سبط
س - ب - ط
KÖK- 5 geçiş
- 5 ayet
- 3 sîga
- 12 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Ve oymaklar
Notlarım
Sözlükler(12)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.802 harfباب السين والطاء والباء معهما
ب س ط، س ب ط، ط ب س مستعملات
بسط:
البَسطُ نقيض القَبْض.
والبَسيطةُ من الأرض كالبساط من المَتاع، وجمعه بُسُط.
والبَسْطةُ: الفضيلة على غيرك، قال اللهُ- جلّ وعزَّ-: "وزاده بَسْطةً في العِلْم والجِسم".
والبَسيط: الرجلُ المُنَبسِطُ اللسان، والمَرأة بسيطةٌ، وقد بَسُطَ بَساطةً، والصاد لغةٌ.
وبَسَطَ الينا فلانٌ يَدَه بما نُحِبُّ ونكرهُ.
وانَّه ليَبْسُطني ما بَسَطَكَ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR879 harfشِعْرٌ سَبْطٌ وسِبْطٌ، أي مسترسِلٌ غير جعدٍ. وقد سَبِطَ شعره بالكسر يَسْبَطُ سَبَطاً. ورجلٌ سَبِطُ الشعرِ وسَبِطُ الجسم وسَبْطُ الجسم أيضاً إذا كان حَسَنَ القَدِّ والاستواءِ. قال الشاعر:
فجاءتْ به سَبْطَ العظامِ كأنَّماعِمامتُه بَيْنَ الرجالِ لِـواءُ
وقولهم: مالي أراك مُسْبِطاً، أي مُدَلِّياً رأسَك كالمهتمّ مسترخيَ البدن. وأَسْبَطَ الرجلُ، أي امتدَّ وانْبَسَطَ على الأرض من الضَرب. والتَبْسيط
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR7.702 harfس ط ب
سبط ، سطب ، بسط ، بطس ، طبس ، طسب : ( مستعملة ) .
أهمل الليث : سطب ، وطبس ، وبطس .
سطب : ورَوَى أبو العبّاس عن ابن الأعرابيّ أنّه قال : المساطِب : سنادِينُ الحدّادين .
قال : والمطَاسِب : المِياه السُّدْم ، الواحدة سَدُوم .
وقال أبو زيد : هي المَسْطبة ، وهي المَجَرّة ، ويقال للدّكّان يَقعُد الناسُ عليه : مَسْطَبة ؛ سمعْتُ ذلك من العرب .
بطس : قال الفرّاء : بِطْياسُ : اسمُ موضع على بِنَاءٍ
س ط ب سبط ، سطب ، بسط ، بطس ، طبس ، طسب : ( مستعملة ) . أهمل الليث : سطب ، وطبس ، وبطس . سطب : ورَوَى أبو العبّاس عن ابن الأعرابيّ أنّه قال : المساطِب : سنادِينُ الحدّادين . قال : والمطَاسِب : المِياه السُّدْم ، الواحدة سَدُوم . وقال أبو زيد : هي المَسْطبة ، وهي المَجَرّة ، ويقال للدّكّان يَقعُد الناسُ عليه : مَسْطَبة ؛ سمعْتُ ذلك من العرب . بطس : قال الفرّاء : بِطْياسُ : اسمُ موضع على بِنَاءٍ الجِرْيال والكِرْياس . قال : وكأنّه أعجَميّ . طبس : قال الليث : التَّطبِيس : التّطبين . قال : والطَّبَسَان : كورتان من كُوَر خُراسان . ثعلب عن ابن الأعرابيّ قال : الطَّبْسُ : الأسوَد من كلّ شيء ، والطِّبْسُ : الذِّئب . سبط : قال الله جلَّ وعزَّ : ( وَقَطَّعْنَاهُمُ اثْنَتَىْ عَشْرَةَ أَسْبَاطًا أُمَمًا ) ( الأعراف : 160 ) . أخبرني المنذريّ عن أحمدَ بن يحيى قال : قال الأخفشُ في قوله : ( اثْنَتَىْ عَشْرَةَ أَسْبَاطًا أُمَمًا ( فأنَّثَ لأنه أراد اثنتَيْ عشرةَ فِرْقةً ، ثم أخبر أن الفِرَق أسباطٌ : ولم يجعل العدد واقعاً على الأسْبَاط . وقال أبو العباس : هذا غَلَط ، لا يخرج العَدَد على غير الثاني ، ولكن الفِرَق قبل ثِنْتَيْ عشرة حتى تكون اثنتي عشرة مؤنّثة على ما قبلها ؛ كأنه قال : قَطعناهم فِرَقاً اثنتي عشرة ، فيصحّ التأنيث لما تقدّم . قال قُطرُب : واحدُ الأسْباط سِبْط . يقال : هذه سِبْط ، وهذا سِبْط ، وهؤلاء سِبْط ، جَمْع ، وهي الفِرقة . وقال الفرَّاء : لو قال اثنَيْ عشَرَ سِبْطاً لتذكير السِّبط كان جائزاً . وقال ابن السكّيت : السِّبط : ذَكر ، ولكنّ النيّة والله أعلم ذهبتْ إلى الأُمَم . وقال الزّجاج : المعنى : وقطّعناهم اثنتي عشرةَ فِرْقةَ ) أَسْبَاطًا ( من نعتِ فِرْقة ، كأَنه قال : جعلناهم أسباطاً ، فيكون ) أسباطاً بدلاً من اثنتي عشرةَ ، وهو الوجه . وقوله : أُمَمًا ( من نعت ) أَسْبَاطًا ( . وأخبرني المنذريّ عن أبي العباس أنه قال : الأسباطُ : القبائلُ . قال : والحَسن والحُسين سِبْطا النبيِّ ( صلى الله عليه وسلم ) أي : هما طائفتان منه ؛ قطعتان منه . وقال الزَّجّاج : قال بعضهم : السِّبْطُ : القَرْن الذي يجيء بعد قَرْن . قال : والصحيح أنّ الأسباط في ولد إسحاق عليه السلام بمنزلة القبائل في ولدِ إسماعيل . فولد كلِّ ولد من أولاد يعقوبَ سِبْط ، وولدُ كلِّ ولدٍ من أولاد إسماعيل قبيلة ، وإنما سُمُّوا هؤلاء بالأسباط ، وهؤلاء بالقبائل ليُفْصل بين ولد إسماعيلَ وولد إسحاق عليهما السلام . قال : ومعنى : ولد إسماعيل في القبيلة معنى الجماعة . يقال لكلِّ جماعة من أبٍ واحد : قبيلة . قال : وأما الأسباط فمشتقٌّ من السَّبَط ، والسَّبَطُ : ضَربٌ من الشجر ترعاه الإبل . يُقال : الشجرةُ لها قبائل ، وكذلك الأسباط من السَّبَط ، كأَنّه جعل إسحاق بمنزلة شجرة ، وجعل إسماعيل بمنزلة شجرةٍ أخرى . وكذلك يفعل النَّسَّابون في النسب ، يجعلون الولد بمنزلة الشجرة ، والأولادَ بمنزلة أغصانها . فيقال : طوبَى لفَرْع فلان ، وفلانٌ من شجرة مباركة ، فهذا والله أعلم معنى الأسباط والسِّبْط . وقال الليث : السّبَط : نباتٌ كالثِّيل ، إلاّ أنه يطول وينبُت في الرِّمال ، الواحدة سَبَطة وتُجْمع على الأسباط . قال : والساباط : سَقيفةٌ بين دارَيْن من تحتها طريقٌ نافذ . والسّبِطُ : الشَّعرُ الذي لا جُعُودَةَ فيه . ولغةُ أهلِ الحجاز : رجلٌ سَبِط الشَّعرِ ، وامرأةٌ سَبِطة ، وقد سَبُط شعرُه سُبُوطةً . ويقال للرّجل الطويل الأصابع : إنه لسَبْط الأصابع ، وإذا كان سَمْحَ الكفّين . قيل : إنه لسَبْط اليَدَين والكفّين ، وقال حسان : رُبَّ خالٍ لِيَ لَوْ أَبْصَرْتَهُ سَبِطِ الكَفَّيْن في اليَوْمِ الخَصِرْ وقال أبو زيد : يقال : رجلٌ سَبِط الجِسم بيّن السَّباطة ، وهو طُولُ الأَلْوَاح واستواؤُها مِن قومٍ سِباط . ورجل سَبْطٌ بالمعروف : إذا كان سَهْلاً . وقال شمر : مَطرٌ سَبْط وسَبِط ، أي : متدارِكٌ سَحٌّ ، وسَبَاطتُه سَعتُه وكثرتُه ، وقال القُطاميّ : صافَتْ تَعَمَّجُ أعرافُ السُّيولِ بِه من باكِرٍ سَبِطٍ أو رائحٍ يَبِلِ يريد بالسَّبِط : المطرَ الواسعَ الكثير . وقال أبو العبّاس : سألتُ ابن الأعرابي ما مَعْنَى السِّبْط في كلام العرب ؟ فقال : السِّبْط والسِّبْطان والأَسْباط : خاصّة الأولاد ، أو المُصَاص منهم . ورُوِي عن عائشة أنها كانت تَضرِب اليتيمَ يكونُ في حِجْرِها حتى يُسْبِط ، معنى يُسبِط ، أي : يمتدّ على وَجْه الأرض ساقطاً . أبو عُبَيد عن الأمويّ أنّه قال : أسبط الرجلُ إسباطاً : إذا امتدّ وانبَسَط على الأرض من الضَّرْب ، وأنشد غيره : قد لبِثَتْ من لَذّة الخِلاَط قد أَسبَطتْ وأيُّما إسْباطِ يعني امرأةً أُتِيتْ ، فلمّا ذاقت العُسَيلةَ مدّت نَفْسَها على الأرض . وفي حديث النبيُّ ( صلى الله عليه وسلم ) ( أنّه أَتَى سُباطَة قومٍ فبالَ ثم توضّأ ومَسَح على خُفّيه ) . قال أبو عُبَيد : قال الأصمعي : السُّباطة : نحوٌ من الكُناسة . قال : وقال أبو زيد : يقال للنّاقة إذا ألقَتْ ولدَها قبل أن يستبينَ خَلْقُه : قَدْ سَبَّطَت وغَضَّنَتْ وأَجْهَضَتْ ورَجَعَتْ رِجاعاً . وقال الأصمعي : سبّطت الناقةُ بوَلَدها وسبّغَتْ : إذا ألقَتْه وقد نَبَتَ وبَره قبل التَّمام . وقال اللّيث : سُباط : اسمُ شهرٍ تسمّيه أهلُ الروم شَبَاط ، وهو في فصل الشّتاء ، وفيه يكون تَمامُ اليومِ الّذي تَدُور كُسورُه في السِّنين ، فإذا تمّ ذلك اليومُ في ذلك الشهرِ سَمَّى أهلُ الشأم تلك السّنة عامَ الكَبِيس ، وهم يتيمّنُون به إذا وُلِدَ فيها مولودٌ أو قَدِم قادم من بَلَد . وسَباطٍ : اسمٌ للحمّى مبنيّ على الكسر ، ذكَره الهذَلي في شعرِه . قال : والسَّبَطانةُ : قَناةٌ جَوْفاءُ مَضروبةٌ بالعَقَب يرمى فيها سهامٌ صغارٌ ، تنفخ فيها نَفْخاً فلا تكاد تُخطىء . بسط : قال اللّيث : البَسْطُ : نَقِيضُ القَبْض . والبَسِيطةُ من الأرض كالبِساط من الثِّياب ، والجميع البُسُط . والبَسْطة : الفضيلة ، قال الله جلّ وعزّ : ( وَزَادَهُ بَسْطَةً فِي الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ ) ( البقرة : 247 ) ، وقال الزجّاج : أعلَمهم الله أنّه اصطفاه عليهم ، وزادَه في العِلْم والجِسم بَسْطةً ، وأَعلَمَ أن العِلم الّذي به يجب أن يقع الاختيارُ لا المالَ ، وأعلم أن الزّيادة في الجسم مما يهَيَّبُ به العدوُّ ، فالبَسْطة : الزِّيادة . وقال اللّيث : البَسِيط : الرجل المنبسط اللسان والمرأة بسيطة ، وقد بَسُط بَساطةً . والبَصْطة بالصاد لغةٌ في البَسْطة . ويقال : بسطَ فلان يدَه بما يُحبّ ويَكرَه . ويقال : إنه ليَبْسُطني ما بَسَطك ، ويَقبِضُني ما قبَضك ، أي يسرّني ما سَرَّك ، ويسوءُني ما ساءَك . ورَوَى شعبة عن الحكم قال : في قراءة عبدالله : ( بل يداه بسطان ) ( المائدة : 64 ) ، قال أبو بكر بن الأنباريّ : معنى : ( بُسْطان ) : مَبْسُوطتان . قال : وأخبرني أبو العبّاس عن ابن الأعرابيّ ، عن هشام بن عروة عن أبيه قال : مكتوبٌ في الحِكمة : لِيكنْ وجهُك بُسْطاً تكن أحبَّ إلى الناس ممّن يُعطيهم العطاء . قال : وبِسْطٌ وبُسْط بمعنى مبسوطتين . ورُوِي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( أنه كَتَب لوَفْد كلْب كتاباً فيه : في الهَمُولة الراعية البِسَاط الظؤار في كلّ خمسين من الإبل ناقةٌ غير ذات عَوَارٍ ) . الهَمُولةُ : الإبلُ الراعية . والحمولة : التي يحمل عليها ، والبُساط : جمع بِسْط ، وهي الناقة التي تُرِكت وولدُها لا يمنَع منها ، أو لا تعطف على غيره ، وهي عِنْدَ العرب بِسْط وبَسوط ، وجمعُ بِسْط بُساط ، وجمع بَسوط بُسُط ، هكذا حفظتُه عن العرب ، وقال أبو النّجم : يَدفَع عنها الجوعَ كلَّ مَدفِع خمسون بُسْطاً في خَلايَا أَربَع وأخبرني المنذريّ عن أبي العبّاس عن ابن الأعرابيّ أنه أنشَدَه للمرار الأسدي يصف إبلاً : مَتابِيعُ بُسْط مُتْئِماتٌ رَواجِعٌ كما رَجعتْ في لَيلِها أُمُّ حائلِ قال ابن الأعرابي : بُسْطٌ : بُسطِتْ على أولادِها لا تنقبض عنها . مُتْئِمات : معها حُوار وابن مَخاض ، كأنها وَلدتْ اثنين اثنين من كثرة نَسْلِها . رَواجِع : تَربِع إلى أولادها وتَنزِع إليها . قلت : بَسُوط : فَعُول بمعنى مفعولة ، كما يقال : حَلوب ورَكوب للتي تُحْلَب وتركَب . وبِسْط : بمعنى مبسوطة ، كالطِّحن بمعنى المطحون ، والقِطْف بمعنى المَقْطوف . أبو عُبَيد : البَساط : الأرض العريضة الواسعة . وسمعتُ غير واحد من العرب يقول : بيننا وبين الماء مِيلٌ بِسَاط ، أي : مِيلٌ مَتّاح . وقال الشاعر : ودَوِّ ككفّ المشترِي غيرَ أنه بَساطٌ لأخفاف المَراسِيلِ واسعُ وقال الفرّاء : أرضٌ بَسَاط وبِساط : مستويةٌ لا نَبَك فيها . وأخبرني المنذريّ عن ثعلب عن ابن الأعرابي قال : التبسُّط : التنزُّه يقال : خرج يَتَبَسَّط ، مأخوذ من البَساط ، وهي الأرض ذات الرَّياحين . وقال ابن شميل : البَسَاط والبَسيطة : الأرضُ العريضة . وقال ابن السكيت : فرَش لي فلان فِراشاً لا يَبسُطُني : إذا ضاق عنه ، وهذا فِراشٌ يَبسُطني : إذا كان سابغاً . ابن السكّيت : سِرْنا عَقَبةً جواداً ، وعَقَبةً باسطةً ، وعقبةً حَجُوفاً ، أي : بعيدةَ طويلة . وقال أبو زيد : حَفَر الرجلُ قامةً باسطةً : إذا حَفَرَ مَدَى قامتِه وقد مدَّ يَدَه . وقال غيره : الباسُوط من الأقتاب ضدّ المفروق . ويقال أيضاً : قَتَبٌ مَبْسُوط ، ويُجمع مَباسيط ، كما يُجمع المفروق مَفاريق .
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR9.637 harf(باب السين والباء وما يثلثهما)
(سبت) السين والباء والتاء أصلٌ واحد يدلُّ على راحةٍ وسكون. يقال للسَّير السهل اللّين. سَبْتٌ. قال:
ومطوِيّة الأقرابِ أمّا نَهارُها *** فسَبْتٌ وأما ليلُها فَذَمِيل([1])ثمّ حُمل على ذلك السَّبْت: حلق الرّأس. ويُنشَد في ذلك ما يصحح هذا القياسَ، وهو قولُه:
* يُصبح سكرانَ ويُمسِي سَبْتَا([2]) *
لأنَّه يكون في آخر النهار مُخْثِراً([3]) قليلَ الحركة فلذلك يقال للمتحيِّر
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR426 harf- أصل السبط: انبساط في سهولة، يقال: شعر سبط، وسبط، وقد سبط سبوطا وسباطة وسباطا، وامرأة سبطة الخلقة، ورجل سبط الكفين: ممتدهما، ويعبر به عن الجود، والسبط: ولد الولد، كأنه امتداد الفروع، قال: ﴿ويعقوب والأسباط﴾ [البقرة/136]، أي: قبائل كل قبيلة من نسل رجل، وقال تعالى: ﴿وقطعناهم اثنتي عشرة أسباطا أمما﴾ [الأعراف/160]، والساباط: المنبسط بين دارين. وأخذت فلانا سباط، أي: حمى تمطه، والسباطة خط من قمامة،
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR743 harfس ب ط
هو سبطه وهم أسباطه والحسن والحسين سبطا رسول الله صلى الله تعالى عليه وسلم.
وتقول: كيف يتفق الأسباط والأقباط.
ويقال: قبائل العرب وأسباط اليهود وقريظة والنضير سبطان.
وشعر سبط بالفتح والكسر والسكون: غير جعد.
قال: وساقيان سبط وجعد وقد سبط وسبط سباطة وسبوطة.
وبال في سباطة القوم وهي كناستهم.
وقعدت في الساباط وهي سقيفة بين دارين تحتها طريق نافذ.
ومن المجاز: رجل سبط
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR8.927 harfالسَّبْطُ والسَّبَطُ والسَّبِطُ: نقيض الجَعْد، والجمع سِباطٌ؛ قال سيبويه: هو الأَكثر فيما كان على فَعْلٍ صِفةً، وقد سَبُطَ سُبُوطاً وسُبُوطةً وسَباطةً وسَبْطاً؛ الأَخيرة عن سيبويه. والسَّبْطُ: الشعر الذي لا جُعُودة فيه. وشعر سَبْطٌ وسَبِطٌ: مُسْتَرْسِلٌ غير جَعْدٍ. ورجل سبْطُ الشعر وسَبِطُه وقد سَبِطَ شعرُه، بالكسر، يَسْبَطُ سَبَطاً. وفي الحديث في صفة شعره: ليس بالسَّبْطِ ولا بالجَعْدِ القَطِطِ؛
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR671 harf* س ب ط * شعر * سَبِطٌ * بفتح الباء وكسرها أي مسترسل غير جعد وقد * سَبِطَ * شعره من باب طرب ورجل * سَبِطُ * الشعر و * سَبِطُ * الجسم و * سَبْطُ * الجسم أيضا مثل فَخِذ وفَخْذ إذا كان حسن القد والاستواء و * السِّبْطُ * واحد * الأَسْبَاطِ * وهم ولد الولد والأَسْبَاطِ من بني إسرائيل كالقبائل من العرب وقوله تعالى ﴿وقطعناهم اثنتي عشرة أسباطا أمما﴾ إنما أنث لأنه أراد اثنتي عشرة فرقة ثم أخبر أن الفرق
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR11.199 harfالسبط، بالفتح ويحرك، وككتف، الأخير لغة الحجاز: نقيض الجعد من الشعر: المسترسل الذي لا حجنة فيه، وكان شعر رسول الله صلى الله عليه وسلم لا جعدا ولا سبطا، أي كان وسطا بينهما. وقد سبط الرجل، ككرم، وسبط شعره، مثل فرح، سبطا، بالفتح كما هو مضبوط عندنا، أو هو بالتحريك كما في الصحاح، وسبوطا وسبوطة، بضمهما، وسباطة، بالفتح، وهو لف ونشر غير مرتب. والسبط، ككتف: الطويل الألواح من الرجال المستويها، بين السباطة،
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR11.916 harfسَبِطَ
1 سَبِطَ ذ , aor. سَبَطَ ; (Sb, S, M, Msb, K;) and سَبُطَ, aor. سَبُطَ ; (M, Msb, K;) inf. n. سَبَطٌ, of the former verb, (S, Msb,) or سَبْطٌ, (so in the K, as is remarked in the TA,) and سُبُوطَةٌ, (M, Msb, K,) which is of the latter verb, (M, Msb,) and سَبَاطَةٌ and سُبُوطٌ, (M, K,) which are also of the latter verb; (M;) It (hair, S, Msb) was, or became, lank, not crisp: (S, M, * Msb,
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR773 harfسَبِطَ
سَبِطَ A ( n. ac. سَبَط 4 ),
a. Was loose, flowing, lank ( hair ).
سَبُطَ
سَبُطَ U ( n. ac. سَبَاْطَة 22t , سُبُوْط 27 , سُبُوْطَة 27t ),
a. see supra.
b. ( n. ac. سَبَاْطَة 22t ), Was abundant, plentiful.
أَسْبَطَ
أَسْبَطَ IV ,
a. Fell down; was prostrate.
b. [ Bi ], Lay on ( the ground ).
c. Was silent, was cowered.
d. [ 'An ], Neglected ( affair ).
سِبْط
سِبْط 2 , ( pl.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR31.548 harfسبط
سَبُطَ - يَسْبُطُ - سَبْط- أَسْبَاط
سَبُطَ - يَسْبُطُ + الكائن: يتفرع عن أصل ثم ينفصل عنه ويُكَوِّنُ أصلاً جديداً: يتفرع الغصن أو الفرع عن نبات ثم ينفصل عنه ثم يتدلى أو يلتصق بالأرض وينبت فيها مكوناً شجرة أونبتاً مستقلاً
سَبْط: على وزن " فـَعـْل" اسم فعل بمعنى مفعول من " سَبُطَ - يَسْبُطُ ": فرع انفصل عن أصل وكون نباتاً مستقلاً: وهو
Mücavir kökler57 mücavir (75 toplam)
- إسماعيل
4 ortak ayet · Ve İsmail
- يعقوب
4 ortak ayet · Ve Yakup
- سحق
4 ortak ayet · Suhk : Eskimiş, yıpranmış elbise demektir
- إبراهيم
4 ortak ayet · İbrahim
- عيسى
3 ortak ayet · İsa
- موسى
3 ortak ayet · Musa
- نبأ
3 ortak ayet · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
- بجس
1 ortak ayet · Becs suyu bolca kaynayan pınar demektir
- نزل
3 ortak ayet · “Nezle” konaklama yeri demektir
- فرق
2 ortak ayet · Fırka Kayalıktan kopan parça demektir
- وحي
2 ortak ayet · İşaretleşmek için yakılan ateştir
- سلي
1 ortak ayet · Ve bıldırcın
Geçtiği ayetler(5)
… إِلَيْنَا وَمَا أُنْزِلَ إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَالْأَسْبَاطِ وَمَا أُوتِيَ مُوسَى وَعِيسَى وَمَا أُوتِيَ النَّبِيُّونَ مِنْ …
Ve oymaklarBiz; Allah’a, bize indirilmiş olana, İbrahim’e, İsmail’e, İshak’a, Ya’kub ’a, ve torunlarına indirilmiş olanlara, Musa’ya, İsa’ya verilenlere, peygamberlere Rabbları tarafından verilmiş olanlara iman ettik. Onların hiçbirinin arasını diğerinden ayırmayız. Biz ona teslim olmuşlardanız, deyin.
… عَلَيْنَا وَمَا أُنْزِلَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَالْأَسْبَاطِ وَمَا أُوتِيَ مُوسَى وَعِيسَى وَالنَّبِيُّونَ مِنْ رَبِّهِمْ لَا …
Ve oymaklarDe ki: Allah’a iman ettik. Ve bize indirilene, İbrahim, İsmail, İshak, Ya’kub ve oğullarına indirilenlere, Musa’ya, İsa’ya ve peygamberlere; Rabbları tarafından verilenlere de iman ettik. Onların hiç birisi arasında fark gözetmeyiz. Ve biz, O’na teslim olanlarız.
… مِنْ بَعْدِهِ وَأَوْحَيْنَا إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَالْأَسْبَاطِ وَعِيسَى وَأَيُّوبَ وَيُونُسَ وَهَارُونَ وَسُلَيْمَانَ وَآتَيْنَا دَاوُدَ زَبُورًا
Ve oymaklarNuh’a, ondan sonra gelen peygamberlere, İbrahim’e, İsmail’e, İshak’a, Ya’kub’a ve torunlarına, İsa’ya, Eyyüb’a, Yunus’a, Harun’a ve Süleyman’a vahyettiğimiz gibi, şüphesiz sana da vahyettik. Davud’a da Zebur’u verdik.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سبط |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | بسط, شعب, قبل |
| Zıt Kök | جعد |
| Çekirdek Özet 1 | Kıvrımsız ve pürüzsüz biçimde boylu boyunca uzanma, serbestçe salınma, düzleşme |
| Çekirdek Özet 2 | Bir kökten veya atadan kesintisiz bir hat halinde dallanıp uzanan nesil kolları, İsrâiloğulları oymakları |
| Çekirdek Özet 3 | Vahiy ve nübüvvet mirasının tek bir zümreye hapsedilmeyip bir asıldan yayılan tüm meşru kollar üzerinden teyidi |
| Kritik Hata Riski | Kelimeyi yalnızca etnik veya biyolojik bir boy teşkilatı sayarak Kur'an'daki vahyedilen nebi silsilesi boyutunu dışarıda bırakmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سب | Bir doğrultuda çekilme, kesintisiz akış, boyuna uzama ve devamlılık; سبب kökünde birbirine bağlayan uzantı veya ip, سبت kökünde hareketin durulup yatay sükûnete uzanması, سبح kökünde akıcı biçimde kayıp gitme, سبغ kökünde tam ve bolca uzanıp örtme, سبل kökünde uzayan yol ve salınan su akıntısı bu çekirdeğin uzama dinamizmini taşır | ط | Kuşatıcı, yayıcı ve dolgun etkisi olan ط harfinin eklenmesiyle çekirdekteki doğrusal akış hareketi, kıvrımı ve düğümü olmayan, serbestçe salınan, bir gövdeden kollar ve oymaklar halinde çevreye düzgünce yayılan bir uzantı niteliği kazanmıştır |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Sağlam bir köke veya gövdeye tutunarak oradan güç alma ve sıralı bir hat üzere dizilme hareketini temsil eder |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Bir ailenin, soy kucağının, içsel mekanın veya ana gövdenin içinden neşet etmeyi ifade eder |
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Merkezden dışarıya doğru kollar halinde açılarak geniş bir alanı çevreleme ve yayılma hareketini anlatır |
| سبط | Sağlam bir iç gövdeden ve kurucu kökten destek alarak dışa doğru kıvrılmadan, düz ve pürüzsüz hatlar halinde çevreye dallanıp uzanma hareketi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Düğümü veya kıvrımı bulunmayan düz ve akıcı saç; kumda boylu boyunca uzayıp yayılan yumuşak ot; darbe aldıktan sonra boylu boyunca yere serilip uzanma |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Tübba‘ın Medine Yahudi boyları hakkında söylediği beyitte İsrâiloğulları kabileleri anlamında geçmektedir: حَنَقاً على سِبْطَيْنِ حَلاًّ يَثْربِاً / أولى لهم بعِقابِ يومٍ سَرْمَدِ |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Peygamber'in saç yapısını tarif eden rivayette kıvırcık ile düz arası mutedil hali nitelemek için kullanılmıştır: ليس بالسبط ولا بالجعد القطط; ayrıca torunlar için soy uzantısı anlamında kullanılır |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Arapça سبط kökü, Sami dilleri ailesinde merkezi bir idari ve soybilimsel kavram olan ortak gövdeyle doğrudan irtibatlıdır. İbranicede שֵׁבֶט (šēbeṭ) biçiminde belgelenen kelimenin ilksel somut anlamı düz asa, değnek veya vurma sopasıdır; bu asa kabile reisliğinin ve yargı yetkisinin simgesi olduğu için semantik bir kaymayla İsrâiloğulları'nın on iki kabilesini ve soy kollarını ifade eden temel kavrama dönüşmüştür. Süryanicede šəḇṭā (ܫܒܛܐ) formu benzer şekilde sopa, asa, dal ve kabile anlamlarını korur. Arapçada ise kök, fonetik /š/ > /s/ kaymasıyla bu kadim kabilevi anlamı muhafaza etmenin yanı sıra, asanın düzlüğü ve pürüzsüzlüğünden türeyen "kıvrımsız düz uzama, serbestçe salınma, düz saç" gibi somut tabiat tasvirlerini de bünyesinde canlı tutmuştur. Kur'an'daki kullanım, hem kadim Sami kabile terminolojisini doğrulamakta hem de bu yapıyı soy kütüğü boyunca kesintisiz uzanan ilahi vahiy taşıyıcısı kollar olarak tescil etmektedir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Düz, yumuşak ve kıvrımsız uzama; kökten ayrılıp serbestçe uzanan nesil dalı ve torun | Asıl anlamın boylu boyunca uzanma ve pürüzsüz akıcılık olduğu, soy kollarının ağaç dalları gibi uzaması dolayısıyla bu kökle adlandırıldığı görülür | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice šēbeṭ, Süryanice šəḇṭā | Asa ve değnek anlamından kabile ve soy kolu kavramına geçiş yapan ortak Sami mirasıdır; fonetik denklik /š/ > /s/ kuralına tam uygundur | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami dilleri sahası dışında doğrulanmış geniş dilsel soydaş tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, Lane's Lexicon.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سبط | Anlamlı | Kıvrımsız uzama, düz saç, soy kolu, oymak | Bir merkezden kıvrılmadan, serbestçe ve düzgün hatlar halinde boylu boyunca uzanmayı ifade eder | Hedef köktür; Kur'an'da geçer |
| سطب | Anlamlı | Düzeltme, düzleme, örs | Demircinin zeminini düzlemesi veya aletle düzeltme yapması anlamındadır | Hedef kökle düzlük bağlamında kesişir; Kur'an'da geçmez |
| بسط | Anlamlı | Yaymak, sermek, açmak | Hedef kökteki boyuna ve hat üzere uzama yerine, bir yüzey üzerinde enine ve boyuna serilmeyi anlatır | Ortak çekirdeğin alansal açılımıdır; Kur'an'da geçer |
| بطس | Anlamlı | Ezmek, baskı uygulamak | Sertçe basma veya zemine bastırma anlamı taşır | Zayıf kullanımlıdır; Kur'an'da geçmez |
| طسب | Anlamlı | Su kabı, tas; kaybolup gitme | Çukurlaşarak su tutan nesne veya geniş düzlükte gözden kaybolma anlamındadır | Kur'an'da geçmez |
| طبس | Anlamlı | Kararma, siyah leke | Yüzeyin lekelenmesi veya rengin koyulaşması durumudur | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سبط | Merkez | Boyuna düzgün uzama, soy dallanması | Kökten kopmadan kıvrımsız bir hat halinde serbestçe uzanan nesil ve oymak kolunu ifade eder | Bir atadan gelen ana gövdenin doğal, pürüzsüz ve hiyerarşik uzantılarıdır |
| بسط | Komşu | Yayılma ve serilme | سبط boylamasına hat üzere uzanmayı nitelerken, بسط bir alan üzerine yayılmayı ve düzlemi kaplamayı bildirir | Mekânsal ve hacimsel genişleme vurgusu öne çıkar |
| شعب | Komşu | Toplumsal dallanma | شعب büyük bir milletin birbirinden bağımsız ana kollara ve çatallara ayrılmasını anlatırken, سبط tek bir ataya dayalı oymak çizgisini korur | Ayrışma ve dallanma hareketinin büyüklüğü ile ayrılır |
| قبل | Komşu | Kabile teşkilatı | قبل ortak yöne yönelen veya bir ataya nispetle toplanan Arap kabile birimini ifade ederken, سبط özellikle İsrâiloğulları'nın kutsal soy kollarını niteler | Kültürel aidiyet ve nübüvvet taşıyıcılığı nüansı bulunur |
| جعد | Zıt | Kıvrılma, bükülme, cimrilik | جعد kıvrılmış, düğümlenmiş, toplanmış ve sıkılmış yapıyı ifade ederken, سبط düzgünce salınmış, serbest ve cömertçe açılmış yapıyı bildirir | Saçta kıvırcıklık, ahlakta cimrilik ile tam zıt kutuptadır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سبط | Kıvrımsız uzantı, soy kolu, oymak | Bir asıldan serbestçe uzanan düzgün dalı ve İsrail oğullarının on iki ana boyunu anlatır | Kesin |
| Latince | tribus, stirps, progenies | Kabile, soy kökü, nesil uzantısı | Stirps kökten uzanan dalı, tribus ise siyasi ve idari kabile teşkilatını karşılar; saçın düzlüğü anlamını kapsamaz | Güçlü |
| İngilizce | tribe, clan, offshoot, lineage | Kabile, oymak, filiz, soy hattı | Offshoot fiziksel dallanmayı, lineage ve tribe toplumsal kolu karşılar; kıvrımsız akıcılık nüansı eksik kalır | Güçlü |
| Almanca | Stamm, Geschlecht, Zweig | Boy, soy, dal | Zweig bir gövdeden ayrılan düzgün kolu, Stamm ise kurumsal kabile yapısını verir | Güçlü |
| Fransızca | tribu, rameau, lignée | Kabile, dal, soy zinciri | Rameau ana ağaçtan uzanan kolu, lignée ise kesintisiz ata-evlat hattını ifade eder | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| وَالْأَسْبَاطِ | Hz. İbrâhim, İsmâil, İshâk ve Ya‘kûb silsilesinin devamında vahiy alan peygamberler zümresi | Nübüvvet zincirinin tasdiki, vahyin evrenselliği ve peygamberler arasında ayrım yapılmaması bağlamı (Bakara 2:136, 2:140; Âl-i İmrân 3:84; Nisâ 4:163) |
| أَسْبَاطًا أُمَمًا | İsrâiloğulları'nın Hz. Mûsâ döneminde idari ve içtimai olarak ayrıldığı on iki oymak | Tih çölündeki toplumsal düzen, su pınarlarının on iki kola paylaştırılması ve ümmetleşme bağlamı (A‘râf 7:160) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Nübüvvet ve vahiy nazariyesi | Esbâtın tamamının nebi mi yoksa içlerinden nebi çıkan kabileler mi olduğu; vahyin belirli bir kavmin tekeline bırakılamayacağı ilkesi | Hakikatin ırkî mülkiyet değil ilahi seçim oluşu |
| Fıkıh | Hukuki temsil ve nesep hukuku | Kabile esasına dayalı idari taksimat, su ve ganimet paylaşımında zümrelerin ayrışması; miras hukukunda torunların (evlâdü'l-veled) durumu | Hak sahibi alt birimlerin ve nesil uzantılarının meşruiyeti |
| Tefsir | Kur'an kıssaları ve lafız tahlili | Bakara ve Nisâ'da zikredilen esbâtın şahıs/peygamber, A‘râf'taki kullanımın ise topluluk ve boy yapısı olarak iki farklı veçhede tefsiri | Bağlama göre nebi zümresi veya idari oymak ayrımı |
| Hadis | Ehl-i Beyt nitelemesi ve fiziki vasıflar | Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin için "ümmetin iki sıbtı" nitelemesinin nesil devamını bildirmesi; fiziki tasvirlerde itidalli yapının ölçüsü | Maddi ve manevi soyun kesintisiz akışı |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve nübüvvet mirası | Kutsal elçilik kolları | İlahi bildirimin tarihe yayılmasını sağlama | Vahiy tek bir hanedanın inhisarında kalmayıp ana peygamberlik gövdesinden türeyen tüm kollara ulaştırılmıştır | Kesin |
| İlmi | Tasnif ve bilgi metodolojisi | Hiyerarşik alt başlıklar | Ana ilkeyi alt dallara pürüzsüzce açma | Bir kök kavramdan doğan alt disiplinlerin veya kategorilerin birbirine karışmadan düzgünce ayrışmasıdır | Güçlü |
| Siyasi | Toplum idaresi | Konfederal kabile birimleri | İç düzeni ve özerk temsil kabiliyetini koruma | Tek bir üst kimliğe bağlı on iki oymağın kendi iç dengesini koruyarak bir arada yönetilmesidir | Güçlü |
| İktisadi | Kaynak yönetimi | Paylaştırılmış tüketim kanalları | Çatışmayı önleyecek adil kaynak tahsisi | A‘râf 7:160'ta olduğu gibi su kaynağının on iki ayrı göze ayrılarak her oymağın kendi su yerini bilmesidir | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kökten türeyen yönlü ağaç grafı (directed rooted tree) | Bir ana kök düğümden (root node) ayrılan, döngü veya kıvrım barındırmayan, hiyerarşik olarak kesintisiz ve düzgün uzanan alt dal yapıları kökün kıvrımsız dallanma mantığıyla tam örtüşür | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Unilineal soy grubu (lineage) ve boy federasyonu | Antropolojide tek bir kurucu ataya dayanan, üyeleri arasındaki bağ kıvrımsız ve açıkça takip edilebilen, hak ve sorumlulukları paylaştıran oymak teşkilatıdır | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca Tevrat anlatılarındaki biyolojik kabilelere indirgeyerek, Kur'an'ın vahiy muhataplığı kıldığı evrensel manevi mirası göz ardı etmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Tek bir asıldan doğup hakkı temsil eden, peygamberlik silsilesiyle donatılmış ve toplumsal nizamı kuran ilahi sorumluluk sahibi kollar |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Bakara 2:136 ve Nisâ 4:163'te kendilerine vahiy indirildiği açıkça zikredilen esbâtı sıradan kabile fertleri zannedip vahiy kavramında karmaşaya veya tefsir çelişkisine düşmek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın Ehl-i Kitap ile yürüttüğü teolojik hesaplaşmada vahyin ırkî ve coğrafi tekelleri aştığını, hakikatin tek bir kökten yayılan tüm peygamberlik dallarıyla tasdik edildiğini gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İman esaslarını ve peygamberler arasında ayrım gözetmeme prensibini vazeden ayetlerde (Bakara 2:136, Âl-i İmrân 3:84) ve İsrâiloğulları'nın çöldeki idari taksimatını bildiren ayetlerde (A‘râf 7:160) belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Esbâtın Yahudi veya Hristiyan olduğu iddiasını çürüterek (Bakara 2:140), onların İslam'ın saf tevhid ve teslimiyet çizgisine mensup elçiler ve topluluklar olduğunu ortaya koyar |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamKıvrımı ve düğümü olmayan düz, akıcı saç; kumda pürüzsüzce uzayan otsu bitki; bir gövdeden ayrılan düzgün dal.
- Soyut anlamBir menşeden kopmaksızın, pürüzsüz ve kesintisiz bir hat halinde ileriye ve çevreye doğru genişleyen meşru soy ve nübüvvet dallanması.
- Sistematik karşılıkOrtak bir kurucu kökten () türeyen, birbirini kesmeden kendi mecrasında uzanan ve ortak kaynağın meşruiyetini topluma taşıyan ayrık kolların () bütünü.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması
Modelde ortak ata veya ilahi vahiy menşeini; bu menşeden neşet ederek kıvrımsız ve bağımsız bir hat üzere uzanan her bir alt boyu, oymağı veya peygamberlik kolunu (sıbt) simgeler. ifadesi her bir kolun izdüşümünün ve meşruiyetinin tek olan ana köke dayandığını gösterir. koşulu kolların idari ve yapısal olarak birbirine karışmayan özerk yapısını; ise bu kollardan meydana gelen bütüncül toplumsal ve manevi gövdeyi (esbât) ifade eder.