عمي
ع - م - ي
KÖK- 33 geçiş
- 30 ayet
- 19 sîga
- 13 sözlük
Kör demektir.devamı ›
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: عمى
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Kör demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.566 harfباب العين والميم وواي معهما
ع م ي، م ع و، ع و م، ع ي م، م ي ع مستعملات
عمي:
العَمَى: ذَهابُ البَصرَ، عَمِيَ يَعْمَى عَمىً. وفي لغة اعمايَّ يَعمايُّ اعمِيياء، أرادوا حَذْوَ ادهَامَّ ادهيماماً فأخرجوه على لفظٍ صحيح كقولك ادهامَّ: اعمايَّ. ورَجُلٌ أعْمَى وامرأة عَمْياءُ لا يَقَعُ على عَيْنٍ واحدةٍ. وعَمِيَت عَيْناهُ. وعَينانِ عَمياوان. وعَمْياوات يَعني النساء. ورجالُ عُمْيٌ. ورَجُلٌ عَمٍ، وقَومٌ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.011 harfMadde başı: عمىالعَمى: ذهاب البصر، وقد عَمِيَ فهو أعمى، وقومٌ عُمْيٌ، وأعْماه الله. وتَعامى الرجلُ: أرى من نفسه ذلك. وعَمِيَ عليه الأمر، إذا التبس، ومنه قوله تعالى: "فَعَمِيَتْ عليهم الأنباءُ يومئذ". ورجلٌ عَمِي القلب، أي جاهلٌ، وامرأةٌ عَمِيَةٌ عن الصواب، وعَمِيَةُ القلب على فَعِلَةٍ، وقوم عَمونَ. وفيهم عَمِيَّتُهُمْ، أي جهلهم. والنسبة إلى أعمى أعْمْوِيٌّ، وإلى عَمٍ عَمَوِيٌّ. والأعميانِ: السيل، والجمل الهائج
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok16.500 harfباب العين والميم
عما ، عمي ، عام ، معا ، ماع ، وعم ، ومع : مستعملات .
عما : ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال عما يَعْمو : إذا خضع وذلّ . ومنه حديث ابن عمر : مثل المنافق مثل الشاة بين الربيضين : تعمو مرة إلى هذه ، ومرة إلى هذه ، قال ومنه قوله جلّ وعزّ : ( مُّذَبْذَبِينَ بَيْنَ ذالِكَ ) ( النِّساء : 143 ) قال : والعَمَا : الطُول . يقال : ما أحسن عما هذا الرجل أي طوله .
وقال أبو العباس : سألت ابن
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR15.990 harf(باب العين والميم وما يثلثهما)
(عمن) العين والميم والنون ليس بأصل، وفيه عُمان: بلد. ويقولون أعْمَن، إذا أتى عُمَان. قال:
فإن تُتْهِمُوا أُنْجِد خلافاً عليكُم *** وإن تُعمِنُوا مستحقِبي الشَّرِّ أُعرِقِ([1])
(عمه) العين والميم والهاء أصلٌ صحيح واحد، يدلُّ على حَيرة وقِلّة اهتداء. قال الخليل: عَمِهَ الرّجل يَعْمَهُ عَمَهاً، وذلك إذا تردَّد لا يدرِي أين يتوجَّه. قال الله: {وَيَذَرُهُم فِي
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR2.984 harfMadde başı: عمى- العمى يقال في افتقاد البصر والبصيرة، ويقال في الأول: أعمى، وفي الثاني: أعمى وعم، وعلى الأول قوله: ﴿أن جاءه الأعمى﴾ [عبس/2]، وعلى الثاني ما ورد من ذم العمى في القرآن نحو قوله: ﴿صم بكم عمي﴾ [البقرة/ 18]، وقوله: ﴿فعموا وصموا﴾ [المائدة/71]، بل لم يعد افتقاد البصر في جنب افتقاد البصيرة عمى حتى قال: ﴿فإنها لا تعمى الأبصار ولكن تعمى القلوب التي في الصدور﴾ [الحج/46]، وعلى هذا قوله: {الذين كانت أعينهم
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR330 harfع م ي
قوم عمون.
وأتانا صكة عميّ أي في الهاجرة: وأعوذ بالله من الأعميين وهما السيل المائج والفحل الهائج.
وفلان في غواية وعماية.
وتقول: وعظته فأصمعته وأعميته ورميته بالنصح فأنميته وما أصميته.
قال: فأصممت عمراً وأعميته عن الجود والفخر يوم الفخار وتقول: رمت به الأسفار أبعد مراميها وخبط في مجاهل الأرض ومعاميها.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR yok16.813 harfالعَمَى: ذهابُ البَصَر كُلِّه، وفي الأزهري: من العَيْنَيْن كِلْتَيْهِما، عَمِيَ يَعْمَى عَمًى فهو أَعْمَى، واعمايَ يَعْمايُ (*وقد تشدد
الياء كما في القاموس.)
اعْمِياءَ، وأَرادوا حَذْوَ ادْهامَّ يَدْهامُّ ادْهِيماماً فأَخْرَجُوه على لفْظٍ صحيح وكان في الأصل ادْهامَمَ فأَدْغَمُوا لاجْتماع المِيمَين، فَلما بَنَوا اعْمايَا على أَصل ادهامَمَ اعتمدت الياءُ الأَخيرة على فَتْحَةِ الياء الأُولى فصارت
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR641 harf* ع م ي * * العَمَى * ذهاب البصر وقد * عَمِيَ * من باب صدي فهو * أعْمَى * وقوم * عُمْيٌ * و * أعْمَاهُ * الله و * تَعَامَى * الرجل أرى من نفسه ذلك و * عَمِيَ * عليه الأمر التبس ومنه قوله تعالى ﴿فَعَمِيَتْ عليهم الأنباء﴾ ورجل * عَمِى * القلب أي جاهل وامرأة * عَمِيَةُ * عن الصواب وعمية القلب على فعلة فيهما وقوم * عَمُون * وفيهم * ِعُمّيَّتُهُم * أي جهلهم قلت هو بتشديد الميم والياء يعرف من التهذيب
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR10.770 harf: ( ي ( *!عَمِيَ ، كرَضِيَ ، *!عَمًى ) ، مَقْصورٌ : ( ذَهَبَ بَصَرُهُ كُلُّهُ ) ، أَي مِن كِلْتا العَيْنَيْن ، ولا يَقَعُ هذا النَّعْتُ على الواحِدَةِ بل عَلَيهما ، تقولُ : *!عَمِيَتْ عَيْناهُ ، ( *!كاعْمايَ *!يَعْمايُ *!إعْمِياءً ) ، كارْعَوَى يَرْعوي ارْعِواءً .
قالَ الصَّاغاني : أَرادُوا حَذْوَ ادْهامَّ يدْهامُّ فأَخْرَجُوه على لَفْظٍ صحِيحٍ وكانَ في الأصْلِ ادْهامَمَ فأَدْغَموا ، فلمَّا
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR yok19.404 harfMadde başı: عمىعَمِىَ
1 عَمِىَ ذ , [aor. يَعْمَى,] inf. n. عَمًى, He was, or became, blind, (S, Msb, K,) of both eyes; (Msb, K, * TA;) as also ↓ اِعْمَاىَ, aor. يَعْمَايُ, inf. n. اِعْمِيَآءٌ; (K;) [said by SM to be like اِرْعَوَى, aor. يَرْعَوِى, inf. n. اِرْعِوَآءٌ; as though اِعْمَاىَ were originally اِعْمَىَّ, like as اِرْعَوَى is originally اِرْعَوَّ, both being of the measure اِفْعلَّ; but he adds,
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.649 harfعَمِيَ
عَمِيَ A ( n. ac. عَمًى [ 4 ] ),
a. Was, became blind; was ignorant; was foolish, senseless.
b. [ 'An ], Was blind to; ignored; overlooked, failed to see.
c. [ 'Ala ], Was dark, obscure, dubious, puzzling to.
عَمَّيَ
عَمَّيَ II ,
a. Blinded; dazzled.
b. Rendered dark, obscure &c., obscured.
أَعْمَيَ
أَعْمَيَ IV ,
a. see II (a) .
تَعَمَّيَ
تَعَمَّيَ V ,
a. see I (a) .
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR44.374 harfعمي
عَمِيَ - يَعْمَى - عَمَى - أَعْمَى - عُمْي - عُمْيَان - عَمِيّ - عَمِيْن - أَعْمَى - يُعْمِي - عَمَّى - يُعَمِّي، عُمِّيَ - يُعَمَّى
عَمِيَ - يَعْمى + الكائنُ (القلب - البصر) + عن شيء: يُحْجَب ويُسْتَر ويُعْزَل عن معلومة أو صورة: فيصير الشيء أو الأمر غير مفهوم وغير قابل للإدراك والتعرف بالنسبة للكائن
عَمِيَ - يَعْمَى + الكائن + من شيء أو
عمي عَمِيَ - يَعْمَى - عَمَى - أَعْمَى - عُمْي - عُمْيَان - عَمِيّ - عَمِيْن - أَعْمَى - يُعْمِي - عَمَّى - يُعَمِّي، عُمِّيَ - يُعَمَّى عَمِيَ - يَعْمى + الكائنُ (القلب - البصر) + عن شيء: يُحْجَب ويُسْتَر ويُعْزَل عن معلومة أو صورة: فيصير الشيء أو الأمر غير مفهوم وغير قابل للإدراك والتعرف بالنسبة للكائن عَمِيَ - يَعْمَى + الكائن + من شيء أو أمر: يكون أو يصير محجوباً ومعزولاً من الوصول إليه ورؤيته ﴿بل ادارك علمهم في الآخرة بل هم في شك منها بل هم منها عمين﴾ عَمِيَ - يَعْمَى + الكائن + على نفسه أو على شيء أو أمر: يصير محجوباً ومستوراً ومعزولاً على نفسه أو على الشيء ﴿فمن أبصر فلنفسه ومن عمي فعليها﴾ عَمِيَ - يَعْمى + الشيء أو الأمر + على الكائن:يكون الشيء محجوباً أو مستوراً، أو يُمَوَّه ويخفى أو يُلْبَس، مما يجعله يصير غير مفهوم وغير قابل للإدراك والتعرف البصري، فلا يتبين بوضوح ﴿فَعَمِيَتْ عَلَيْهِمْ الْأَنْبَاءُ يَوْمَئِذٍ﴾: صارت عليهم الأنباء غير مفهومة وغير قابلة للتبين والادراك ﴿أَرَأَيْتُمْ إِنْ كُنتُ عَلَى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّي وَآتَانِي رَحْمَةً مِنْ عِنْدِهِ فَعُمِّيَتْ عَلَيْكُمْ﴾ عَمى: اسم فعل " عَمِيَ - يَعْمَى ": وهو ما يكون بفعل " عَمِيَ - يَعْمَى ": الضياع والحجب والعزل عن تبين الصورة كان - يكون + الشيء + عمى + على كائن: يكون وسيلة حجب وعزل وتلبيس وتضييع ﴿قل هو للذين آمنوا هدى وشفاء والذين لا يؤمنون في آذانهم وقر وهو عليهم عمى﴾ أَعْمَى: على وزن " أفعـَل " اسم فاعل مبالغة بمعنى مفعول من " عَمِيَ - يَعْمَى ": الذي عمي عليه شيء عُمْي: جمع " أعْمَى " عُمْيَان: حال من " عُمْي " عَمِيّ: على وزن " فـَعيل " اسم فاعل مبالغة من " عَمِيَ - يَعْمَى ": كثير العمى: الذي أعمي بشدة عَميْن: جمع " عَمِيّ " أَعْمَى - يُعْمِي: على وزن" أفعل " من " عَمِيَ - يَعْمَى ": جعله " يَعْمَى " عَمَّى - يُعَمِّي: على وزن " فـَعـَّلَ " من " عَمِيَ - يَعْمَى ": جعله " يَعْمَى " على وجه التكرار والشدة عُمِّيَ - يُعَمَّى: مبني للمجهول من " عَمَّى - يُعَمِّي " واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " نقص قدرة الإبصار، لنقص وصول الضياء إلى العين " وهي: عَمِيَ - يَعْمَى، كَمِهَ - يَكْمَهُ، غَطَشَ - يَغْطَشَ، عَشَا - يَعْشُو، بَرِقَ - يَبْرَقُ، مَسَا - يَمْسُو عمي - يعمى - تعمى انعدام التمييز رغم بقاء البصر ﴿أفلم يسيروا في الأرض فتكون لهم قلوب يعقلون بها أو آذان يسمعون بها فإنها لا تعمى الأبصار ولكن تعمى القلوب التي في الصدور(46)﴾ الحج ﴿وَحَسِبُوا أَلَّا تَكُونَ فِتْنَةٌ فَعَمُوا وَصَمُّوا ثُمَّ تَابَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ ثُمَّ عَمُوا وَصَمُّوا كَثِيرٌ مِنْهُمْ وَاللَّهُ بَصِيرٌ بِمَا يَعْمَلُونَ(71)﴾ المائدة ﴿قد جاءكم بصائر من ربكم فمن أبصر فلنفسه ومن عمي فعليها وما أنا عليكم بحفيظ (104)﴾ الأنعام
التعمية : فعميت عليهم الأنباء﴿فَعَمِيَتْ عَلَيْهِمْ الْأَنْبَاءُ يَوْمَئِذٍ فَهُمْ لَا يَتَسَاءَلُونَ(66)﴾ الفصص ﴿قَالَ يَاقَوْمِ أَرَأَيْتُمْ إِنْ كُنتُ عَلَى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّي وَآتَانِي رَحْمَةً مِنْ عِنْدِهِ فَعُمِّيَتْ عَلَيْكُمْ أَنُلْزِمُكُمُوهَا وَأَنْتُمْ لَهَا كَارِهُونَ(28)﴾ هود العمى ﴿وأما ثمود فهديناهم فاستحبوا العمى على الهدى فأخذتهم صاعقة العذاب الهون بما كانوا يكسبون(17)﴾ فصلت ﴿ولو جعلناه قرآنا أعجميا لقالوا لولا فصلت آياته أأعجمي وعربي قل هو للذين آمنوا هدى وشفاء والذين لا يؤمنون في آذانهم وقر وهو عليهم عمى أولئك ينادون من مكان بعيد(44)﴾ فصلت أعمى العمى العضوي﴿ليس على الأعمى حرج ولا على الأعرج حرج ولا على المريض حرج ولا على أنفسكم أن تأكلوا من بيوتكم أو بيوت آبائكم أو بيوت أمهاتكم أو بيوت إخوانكم أو بيوت أخواتكم أو بيوت أعمامكم أو بيوت عماتكم أو بيوت أخوالكم أو بيوت خالاتكم أو ما ملكتم مفاتحه أو صديقكم ليس عليكم جناح أن تأكلوا جميعا أو أشتاتا فإذا دخلتم بيوتا فسلموا على أنفسكم تحية من عند الله مباركة طيبة كذلك يبين الله لكم الآيات لعلكم تعقلون(61)﴾ النور ﴿ليس على الأعمى حرج ولا على الأعرج حرج ولا على المريض حرج ومن يطع الله ورسوله يدخله جنات تجري من تحتها الأنهار ومن يتول يعذبه عذابا أليما(17)﴾ افتح ﴿أن جاءه الأعمى(2)﴾ عبس ﴿مثل الفريقين كالأعمى والأصم والبصير والسميع هل يستويان مثلا أفلا تذكرون (24)﴾ هود ﴿وما يستوي الأعمى والبصير(19)﴾ فاطر ﴿وما يستوي الأعمى والبصير والذين آمنوا وعملوا الصالحات ولا المسيء قليلا ما تتذكرون(58)﴾ غافر ﴿قل لا أقول لكم عندي خزائن الله ولا أعلم الغيب ولا أقول لكم إني ملك إن أتبع إلا ما يوحى إلي قل هل يستوي الأعمى والبصير أفلا تتفكرون(50)﴾ الأنعام ﴿قل من رب السماوات والأرض قل الله قل أفاتخذتم من دونه أولياء لا يملكون لأنفسهم نفعا ولا ضرا قل هل يستوي الأعمى والبصير أم هل تستوي الظلمات والنور أم جعلوا لله شركاء خلقوا كخلقه فتشابه الخلق عليهم قل الله خالق كل شيء وهو الواحد القهار(16)﴾ الرعد ﴿أفمن يعلم أنما أنزل إليك من ربك الحق كمن هو أعمى إنما يتذكر أولوا الألباب (19)﴾ الرعد ﴿ومن كان في هذه أعمى فهو في الآخرة أعمى وأضل سبيلا(72)﴾ الإسراء ﴿ومن أعرض عن ذكري فإن له معيشة ضنكا ونحشره يوم القيامة أعمى(124) قال رب لم حشرتني أعمى وقد كنت بصيرا(125)﴾ طه عمي ﴿صم بكم عمي فهم لا يرجعون(18)﴾ القرة ﴿ومثل الذين كفروا كمثل الذي ينعق بما لا يسمع إلا دعاء ونداء صم بكم عمي فهم لا يعقلون(171)﴾ البفرة ﴿ومنهم من ينظر إليك أفأنت تهدي العمي ولو كانوا لا يبصرون(43)﴾ يونس ﴿أفأنت تسمع الصم أو تهدي العمي ومن كان في ضلال مبين(40)﴾ الزخرف ﴿وما أنت بهادي العمي عن ضلالتهم إن تسمع إلا من يؤمن بآياتنا فهم مسلمون (81)﴾ النمل ﴿وما أنت بهادي العمي عن ضلالتهم إن تسمع إلا من يؤمن بآياتنا فهم مسلمون (53)﴾ الروم ﴿ومن يهد الله فهو المهتدي ومن يضلل فلن تجد لهم أولياء من دونه ونحشرهم يوم القيامة على وجوههم عميا وبكما وصما مأواهم جهنم كلما خبت زدناهم سعيرا(97)﴾ الإسراء عميان ﴿والذين إذا ذكروا بآيات ربهم لم يخروا عليها صما وعميانا(73)﴾ الفرقان عمين ﴿فكذبوه فأنجيناه والذين معه في الفلك وأغرقنا الذين كذبوا بآياتنا إنهم كانوا قوما عمين (64)﴾ الأعراف ﴿بل ادارك علمهم في الآخرة بل هم في شك منها بل هم منها عمين(66)﴾ النمل أعمى - يُعمي ﴿ويقول الذين آمنوا لولا نزلت سورة فإذا أنزلت سورة محكمة وذكر فيها القتال رأيت الذين في قلوبهم مرض ينظرون إليك نظر المغشي عليه من الموت فأولى لهم (20) طاعة وقول معروف فإذا عزم الأمر فلو صدقوا الله لكان خيرا لهم(21)فهل عسيتم إن توليتم أن تفسدوا في الأرض وتقطعوا أرحامكم(22)أولئك الذين لعنهم الله فأصمهم وأعمى أبصارهم(23)﴾ محمد عَمَّى - يُعَمِّي، عُمِّيَ - يُعَمَّى ﴿قَالَ يَاقَوْمِ أَرَأَيْتُمْ إِنْ كُنتُ عَلَى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّي وَآتَانِي رَحْمَةً مِنْ عِنْدِهِ فَعُمِّيَتْ عَلَيْكُمْ أَنُلْزِمُكُمُوهَا وَأَنْتُمْ لَهَا كَارِهُونَ(28)﴾ هود
Mücavir kökler37 mücavir (173 toplam)
- صمم
8 ortak ayet · Sağırlar
- بصر
11 ortak ayet · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…
- بكم
3 ortak ayet · Dilsiz
- سوي
5 ortak ayet · Seviye: Engebesiz düz yerdir
- سمع
6 ortak ayet · İşiten
- هدي
7 ortak ayet · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
- عرج
2 ortak ayet · Çıkar
- حرج
2 ortak ayet · Haric içiden geçilmesi zor ağaçlık yer demektir
- حشر
3 ortak ayet · Haşr : Bir araya toplanıp hareketli halde bulunan küçük…
- ضلل
5 ortak ayet · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
- عقل
3 ortak ayet · Akledersiniz
- مرض
2 ortak ayet · “Bürde” gocuk demektir
Geçtiği ayetler(30)
… أَتَّبِعُ إِلَّا مَا يُوحَى إِلَيَّ قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الْأَعْمَى وَالْبَصِيرُ أَفَلَا تَتَفَكَّرُونَ
KörDe ki: Size, Allah’ın hazineleri benim yanımdadır, demiyorum. Ben, gaybı da bilmem. Ve size bir melek olduğumu da söylemiyorum. Ben; bana vahyolunandan başkasına uymam. De ki: Hiç görenle görmeyen bir olur mu? Hiç düşünmüyor musunuz?
… يَمْلِكُونَ لِأَنْفُسِهِمْ نَفْعًا وَلَا ضَرًّا قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الْأَعْمَى وَالْبَصِيرُ أَمْ هَلْ تَسْتَوِي الظُّلُمَاتُ وَالنُّورُ أَمْ جَعَلُوا …
KörDe ki: Göklerin ve yerin Rabbı kimdir? Allah’tır de. Yoksa O’nu bırakıp kendilerine bir fayda ve zararı olmayan veliler mi edindiniz? de. De ki: Hiç körle gören bir olur mu? Yahut karanlık ile aydınlık bir midir? Yoksa, Allah gibi yaratması olan ortaklar buldular da yaratmaları birbirine mi benzettiler? De ki: Her şeyi yaratan, Allah’tır. Ve O; Vahid ve Kahhar’dır.
لَيْسَ عَلَى الْأَعْمَى حَرَجٌ وَلَا عَلَى الْأَعْرَجِ حَرَجٌ وَلَا عَلَى الْمَرِيضِ …
KörKöre bir sorumluluk yoktur. Topala da bir sorumluluk yoktur. Hastaya da bir sorumluluk yoktur. Kendi evlerinizde veya babalarınızın evlerinde veya annelerinizin evlerinde veya erkek kardeşlerinizin evlerinde veya kızkardeşlerinizin evlerinde veya amcalarınızın evlerinde veya halalarınızın evlerinde veya dayılarınızın evlerinde veya teyzelerinizin evlerinde veya anahtarlarına malik olduğunuz yerlerde veya dostlarınızın evlerinde izinsiz yemek yemenizde bir sorumluluk yoktur. Bir arada veya ayrı ayrı yemenizde bir sorumluluk yoktur. Evlere girdiğiniz zaman, Allah katından bereket, sağlık ve güzellik dileyerek kendinize selam verin. Allah
وَمَا يَسْتَوِي الْأَعْمَى وَالْبَصِيرُ
KörKör ile gören eşit olmaz.
وَمَا يَسْتَوِي الْأَعْمَى وَالْبَصِيرُ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَلَا الْمُسِيءُ قَلِيلًا مَا تَتَذَكَّرُونَ
KörKörle gören, inanıp salih amel işleyenlerle kötülük yapan bir değildir. Ne de az düşünüyorsunuz.
لَيْسَ عَلَى الْأَعْمَى حَرَجٌ وَلَا عَلَى الْأَعْرَجِ حَرَجٌ وَلَا عَلَى الْمَرِيضِ …
KörGözü kör olana vebal yok. Topala da vebal yok, hastaya da vebal yok. Kim, Allah’a ve peygamberine itaat ederse; onu altlarından ırmaklar akan cennetlere sokar. Kim de geri kalırsa; onu elim bir azab ile azablandırır.
أَنْ جَاءَهُ الْأَعْمَى
KörKendisine a’ma geldi diye.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | عمي |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Nakıs (lâm harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | بصر, جهل, عمه, غطي, ضلل |
| Zıt Kök | بصر |
| Çekirdek Özet 1 | İki gözün birden görme yetisini bütünüyle yitirmesi, idrak yolunun bir örtü veya perde ile bütünüyle kapanması |
| Çekirdek Özet 2 | Gerçeği gösteren açık deliller karşısında kalbin ve basiretin idrak yeteneğini yitirerek hidayete kapalı hale gelmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Bilişsel ve ahlaki duyu kaybı sonucu varlık düzeni ve vahiy ile bağın kopması, kılavuzsuz ve hedefsiz kalma hali |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca fiziksel organ körlüğüne indirgenip Kur’an’ın asıl hedef aldığı bilinçli basiret körlüğü ve sorumluluktan kaçış boyutunun göz ardı edilmesi |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| عم | Kapsama, bütünü kuşatma, yaygınlaşarak örtme veya derinleşme; nitekim عمم umumileşmeyi, عمر imar edip hayatla doldurmayı, عمق aşağıya doğru kuşatıcı inmeyi, عمه ise şaşkınlıkla bocalama halini ifade eder | ي | Kuşatıcı ve örtücü durumun algı organı ve basiret üzerine kapanarak idrak bağını bütünüyle kesmesi, görme yetisinin sıfırlanması anlamını pekiştirmiştir |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ع | Göz; görme, bilme, kaynak | Algının, görsel temasın ve basiretin merkez noktasını simgeler |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Yoğunluğu, yayılarak kaplamayı ve çevreleyen kuşatıcılığı temsil eder |
| ي | El ve kol; iş, yapma, uzanma | Yönelimi, bir durumun fiilen gerçekleşmesini ve tutunmayı gösterir |
| عمي | Gözün yoğun bir kapalılıkla örtülerek dış dünyayla temasını ve uzanımını yitirmesi | Görme merkezinin kuşatıcı bir kapalılık içine girmesiyle görsel ve zihni erişimin tükenmesi, nesnel gerçeklikle bağın kopması |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İki gözün birden görme yetisini bütünüyle yitirmesi ve yol izlerinin örtülüp belirsizleşmesi; ayrıca ufku tamamen örten koyu ve yoğun bulut kütlesi için العَمَاء denmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | el-Accâc recezinde yolu yordamı, belirgin izleri silinip örtülmüş, kılavuzu bulunmayan ıssız çölü anlatırken bu kökü niteleme olarak kullanmıştır: وبلد عامية أعماؤه |
| Erken Arapça kullanım | İki gözün görmez oluşunu karşılamakla birlikte, özellikle şiddetli sıcakta izlerin silinmesini صكة عمي deyimiyle, basireti tıkayan azgın tutkuları ise الحب يعمي ويصم darb-ı meseliyle ifade etmişlerdir |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab ve Asâsü’l-Belâga.
Sami etimolojik katman
Arapça عمي kökü, genel Sami dil ailesinde görme yoksunluğu, kapalılık ve kararma bildiren ortak semantik tabana dayanır. İbranicede aynı kök ailesiyle bağlantılı olan עמם (amam) biçimi karartmak, örtmek, gizlemek ve anlaşılmaz kılmak anlamlarına gelir. Süryanicede ܥܡܐ (ama / ‘mā) kökü gözün kararması, körleşme ve tutulma durumlarını karşılar. Kökün en ilksel Sami semantik çekirdeği yokluktan ziyade, bir nesnenin ya da duyu merkezinin üzerini kalın bir karanlığın, dumanın veya perdenin bütünüyle kapatmasıdır. Arapçada bu çekirdek, tek gözün kaybını (el-aver) dışarıda bırakacak biçimde iki gözün birden bütünüyle ışıktan yoksun kalmasını ve özellikle kalbin kavrayış yollarının kapanmasını ifade eden zihni bir terime doğru özelleşmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith ve David Cohen semitik kök sözlüğü.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | عمي örtme, sarma ve görmez kılma kökü | İki gözün birden görme melekesini kaybetmesi, yolun belirsizleşmesi ve kalbin gerçeğe kapanması türevlerini doğurmuştur | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice עמם, Süryanice ܥܡܐ | Kararma, sönükleşme, idrak yollarının bir perde veya karanlıkla örtülmesi yönünde ortak anlamsal payda görülür | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik çatı altında örtünme ve kararma kökleri | Işığın kesilmesi veya görme organının üzerinin kapanması imgesiyle paralellik gösterir | Muhtemel |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha ve Brown-Driver-Briggs.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| عمي | Anlamlı | Kör olmak, örtülmek | İki gözün veya basiretin bütünüyle görmez hale gelmesi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| عيم | Anlamlı | Sütsüz kalmak, şiddetli arzu duymak | Bir nimetin yokluğuyla kıvranma ve şiddetle süte muhtaç olma hali | Kur'an'da geçmez; mahrumiyet bağı |
| معي | Anlamlı | Bağırsak, iç organ | Karın boşluğundaki kıvrımlı iç kanallar | Kur'an'da geçer; içsel kanal bağı |
| ميع | Anlamlı | Erimek, akıp yayılmak | Sıvının zemin üzerinde dağılarak belirginliğini yitirmesi | Kur'an'da geçmez; form kaybı ilişkisi |
| يعم | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| يمع | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| عمي | Merkez | İdrak ve görme yoksunluğu | Algının bütünüyle perdelenmesi ve görme organının tamamen işlevsiz kalması | İki gözün veya kalbin gerçeği göremeyecek şekilde büsbütün kapanması |
| بصر | Zıt | Görme ve basiret | Nesneyi ışık altında net biçimde algılama ve mahiyetini kavrama hali | عمي kökünün tam zıddı olup hem dış gözü hem kalp idrakini içerir |
| عمه | Komşu | Şaşkınlık ve bocalama | Hedefsizlik ve ne yapacağını bilemeyerek tereddütle savrulma | عمي görmenin yokluğu iken عمه yol ayrımında yön şaşırmadır |
| غطي | Komşu | Örtme ve perdeleme | Bir nesnenin üzerine örtü çekilerek görünmez kılınması | Görme organının kusurundan ziyade araya giren harici perdeyi öne çıkarır |
| ضلل | Komşu | Yoldan sapma | Doğru güzergâhtan ayrılarak hedeften uzaklaşma | Körlük sebebiyle veya bile isteye rotayı kaybetme durumudur |
| جهل | Komşu | Bilgisizlik ve çiğlik | Gerçeğin bilgisine sahip olmama veya bilgisine aykırı davranma hali | Zihni körlüğün bilgi ve ahlak planındaki tezahürüdür |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | عمي | Kör olmak, basireti kapanmak | Hem fiziksel görme kaybını hem de kalbi kapalılığı kapsayan bütüncül kök | Kesin |
| Latince | Caecitas, Caecus | Körlük, görmezlik | Fiziksel körlüğü ve mecazen zihni körlüğü karşılar; ancak عمي kökündeki kuşatıcı kapalılık hissini tam vermez | Güçlü |
| İngilizce | Blindness, Blind | Körlük, idraksizlik | Hem optik körlüğü hem gerçeği görememe durumunu karşılar; nesnel kapalılığı tam taşımaz | Kesin |
| Almanca | Blindheit, Erblindung | Körlük, basiretsizlik | Görme duyusunun yitimini anlatır; felsefi ve ahlaki boyutu bağlama göre sonradan kazanır | Güçlü |
| Fransızca | Cécité, Aveuglement | Körlük, gerçeğe kapalılık | Fiziksel duyu yitimini ve tutkuların doğurduğu zihni kapalılığı karşılar | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Lane's Arabic-English Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْأَعْمَى | Fiziksel görme engelli kimse | Hukuki sorumluluk, toplumsal muafiyet ve ahlaki muamele bağlamı; örnek ayetler: Nûr 24:61, Abese 80:2 |
| عُمْيٌ / عُمْيًا | Kalp ve basiret körlüğü | Ayetleri inkâr eden, hakikati görmezden gelen inkârcıların zihni durumu; örnek ayetler: Bakara 2:18, İsrâ 17:97 |
| أَعْمَى | Ahiretteki mahrumiyet ve şaşkınlık hali | Dünyada vahiyden yüz çevirenin kıyamet günü delilsiz ve ışıksız haşredilmesi; örnek ayetler: İsrâ 17:72, Tâhâ 20:124 |
| فَعَمِيَتْ | Delillerin ve haberlerin gizlenip kapanması | Hesap gününde mazeretlerin ve haber kapılarının inkârcılara tamamen örtülmesi; örnek ayet: Kasas 28:66 |
| الْعَمَى | Hidayete karşı sapkınlığı tercih etme hali | Semûd kavminin hidayet apaçık dururken körlüğü bilerek yeğlemesi; örnek ayet: Fussilet 41:17 |
| تَعْمَى | Kalp gözünün işlevini yitirmesi | Duyu organı olan gözün değil, göğüslerdeki kalplerin körleştiğinin vurgulanması; örnek ayet: Hac 22:46 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Hidayet, delil ve sorumluluk | Açık delillere rağmen inkâr eden kişinin körlüğünün cebri mi yoksa iradi bir basiret körelmesi mi olduğu meselesi | Hakikati idrak mekanizmasının iradi olarak devre dışı bırakılması |
| Fıkıh | Ehliyet ve mükellefiyet sınırları | Fiziksel görme engelinin ibadet, cihad, şahitlik ve akitlerdeki hukuki muafiyet ve sınırları | Organik duyu kaybının sorumluluğu hafifletici bir mazeret sayılması |
| Tefsir | Temsil ve mecaz tahlili | Göz körlüğü ile kalp körlüğü arasındaki ilişki ve vahyin basiret açıcı niteliği | Duyusal görmeden ahlaki ve zihni idrake geçiş |
| Hadis | Bela, sabır ve ahlak | İki sevgilisini (gözlerini) kaybeden kulun mükâfatı ile nefsin tutkularının insanı kör ve sağır kılması | Nefsi zaafların basireti örtmesi ve fiziksel engele sabrın fazileti |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve hidayet ekseni | Basiret kaybı | Uyarıları yok sayma | İlahi mesajın sunduğu hidayet ışığını reddederek kendini karanlığa mahkûm etme hali | Kesin |
| İlmi | Epistemolojik süreç | Bilişsel kapalılık | Gerçeği çarpıtma | Verileri ve delilleri önyargılar sebebiyle görememe ve anlama yollarını tıkama | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve toplumsal algı | Toplumsal basiretsizlik | Adaletten sapma | İktidarın veya halkın zulmü ve çürümeyi görmezden gelerek çöküşe sürüklenmesi | Güçlü |
| İktisadi | Piyasa ve kaynak yönetimi | İktisadi ufuksuzluk | İsraf ve kriz | Kaynakların tükenişini ve gelir dağılımındaki adaletsizliği fark edemeyip krizi tetikleme | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sensör sinyal kaybı ve bilgi iletim kanalının tıkanması | Bilgi akışını sağlayan alıcıların sıfırlanması sonucu sistemin dış girdilere bütünüyle kapanarak çıktı üretemez hale gelmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Algısal körlük ve bilişsel dogmatizm | Bireyin veya topluluğun kendi inanç kalıpları dışındaki apaçık olguları ve kanıtları algılamayı reddetmesi | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün anlamının salt medikal veya biyolojik bir görme kusuru olarak algılanması ve metinlerdeki ahlaki sorumluluk bağlamından koparılması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Fiziksel organ kaybı bir mazeret sayılırken, asıl tehlikeli körlüğün göğüslerdeki kalbin delilleri idrak edememesi ve bile isteye hidayete göz yumulması oluşu |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İnkârcıların körlüğünün irade dışı bir kusur zannedilmesi ve dolayısıyla ilahi uyarının muhatapta aradığı ahlaki ve zihni sorumluluğun anlaşılamaması |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın bilgi felsefesini inşa eder; görmenin salt göze ait mekanik bir eylem olmadığını, asıl idrak merkezinin kalp olduğunu ve inkârın bir bilgi eksikliği değil iradi bir basiret körlüğü olduğunu gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnkârcıların peygamberlere karşı direncini anlatan kıssalarda, ahiretteki yüzleşme sahnelerinde ve fiziksel engellilerin toplumsal konumunu düzenleyen ahkâm ayetlerinde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hakikatin ulaşmamasını dış faktörlere bağlayan temelsiz savunmaları yıkar; insanın açık deliller karşısında kendi iç idrak kanallarını kasten kapatabileceğini ortaya koyar |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamİki gözün birden dış dünyadan gelen ışığı alamayacak şekilde bütünüyle kapanması ve yol izlerinin örtülerek görünmez hale gelmesi.
- Soyut anlamZihnin, kalbin ve vicdanın açık deliller karşısında iradi ya da fıtri olarak duyarsızlaşması, gerçeği kavrama yetisini yitirerek karanlıkta kalması.
- Sistematik karşılıkBilgi ve hidayet sisteminde girdi kanallarının bilinçli blokajı sonucu oluşan bilişsel yalıtılmışlık ve hedefsizlik hali.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde dış dünyadan ve vahiyden gelen hakikat sinyalini, algı kanalının geçirgenlik katsayısını temsil eder. Basiret perdelendiğinde () algılanan bilgi akışı sıfıra yaklaşır. Bunun sonucunda bilinç ve idrak kümesi , hakikate dair hiçbir yönelim barındırmayan boş bir kümeye dönüşür.