زفر
ز - ف - ر
KÖK- 3 geçiş
- 3 ayet
- 2 sîga
- 13 sözlük
Zefir ağaca konan destek demektir. Bunun yaptığı gıcırtı anlamında kullanılmıştır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Zefir ağaca konan destek demektir. Bunun yaptığı gıcırtı anlamında kullanılmıştır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.424 harfباب الزاي والراء والفاء معهما
ز ر ف، ز ف ر، ف ز ر، ف ر ز مستعملات
زرف:
ناقةٌ زَرُوفٌ: طويلة الرِّجْلين، واسعة الخطو. والزَّرافةُ: دابّةٌ له خَلْق حَسَن عند الله مُسْتَشْنَع عند النّاس، شبه البعير.
وأزرف القوم: أعجلوا في هزيمة وخوف وبحثوه. والزَّرافاتُ. المواكب، وكلُّ جماعةٍ زَرافة قال الحجّاج: "إيّاي وهذه الزَّرافات".
زفر:
الزّفر: الزَّفير، والفعل: يَزْفِرُ، وهو أن يملأ صدره غمّا ثم يزفِر به،
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR922 harfالزَفْرُ: مصدر قولك: زَفَرَ الحِمْلَ يَزْفِرُهُ زَفْراً، أي حَمَله. وأَزْدَفَرَهُ أيضاً. والزَفْرُ بالكسر: الحِمْلُ، والجَمْعُ أَزْفارٌ. والزِفْرُ أيضاً: القِرْبَةُ، ومنه قيل للإماءِ اللَواتي يَحْمِلْنَ القِرَبَ: زَوافِرُ. وزافِرةُ الرجل: أنصارُهُ وعَشيرته. ويقال: هم زافِرَتُهُمْ عند السلطان، أي الذين يقومون بأمرهم. وزافِرةُ السَهْم: ما دون الريش منه. وقال عيسى بن عمر زافِرة السَهْم ما دون
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR6.949 harfز ر ف
زفر ، زرف ، فرز ، فزر ، رزف ، رفز .
فرز : قال أبو عُبيد : فرَزتُ الشيءَ : قسَمْتُه ، وكذلك أَفْرَزْته والفريز : النصيب . قال شمر : سهمٌ مُفْرزٌ ومفروز : معزول ؛ كتبتُه من نسخة الأيادي . والفِرزِ : الفرد . وفي الحديث : ( من أخذ شفعاً فهو له ، ومن أخذ فِرزاً فهو له ) ؛ هذا ذكره الليث . قلت : لا أعرف الفِرز بمعنى الفَرْد ؛ إنّما الفِرْز ما فُرِزَ من النَّصيب المَفْروز لصاحبه ، واحداً كان أو
ز ر ف زفر ، زرف ، فرز ، فزر ، رزف ، رفز . فرز : قال أبو عُبيد : فرَزتُ الشيءَ : قسَمْتُه ، وكذلك أَفْرَزْته والفريز : النصيب . قال شمر : سهمٌ مُفْرزٌ ومفروز : معزول ؛ كتبتُه من نسخة الأيادي . والفِرزِ : الفرد . وفي الحديث : ( من أخذ شفعاً فهو له ، ومن أخذ فِرزاً فهو له ) ؛ هذا ذكره الليث . قلت : لا أعرف الفِرز بمعنى الفَرْد ؛ إنّما الفِرْز ما فُرِزَ من النَّصيب المَفْروز لصاحبه ، واحداً كان أو اثنين . وقال أبو عمرو : الفَرْز : فُرْجَة بين جَبَلين . وقال غيرُه : هو موضع مطمئنّ من رَبْوَتَيْن ؛ وقال رؤبة : كم جاوَزَتْ مِنْ حَدَبٍ وفَرْزِ فزر : أبو عبيد عن أبي زيد : الفِزْرُ من الضَّأْن : ما بين العَشَرَة إلى الأربعين . قال شمر : الصّبة ما بين العشر إلى الأربعين من المعزى . ثعلب عن ابن الأعرابي : الفِزْرُ : ابن البَبْر ، وبنْتُه الفِزْرَة . قال : أُنْثَاهُ الفَزارة ، والبَبْرُ يقال له : الْهَدَبَّس . قال أبو عمر : وأَنشدنا المبرّد : ولقد رأيتُ هَدَبَّساً وفَزارةً والفِزْرُ يَتْبَعُ فِزْرَهُ كالضَّيْوَنِ قال أبو عمرو : سألتُ أبا العبّاس عن البيتِ فلم يَعْرِفه ، وهذه الحروف ذَكَرها اللّيث في كتابه ، وهي كلُّها صحيحة . أَقْرَأَنا المنذريُّ لأبي عُبَيد فيما قرأ عَلَى ابن الهيثم ، قال ابن الكلبيّ : من أمثالهم في ترك الشيء : لا أفعل ذلك مِعْزَى الفِزْر ، قال : والفِزْر هو سعدُ بنُ زيد مناةَ ابنِ تميم . قال : وكان وَافَى الموسمَ بمِعزَى فأنهَبَهَا هناك ، فتفرّقتْ في البلاد ، فمعناهم في مِعْزَى الْفِزْرِ أن يقولوا : حتى تَجتمعَ تلك ، وهي لا تَجتمِع الدَّهرَ كلَّه . قال ابنُ الكلبيّ : إنَّما سُمِّيَ الفِزْرُ لأنّه قال : من أَخَذَ منها واحدةً فهي له ، لا يُؤخذ منها فِزْر وهو الاثنان . قال أبو عُبيد : وقال أبو عُبيدة نحوَ هذا الحديث ، وإلاّ أنّه قال : الفِزْر هو الجَدْي نفسُه . وقال المنذريّ : قال أبو الهيثم : لا أعرِفُ قولَ ابن الكلبيّ هذا . قلتُ أَنا : وما رأيتُ أحداً يَعْرِفه . ثعلب عن ابن الأعرابيّ : الفَزْرُ : الفَسْخ والفَزَر : ريح الحَدَبة . ويقال : فَزَرْتُ الجُلَّة وأَفْزَرْتها وفَزَّرتَها : إذا فَتَّتَّها . أبو عُبَيد عن أبي عَمْرو : رجلٌ أَفْزَر : هو الّذي في ظَهْرِه عُجْرة عظيمة . شمر : الفَزْرُ : الكَسْر . قال : وكنت بالبادية فرأيتُ قِباباً مضروبة فقلت لأعرابيّ : لِمَنْ هذه القِباب ؟ فقال : لبني فَزارة فَزَرَ اللَّهُ ظهورَهم . فقلت : ما تَعني به ؟ فقال : كَسَرَ الله . وقال اللّيث : الفُزُور : الشُّقوق والصُّدوع . وتَفزَّرَ الثوبُ وتَفَزَّر الحائِطُ : إذا تَشَقَّق . قال ؛ والفِزْرُ : هَنَةٌ كنَبْخَةٍ تَخْرُج في مَغْرِز الفَخِذ دُوَيْنَ مُنتهَى العانة كغُدَّةٍ من قرحةٍ تخرج باليد أو جِراحة . وقال ابن شُمَيل : الفازِر : الطريقُ تَعلُو النِّجَافَ والقُورَ فتَفْرِزُها كأنّها تَخُدُّ في رؤوسِها خُدُوداً ، تقول : أَخذْنا الفازِرَ ، وأَخذنا في طريقٍ فازِر ، وهو طريقٌ أَثَّرَ في رؤوس الجبال وفَقَرها . ويقال : فَزَرْتُ أنفَ فلانٍ فزراً ، أي : ضربته بشيء فشققته ، فهو مَفْزُورُ الأنْف . وفي الحديث : كان سَعْدٌ مَفْزُورَ الأنْف . وقال بعضُ أهلِ اللُّغة : الفَرْزُ قريبٌ من الفَزْرِ ، تقول : فَرَزْتُ الشيْءَ من الشيْء ، أي : فصلته . وتكلَّمَ فلانٌ بكلامٍ فارِزٍ ، أي : فَصَلَ به بين أمرين . قال : ولسانٌ فارِزٌ : بيِّنٌ فاصل ، وأنشَد : إنِّي إذا ما نَشَرَ المُنَاشِرُ فرَّجَ عن عِرْضِي لِسَانٌ فارِزُ ويقال : فرزت الشيءَ من الشيء ، وأفرزته لغتان جيدتان جاء بهما أبو عُبيد في باب فعلت وأفعلت بمعنى واحد . وقال أبو زيد : قال القُشَيْرِيّ : يُقال للقُرْصَةِ : فِرْزَة ، وهي النَّوْبَة . وقال اللّيث : الفارِزة : طريقةٌ تأخذ في رَمْلة في دَكادِكَ ليِّنة ، كأنّها صَدْع من الأرض مُنقاد طويلٌ خِلْقَة ؛ والفِرزانُ معروف ، فرزان الشّطرنج ، وجمعه فرازين . زرف رزف : ثعلب عن ابن الأعرابيّ : زَرَف يَزرِف زُرُوفاً ، وزَرَف يَزرِف زَرِيفاً : إذا دناه منه ، وقال لَبيد : بالغُراباتِ فَزَرّا فاتِها فبِخِنزِيرٍ فأطرافِ حُبَلْ أي : ما دنا منها . قال : وأزْرَفَ وأَزلَف : إذا تَقدَّم . وأَزْرَف : إذا اشتَرَى الزَّرافة . قال : وهي الزُّرافة والزَّرافة ، والفتحُ والتخفيف أفصَحُها . وقال اللّيث : الزرافة : اشْتُرقا وبَلَنْق . أبو عبيد عن القَنانيّ : أتَوني بزَرّافتهم : يعني بجَماعتهم . وقال : وغيرُه القَنانيّ مخفّف الزرافة ، والتّخفيف أجوَد ، ولا أحفَظُ التشديد عن غيره . وقال ابن الأعرابيّ : أَزْرَف وأرْزَف : إذا تقدم . وروى عنه : رَزَفَ . أبو العبّاس : زَرَفتُ إليه وأرَزَفْتُ : إذا تقدّمت إليه ، وأنشَد : تُضَحِّي رُوَيْداً وتُمسِي زَرِيفَا وقال أبو عبيد فيما أقرأني الإياديّ له : رَزَفَتِ الناقةُ : أسرَعتْ . وأزْرَفْتها أنا : أَخْبَيْتُها في السَّير . ورواه الصرّام عن شمر : زَرَفَت وأزرَفْتُها ، الزاي قبل الراء . وقال اللّيث : ناقةٌ زَرُوف : طويلةُ الرِّجلين واسعةُ الخَطْو . قال : وأَزْرَف القومُ إزْرافاً : إذا أُعجلوا في هزيمة أو نحوها . أبو عبيد عن الأصمعيّ : زَرِف الجُرحُ يَزرَفُ زَرَفاناً : إذا انتَقَض ونُكِس . وقال غيرُه : خِمْسٌ مُزَرِّف : مُتْعِبٌ ، وقال مُلَيْح : يَسيرُ بها للقَومِ خِمْسٌ مُزَرِّف زفر : قال اللّيث : الزَّفْر والزَّفير : أن يَملأ الرجلُ صَدرَه غَمّاً ثم يَزْفِرُ به . والشَّهِيق : مَدُّ النَّفَس ثم يَرْمِي به . وقال الفرّاء في قول الله تعالى : ( لَهُمْ فِيهَا زَفِيرٌ وَشَهِيقٌ ) ( هود : 106 ) ، الزَّفير : أوّل نَهِيق الحمار وشبهِه ، والشَّهِيقُ آخرُه . وقال الزّجاج : الزَّفِير من شَديد الأَنين وقَبيحِه . والشَّهِيق : الأنينُ الشديدُ المرتفع جدّاً . وقال اللّيث : المزفورُ من الدّوابُ : الشديدُ تلاحم المفَاصِل . وتقول : ما أشَدّ زَفْرَةَ هذا البعير ، أي : هو مَزْفُور الحَلق . وقال أبو عُبيدة : يقال للفَرسِ : إنه لعظيمُ الزُّفْرة ، أي : عظيمُ الجوف ، وقال الجَعْدِيّ : خِيطَ على زَفْرَةٍ فتَمَّ وَلَمْ يَرْجِع إلى دِقّةٍ ولا هَضَمِ يقول : كأنَّه زافِرٌ أبداً من عظم جَوْفه ، فكأنَّه زَفَرَ فَخِيطَ على ذلك . وقال ابن السكّيت في قول الرّاعي يصف إبلاً : حُوزيةٌ طُوِيَتْ على زَفَراتها طَيَّ القَنَاطِرِ قد نَزَلْنَ نُزُولا فيه قولان : أحدُهما : كأنّها زَفَرَتْ ثم خَلِقتْ على ذلك ، والقول الآخَر : الزَّفْرَة : الوَسَط ، والقَناطِرُ الأزَج . شمر : الزُّفَر من الرِّجال : القَوِيُّ على الحمالاتِ ، يقال : زفَر وازْدَفَرْ : إذا حمل . وقال الكُمَيت : رِئابُ الصُّدوع غِياثُ المَضو عِ لأمَتُكَ الزُّفَرُ النَّوْفَلُ وفي الحديث : أنّ امرأةً كانت تَزْفِر القِرَب يومَ خَيْبر تسقي الناسَ ، أي : تَحمِل القِرب المملوءَة ماءً . وقال الليث : الزِّفْر : القِرْبة . والزّافر : الّذي يُعِين على حَمْل القِرْبة ، وأَنشَد : يا بنِ الّتي كانت زماناً في النَّعَمْ تَحمِل زَفْراً وتَؤُولُ بالغَنَمْ وقال آخر : إذا عَزَبوا في الشاءِ عَنّا رأَيتَهمْ مَداليجَ بالأزْفارِ مِثْلَ العَواتِقِ والزَّوافِر : الإماء اللّواتي يَزْفِرْن القِرَب . أبو عبيد عن أبي عمرو قال : زافرةُ القومِ أنصارُهم . سلَمَة عن الفرّاء : جاءنا فلان ومعه زافِرَتُه ، يعني رَهْطَه وقومَه . أبو عبيد عن الأصمعيّ قال : ما دُونَ الرِّيش من السَّهم فهو الزّافرة ، وما دُون ذلك إلى وَسَطه فهو المَتْن . وقال ابن شُمَيل : زافرةُ السهم أَسفلُ من النِّصف بقليل إلى النَّصل . أبو الهيثم : الزافرة الكاهل وما يليه . وزفر يزفر : إذا استقى فحمل . وقال أبو عمرو : الزِّفْر : السِّقاء الّذي يَحمِل الراعي فيه ماءَه ، ويقال : للجَمَل الضَّخْم : زَفَر ، وللأسَدَ : زُفَر ، وللرّجل الجَواد : زُفَر . وقال أبو عُبيدة في جُؤْجُؤ الفَرَس : المُزْدَفَر ، وهو الموضع الّذي يَزْفِر منه ، وأَنشَد : ولَوْحُ ذِرَاعَيْنِ في برْكَةٍ إلى جُؤجؤٍ حَسَنِ المُزْدَفَرْ رفز : أهمَلَه الليث . وقرأت في بعض الكُتب شعراً لا أَدرِي ما صحّته : وبلدة للدّاءُ فيها غامِر مَيْتٌ بها العِرْق الصحيحُ الرّافِزُ هكذا قيّده كاتبُه ، وفسّره : رَفَزَ العِرْق إذا ضَرَب . وإن عِرْقه لرَفّاز ، أي : نَبَّاض . قلت : لا أعرف الرَّفّاز بمعنى النَّبّاض ؛ ولعلّه راقِزٌ بالقاف بمعنى راقِص .
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR1.951 harf(باب الزاء والفاء وما يثلثهما)
(زفن) الزاء والفاء والنون ليس عندي أصلاً، ولا فيه ما يُحتاج إليه. يقولون: الزَّفْن: الرَّقْص. ويقولون: الزّيفن(1): الشّديد. وليس هذا بشيء.
(زفي) الزاء والفاء والحرف المعتل يدلّ على خفّةٍ وسُرعة. من ذلك زَفَتِ الرِّيح التُّرابَ، إذا طردَتْهُ عن وجهِ الأرضِ. والزَّفيانُ: شِدَّة هُبوب الريح. ويقال ناقةٌ زَفَيانٌ: سريعة. وقوسٌ زَفيانٌ: سريعة الإرسال للسَّهم. ويقال
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR165 harf- قال: ﴿لهم فيها زفير﴾ [الأنبياء/100]، فالزفير: تردد النفس حتى تنتفخ الضلوع منه، وازدفر فلان كذا: إذا تحمله بمشقة، فتردد فيه نفسه، وقيل للإمام الحاملات للماء: زوافر.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR842 harfز ف ر
رأيته يزفر زفرة الثكلى وله زفير.
وعلى ظهره زفر من الأزفار: حمل ثقيل يزفر منه وقد زفره يزفره: حمله.
ولهم زوافر: إماء يحملن القرب.
ومن المجاز: هم زافرته وزوافره: لعشيرته لأنهم يزفرون عنه الأثقال وهو زافر قومه وزافرتهم عند السلطان: سيدهم وحامل أعبائهم.
ولمجدهم زوافر: أعمدة وأسباب تقويه.
قال الحطيئة: فإن تك ذا عـز حديـث فإنهـم ذوو إرث مجد لم تخنه زوافـره وفرس
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR3.997 harfالزَّفْرُ والزَّفِيرُ: أَن يملأَ الرجل صدره غمّاً ثم هو يَزْفِرُ به، والشهيق (* قوله: «والشهيق إِلخ» كذا بالأَصل ولعل هنا سقطاً). النفس ثم يرمي به. ابن سيده: زَفَرَ يَزْفِرُ زَفْراً وزَفِيراً أَخرج نَفَسَه بعد مَدَّه، وإِزْفِيرٌ إِفْعَيلٌ منه. والزَّفْرَةُ والزُّفْرَةُ: التَّنَفُّسُ. الليث: وفي التنزيل العزيز: لهم فيها زَفِيرٌ وشَهِيقٌ؛ الزفير: أَول نَهيق الحمار وشِبْهِهِ، والشَّهِيقُ: آخِرُه،
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR218 harf* ز ف ر * * الزَّفِيرُ * أول صوت الحمار والشهيق آخره لأن الزفير إدخال النفس والشهيق إخراجه وقد * زَفَرَ * يزفر بالكسر * زَفِيرا * والاسم * الزَّفْرةُ * والجمع زفرات بفتح الفاء لأنه اسم لا نعت وربما سكنها الشاعر للضرورة
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR4.873 harfزفر يزفر، من حد ضرب، زفرا، بالفتح، وزفيرا، كأمير: أخرج نفسه - محركة - بعد مده إياه، كذا في المكم. قال: وإزفير، إفعيل منه. وزفر الشيء يزفره زفرا، بالفتح: حمله،، كازدفره، كذا في الصحاح. وزفر الماء يزفر: استقى فحمل. وفي الحديث أن امرأة كانت تزفر القرب يوم خيبر تسقي الناس أي تحمل القرب المملوءة ماء. وزفرت النار: سمع لتوقدها صوت، وهو زفيرها. والمزدفر والمزفر، والزفرة، بالفتح ويضم: التنفس كذلك، أي
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR9.436 harfزَفَرَ
1 زَفَرَ ذ , aor. زَفِرَ , (S, K,) inf. n. زَفِيرٌ (S, A, K) and رَفْرٌ (K) and اـِزْفِيرٌ, (M, [like اـِرْزِيزٌ, app. an inf. n., or perhaps a simple subst.,]) He drew in his breath to the utmost, by reason of distress: (S:) it originally signifies he drew back his breath vehemently, so that his ribs became swollen out: (Er-Rلghib:) زَفِيرٌ is the beginning of the cry of the ass, (Lth, S,
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.137 harfزَفَرَ
زَفَرَ I ( n. ac. زَفْر 1 , زَفِيْر 25 ),
a. Heaved a deep sigh; drew a breath; began to bray ( ass ).
b. Crackled; sputtered; puffed ( fire ).
c. ( n. ac. زَفْر 1 ), Carried off; drew ( water ).
زَفَّرَ
زَفَّرَ II ,
a. Broke his fast.
b. Talked obscenely.
تَزَفَّرَ
تَزَفَّرَ V ,
a. see II (a) .
اِزْتَفَرَ
اِزْتَفَرَ VIII , ( d ),
a. Carried.
زَفْرَة
زَفْرَة 1t , ( pl.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR14.613 harfزفر
زَفَرَ - يَزْفِرُ - زَفِيْر
زَفَرَ - يَزْفِرُ + الكائن + (الهواءَ): ضد شهق: يُخْرِج الهواء بقوة من مخرج ضيق محدثاً به صوتاً حين يخرج
زَفِيْر: ضد شهيق: على وزن " فـَعيل" اسم فاعل مبالغة بمعنى مفعول من " زَفَرَ - يَزْفِرُ ": صوت الهواء حين يخرج بقوة من مخرج ضيق
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " حركة الغازات بالنفخ والنفث والعصف" ، وهي:
Mücavir kökler8 mücavir (16 toplam)
Geçtiği ayetler(3)
فَأَمَّا الَّذِينَ شَقُوا فَفِي النَّارِ لَهُمْ فِيهَا زَفِيرٌ وَشَهِيقٌ
HırıltıBedbahtlara gelince; onlar, cehennenmdedirler. Orada yüksek sesle solurlar.
لَهُمْ فِيهَا زَفِيرٌ وَهُمْ فِيهَا لَا يَسْمَعُونَ
HırıltıOrada inim inim inleyecekler ve bir şey de işitmeyeceklerdir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | زفر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | شهق, حمل, انن |
| Zıt Kök | روح |
| Çekirdek Özet 1 | Ağır bir yükü veya baskıyı göğüste toplayıp zorlanarak dışarı doğru inleme ve soluma |
| Çekirdek Özet 2 | Ateşin, kahrın ve dayanılmaz ağırlığın etkisiyle göğüsten çıkan şiddetli uğultu ve hırıltılı nefes |
| Çekirdek Özet 3 | Taşıma kapasitesini aşan yükün yapısal gerilime ve sesli bir dışavuruma dönüşmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir iç çekme veya kuru bir hırıltı sayıp arkasındaki ezici yük ve baskı dinamiğini gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| زف | Bir yükün, topluluğun veya rüzgârın sürüklenerek, itilerek ve ses çıkararak hızla harekete geçmesi; زفف kökündeki toplu yürüyüş veya rüzgârın uğultusu | ر | Çekirdeğin taşıdığı akış ve sürtünme hareketine tepe noktası, göğüs kafesi veya sırtta taşınan yükün ağırlığı eklenerek iç gerilimin hırıltılı bir solukla boşalması anlamı pekişmiştir. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ز | Kesici alet | Keskinleşen, sınırına dayanan gerilim ve sürtünme |
| ف | Ağız | Boşluk, nefes kanalı ve sesin dışarı atıldığı açıklık |
| ر | İnsan başı | Üst gövde, göğüs kafesi, taşınan yükün merkezlendiği baş ve omuz hizası |
| زفر | Keskinleşen gerilim ve ağızdan çıkan üst soluk | Göğüste ve sırtta toplanan ezici ağırlığın, göğüs kafesini gererek ağız yoluyla keskin ve zorlu bir nefes halinde dışarı fırlatılması hareketidir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Sırtta taşınan ağır yük (haml), su tulumu taşımak ve göğsün kederle dolup kabarmasından sonra nefesin iniltiyle dışarı salınması; ayrıca hayvanın orta gövdesi ve kaburga kemikleri (zevāfir). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Kutâmî’nin şiirinde toplumun ağır yüklerini sırtlayan ve haksızlığa boyun eğmeyen cömert kabile reisi anlamında «ez-Züfer» kelimesi kullanılmıştır. |
| Erken Arapça kullanım | Hutey’a bir beytinde şerefli bir soyun dayandığı güçlü sütunları ve arka çıkan kabile bağlarını «zevāfir» kelimesiyle nitelemiştir. |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Esâsü’l-Belâga, Lisânü’l-Arab.
Sami etimolojik katman
Arapça زفر kökü, Sami dillerinde ağır bir yükün taşınması, yük altına girme ve buna bağlı olarak ortaya çıkan mekanik veya biyolojik zorlanma sesiyle bağlantılı görünmektedir. Kökün İbranice ve Süryanice doğrudan ses denkliği gösteren yaygın bir nominal kökü sınırlı olmakla birlikte, iç Arapça gelişimde fiziksel yük (zifr/himl), su taşıyıcıları (zevāfir) ve gövdenin yük taşıyan kısımları (atın veya devenin kaburgaları) ile solunum sisteminin derin basınç altında nefesi dışarı püskürtmesi anlamı sıkı bir organik bağ içindedir. Kökün temel anlamsal omurgası, nesnel bir yükün yarattığı gerilimin ya yapısal bir destekle taşınması ya da öznenin içinde birikip dışarıya sarsıcı bir nefes/hırıltı olarak aksetmesidir.
Güven Güçlü
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisânü’l-Arab, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Taşıma ve ses | Sırtta taşınan yük ile göğsün gam ve kederle dolup soluğu dışarı atması şeklindeki iki temel eksen birbiriyle doğrudan nedensel ilişkilidir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Baskı ve soluk matrisi | Yükün altında ezilme, inleme ve sürtünme bildiren köklerle ortak semantik alanda yer alır; müstakil üçlü yapı ağırlıklı olarak Arapçada kristalleşmiştir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik katmanda doğrulanabilir ortak kök tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisânü’l-Arab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| زفر | Anlamlı | Ağır yük taşımak ve iniltili nefes vermek | Göğüste toplanan baskıyı hırıltıyla dışarı atma | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| زرف | Anlamlı | Hızlanmak, öne geçmek | Adımları sıklaştırarak süratle ilerleme, mesafe katetme | Kitābü'l-ʿAyn kaydı: müsta'mel; Kur'an'da geçmez |
| فزر | Anlamlı | Yarıp ayırmak, çatlatmak | Elbisede veya duvarda oluşan yarık, çatlak ve gedik | Kitābü'l-ʿAyn kaydı: müsta'mel; Kur'an'da geçmez |
| فرز | Anlamlı | Ayırmak, seçip belirlemek | Bir şeyi diğerinden sınır çizerek tefrik etme | Kitābü'l-ʿAyn kaydı: müsta'mel; Kur'an'da geçmez |
| رزف | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn kaydı: mühmel; Kur'an'da geçmez |
| رفز | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn kaydı: mühmel; Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| زفر | Merkez | Ağır yük altında nefes püskürtme | Göğüste biriken yoğun keder veya baskıyı zorlanarak hırıltıyla dışarı salma | Basınç altında içten dışa doğru fırlatılan boğuk soluk |
| شهق | Komşu | Nefesi içeri çekme | Soluğu içe doğru tiz ve hıçkırıklı biçimde çekme | Eşek anırmasının sonu gibi nefesin boğaza çekilmesi |
| حمل | Komşu | Yük altına girme | Yalnızca fiziksel veya manevi bir ağırlığı sırtlama olgusu | Nefes veya ses unsuru içermeyen genel taşıma eylemi |
| انن | Komşu | İnleme ve keder sesi çıkarma | Ağrı veya zayıflıktan ötürü çıkarılan kesintili inilti | Göğüs dolumu ve fırlatma hareketi içermeyen zayıf sızlanma |
| روح | Zıt | Rahatlama, ferahlık ve geniş soluk | Sıkışmanın ve yükün kalkmasıyla gelen serinlik ve nefes alma | Baskının ortadan kalkmasıyla göğsün sükûnete kavuşması |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | زفر | Ağır yük ve zorlu nefes | İç basıncın inilti ve hırıltıyla dışarı boşalması | Kesin |
| Latince | Suspirium, gemitus | Derin iç çekiş, inilti | Kederden kaynaklanan nefesi karşılar, ağır yük taşıma boyutunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Deep groaning, wheezing exhalation | Hırıltılı soluk verme, ağır inleme | Nefesin zorla çıkışını verir; kaburga ve sütun desteği anlamını taşımaz | Güçlü |
| Almanca | Tiefes Stöhnen, Röcheln | Derinden inleme, hırıltı | Acı ve keder soluğunu karşılar; kabile yükü veya mekanik taşıma içeriği yoktur | Güçlü |
| Fransızca | Gémissement lourd, râle | Ağır inilti, boğuk hırıltı | Göğsün sıkışarak soluk atmasını ifade eder; haml boyutu eksiktir | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| زَفِيرٌ | Cehennem ehlinin azap altındaki hırıltılı soluğu | Günahkârların kahr ve baskı altında göğüslerinden çıkardıkları zorlu nefes; Hûd 11:106, Enbiyâ 21:100 |
| زَفِيرًا | Cehennem ateşinin uzaktan gelen kaynama ve uğultusu | Azap ateşinin şiddetli öfke ve basınçla çıkardığı gürültülü püskürme; Furkān 25:12 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret halleri ve cehennem azabı | Azabın hem ruhi hem cismani şiddetinin insanın solunum sistemini tıkaması ve ateşin kendi başına bir varlık gibi soluması | Dayanılmaz azabın yarattığı iç basınç ve kahır hali |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Doğrudan bir hüküm terimi olarak fıkıhta yer almaz | Veri bulunamadı |
| Tefsir | Hûd 11:106 ve Furkān 25:12 tefsirleri | Zefir ile şehîk arasındaki fark: zefirin göğsü dolduran nefesi dışarı atma, şehîkin ise nefesi içeri çekme oluşu | Solunum mekanizmasının azap altındaki çift yönlü tıkanması |
| Hadis | Cehennemin nefes alması ve ahiret tasvirleri | Cehennemin yılda iki kez nefes alması ve kıyamet günü azap ehlinin iniltileri | Ateşin öfkesi ve baskısının duyulabilir ses boyutuna dönüşmesi |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Uhrevi ceza ve ilahi kahr | Varlık kapasitesinin iflası | Sorumluluğu taşımayanın nihai kahr altında ezilmesi | Emaneti taşımayan nefislerin hakikat karşısında ezici bir basınca maruz kalması | Kesin |
| İlmi | Termodinamik ve gaz basıncı | Sıkışan enerjinin sesli tahliyesi | İç basıncın tahliye supabından zorla dışarı fırlaması | Kapalı bir hacimde aşırı ısınan ve sıkışan gazın yarattığı gürültülü genleşme | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve kabile dayanışması | Toplumsal yükü sırtlayan liderlik | Zayıfların yükünü üstlenerek toplumu ayakta tutma | Zafir/Züfer nitelemesiyle kabilenin diyet ve borç gibi ağır yüklerini omuzlayan önder | Güçlü |
| İktisadi | Ağır mali yük ve iflas baskısı | Ödenemeyen borcun yarattığı ezilme | Taşıma gücünün üzerinde borçlanmanın üretimi tıkaması | Borç yükü altında ezilen iktisadi yapının nefes alamaz hale gelip çöküş sinyali vermesi | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Basınçlı akışkan dinamiğinde genleşme ve süpersonik şok dalgası | Bir haznede sıkışan akışkanın dış ortama kontrolsüz boşalırken çıkardığı yüksek debili ve türbülanslı basınç dalgası | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Travmatik çaresizlik ve kurumsal tükenmişlik | Bireyin veya kurumun başa çıkamayacağı baskılar karşısında gösterdiği derin çöküş tepkisi ve feryat | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece sıradan bir «hırıltı» veya «inilti» diye çevirip sesin arkasındaki ağır yük, kaburga gerilimi ve basınç dinamiğini yok saymak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök yalnızca insan sesini değil, cehennemin bizzat kendisinin uzak mesafeden duyulan devasa kaynama, öfke ve genleşme sesini de ifade eder |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Cehennem tasvirlerinin fiziksel ve ontolojik şiddetini hafif bir iç çekişe indirgemek; ayetteki dehşetli basınç ve kuşatılmışlık atmosferini kavrayamamak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın azap sahnelerinde insanın bedensel mekanizması ile cehennemin tabiatı arasındaki korkunç uyumu ve yük taşıyamamanın nihai sonucunu tek bir ses tablosuyla somutlaştırması bakımından hayati öneme sahiptir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ahiret hallerini, şakilerin cehennemdeki vaziyetini ve cehennemin uzaktan algılanan dehşetini anlatan eskatolojik ayet gruplarında (Hûd, Enbiyâ, Furkān sureleri) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Azabın pasif bir üzüntüden ibaret olduğu algısını yıkar; azabın göğsü patlatırcasına sıkıştıran aktif, ezici ve nefes vermeyi dahi ızdıraba dönüştüren bir basınç olduğunu ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamTaşınması güç ağır bir yükün altında ezilen göğsün keder ve baskıyla dolup soluğu hırıltıyla dışarı fırlatması.
- Soyut anlamTaşıma kapasitesini aşan yükün veya kahrın varlık üzerinde kurduğu ezici basıncın tahammül sınırını aşarak feryat ve şok dalgası halinde dışa vurulması.
- Sistematik karşılıkBir sistemin taşıyıcı sınırlarının üzerindeki basınca maruz kalarak yapısal bütünlüğünü kaybetmesi ve tükeniş sinyali vermesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde sisteme veya göğse etki eden anlık basınç ve kahrı, sistemin taşıma ve dayanma kapasitesini, dışa salım katsayısını, ise hacimdeki havanın veya sıkışan enerjinin iç basıncın etkisiyle zorlanarak dışarı doğru boşalma hızını temsil eder. Basınç kapasiteyi aştığında (), sistem nefesi zorunlu ve hırıltılı bir fırlatma hareketiyle tahliye eder.