık içine girmesiyle görsel ve zihni erişimin tükenmesi, nesnel gerçeklikle bağın kopması

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamİki gözün birden görme yetisini bütünüyle yitirmesi ve yol izlerinin örtülüp belirsizleşmesi; ayrıca ufku tamamen örten koyu ve yoğun bulut kütlesi için العَمَاء denmesi
Cahiliye şiiri kullanımıel-Accâc recezinde yolu yordamı, belirgin izleri silinip örtülmüş, kılavuzu bulunmayan ıssız çölü anlatırken bu kökü niteleme olarak kullanmıştır: وبلد عامية أعماؤه
Erken Arapça kullanımİki gözün görmez oluşunu karşılamakla birlikte, özellikle şiddetli sıcakta izlerin silinmesini صكة عمي deyimiyle, basireti tıkayan azgın tutkuları ise الحب يعمي ويصم darb-ı meseliyle ifade etmişlerdir

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab ve Asâsü’l-Belâga.

Sami etimolojik katman

Arapça عمي kökü, genel Sami dil ailesinde görme yoksunluğu, kapalılık ve kararma bildiren ortak semantik tabana dayanır. İbranicede aynı kök ailesiyle bağlantılı olan עמם (amam) biçimi karartmak, örtmek, gizlemek ve anlaşılmaz kılmak anlamlarına gelir. Süryanicede ܥܡܐ (ama / ‘mā) kökü gözün kararması, körleşme ve tutulma durumlarını karşılar. Kökün en ilksel Sami semantik çekirdeği yokluktan ziyade, bir nesnenin ya da duyu merkezinin üzerini kalın bir karanlığın, dumanın veya perdenin bütünüyle kapatmasıdır. Arapçada bu çekirdek, tek gözün kaybını (el-aver) dışarıda bırakacak biçimde iki gözün birden bütünüyle ışıktan yoksun kalmasını ve özellikle kalbin kavrayış yollarının kapanmasını ifade eden zihni bir terime doğru özelleşmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith ve David Cohen semitik kök sözlüğü.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönعمي örtme, sarma ve görmez kılma köküİki gözün birden görme melekesini kaybetmesi, yolun belirsizleşmesi ve kalbin gerçeğe kapanması türevlerini doğurmuşturKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice עמם, Süryanice ܥܡܐKararma, sönükleşme, idrak yollarının bir perde veya karanlıkla örtülmesi yönünde ortak anlamsal payda görülürGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik çatı altında örtünme ve kararma kökleriIşığın kesilmesi veya görme organının üzerinin kapanması imgesiyle paralellik gösterirMuhtemel

Kaynak Maqāyīs al-Lugha ve Brown-Driver-Briggs.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
عميAnlamlıKör olmak, örtülmekİki gözün veya basiretin bütünüyle görmez hale gelmesiHedef kök; Kur'an'da geçer
عيمAnlamlıSütsüz kalmak, şiddetli arzu duymakBir nimetin yokluğuyla kıvranma ve şiddetle süte muhtaç olma haliKur'an'da geçmez; mahrumiyet bağı
معيAnlamlıBağırsak, iç organKarın boşluğundaki kıvrımlı iç kanallarKur'an'da geçer; içsel kanal bağı
ميعAnlamlıErimek, akıp yayılmakSıvının zemin üzerinde dağılarak belirginliğini yitirmesiKur'an'da geçmez; form kaybı ilişkisi
يعمKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir
يمعKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
عميMerkezİdrak ve görme yoksunluğuAlgının bütünüyle perdelenmesi ve görme organının tamamen işlevsiz kalmasıİki gözün veya kalbin gerçeği göremeyecek şekilde büsbütün kapanması
بصرZıtGörme ve basiretNesneyi ışık altında net biçimde algılama ve mahiyetini kavrama haliعمي kökünün tam zıddı olup hem dış gözü hem kalp idrakini içerir
عمهKomşuŞaşkınlık ve bocalamaHedefsizlik ve ne yapacağını bilemeyerek tereddütle savrulmaعمي görmenin yokluğu iken عمه yol ayrımında yön şaşırmadır
غطيKomşuÖrtme ve perdelemeBir nesnenin üzerine örtü çekilerek görünmez kılınmasıGörme organının kusurundan ziyade araya giren harici perdeyi öne çıkarır
ضللKomşuYoldan sapmaDoğru güzergâhtan ayrılarak hedeften uzaklaşmaKörlük sebebiyle veya bile isteye rotayı kaybetme durumudur
جهلKomşuBilgisizlik ve çiğlikGerçeğin bilgisine sahip olmama veya bilgisine aykırı davranma haliZihni körlüğün bilgi ve ahlak planındaki tezahürüdür

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaعميKör olmak, basireti kapanmakHem fiziksel görme kaybını hem de kalbi kapalılığı kapsayan bütüncül kökKesin
LatinceCaecitas, CaecusKörlük, görmezlikFiziksel körlüğü ve mecazen zihni körlüğü karşılar; ancak عمي kökündeki kuşatıcı kapalılık hissini tam vermezGüçlü
İngilizceBlindness, BlindKörlük, idraksizlikHem optik körlüğü hem gerçeği görememe durumunu karşılar; nesnel kapalılığı tam taşımazKesin
AlmancaBlindheit, ErblindungKörlük, basiretsizlikGörme duyusunun yitimini anlatır; felsefi ve ahlaki boyutu bağlama göre sonradan kazanırGüçlü
FransızcaCécité, AveuglementKörlük, gerçeğe kapalılıkFiziksel duyu yitimini ve tutkuların doğurduğu zihni kapalılığı karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Lane's Arabic-English Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الْأَعْمَىFiziksel görme engelli kimseHukuki sorumluluk, toplumsal muafiyet ve ahlaki muamele bağlamı; örnek ayetler: Nûr 24:61, Abese 80:2
عُمْيٌ / عُمْيًاKalp ve basiret körlüğüAyetleri inkâr eden, hakikati görmezden gelen inkârcıların zihni durumu; örnek ayetler: Bakara 2:18, İsrâ 17:97
أَعْمَىAhiretteki mahrumiyet ve şaşkınlık haliDünyada vahiyden yüz çevirenin kıyamet günü delilsiz ve ışıksız haşredilmesi; örnek ayetler: İsrâ 17:72, Tâhâ 20:124
فَعَمِيَتْDelillerin ve haberlerin gizlenip kapanmasıHesap gününde mazeretlerin ve haber kapılarının inkârcılara tamamen örtülmesi; örnek ayet: Kasas 28:66
الْعَمَىHidayete karşı sapkınlığı tercih etme haliSemûd kavminin hidayet apaçık dururken körlüğü bilerek yeğlemesi; örnek ayet: Fussilet 41:17
تَعْمَىKalp gözünün işlevini yitirmesiDuyu organı olan gözün değil, göğüslerdeki kalplerin körleştiğinin vurgulanması; örnek ayet: Hac 22:46

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamHidayet, delil ve sorumlulukAçık delillere rağmen inkâr eden kişinin körlüğünün cebri mi yoksa iradi bir basiret körelmesi mi olduğu meselesiHakikati idrak mekanizmasının iradi olarak devre dışı bırakılması
FıkıhEhliyet ve mükellefiyet sınırlarıFiziksel görme engelinin ibadet, cihad, şahitlik ve akitlerdeki hukuki muafiyet ve sınırlarıOrganik duyu kaybının sorumluluğu hafifletici bir mazeret sayılması
TefsirTemsil ve mecaz tahliliGöz körlüğü ile kalp körlüğü arasındaki ilişki ve vahyin basiret açıcı niteliğiDuyusal görmeden ahlaki ve zihni idrake geçiş
HadisBela, sabır ve ahlakİki sevgilisini (gözlerini) kaybeden kulun mükâfatı ile nefsin tutkularının insanı kör ve sağır kılmasıNefsi zaafların basireti örtmesi ve fiziksel engele sabrın fazileti

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahiy ve hidayet ekseniBasiret kaybıUyarıları yok saymaİlahi mesajın sunduğu hidayet ışığını reddederek kendini karanlığa mahkûm etme haliKesin
İlmiEpistemolojik süreçBilişsel kapalılıkGerçeği çarpıtmaVerileri ve delilleri önyargılar sebebiyle görememe ve anlama yollarını tıkamaGüçlü
SiyasiYönetim ve toplumsal algıToplumsal basiretsizlikAdaletten sapmaİktidarın veya halkın zulmü ve çürümeyi görmezden gelerek çöküşe sürüklenmesiGüçlü
İktisadiPiyasa ve kaynak yönetimiİktisadi ufuksuzlukİsraf ve krizKaynakların tükenişini ve gelir dağılımındaki adaletsizliği fark edemeyip krizi tetiklemeMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSensör sinyal kaybı ve bilgi iletim kanalının tıkanmasıBilgi akışını sağlayan alıcıların sıfırlanması sonucu sistemin dış girdilere bütünüyle kapanarak çıktı üretemez hale gelmesiGüçlü
Beşeri bilimlerAlgısal körlük ve bilişsel dogmatizmBireyin veya topluluğun kendi inanç kalıpları dışındaki apaçık olguları ve kanıtları algılamayı reddetmesiKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün anlamının salt medikal veya biyolojik bir görme kusuru olarak algılanması ve metinlerdeki ahlaki sorumluluk bağlamından koparılması
Kur'an içi daha geniş anlamFiziksel organ kaybı bir mazeret sayılırken, asıl tehlikeli körlüğün göğüslerdeki kalbin delilleri idrak edememesi ve bile isteye hidayete göz yumulması oluşu
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİnkârcıların körlüğünün irade dışı bir kusur zannedilmesi ve dolayısıyla ilahi uyarının muhatapta aradığı ahlaki ve zihni sorumluluğun anlaşılamaması

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın bilgi felsefesini inşa eder; görmenin salt göze ait mekanik bir eylem olmadığını, asıl idrak merkezinin kalp olduğunu ve inkârın bir bilgi eksikliği değil iradi bir basiret körlüğü olduğunu gösterir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnkârcıların peygamberlere karşı direncini anlatan kıssalarda, ahiretteki yüzleşme sahnelerinde ve fiziksel engellilerin toplumsal konumunu düzenleyen ahkâm ayetlerinde belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Hakikatin ulaşmamasını dış faktörlere bağlayan temelsiz savunmaları yıkar; insanın açık deliller karşısında kendi iç idrak kanallarını kasten kapatabileceğini ortaya koyar

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamİki gözün birden dış dünyadan gelen ışığı alamayacak şekilde bütünüyle kapanması ve yol izlerinin örtülerek görünmez hale gelmesi.
  • Soyut anlamZihnin, kalbin ve vicdanın açık deliller karşısında iradi ya da fıtri olarak duyarsızlaşması, gerçeği kavrama yetisini yitirerek karanlıkta kalması.
  • Sistematik karşılıkBilgi ve hidayet sisteminde girdi kanallarının bilinçli blokajı sonucu oluşan bilişsel yalıtılmışlık ve hedefsizlik hali.
  • LaTeX modeliC(I)=lim⁡τ→0∫0T(S(t)⋅τ) dt=0  ⟹  Ψ=∅
  • LaTeX açıklamasıFormülde S(t) dış dünyadan ve vahiyden gelen hakikat sinyalini, τ algı kanalının geçirgenlik katsayısını temsil eder. Basiret perdelendiğinde (τ→0) algılanan bilgi akışı C(I) sıfıra yaklaşır. Bunun sonucunda bilinç ve idrak kümesi Ψ, hakikate dair hiçbir yönelim barındırmayan boş bir kümeye dönüşür.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ع