زلم

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ز-ل-م2 sîga, 44 mücavir kök, 2 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.رديوقذرجسزلمنصبهللخنقخمصبِالْأَزْلَامِنطحخمر

KökSîga 2Ayet 2Sure 1Mücavir 44

▶ Ağı aç (3B)

زلم

ز - ل - م

KÖK
  • 2 geçiş
  • 2 ayet
  • 2 sîga
  • 12 sözlük

Kumar oku (Şans aracı, zar gibi) demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Kumar oku (Şans aracı, zar gibi) demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.630 harf
باب الزاي واللام والميم معهما ز ل م، ز م ل، ل ز م، ل م ز مستعملات زلم: الزُّلَمُ، والزَّلَمُ، وجمعه: أزلام، وهي القِداح التي لا ريش لها، كانت العرب تَسْتَقْسِمُ بها عند الأمور إذا همّ بها أحدهم، مكتوبٌ عليها: افْعَلْ لا تَفْعَلْ، قال: فرمى فأخطأه وجال كأنّه زَلَم على الأماعز مِنْعَبُ أي: سريعٌ، والزَّلَمَةُ تكون للمِعْزَى متعلّقة في حلوقها كالقُرْط، فإذا كانت في الأُذُن فهي زَنَمة والنَّعْتُ:
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.185 harf
يقال: هو العبدُ زُلَّمَةً وزُلَمَةً، وزَلْمَةً وزَلَمَةً. أي قُدَّ قَدَّ العبد. وقال الكسائي: أي حَقَّاً. قال اللحياني: يقال ذلك في النّكرة، وكذلك في اَمَةِ. قال: يقال هو العبد زُلَّماً يا فتى، أي قدَّاً أو حَذْواً. ويقال للمرأة التي ليست بطويلة: امرأةٌ مُزَلَّمَةٌ، مثل مُقَذَّذَةٍ. ورجلٌ مُزَلَّمٌ ومُقَذَّذٌ، إذا كان مخفَّف الهيئة. قال: ويقال قِدْحٌ مُزَلَّمٌ وزَليمٌ، أي طُرٌّ وأُجيدَ قَدُّهُ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR7.938 harf
ز ل م زلم ، زمل ، لزم ، لمز ، ملز : مستعملة . زلم : قول الله جلّ وعزّ : ( وَأَنْ تَسْتَقْسِمُواْ بِالاَزْلاَمِ ذاَلِكُمْ فِسْقٌ ) ( المائدة : 3 ) ، أما الاستقسام فقد مَرَّ تفسيرُه في كتاب القاف ، وأمَّا الأَزْلام : فهي قِداحٌ كانت لقُريش في الجاهليّة ، مكتوبٌ على بعضِها الأمْر ، وعلى بعضها النَّهي : اِفعَلْ ولا تَفْعَل ، قد زُلِّمَتْ وسُوِّيتْ ووُضِعتْ في الكعبة يقوم لها سَدَنَةُ البيت ، فإذا
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR4.965 harf
(باب الزاء واللام وما يثلثهما) (زلم) الزاء واللام والميم أصلٌ يدل على نَحَافةٍ ودِقّة في ملاسة. وقد يشذّ عنه الشيء. فالأصل الزَّلَمْ والزُّلَم: قِدْح يُسْتَقْسَمُ به. وكانوا يفعلون ذلك في الجاهليّة، وحُرِّمَ ذلك في الإسلام، بقولـه جلّ ثناؤه: ﴿وَأَنْ تَسْتَقْسِمُوا بالأَزْلاَم﴾ [المائدة 3]. فأمَّا قول لبيد: * تَزِلُّ عن الثَّرَى أزلامُها ([1]) * فيقال إنّه أراد أظلاف البقرة؛ وهذا على التشبيه.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR816 harf
ز ل م إستقسموا بالأزلام وهي القداح‏.‏ والزلم والقلم واحد‏.‏ ‏"‏ وأن تستقسموا بالأزلام ‏"‏ ‏"‏ إذ يلقون أقلامهم ‏"‏ وهما فعل بمعنى مفعول من زلمه وقلمه إذا قطعه‏.‏ يقال‏:‏ زلم أذنه وأنفه زلماً‏.‏ وهذا العبـد زلمـاً‏:‏ قـداً وتقطيعـاً أي قـده قـدّ العبيـد ويقال‏:‏ زلمة وزلمة‏.‏ وقال رجل من بني سعد لرجل مـن مخـارب‏:‏ إذهـب فأنـت واللـه العبـد زلمـة يعنـي لا شـك فـي عبوديتـك ولـم يخطئك شكل
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR6.074 harf
الزُّلَمُ والزَّلَمُ: القِدْح لا ريش عليه، والجمع أَزْلام. الجوهري: الزَّلَمُ، بالتحريك، القِدْحُ؛ قال الشاعر: بات يُقاسِيها غُلامٌ كالزَّلَمْ، ليس بِراعي إبلٍ ولا غَنَمْ قال: وكذلك الزُّلَمُ، بضم الزاي، والجمع الأَزْلامُ وهي السهام التي كان أَهل الجاهلية يستقسمون بها. وزَلَّمَ القِدْحَ: سوَّاه وليَّنه. وزَلَّمَ الرَّحَى: أَدارها وأَخذ من حروفها؛ قال ذو الرمة: تَفُضُّ الحَصَى عن مُجْمِراتٍ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR135 harf
* ز ل م * * الزَّلَمُ * بفتحتين القدح وكذا * الزُّلَمُ * بضم الزاي والجمع * الأَزْلاَمُ * وهي السهام التي كان أهل الجاهلية يستقسمون بها
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR7.515 harf
| | ( الزَّلَم مُحَرَّكة وكَصُرَد ) ، وهذه | عن كُراع : ( الظِّلْفُ ) ، وخصّ | بَعْضُهم به أَظْلافَ البَقَر ، ( أو ) هو | الزَّمَع ( الَّذي ) هو ( خَلْفَه ) . | | ( و ) الزَّلَم والزُّلَم : ( قِدْحٌ لا رِيشَ | عليه ، و ) هي ( سِهامٌ كانوا | يَسْتَقْسِمون بها في الجاهِلِيَّة ج ) | أي : جمع الكُلّ : ( أَزْلامٌ ) . قال | الله تعالى : ! 2 < وأن تستقسموا بالأزلام ذلكم فسق > 2 ! . قال الأزهريّ : |
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR10.227 harf
زَلَمَ 1 زَلَمَ ذ , (aor. زَلُمَ , inf. n. زَلْمٌ, TK,) He cut off one's nose [and app. anything projecting, or prominent: see 2: and see also 8]. (ISh, K.) ― -b2- (assumed tropical:) He made his gift little, or small, in quantity or amount; (S, K;) [as though he cut off something from it;] in [some of the copies of] the S, [but not so in mine,] ↓ زلّم. (TA.) ― -b3- He filled (S, K) a
Maddenin bağlantısı

زَلَمَ 1 زَلَمَ ذ , (aor. زَلُمَ , inf. n. زَلْمٌ, TK,) He cut off one's nose [and app. anything projecting, or prominent: see 2: and see also 8]. (ISh, K.) ― -b2- (assumed tropical:) He made his gift little, or small, in quantity or amount; (S, K;) [as though he cut off something from it;] in [some of the copies of] the S, [but not so in mine,] ↓ زلّم. (TA.) ― -b3- He filled (S, K) a water-ing-trough, or tank, (S,) or a vessel; (K;) as also ↓ زلّم, inf. n. تَزْلِيمٌ. (AHn, K.)

زلّم السَّهْمَ 2 زلّم السَّهْمَ ذ , (S, K, *) inf. n. تَزْلِيمٌ, (K,) He cut [or pared] the arrow, and made its proportion or conformation, and its workmanship, good: (S:) [he shaped it well:] or he made it even and supple. (K.) And زُلِّمَ is said of anything as meaning Its edges were pared off. (TA.) [Hence,] زلّم الرَّحَى He made the mill-stone round, and took from its edges. (K.) Dhu-r-Rummeh says, كَأَرْحَآءِ رَقْدٍ زَلَّمَتْهَا المَنَاقِرُ [Like the mill-stones of Rakd (a mountain so called) which the picks have rounded by taking from their edges]: he likens the foot of the camel to a mill-stone from the edges of which the مَعَاوِل have taken, (S, TA,) and which they have made even. (TA.) And زَلَّمْتُ الحَجَرَ signifies I cut the stone, and prepared it properly for a millstone. (TA.) ― -b2- See also 1, in two places. ― -b3- زلّم غِذَآءَهُ (assumed tropical:) He made his food, or nutriment, bad, [i. e. fed him ill,] (K, TA,) so that his body became small. (TA.)

اِزْدَلَمَ 8 اِزْدَلَمَ ذ He cut off one's head. (ISh, K.) And He extirpated one's nose. (K.)

زَلْمٌ زَلْمٌ ذ or زُلْمٌ, whence the phrase هُوَ العَبْدُ زَلْمًا: see زَلْمَة.

زَلَمٌ زَلَمٌ ذ and ↓ زُلَمٌ An arrow without a head and without feathers: pl. أَزْلَامٌ: (S, Mgh, Msb, K:) which was applied to those [divining-] arrows by means of which the Arabs in the Time of Ignorance sought to know what was allotted to them: (S, K:) they were arrows upon which the Arabs in the Time of Ignorance wrote “ Command ” and “ Prohibition; ” (Mgh, Msb;) or upon some of which was written “ My Lord hath commanded me; ” and upon some, “ My Lord hath forbidden me; ” (Har p. 465;) or they were three arrows; upon one of which was written “ My Lord hath commanded me; ” and upon another, “ My Lord hath forbidden me; ” and the third was blank; (Bd in v. 4;) and they put them in a receptacle, (Mgh, Msb,) and when any one of them desired to make a journey, or to accomplish a want, (Mgh,) or when he desired to perform some affair, (Msb,) he put his hand into that receptacle, (Mgh, Msb,) and took forth an arrow; (Msb;) and if the arrow upon which was “ Command ” [or “ My Lord hath commanded me ” (Har ubi suprà)] came forth, he went to accomplish his purpose; but if that upon which was “ Prohibition ” [or “ My Lord hath forbidden me ” (Har)] came forth, he refrained; (Mgh, Msb;) and if the blank came forth, they shuffled them a second time: (Bd ubi suprà:) or, as some say, the ازلام were white pebbles, upon which they thus wrote, and by means of which they sought to know what was allotted to them in the manner expl. above: (Har ubi suprà:) or, accord. to Az, the ازلام [were arrows that] belonged to Kureysh, in the Time of Ignorance, upon which were written “ He hath commanded ” and “ He hath forbidden, ” and “ Do thou ” and “ Do thou not; ” they had been well shaped (زُلِّمَتْ) and made even, and placed in the Kaabeh, the ministers of the House taking care of them; and when a man desired to go on a journey, or to marry, he came to the minister, and said, “ Take thou forth for me a زلم; ” and thereupon he would take it forth, and look at it; and if the arrow of command came forth, he went to accomplish that which he had purposed to do; but if the arrow of prohibition came forth, he refrained from that which he desired to do: [it is said that] there were seven of the arrows thus called with the minister of the Kaabeh, having marks upon them, and used for this purpose: (Jel in v. 4:) and sometimes there were with the man two such arrows, which he put into his sword-case; and when he desired to seek the knowledge of what was allotted to him, he took forth one of them. (TA.) Some say that the أَزْلَام are The arrows of the game called المَيْسِر: but this is a mistake. (TA.) The seeking to obtain the knowledge of what is allotted to one by means of the ازلام is forbidden in the Kur v. 4. (TA.) ― -b2- Hence, أَزْلَامُ البَقَرَةِ (tropical:) The legs of the [wild] ox or cow: likened to the arrows called ازلام because of their slenderness: or, accord. to the A, because of their strength and hardness. (TA.) [Hence, likewise,] the former of the two words (زَلَمٌ) signifies also (assumed tropical:) A strong and light or active boy: pl. as above: (TA:) [app. because] a poet likens [such] a boy to an arrow of the kind thus called. (S, TA. *) -A2- Also, both words, (K,) the latter on the authority of Kr, (TA,) A cloven hoof: (K:) accord. to some, peculiarly of the ox-kind: (TA:) or the [projecting] thing that is behind it: (S, K:) pl. as above. (K, * TA.) -A3- And the latter of the same two words, (AA, S,) or each of them, (K,) [The hyrax Syriacus;] one of the [animals called] وِبَار [pl. of وَبْرٌ]: pl. as above. (AA, S, K.)

زُلَمٌ زُلَمٌ ذ : see the next preceding paragraph, throughout.

هُوَالعَبْدُ زَلْمَةً هُوَالعَبْدُ زَلْمَةً ذ and ↓ زُلْمَةً and ↓ زَلَمَةً and ↓ زُلَمَةً, [the last omitted in some copies of the K,] (S, K,) and also with ن in the place of the ل, (S and K in art. زنم) (assumed tropical:) He is one whose proportion, or conformation, (S, K,) or whose cut, (K,) is that of the slave: (S, K:) or he is the slave in truth: (Ks, S:) or he resembles the slave as though he were he: (Lh, K:) it is as though one said, ↓ هو العبد مَزْلُومًا, i. e. he is the slave, being thus created by God, so that every one who looks at him sees the characteristics of the slaves impressed upon him: and it is a prov. applied to him who is low, ignoble, or mean: (Meyd:) [i. e.,] one says thus in disapproval (فى النكرة [i. e. فِى النَّكَرَةِ] or فى النَّكِرَةِ): (Lh: so in different copies of the S:) and in like manner one says of the female slave [هِىَ الأَمَةُ زَلْمَةً &c.]: (Lh, S, K:) As said, هُوَ العَبْدُ زَلْمَةُ, using the nom. case, without tenween; but IAar said, هو العبد زَلْمَةً, using the accus. case, with tenween: so in the handwriting of 'Abd-Es-Selلm El-Basree: (TA:) and accord. to Lh, one says, يَا فَتَى ↓ هٰذَا العَبْدُ زَلْمًا, (so in some copies of the S,) or ↓ زُلْمًا, (so in other copies of the S, and in the TA,) with damm, (TA,) meaning (assumed tropical:) This is the slave in proportion, or conformation, and in cut, O young man: (S, TA:) or, as some say, the meaning is, truly. (TA.)

زُلْمَة زُلْمَة ذ : see the next preceding paragraph.

زَلَمَةٌ زَلَمَةٌ ذ [A kind of wattle]: زَلَمَتَا العَنْزِ means the زَنَمَتَانِ of the she-goat: (K:) or, accord. to Kh, زَلَمَةٌ signifies a certain appertenance of goats; a thing hanging from their حُلُوق [here meaning throats, externally,] like the [kind of ear-ring called] قُرْط; the animal having two of such things: if an appertenance of the ear, it is called زَنَمَةٌ, [q. v.,] with ن. (S, TA.) See also أَزْلَمُ. -A2- See also زَلْمَة.

زُلَمَة زُلَمَة ذ : see زَلْمَة.

زَلِيمٌ زَلِيمٌ ذ : see مُزَلَّمٌ.

نَاىٌ زُلَامِىٌّ نَاىٌ زُلَامِىٌّ ذ : see زُنَامِىٌّ, in art. زنم.

أَزْلَمُ أَزْلَمُ ذ (K) and ↓ مُزَلَّمٌ, (A'Obeyd, K,) as also [أَزْنَمُ and زَنِمٌ and] مُزَنَّمٌ [applied to a camel], (TA,) Having the end of the ear cut, (A'Obeyd, K,) a [portion termed] ↓ زَلَمَة or زَنَمَة being left [hanging] to it: (A'Obeyd, TA:) this is done only to camels of generous race, (A'Obeyd, K,) and to sheep or goats: the fem. of the first is زَلْمَآءُ: (K:) [see also زَنِمٌ: or] أَزْلَمُ, fem. as above, is applied to a goat, as meaning having what are termed زَلَمَتَانِ [dual of زَلَمَةٌ expl. above]. (S.) ― -b2- الأَزْلَمُ الجَدَعُ signifies The mountain-goat; (K;) agreeably with the original meaning; (TA;) and so ↓ المُزَلَّمُ: (K: [in the CK, وَ is erroneously omitted between the words الوَعِلُ and الصَّغِيرُ الجُثَّةِ:]) and الزَّلْمَآءُ signifies The female mountain-goat. (Kr, K.) ― -b3- And also, i. e. الازلم الجذع, (K,) because it is [as though it were] always جَذَع, not becoming old, (TA,) (tropical:) Time, or fortune, (S, K,) that is hard, or rigorous, (K,) in its course, (TA,) abounding with trials (K) and deaths: accord. to Yaakoob, so called because deaths hang upon it, and follow it. (TA.) They said, أَوْدَى بِهِ الأَزْلَمُ الجَذَعُ and الأَزْنَمُ الجَذَعُ, [q. v.] i. e. (assumed tropical:) Time, or fortune, [&c.,] destroyed it; relating to a thing that has gone, and passed, and of which one has despaired. (TA.) [See also art. جذع.] ― -b4- الزَّلْمَآءُ also signifies The female of the hawk kind. (Kr, K.)

مُزَلَّمٌ مُزَلَّمٌ ذ , applied to an arrow, (S, K, TA,) like ↓ زَلِيمٌ, (S, K,) Cut [or pared], (ISk, S,) and made good in its proportion or conformation, and its workmanship: (ISk, S, K:) [well shaped:] or made even and supple: (TA:) and in like manner the former, with ة, applied to a staff (عَصًا). (S.) ― -b2- See also أَزْلَمُ, in two places. ― -b3- Also (i. e. مُزَلَّمٌ) (assumed tropical:) Short [as though cropped] in the tail. (ISk, TA.) ― -b4- (assumed tropical:) Small in body: (K: [in the CK, وَ is erroneously omitted before the words explaining this meaning:]) and so مُزَنَّمٌ: (IAar, TA:) and the former, rendered small in the body by being badly fed: (TA:) or [simply] badly fed. (S.) ― -b5- Applied to a man, (S, TA,) (assumed tropical:) Light, (TA,) or, like مُقَذَّذٌ, made light, (S,) in form, figure, or person: so says ISk: (S, TA:) or (assumed tropical:) short, light, or active, and ظَرِيف [app. as meaning either elegant in form, or clever]; (M, K;) likened to a small arrow: (M:) and, with ة, applied to a woman as meaning (assumed tropical:) not tall; like مُقَذَّذَةٌ. (S.) ― -b6- Applied to a horse, (assumed tropical:) Of middling make; مُقْتَدِرُ الخَلْقِ or مُقْتَدَرُ الخلق: (so in different copies of the K:) thus expl. in the M. (TA.) ― -b7- And (assumed tropical:) Small [or scanted]; applied to a gift. (TA.)

مَزْلُومٌ مَزْلُومٌ ذ : see زَلْمَة.

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR722 harf
زَلَمَ زَلَمَ U ( n. ac. زَلْم 1 ), a. Made a mistake, committed an error. b. Filled. c. Cut, cut off. d. see II (c) . زَلَّمَ زَلَّمَ II , a. Smoothed; polished; rounded ( mill-stone ). b. Spoilt ( food ). c. Gave little to. اِزْتَلَمَ اِزْتَلَمَ VIII , ( d ), a. see I (c) . زَلْمَة زَلْمَة 1t , زُلْمَة 3t , a. Exterior appearance; physiognomy. زَلَم زَلَم 4 , ( pl. أَزْلَاْم
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR17.297 harf
زلم زَلَمَ - يَزْلِمُ - زَلَم - أَزْلام زَلَمَ - يَزلِمُ + كائن + شيئاً: يبريه ويشفيه ويهذبه ويقدده ويجعله ذا حواف دائرية من غير بروزات أو نتوءات زَلَم: على وزن " فـَعـَل": اسم فعل بمعنى مفعول من " زَلَمَ - يَزْلِمُ ": الشيء الذي زُلِم: المبري المهذب ذو الحواف الدائرية من غير بروزات أو نتوءات: وهواصطلاحاً ما يسمى به السهام التي تستعمل
Tamamını oku

Sîgalar(2)

Mücavir kökler44 mücavir (56 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. نصب

    2 ortak ayet · Dikili taş demektir

  2. خنق

    1 ortak ayet · Haneke (Kef) çene demektir

  3. ذكو

    1 ortak ayet · Kestiniz

  4. نطح

    1 ortak ayet · Ve toslanan

  5. وقذ

    1 ortak ayet · Ve vurularak öldürülen

  6. جنف

    1 ortak ayet · Ecnef kambur demektir

  7. خمص

    1 ortak ayet · Hames yumuşak toprağa ayak basılınca toprakta meydana gelen…

  8. خنزر

    1 ortak ayet · Domuz

  9. كمل

    1 ortak ayet · Tam

  10. هلل

    1 ortak ayet · Boğazlandı

  11. ردي

    1 ortak ayet · Taş kırmaya yarayan taş veya aletdir

  12. خمر

    1 ortak ayet · Hamr (hı) : Üzümden yapılan içki, şarap demektir

Geçtiği ayetler(2)

Sîga sayfası: بِالْأَزْلَامِ
  1. … مَا ذَكَّيْتُمْ وَمَا ذُبِحَ عَلَى النُّصُبِ وَأَنْ تَسْتَقْسِمُوا بِالْأَزْلَامِ ذَلِكُمْ فِسْقٌ الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ دِينِكُمْ …

    Zarlar yardımıylaÖlü, kan, domuz eti, Allah’tan başkası adına boğazlananlar, boğularak, vurularak, yuvarlanarak veya sürüklenerek ölen, yırtıcı hayvan tarafından parçalananlar, canları çıkmadan evvel kestiğiniz müstesna, dikili taşlar üzerine kesilenler ve fal oklarıyla kısmet aramanız size haram kılınmıştır. Bunlar fasıklıktır. Bugün, küfredenler sizin dininizden ümitlerini kesmişlerdir. Öyleyse onlardan korkmayın da Ben’den korkun. Bugün, dininizi kemale erdirdim, üzerinize olan nimetimi tamamladım ve size din olarak İslamiyeti beğendim. Her kim ki açlıktan darda kalırsa günaha kaymaksızın (bunlardan yemeğe mecbur olursa) muhakkak ki, Allah Gafur’dur, Rahim’dir.

Sîga sayfası: وَالْأَزْلَامُ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökزلم
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerقسم, قلم, قدح, نبل
Zıt Kökعزم
Çekirdek Özet 1Tıraşlanmış, inceltilmiş, pürüzsüzleştirilip eşitlenmiş tahta veya ok parçası
Çekirdek Özet 2İlahi irade ve meşru bilgiye dayanmaksızın rastlantısal araçlarla kader tayini ve kısmet arayışı
Çekirdek Özet 3Karar alma ve kaynak paylaşımında aklı ve hakkı dışlayıp keyfî kura ve şans mekanizmalarına teslim oluş
Kritik Hata RiskiKelimenin yalnızca Cahiliye dönemine ait arkaik bir putperestlik ritüeli sanılarak evrensel anlamdaki liyakatsiz ve tesadüfi karar mekanizmalarını dışlayan uyarısının gözden kaçırılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
زلKayma, sürtünmesiz hareket etme, pürüzsüzlük sebebiyle yerinde duramama ve sapma; bu çekirdek زلل, زلق, زلف ve زلزل köklerinde kayganlık, hızlı yer değiştirme ve eksenden sapma manalarında görülürمÇekirdekteki kayganlık ve pürüzsüzlük hareketini toplayıcı ve şekillendirici bir nitelemeye dönüştürerek kenarları inceltilip pürüzsüz hale getirilmiş, tüysüz ve yuvarlatılmış nesne kalıbı oluşturur

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
زKesici aletBir nesneyi yontma, fazlalıklarını kesip alma, düzeltme ve biçimlendirme
لÇoban değneği, üvendireBelli bir yöne sevk etme, belirleme, yön tayin etme ve bağlama
مSuAkışkanlık, pürüzsüzlük, toplanma ve homojen bir yüzey kazanma
زلمKesici aletle yontularak pürüzsüzleştirilmiş ve yön tayin etmek üzere bir araya toplanmış belirteçNesnenin kesilip yontularak eşitlenmesi, pürüzsüz kılınması ve ardından bir irade veya kısmet belirleme aracına dönüştürülmesi hareketini kurar

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamYontularak fazlalıkları giderilmiş, pürüzsüzleştirilmiş, tüysüz ve yassı kılınmış küçük tahta çubuk veya ok; keçilerin boynunda sarkan pürüzsüz et parçası ve tırnak arkasındaki çıkıntı
Cahiliye şiiri kullanımıLebîd bin Rebîa bir beytinde yaban sığırının düzgün ve kaygan tırnaklarını bu kökle tasvir etmiştir: تَزِلُّ عن الثَّرَى أزلامُها
Erken Arapça kullanımZû’r-Rimme develerin sert ve düzgünleşmiş tırnaklarını taş kesicilerin yonttuğu değirmen taşlarına benzeterek kökü yontup düzleme manasında kullanmıştır: كأَرْحاءِ رَقْدٍ زَلَّمَتْها المَناقِرُ

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Arapça زلم kökü, merkezi Sami dil sahasında somut nesneleri kesme, yontma, düzeltme ve özel bir şekle sokma eylemleriyle ilişkili bir anlamsal matris sergiler. Kökün asli fiziksel odağı olan "yontulup pürüzsüz hale getirilmiş tahta veya kemik parçası", fal ve kısmet belirleme aracı olarak kullanılan oklara ad olmuştur. Klasik Arapça leksikografisinde kök, yontulmuş nesneleri imleyen قلم kökü ile semantik bir paralellik taşır; nitekim kalem kamışın yontulması, ezlâm ise ok çubuğunun tüysüz ve temrensiz biçimde düzeltilip eşitlenmesidir. Kuzeybatı Sami dillerinde ve İbranicede doğrudan "şans oku" karşılığı yaygın olmayıp, kesme ve şekil verme fiilleri kök akrabalıklarına işaret eder. Erken dönem Sami kültürlerinde kura, kehanet ve kısmet tayini için kullanılan küçük yontulmuş çubuklar, Arap sahasında bu kökle terimleşmiş ve put tapınaklarında (özellikle Hubel nezdinde) uygulanan ritüel araçlarının adı haline gelmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen ve Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönBir nesnenin kenarlarını tıraşlayıp inceltmek, pürüzsüz kılmakKökün fiil kalıbı tahtayı veya oku yontup eşit boya getirmeyi ifade eder; buradan türeyen isim fal oklarını anlatırKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiKesme, kura çubuğu ve pay biçme nesnesiİlgili Sami dillerinde kehanet nesneleri ve işaretli çubuklarla yapılan kura çekimleri bu semantik alana dayanırGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiBelirgin dış kök ilişkisi belgelenmemiştirKökün Afro-Asyatik dış kollara doğrudan geçişi hakkında açık veri bulunmamaktadırMuhtemel

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve HALOT.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
زلمAnlamlıYontulmuş düzgün ok, fal okuFazlalıkları giderilip pürüzsüz kılınmış kura ve fal aracıHedef kök; Kur'an'da geçer
زملAnlamlıYüklenmek, sarıp sarmalamak, hızlı yürümekBir şeyi örtüyle bürümek, ağırlığı tek tarafa vererek taşımakKur'an'da geçer; örtünme ve bürünme boyutu taşır
لزمAnlamlıAyrılmamak, zorunlu ve sürekli olmakBir şeye sımsıkı bağlanmak, peşini bırakmamak, iltizam etmekKur'an'da geçer; zihinsel ve fiili bağ kurar
لمزAnlamlıKaş göz işaretiyle ayıplamak, arkadan çekiştirmekİğneleyici söz ve işaretlerle birini yaralamak, kusur aramakKur'an'da geçer; doğrudan nifak eylemidir
مزلKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıErken sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir
ملزAnlamlıSıyrılmak, kayıp kurtulmak, düzgün olmakBir şeyin pürüzsüzlük sebebiyle elden kayıp gitmesiKur'an'da geçmez; çekirdekteki kayganlıkla akrabadır

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
زلمMerkezYontulmuş fal oku ile kısmet aramaTüysüz ve işaretsiz oklarla tesadüfe veya putun iradesine dayalı karar almaRastlantısal araçla hak veya pay belirleme
قسمKomşuPaylaşma, kısımlara ayırma ve yeminGenel olarak pay etme ve hisse belirleme eylemidir; زلم bu eylemin gayrimeşru aracıdırBütüncül bölme ve adil veya keyfi paylaştırma
قلمKomşuYontulmuş çubuk, yazı ve kura aletiNesnenin kesilip yontulması yönüyle eştir; ancak قلم bilgi ve tespiti hedeflerBilgi kaydı veya meşru kura çekimi aracı
قدحKomşuOksuz çubuk, kura okuKura çekiminde kullanılan okun genel adıdır; زلم ise özellikle fal ve şans için hazırlanmış tüysüz okturKumar ve kura nesnesinin yapısal adı
نبلKomşuSavaş okuHedefe atılmak üzere yapılan temrenli ve tüylü gerçek oktur; زلم ise fırlatılmayan kura okudurAskeri ve savunma amaçlı fırlatma aleti
عزمZıtKesin niyet, irade ve bilinçli kararKişinin akıl, bilgi ve sorumlulukla kendi kararını vermesi; iradeyi dışsal bir oka bırakmamasıİnsani bilinç ve ahlaki sorumluluk temelli karar

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaزلمYontulmuş fal oku, kısmet çubuğuKarar ve paylaşımı tesadüfe bırakan tüysüz ok aracıKesin
LatinceSortes, cleromantiaKura çubukları, kehanet taşlarıGeleceği veya gizli olanı anlamak için çekilen kura nesneleriGüçlü
İngilizceDivination arrows, casting lotsFal okları, kura çekme araçlarıKökün putperestlik bağlamındaki okla kehanet ve şans pratiğini karşılarKesin
AlmancaLosstäbe, WahrsagepfeileKura çubukları, kehanet oklarıKarar alma sürecinde iradeyi kadere veya tesadüfe terk eden araçlarGüçlü
FransızcaFlèches divinatoires, sortsFal okları, şans atışlarıKarar verme sürecindeki irrasyonel ve pagan kura yöntemini belirtirGüçlü

Kaynak Lane’s Lexicon ve Oxford Latin Dictionary.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
اِسْتِقْسَام بِالْأَزْلَامKesilen hayvan etlerinin paylaştırılmasında veya önemli kararlarda şans oklarıyla kısmet aramaHaram kılınan yiyecekler ve haram fiiller bağlamında ilahi vahyin yerine şansa tabi oluş; Mâide 5:3
اَلْأَزْلَامŞarap, kumar ve dikili taşlarla birlikte şeytan işi birer pislik olarak nitelenen karar ve şans aracıToplumsal fesat, irrasyonel bağımlılık ve ibadetin yozlaşması bağlamı; Mâide 5:90

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamGayb bilgisi ve kader tasavvuruGeleceğin veya gaybın bilgisini ve hayır-şer ayrımını fani nesneler üzerinden tespit etme iddiasının batıllığıŞirke bulaşmış kaderciliğin ve irrasyonel bilgi iddiasının reddi
FıkıhHaram kazanç ve karar yöntemleriEzlâm aracılığıyla et taksimi veya ticari/hukuki girişim başlatmanın fısk ve batıl oluşuMüyesser (kumar) ve cehalet içeren akit ve eylemlerin haramlığı
TefsirCahiliye adetlerinin tahliliKâbe'deki Hubel putunun önündeki yedi okun üzerinde yazan emirler ve bunların dini tahribatıİlah adına yetkisiz karar üretmenin ve hurafenin tasfiyesi
Hadisİstihare ve teşe’üm yasağıŞans oklarıyla hareket etmenin yasaklanıp yerine akıl, istişare ve istihare duasının konulmasıTevekkülün meşru kanallara bağlanıp kehanetin lağvedilmesi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve gayb inancıGayrimeşru kehanet aracıİradeyi puta devretmeTanrı adına sahte hüküm üretme aracını yasaklarKesin
İlmiEpistemoloji ve karar mekanizmasıİrrasyonel veri kaynağıAkıl ve delili iptal etmeSebeplilik ve bilginin yerine kör tesadüfü koymayı engellerKesin
SiyasiYönetim ve kamu kararlarıMeşveret karşıtı yöntemSorumluluktan kaçmaYöneticinin istişare ve liyakat yerine keyfiyete sığınmasını önlerGüçlü
İktisadiMülkiyet ve kaynak dağıtımıŞans ve haksız pay mekanizmasıEmeksiz kazanç sağlamaÜretim ve hakkaniyet dışı piyango mantığını tasfiye ederKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSözde rastlantısal sayı üreteci (pseudo-random selection)Yapılandırılmış ve dışarıdan yönlendirilmiş bir sistemde kararın nesnel algoritmalar yerine rastlantısal bir çıktıya kilitlenmesiGüçlü
Beşeri bilimlerKarar teorisinde irrasyonel tercih (irrational choice under uncertainty)Bireyin veya topluluğun rasyonel risk analizi ve istişare yerine sorumluluğu nesnelere yıkan mekanizmalara teslim olmasıKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiEzlâm ifadesini yalnızca Cahiliye Bedevilerinin tahta oklardan ibaret tarihsel bir oyununa veya putperest adetine hasrederek lafzı müzelik bir nesne gibi algılamak
Kur'an içi daha geniş anlamKarar alma, servet taksim etme, toplumsal rol biçme ve gelecek tasavvuru kurmada aklı, vahyi, hukuku ve adaleti terk edip işi kör talihe ve spekülatif araçlara bağlayan tüm mekanizmaları kapsar
Yanlış anlamanın doğuracağı hataGünümüzdeki piyango, şans oyunları, astrolojik yönlendirmeler ve keyfi kurumsal paylaşımların Kur'an'ın bu yasağı kapsamına girdiğinin fark edilememesi; ayetlerin hitap gücünün zayıflatılması

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın epistemolojik ve ahlaki devrimini; karar alma süreçlerinin kehanetten, tesadüften ve şirke dayalı araçlardan arındırılıp bilgi, adalet ve istişare zeminine nasıl taşındığını açıklar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Yiyecek ve kurban paylaşımlarının düzenlendiği, kumar ve putperest ritüellerin şeytan işi pislik olarak mahkûm edildiği Mâide suresi ahkâm ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Talihe ve şansa dayalı karar vermeyi masum bir gelenek veya eğlence sayma yanılgısını düzeltir; bunun dini planda fısk ve necaset olduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamYontulup kenarları düzeltilmiş, pürüzsüzleştirilip eşit boyuta getirilmiş tüysüz ok veya kura çubuğu.
  • Soyut anlamİnsan iradesinin, aklının ve meşru bilgi kaynaklarının devre dışı bırakılarak kararın ve taksimatın kör şansa, hurafe araçlarına ve irrasyonel mekanizmalara terk edilmesi.
  • Sistematik karşılıkAdalet, liyakat ve istişareye dayalı kurumsal karar yapısının zıddı olan; hak edişi ve tercihi nesnelere ve tesadüflere devreden gayrimeşru dağıtım sistemi.
  • LaTeX modeliD(x)=lim⁡α→0(α⋅I(x)+(1−α)⋅R(z))=R(z)
  • LaTeX açıklamasıModelde D(x), bir mesele hakkındaki karar veya paylaştırma fonksiyonudur. I(x), meşru bilgi, akıl, liyakat ve istişareye dayalı insani iradeyi; R(z) ise dışsal, yontulmuş kura aracı z tarafından üretilen rastlantısal çıktıyı simgeler. Parametre α, akıl ve adaletin karara katılma katsayısıdır. Ezlâm yönteminde meşru bilgi ve irade sıfıra yaklaştığından (α→0), karar tamamen tesadüfi ve gayrimeşru olan R(z) nesnesinin sonucuna indirgenmiş olur. Bu durum Kur'an'ın fısk olarak adlandırdığı sistemik sapmayı formüle eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ز