زفر
ز - ف - ر
KÖK- 3 geçiş
- 3 ayet
- 2 sîga
- 13 sözlük
Zefir ağaca konan destek demektir. Bunun yaptığı gıcırtı anlamında kullanılmıştır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Zefir ağaca konan destek demektir. Bunun yaptığı gıcırtı anlamında kullanılmıştır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.424 harfباب الزاي والراء والفاء معهما
ز ر ف، ز ف ر، ف ز ر، ف ر ز مستعملات
زرف:
ناقةٌ زَرُوفٌ: طويلة الرِّجْلين، واسعة الخطو. والزَّرافةُ: دابّةٌ له خَلْق حَسَن عند الله مُسْتَشْنَع عند النّاس، شبه البعير.
وأزرف القوم: أعجلوا في هزيمة وخوف وبحثوه. والزَّرافاتُ. المواكب، وكلُّ جماعةٍ زَرافة قال الحجّاج: "إيّاي وهذه الزَّرافات".
زفر:
الزّفر: الزَّفير، والفعل: يَزْفِرُ، وهو أن يملأ صدره غمّا ثم يزفِر به،
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR922 harfالزَفْرُ: مصدر قولك: زَفَرَ الحِمْلَ يَزْفِرُهُ زَفْراً، أي حَمَله. وأَزْدَفَرَهُ أيضاً. والزَفْرُ بالكسر: الحِمْلُ، والجَمْعُ أَزْفارٌ. والزِفْرُ أيضاً: القِرْبَةُ، ومنه قيل للإماءِ اللَواتي يَحْمِلْنَ القِرَبَ: زَوافِرُ. وزافِرةُ الرجل: أنصارُهُ وعَشيرته. ويقال: هم زافِرَتُهُمْ عند السلطان، أي الذين يقومون بأمرهم. وزافِرةُ السَهْم: ما دون الريش منه. وقال عيسى بن عمر زافِرة السَهْم ما دون
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR6.949 harfز ر ف
زفر ، زرف ، فرز ، فزر ، رزف ، رفز .
فرز : قال أبو عُبيد : فرَزتُ الشيءَ : قسَمْتُه ، وكذلك أَفْرَزْته والفريز : النصيب . قال شمر : سهمٌ مُفْرزٌ ومفروز : معزول ؛ كتبتُه من نسخة الأيادي . والفِرزِ : الفرد . وفي الحديث : ( من أخذ شفعاً فهو له ، ومن أخذ فِرزاً فهو له ) ؛ هذا ذكره الليث . قلت : لا أعرف الفِرز بمعنى الفَرْد ؛ إنّما الفِرْز ما فُرِزَ من النَّصيب المَفْروز لصاحبه ، واحداً كان أو
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR1.951 harf(باب الزاء والفاء وما يثلثهما)
(زفن) الزاء والفاء والنون ليس عندي أصلاً، ولا فيه ما يُحتاج إليه. يقولون: الزَّفْن: الرَّقْص. ويقولون: الزّيفن(1): الشّديد. وليس هذا بشيء.
(زفي) الزاء والفاء والحرف المعتل يدلّ على خفّةٍ وسُرعة. من ذلك زَفَتِ الرِّيح التُّرابَ، إذا طردَتْهُ عن وجهِ الأرضِ. والزَّفيانُ: شِدَّة هُبوب الريح. ويقال ناقةٌ زَفَيانٌ: سريعة. وقوسٌ زَفيانٌ: سريعة الإرسال للسَّهم. ويقال
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR165 harf- قال: ﴿لهم فيها زفير﴾ [الأنبياء/100]، فالزفير: تردد النفس حتى تنتفخ الضلوع منه، وازدفر فلان كذا: إذا تحمله بمشقة، فتردد فيه نفسه، وقيل للإمام الحاملات للماء: زوافر.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR842 harfز ف ر
رأيته يزفر زفرة الثكلى وله زفير.
وعلى ظهره زفر من الأزفار: حمل ثقيل يزفر منه وقد زفره يزفره: حمله.
ولهم زوافر: إماء يحملن القرب.
ومن المجاز: هم زافرته وزوافره: لعشيرته لأنهم يزفرون عنه الأثقال وهو زافر قومه وزافرتهم عند السلطان: سيدهم وحامل أعبائهم.
ولمجدهم زوافر: أعمدة وأسباب تقويه.
قال الحطيئة: فإن تك ذا عـز حديـث فإنهـم ذوو إرث مجد لم تخنه زوافـره وفرس
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR3.997 harfالزَّفْرُ والزَّفِيرُ: أَن يملأَ الرجل صدره غمّاً ثم هو يَزْفِرُ به، والشهيق (* قوله: «والشهيق إِلخ» كذا بالأَصل ولعل هنا سقطاً). النفس ثم يرمي به. ابن سيده: زَفَرَ يَزْفِرُ زَفْراً وزَفِيراً أَخرج نَفَسَه بعد مَدَّه، وإِزْفِيرٌ إِفْعَيلٌ منه. والزَّفْرَةُ والزُّفْرَةُ: التَّنَفُّسُ. الليث: وفي التنزيل العزيز: لهم فيها زَفِيرٌ وشَهِيقٌ؛ الزفير: أَول نَهيق الحمار وشِبْهِهِ، والشَّهِيقُ: آخِرُه،
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR218 harf* ز ف ر * * الزَّفِيرُ * أول صوت الحمار والشهيق آخره لأن الزفير إدخال النفس والشهيق إخراجه وقد * زَفَرَ * يزفر بالكسر * زَفِيرا * والاسم * الزَّفْرةُ * والجمع زفرات بفتح الفاء لأنه اسم لا نعت وربما سكنها الشاعر للضرورة
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR4.873 harfزفر يزفر، من حد ضرب، زفرا، بالفتح، وزفيرا، كأمير: أخرج نفسه - محركة - بعد مده إياه، كذا في المكم. قال: وإزفير، إفعيل منه. وزفر الشيء يزفره زفرا، بالفتح: حمله،، كازدفره، كذا في الصحاح. وزفر الماء يزفر: استقى فحمل. وفي الحديث أن امرأة كانت تزفر القرب يوم خيبر تسقي الناس أي تحمل القرب المملوءة ماء. وزفرت النار: سمع لتوقدها صوت، وهو زفيرها. والمزدفر والمزفر، والزفرة، بالفتح ويضم: التنفس كذلك، أي
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR9.436 harfزَفَرَ
1 زَفَرَ ذ , aor. زَفِرَ , (S, K,) inf. n. زَفِيرٌ (S, A, K) and رَفْرٌ (K) and اـِزْفِيرٌ, (M, [like اـِرْزِيزٌ, app. an inf. n., or perhaps a simple subst.,]) He drew in his breath to the utmost, by reason of distress: (S:) it originally signifies he drew back his breath vehemently, so that his ribs became swollen out: (Er-Rلghib:) زَفِيرٌ is the beginning of the cry of the ass, (Lth, S,
زَفَرَ 1 زَفَرَ ذ , aor. زَفِرَ , (S, K,) inf. n. زَفِيرٌ (S, A, K) and رَفْرٌ (K) and اـِزْفِيرٌ, (M, [like اـِرْزِيزٌ, app. an inf. n., or perhaps a simple subst.,]) He drew in his breath to the utmost, by reason of distress: (S:) it originally signifies he drew back his breath vehemently, so that his ribs became swollen out: (Er-Rلghib:) زَفِيرٌ is the beginning of the cry of the ass, (Lth, S, A, Er-Rلghib,) and of the like, (Lth,) and is generally used in this sense; (Er-Rلghib;) and شَهِيقٌ is the ending thereof; (Lth, S, A, Er-Rلghib;) for the former is the drawing in of the breath, and the latter is the sending it forth: (Lth, S:) or the verb signifies he sent forth his breath, after prolonging it: (M, K:) or he sent forth his breath with a prolonged sound: [i. e., he sighed, or uttered a long sigh, or sighed vehemently; or he groaned:] or he filled his chest, by reason of grief, and then sent forth his breath: (TA:) or he breathed, raising his voice, like one moaning, or in grief. (Har p. 20.) ― -b2- [Hence,] زَفَرَتِ النَّارُ (assumed tropical:) The fire made a sound to be heard from its burning, or its fierce burning: (K:) and this [sounding] is termed زَفِيرٌ. (TA.) [See also حَدْمٌ; where زَفْرٌ, its inf. n., is expl., on the authority of AZ, as signifying The flaming, or blazing, of fire.] And البَحْرُ يَزْفِرُ بِتَمَوُّجِهِ (tropical:) [The sea makes a roaring by its tumultuousness]. (A, TA.) ― -b3- زَفَرَتِ الأَرْضُ (assumed tropical:) The land put forth its plants, or herbage. (TA.) -A2- زَفَرَ, aor. زَفِرَ , (S, A, K,) inf. n. زَفْرٌ; (S, K;) and ↓ ازدفر; (S, K;) He carried, (S, A, K,) a thing, (K,) or a load, or burden, (S, A,) as, for ex., a filled water-skin. (TA.) You say, يَزْفِرُونَ عَنْهُ الأَثْقَالَ [They bear, or carry, or take off from him, and carry, his burdens]. (A.) ― -b2- He drew, (K, TA,) and carried, (TA,) water. (K, TA.)
2 زَفَّرَ see the next paragraph.
تزفّر 5 تزفّر ذ occurs in the Saheeh of El-Bukhلree as meaning تَخَبَّطَ [q. v.]: but El-Jelلl says, in the Towsheeh, that this is not known in the language of the Arabs. (MF.) -A2- [Freytag explains it as meaning He ate fat food, breaking the fast; like ↓ زفّر; (which latter generally means, in the present day, he rendered greasy;) but this I believe to be post-classical. See De Sacy's Chrest. Ar., sec. ed., i. 270.]
8 اـِزْتَفَرَ see 1, near the end of the paragraph.
زِفْرٌ زِفْرٌ ذ A load, or burden, syn. حِمْلٌ, (S, A, K,) on the back, (K,) or on the head, that is heavy, and in consequence of which the bearer breathes vehemently, or groans (يَزْفِرُ): (A:) pl. أَزْفَارٌ. (S, A.) ― -b2- A [water-skin of the kind called] قِرْبَة: (S, K:) a skin in which a pastor carries his water: pl. as above. (TA.) ― -b3- The apparatus of a traveller, (K,) comprising the water-skin &c. (TA.) ― -b4- A lamb; syn. حَمَلٌ: so in the Bلri'. (K.) This signification and that of حِمْلٌ are both correct. (TA.)
زَفَرٌ زَفَرٌ ذ A prop of a tree. (K, TA.) -A2- [In modern Arabic, it means Grease, greasy food, or flesh-meat: app. from the Pers. زَفَرْ or زَفْر, signifying “ filth: ” and hence, obscenity. Hence also the vulgar epithet زِفِر (app. for زَفِرٌ), meaning Greasy: and foul, or filthy: and obscene. See 5.]
زُفَرٌ زُفَرٌ ذ (tropical:) A sea, (K,) that makes a roaring, (يَزْفِرُ,) by reason of its tumultuousness. (TA.) ― -b2- (tropical:) A river containing much water, (K,) so that it resembles a sea. (TA.) ― -b3- (tropical:) A large gift, (K,) as likened to a sea. (TA.) ― -b4- (tropical:) A liberal man; likened to a sea that makes a roaring, (يَزْفِرُ,) by reason of its tumultuousness; (A;) as also ↓ زَافِرَةٌ. (TA.) ― -b5- One who carries loads, or burdens; meaning, who has strength to carry water-skins. (K.) [See also زَافِرَةٌ.] ― -b6- (assumed tropical:) One who has power to bear responsibilities. (Sh, S. *) ― -b7- Hence, (assumed tropical:) A lord, master, chief, or the like: (S:) or, for the same reason, a great lord, or the like; (TA;) as also ↓ زَافِرَةٌ. (K, TA.) ― -b8- (assumed tropical:) A courageous man. (K, * TA.) ― -b9- (assumed tropical:) A lion. (K.) ― -b10- See also زَافِرَةٌ, in three places: ― -b11- and زَفِيرٌ.
زَفْرَةٌ زَفْرَةٌ ذ A drawing-in of the breath to the utmost, by reason of distress: (S:) [or a drawing-back of the breath vehemently, so that the ribs become swollen out: (see 1:)] or an emission of the breath after prolonging it; as also ↓ زُفْرَةٌ and ↓ مُزْدَفَرٌ and ↓ مُزَفَّرٌ, (K, TA,) or ↓ مُزْفَرٌ, (as in a copy of the K,) and ↓ مُزَفَّرَةٌ: (CK, but omitted in the TA and in my MS. copy of the K:) [or an emission of the breath with a prolonged sound; i. e., a sigh, or a long or vehement sigh; or a groan: or an emission of the breath after filling the chest with it by reason of grief: (see, again, 1:)] pl. زَفَرَاتٌ, because it is a subst., not an epithet; but sometimes, by poetic license, زَفْرَاتٌ. (S.) El-Jaadee says, يَرْجِعْ عَلَى دِقَّةٍ وَلَاهَضَمِ خِيطَ عَلَىزَفْرَةٍ فَتَمَّ وَلَمْ meaning As though he were sewed up after a drawing-in of the breath to the utmost, by reason of distress, so that he seemed to be constantly so drawing in his breath, on account of the largeness of his belly, [and did not become restored to slenderness nor lankness of the belly.] (S.) And another says, فَتَسْتَرِيحُ النَّفْسُ مِنْ زَفْرَاتِهَا [And the soul finds rest from its drawing-in of the breath to the utmost, by reason of distress; or from its sighs, &c.]. (S.) ― -b2- Also, ↓ all the words above mentioned, [A man] breathing [in the manner above described]; syn. مُتَنَفِّسٌ; [unless this be a mistranscription for مُتَنَفِّسٌ meaning the place of (such) breathing; as seems probable from the forms of more than one of these words, and from what follows, and also from an explanation of مُزْدَفَرٌ, below.] (K, TA.) ― -b3- Also زَفْرَةٌ (K, TA) and ↓ زُفْرَةٌ (S, K, * TA [but not the other words mentioned above, as is implied in the CK,]) The middle (S, K) of a thing, (K,) or of a horse: (S:) or the chest, or belly: pl. of the former, زَفَرَاتٌ. (TA.) One says, ↓ اـِنَّهُ لَعَظِيمُ الزُّفْرَةِ Verily he is great in the middle: (S, TA:) or in the chest, or belly. (TA.) ― -b4- One says also, of a camel, or other beast, مَا أَشَدَّ زَفْرَتَهُ, meaning How strong is the knitting together of his joints! (TA.)
زُفْرَةٌ زُفْرَةٌ ذ : see زَفْرَةٌ, in four places.
زَفِيرٌ زَفِيرٌ ذ A calamity; a misfortune; (S, K;) as also ↓ زُفَرٌ. (TA.)
زَافِرٌ زَافِرٌ ذ One who [carries or] helps to carry loads, or burdens: (TA:) and زَوَافِرُ [pl. of ↓ زَافِرَةٌ] female slaves that carry water-skins (S) or [other] loads, or burdens. (TA.) ― -b2- See also the next paragraph.
زَافِرَةٌ زَافِرَةٌ ذ : see what next precedes. ― -b2- Also (assumed tropical:) A bulky camel; (K;) and so ↓ زُفَرٌ: (Sgh, K:) because he carries loads, or burdens. (TA.) ― -b3- (assumed tropical:) The كَاهِل [or withers, or upper portion of the back, next the neck,] with what is next to it. (TA.) [Because loads are borne upon it.] ― -b4- (assumed tropical:) The side, or angle, (رُكْن,) of a building, (K,) upon which it [mainly] rests, or is supported: pl. زَوَافِرُ. (TA.) [Hence the expression] لِمَجْدِهِمْ زَوَافِرُ (tropical:) Their glory has props that strengthen it. (A, K. *) ― -b5- (tropical:) A man's aiders, or assistants, (S, TA,) and his kinsfolk, or tribe, syn. عَشِيرَة, (S, A, K,) as also زَوَافِرُ; because they bear his burdens: (A:) his aiders, or assistants, and particular friends. (TA.) You say, هُمْ زَافِرَتُهُمْ عِنْدَ السُّلْطَانِ (tropical:) They are the persons who undertake and perform their business with the Sultلn. (S.) And قَوْمِهِ ↓ هُوَ زَافِرُ, and زَافِرَتُهُمْ, also, عِنْدَ السُّلْطَانِ, (tropical:) He is the chief of his people, and the bearer of their burdens, with the Sultلn. (A.) See also زُفَرٌ, in two places. ― -b6- (assumed tropical:) A company, or congregated body, (K,) of men; (TA;) as also ↓ زُفَرٌ. (K, * TA.) ― -b7- (assumed tropical:) An army; or a collected portion thereof; or a troop of horse; syn. كَتِيبَةٌ, as also ↓ زُفَرٌ. (K.) ― -b8- (tropical:) [A rib: pl. زَوَافِرُ.] You say فَرَسٌ شَدِيدُ الزَّوَافِرُ (tropical:) A horse having strong ribs. (A.) ― -b9- (tropical:) A bow: (K:) pl. زَوَافِرُ: (A:) so called as being likened to a rib: (TA:) [or perhaps from its sound.] ― -b10- (assumed tropical:) The part of an arrow exclusive of the feathers: (S, K:) or the part exclusive of two thirds, next the head: ('Eesà Ibn-'Omar, S, K:) or the part from a little below the head to the head: (ISh:) or about a third part of an arrow, and of a spear. (TA.) [Perhaps so called from its sound.] -A2- أُمُّ زَافِرَةٍَ The بَبْرَة [or female of the بَبْر]. (T in art. ام.)
أَزْفَرُ أَزْفَرُ ذ A horse large in the sides: (K:) or in the ribs of the sides: or in the chest, or belly: or in the middle: (TA:) pl. زُفْرٌ. (K.) ― -b2- الزَّفْرَآءُ, used as a subst., The pudendum; like المَعْطَآءُ; syn. السَّوْءَةُ. (IAar, TA in art. معط.)
مُزَفَّرٌ مُزَفَّرٌ ذ , or مُزْفَرٌ, and مُزَفَّرَةٌ: see زَفْرَةٌ, in two places.
مَزْفُورٌ مَزْفُورٌ ذ A beast, (K,) or camel, (TA,) having his joints strongly knit together. (K, TA.) You say also, هُوَ مَزْفُورُ الخَلْقِ [He is strongly compacted in make]. (TA.)
مُزْدَفَرٌ مُزْدَفَرٌ ذ The part of the breast (جُؤْجُؤ) of a horse from which the breathing termed زَفِير [see 1] proceeds. (AO, O, K.) ― -b2- See also زَفْرَةٌ, in two places.
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.137 harfزَفَرَ
زَفَرَ I ( n. ac. زَفْر 1 , زَفِيْر 25 ),
a. Heaved a deep sigh; drew a breath; began to bray ( ass ).
b. Crackled; sputtered; puffed ( fire ).
c. ( n. ac. زَفْر 1 ), Carried off; drew ( water ).
زَفَّرَ
زَفَّرَ II ,
a. Broke his fast.
b. Talked obscenely.
تَزَفَّرَ
تَزَفَّرَ V ,
a. see II (a) .
اِزْتَفَرَ
اِزْتَفَرَ VIII , ( d ),
a. Carried.
زَفْرَة
زَفْرَة 1t , ( pl.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR14.613 harfزفر
زَفَرَ - يَزْفِرُ - زَفِيْر
زَفَرَ - يَزْفِرُ + الكائن + (الهواءَ): ضد شهق: يُخْرِج الهواء بقوة من مخرج ضيق محدثاً به صوتاً حين يخرج
زَفِيْر: ضد شهيق: على وزن " فـَعيل" اسم فاعل مبالغة بمعنى مفعول من " زَفَرَ - يَزْفِرُ ": صوت الهواء حين يخرج بقوة من مخرج ضيق
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " حركة الغازات بالنفخ والنفث والعصف" ، وهي:
Mücavir kökler8 mücavir (16 toplam)
Geçtiği ayetler(3)
فَأَمَّا الَّذِينَ شَقُوا فَفِي النَّارِ لَهُمْ فِيهَا زَفِيرٌ وَشَهِيقٌ
HırıltıBedbahtlara gelince; onlar, cehennenmdedirler. Orada yüksek sesle solurlar.
لَهُمْ فِيهَا زَفِيرٌ وَهُمْ فِيهَا لَا يَسْمَعُونَ
HırıltıOrada inim inim inleyecekler ve bir şey de işitmeyeceklerdir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | زفر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | شهق, حمل, انن |
| Zıt Kök | روح |
| Çekirdek Özet 1 | Ağır bir yükü veya baskıyı göğüste toplayıp zorlanarak dışarı doğru inleme ve soluma |
| Çekirdek Özet 2 | Ateşin, kahrın ve dayanılmaz ağırlığın etkisiyle göğüsten çıkan şiddetli uğultu ve hırıltılı nefes |
| Çekirdek Özet 3 | Taşıma kapasitesini aşan yükün yapısal gerilime ve sesli bir dışavuruma dönüşmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir iç çekme veya kuru bir hırıltı sayıp arkasındaki ezici yük ve baskı dinamiğini gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| زف | Bir yükün, topluluğun veya rüzgârın sürüklenerek, itilerek ve ses çıkararak hızla harekete geçmesi; زفف kökündeki toplu yürüyüş veya rüzgârın uğultusu | ر | Çekirdeğin taşıdığı akış ve sürtünme hareketine tepe noktası, göğüs kafesi veya sırtta taşınan yükün ağırlığı eklenerek iç gerilimin hırıltılı bir solukla boşalması anlamı pekişmiştir. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ز | Kesici alet | Keskinleşen, sınırına dayanan gerilim ve sürtünme |
| ف | Ağız | Boşluk, nefes kanalı ve sesin dışarı atıldığı açıklık |
| ر | İnsan başı | Üst gövde, göğüs kafesi, taşınan yükün merkezlendiği baş ve omuz hizası |
| زفر | Keskinleşen gerilim ve ağızdan çıkan üst soluk | Göğüste ve sırtta toplanan ezici ağırlığın, göğüs kafesini gererek ağız yoluyla keskin ve zorlu bir nefes halinde dışarı fırlatılması hareketidir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Sırtta taşınan ağır yük (haml), su tulumu taşımak ve göğsün kederle dolup kabarmasından sonra nefesin iniltiyle dışarı salınması; ayrıca hayvanın orta gövdesi ve kaburga kemikleri (zevāfir). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Kutâmî’nin şiirinde toplumun ağır yüklerini sırtlayan ve haksızlığa boyun eğmeyen cömert kabile reisi anlamında «ez-Züfer» kelimesi kullanılmıştır. |
| Erken Arapça kullanım | Hutey’a bir beytinde şerefli bir soyun dayandığı güçlü sütunları ve arka çıkan kabile bağlarını «zevāfir» kelimesiyle nitelemiştir. |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Esâsü’l-Belâga, Lisânü’l-Arab.
Sami etimolojik katman
Arapça زفر kökü, Sami dillerinde ağır bir yükün taşınması, yük altına girme ve buna bağlı olarak ortaya çıkan mekanik veya biyolojik zorlanma sesiyle bağlantılı görünmektedir. Kökün İbranice ve Süryanice doğrudan ses denkliği gösteren yaygın bir nominal kökü sınırlı olmakla birlikte, iç Arapça gelişimde fiziksel yük (zifr/himl), su taşıyıcıları (zevāfir) ve gövdenin yük taşıyan kısımları (atın veya devenin kaburgaları) ile solunum sisteminin derin basınç altında nefesi dışarı püskürtmesi anlamı sıkı bir organik bağ içindedir. Kökün temel anlamsal omurgası, nesnel bir yükün yarattığı gerilimin ya yapısal bir destekle taşınması ya da öznenin içinde birikip dışarıya sarsıcı bir nefes/hırıltı olarak aksetmesidir.
Güven Güçlü
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisânü’l-Arab, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Taşıma ve ses | Sırtta taşınan yük ile göğsün gam ve kederle dolup soluğu dışarı atması şeklindeki iki temel eksen birbiriyle doğrudan nedensel ilişkilidir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Baskı ve soluk matrisi | Yükün altında ezilme, inleme ve sürtünme bildiren köklerle ortak semantik alanda yer alır; müstakil üçlü yapı ağırlıklı olarak Arapçada kristalleşmiştir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik katmanda doğrulanabilir ortak kök tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisânü’l-Arab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| زفر | Anlamlı | Ağır yük taşımak ve iniltili nefes vermek | Göğüste toplanan baskıyı hırıltıyla dışarı atma | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| زرف | Anlamlı | Hızlanmak, öne geçmek | Adımları sıklaştırarak süratle ilerleme, mesafe katetme | Kitābü'l-ʿAyn kaydı: müsta'mel; Kur'an'da geçmez |
| فزر | Anlamlı | Yarıp ayırmak, çatlatmak | Elbisede veya duvarda oluşan yarık, çatlak ve gedik | Kitābü'l-ʿAyn kaydı: müsta'mel; Kur'an'da geçmez |
| فرز | Anlamlı | Ayırmak, seçip belirlemek | Bir şeyi diğerinden sınır çizerek tefrik etme | Kitābü'l-ʿAyn kaydı: müsta'mel; Kur'an'da geçmez |
| رزف | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn kaydı: mühmel; Kur'an'da geçmez |
| رفز | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn kaydı: mühmel; Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| زفر | Merkez | Ağır yük altında nefes püskürtme | Göğüste biriken yoğun keder veya baskıyı zorlanarak hırıltıyla dışarı salma | Basınç altında içten dışa doğru fırlatılan boğuk soluk |
| شهق | Komşu | Nefesi içeri çekme | Soluğu içe doğru tiz ve hıçkırıklı biçimde çekme | Eşek anırmasının sonu gibi nefesin boğaza çekilmesi |
| حمل | Komşu | Yük altına girme | Yalnızca fiziksel veya manevi bir ağırlığı sırtlama olgusu | Nefes veya ses unsuru içermeyen genel taşıma eylemi |
| انن | Komşu | İnleme ve keder sesi çıkarma | Ağrı veya zayıflıktan ötürü çıkarılan kesintili inilti | Göğüs dolumu ve fırlatma hareketi içermeyen zayıf sızlanma |
| روح | Zıt | Rahatlama, ferahlık ve geniş soluk | Sıkışmanın ve yükün kalkmasıyla gelen serinlik ve nefes alma | Baskının ortadan kalkmasıyla göğsün sükûnete kavuşması |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | زفر | Ağır yük ve zorlu nefes | İç basıncın inilti ve hırıltıyla dışarı boşalması | Kesin |
| Latince | Suspirium, gemitus | Derin iç çekiş, inilti | Kederden kaynaklanan nefesi karşılar, ağır yük taşıma boyutunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Deep groaning, wheezing exhalation | Hırıltılı soluk verme, ağır inleme | Nefesin zorla çıkışını verir; kaburga ve sütun desteği anlamını taşımaz | Güçlü |
| Almanca | Tiefes Stöhnen, Röcheln | Derinden inleme, hırıltı | Acı ve keder soluğunu karşılar; kabile yükü veya mekanik taşıma içeriği yoktur | Güçlü |
| Fransızca | Gémissement lourd, râle | Ağır inilti, boğuk hırıltı | Göğsün sıkışarak soluk atmasını ifade eder; haml boyutu eksiktir | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| زَفِيرٌ | Cehennem ehlinin azap altındaki hırıltılı soluğu | Günahkârların kahr ve baskı altında göğüslerinden çıkardıkları zorlu nefes; Hûd 11:106, Enbiyâ 21:100 |
| زَفِيرًا | Cehennem ateşinin uzaktan gelen kaynama ve uğultusu | Azap ateşinin şiddetli öfke ve basınçla çıkardığı gürültülü püskürme; Furkān 25:12 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret halleri ve cehennem azabı | Azabın hem ruhi hem cismani şiddetinin insanın solunum sistemini tıkaması ve ateşin kendi başına bir varlık gibi soluması | Dayanılmaz azabın yarattığı iç basınç ve kahır hali |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Doğrudan bir hüküm terimi olarak fıkıhta yer almaz | Veri bulunamadı |
| Tefsir | Hûd 11:106 ve Furkān 25:12 tefsirleri | Zefir ile şehîk arasındaki fark: zefirin göğsü dolduran nefesi dışarı atma, şehîkin ise nefesi içeri çekme oluşu | Solunum mekanizmasının azap altındaki çift yönlü tıkanması |
| Hadis | Cehennemin nefes alması ve ahiret tasvirleri | Cehennemin yılda iki kez nefes alması ve kıyamet günü azap ehlinin iniltileri | Ateşin öfkesi ve baskısının duyulabilir ses boyutuna dönüşmesi |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Uhrevi ceza ve ilahi kahr | Varlık kapasitesinin iflası | Sorumluluğu taşımayanın nihai kahr altında ezilmesi | Emaneti taşımayan nefislerin hakikat karşısında ezici bir basınca maruz kalması | Kesin |
| İlmi | Termodinamik ve gaz basıncı | Sıkışan enerjinin sesli tahliyesi | İç basıncın tahliye supabından zorla dışarı fırlaması | Kapalı bir hacimde aşırı ısınan ve sıkışan gazın yarattığı gürültülü genleşme | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve kabile dayanışması | Toplumsal yükü sırtlayan liderlik | Zayıfların yükünü üstlenerek toplumu ayakta tutma | Zafir/Züfer nitelemesiyle kabilenin diyet ve borç gibi ağır yüklerini omuzlayan önder | Güçlü |
| İktisadi | Ağır mali yük ve iflas baskısı | Ödenemeyen borcun yarattığı ezilme | Taşıma gücünün üzerinde borçlanmanın üretimi tıkaması | Borç yükü altında ezilen iktisadi yapının nefes alamaz hale gelip çöküş sinyali vermesi | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Basınçlı akışkan dinamiğinde genleşme ve süpersonik şok dalgası | Bir haznede sıkışan akışkanın dış ortama kontrolsüz boşalırken çıkardığı yüksek debili ve türbülanslı basınç dalgası | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Travmatik çaresizlik ve kurumsal tükenmişlik | Bireyin veya kurumun başa çıkamayacağı baskılar karşısında gösterdiği derin çöküş tepkisi ve feryat | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece sıradan bir «hırıltı» veya «inilti» diye çevirip sesin arkasındaki ağır yük, kaburga gerilimi ve basınç dinamiğini yok saymak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök yalnızca insan sesini değil, cehennemin bizzat kendisinin uzak mesafeden duyulan devasa kaynama, öfke ve genleşme sesini de ifade eder |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Cehennem tasvirlerinin fiziksel ve ontolojik şiddetini hafif bir iç çekişe indirgemek; ayetteki dehşetli basınç ve kuşatılmışlık atmosferini kavrayamamak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın azap sahnelerinde insanın bedensel mekanizması ile cehennemin tabiatı arasındaki korkunç uyumu ve yük taşıyamamanın nihai sonucunu tek bir ses tablosuyla somutlaştırması bakımından hayati öneme sahiptir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ahiret hallerini, şakilerin cehennemdeki vaziyetini ve cehennemin uzaktan algılanan dehşetini anlatan eskatolojik ayet gruplarında (Hûd, Enbiyâ, Furkān sureleri) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Azabın pasif bir üzüntüden ibaret olduğu algısını yıkar; azabın göğsü patlatırcasına sıkıştıran aktif, ezici ve nefes vermeyi dahi ızdıraba dönüştüren bir basınç olduğunu ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamTaşınması güç ağır bir yükün altında ezilen göğsün keder ve baskıyla dolup soluğu hırıltıyla dışarı fırlatması.
- Soyut anlamTaşıma kapasitesini aşan yükün veya kahrın varlık üzerinde kurduğu ezici basıncın tahammül sınırını aşarak feryat ve şok dalgası halinde dışa vurulması.
- Sistematik karşılıkBir sistemin taşıyıcı sınırlarının üzerindeki basınca maruz kalarak yapısal bütünlüğünü kaybetmesi ve tükeniş sinyali vermesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde sisteme veya göğse etki eden anlık basınç ve kahrı, sistemin taşıma ve dayanma kapasitesini, dışa salım katsayısını, ise hacimdeki havanın veya sıkışan enerjinin iç basıncın etkisiyle zorlanarak dışarı doğru boşalma hızını temsil eder. Basınç kapasiteyi aştığında (), sistem nefesi zorunlu ve hırıltılı bir fırlatma hareketiyle tahliye eder.