سبط

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: س-ب-ط3 sîga, 57 mücavir kök, 5 ayet, 4 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.وحيعيسىسبطإسماعيليعقوبنبأإبراهيم

KökSîga 3Ayet 5Sure 4Mücavir 57

▶ Ağı aç (3B)

سبط

س - ب - ط

KÖK
  • 5 geçiş
  • 5 ayet
  • 3 sîga
  • 12 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Ve oymaklar

Notlarım

Sözlükler(12)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.802 harf
باب السين والطاء والباء معهما ب س ط، س ب ط، ط ب س مستعملات بسط: البَسطُ نقيض القَبْض. والبَسيطةُ من الأرض كالبساط من المَتاع، وجمعه بُسُط. والبَسْطةُ: الفضيلة على غيرك، قال اللهُ- جلّ وعزَّ-: "وزاده بَسْطةً في العِلْم والجِسم". والبَسيط: الرجلُ المُنَبسِطُ اللسان، والمَرأة بسيطةٌ، وقد بَسُطَ بَساطةً، والصاد لغةٌ. وبَسَطَ الينا فلانٌ يَدَه بما نُحِبُّ ونكرهُ. وانَّه ليَبْسُطني ما بَسَطَكَ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR879 harf
شِعْرٌ سَبْطٌ وسِبْطٌ، أي مسترسِلٌ غير جعدٍ. وقد سَبِطَ شعره بالكسر يَسْبَطُ سَبَطاً. ورجلٌ سَبِطُ الشعرِ وسَبِطُ الجسم وسَبْطُ الجسم أيضاً إذا كان حَسَنَ القَدِّ والاستواءِ. قال الشاعر: فجاءتْ به سَبْطَ العظامِ كأنَّماعِمامتُه بَيْنَ الرجالِ لِـواءُ وقولهم: مالي أراك مُسْبِطاً، أي مُدَلِّياً رأسَك كالمهتمّ مسترخيَ البدن. وأَسْبَطَ الرجلُ، أي امتدَّ وانْبَسَطَ على الأرض من الضَرب. والتَبْسيط
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR7.702 harf
س ط ب سبط ، سطب ، بسط ، بطس ، طبس ، طسب : ( مستعملة ) . أهمل الليث : سطب ، وطبس ، وبطس . سطب : ورَوَى أبو العبّاس عن ابن الأعرابيّ أنّه قال : المساطِب : سنادِينُ الحدّادين . قال : والمطَاسِب : المِياه السُّدْم ، الواحدة سَدُوم . وقال أبو زيد : هي المَسْطبة ، وهي المَجَرّة ، ويقال للدّكّان يَقعُد الناسُ عليه : مَسْطَبة ؛ سمعْتُ ذلك من العرب . بطس : قال الفرّاء : بِطْياسُ : اسمُ موضع على بِنَاءٍ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR9.637 harf
(باب السين والباء وما يثلثهما) (سبت) السين والباء والتاء أصلٌ واحد يدلُّ على راحةٍ وسكون. يقال للسَّير السهل اللّين. سَبْتٌ. قال: ومطوِيّة الأقرابِ أمّا نَهارُها *** فسَبْتٌ وأما ليلُها فَذَمِيل([1])ثمّ حُمل على ذلك السَّبْت: حلق الرّأس. ويُنشَد في ذلك ما يصحح هذا القياسَ، وهو قولُه: * يُصبح سكرانَ ويُمسِي سَبْتَا([2]) * لأنَّه يكون في آخر النهار مُخْثِراً([3]) قليلَ الحركة فلذلك يقال للمتحيِّر
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR426 harf
- أصل السبط: انبساط في سهولة، يقال: شعر سبط، وسبط، وقد سبط سبوطا وسباطة وسباطا، وامرأة سبطة الخلقة، ورجل سبط الكفين: ممتدهما، ويعبر به عن الجود، والسبط: ولد الولد، كأنه امتداد الفروع، قال: ﴿ويعقوب والأسباط﴾ [البقرة/136]، أي: قبائل كل قبيلة من نسل رجل، وقال تعالى: ﴿وقطعناهم اثنتي عشرة أسباطا أمما﴾ [الأعراف/160]، والساباط: المنبسط بين دارين. وأخذت فلانا سباط، أي: حمى تمطه، والسباطة خط من قمامة،
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR743 harf
س ب ط هو سبطه وهم أسباطه والحسن والحسين سبطا رسول الله صلى الله تعالى عليه وسلم‏.‏ وتقول‏:‏ كيف يتفق الأسباط والأقباط‏.‏ ويقال‏:‏ قبائل العرب وأسباط اليهود وقريظة والنضير سبطان‏.‏ وشعر سبط بالفتح والكسر والسكون‏:‏ غير جعد‏.‏ قال‏:‏ وساقيان سبط وجعد وقد سبط وسبط سباطة وسبوطة‏.‏ وبال في سباطة القوم وهي كناستهم‏.‏ وقعدت في الساباط وهي سقيفة بين دارين تحتها طريق نافذ‏.‏ ومن المجاز‏:‏ رجل سبط
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR8.927 harf
السَّبْطُ والسَّبَطُ والسَّبِطُ: نقيض الجَعْد، والجمع سِباطٌ؛ قال سيبويه: هو الأَكثر فيما كان على فَعْلٍ صِفةً، وقد سَبُطَ سُبُوطاً وسُبُوطةً وسَباطةً وسَبْطاً؛ الأَخيرة عن سيبويه. والسَّبْطُ: الشعر الذي لا جُعُودة فيه. وشعر سَبْطٌ وسَبِطٌ: مُسْتَرْسِلٌ غير جَعْدٍ. ورجل سبْطُ الشعر وسَبِطُه وقد سَبِطَ شعرُه، بالكسر، يَسْبَطُ سَبَطاً. وفي الحديث في صفة شعره: ليس بالسَّبْطِ ولا بالجَعْدِ القَطِطِ؛
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR671 harf
* س ب ط * شعر * سَبِطٌ * بفتح الباء وكسرها أي مسترسل غير جعد وقد * سَبِطَ * شعره من باب طرب ورجل * سَبِطُ * الشعر و * سَبِطُ * الجسم و * سَبْطُ * الجسم أيضا مثل فَخِذ وفَخْذ إذا كان حسن القد والاستواء و * السِّبْطُ * واحد * الأَسْبَاطِ * وهم ولد الولد والأَسْبَاطِ من بني إسرائيل كالقبائل من العرب وقوله تعالى ﴿وقطعناهم اثنتي عشرة أسباطا أمما﴾ إنما أنث لأنه أراد اثنتي عشرة فرقة ثم أخبر أن الفرق
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR11.199 harf
السبط، بالفتح ويحرك، وككتف، الأخير لغة الحجاز: نقيض الجعد من الشعر: المسترسل الذي لا حجنة فيه، وكان شعر رسول الله صلى الله عليه وسلم لا جعدا ولا سبطا، أي كان وسطا بينهما. وقد سبط الرجل، ككرم، وسبط شعره، مثل فرح، سبطا، بالفتح كما هو مضبوط عندنا، أو هو بالتحريك كما في الصحاح، وسبوطا وسبوطة، بضمهما، وسباطة، بالفتح، وهو لف ونشر غير مرتب. والسبط، ككتف: الطويل الألواح من الرجال المستويها، بين السباطة،
Maddenin bağlantısı

السبط، بالفتح ويحرك، وككتف، الأخير لغة الحجاز: نقيض الجعد من الشعر: المسترسل الذي لا حجنة فيه، وكان شعر رسول الله صلى الله عليه وسلم لا جعدا ولا سبطا، أي كان وسطا بينهما. وقد سبط الرجل، ككرم، وسبط شعره، مثل فرح، سبطا، بالفتح كما هو مضبوط عندنا، أو هو بالتحريك كما في الصحاح، وسبوطا وسبوطة، بضمهما، وسباطة، بالفتح، وهو لف ونشر غير مرتب. والسبط، ككتف: الطويل الألواح من الرجال المستويها، بين السباطة، وكذلك السبط بالفتح، مثل فخذ وفخذ، قال: أرسل فيها سبطا لم يخطل أي هو في خلقته التي خلقه الله تعالى فيها لم يزد طولا. ومن المجاز: رجل سبط اليدين، أي سخي سمح الكفين بين السبوطة، وكذلك سبط اليدين ككتف، قال حسان رضي الله عنه: رب خال لي لو أبصـرتـه سبط الكفين في اليوم الخصر وكذلك: رجل سبط بالمعروف: إذا كان سهلا، وقد سبط سباطة. ورجل سبط الجسم، بالفتح، وككتف: حسن القد والاستواء، من قوم سباط، بالكسر قال الشاعر: فجاءت به سبط العظام كأنما عمامته بين الرجال لـواء كذا في الصحاح، والشاعر هو أبو حندج. وفي صفته صلى الله عليه وسلم سبط القصب روي بسكون الباء وبكسرها، وهو الممتد الذي ليس فيه تعقد ولا نتوء، والقصب يريد بها ساعديه وساقيه. وفي حديث الملاعنة: إن جاءت به سبطا فهو لزوجها ، أي ممتد الأعضاء تام الخلق. ويقال للرجل الطويل الأصابع: إنه لسبط البنان، وهو مجاز. ومن المجاز: مطر سبط وسبط، أي متدارك سح، قاله شمر. قال: وسباطته: كثرته وسعته، قال القطامي: صافت تعمج أعناق السيول به من باكر سبط أو رائح يبـل أراد بالسبط: المطر الواسع الكثير. والسبط، محركة: نبات كالثيل إلا أنه يطول وينبت في الرمال، الواحدة سبطة، قاله الليث. وقال أبو عبيد: السبط الرطب من النصي، فإذا يبس فهو الحلي، وقال ابن سيده: السبط: الرطب من الحلي، وهو من نبات الرمل، وقال أبو حنيفة: وأخبرني أعرابي من عنزة أن السبط نباته كالدخن الكبار دون الذرة، وله حب كحب البزر لا يخرج من أكمته إلا بالدق، والناس يستخرجونه ويأكلونه خبزا وطبخا، وهو مرعى جيد. قال أبو حنيفة: وزعم بعض الرواة أن العرب تقول: الصليان خبز الإبل، والسبط: خبيصها. وقال أبو زياد: من الشجر السبط ومنبته الرمال، سلب طوال في السماء، دقاق العيدان يأكله الغنم والإبل، وتحتشه الناس فيبيعونه على الطرق، وليس له زهرة ولا شوكة، وله ورق دقاق على قدر الكراث أول ما يخرج الكراث. قال الصاغاني: والسبط مما إذا جف ابيض، وأشبه الشيب بمنزلة الثغام، ولذا قال ابن هرمة: رأت شمطا تخص به المنايا شواة الرأس كالسبط المحيل

وقال الأزهري: السبط: الشجرة لها أغصان كثيرة وأصلها واحد. قال ومنه اشتقاق الأسباط، كأن الوالد بمنزلة الشجرة، والأولاد بمنزلة أغصانها.والسبط، بالكسر: ولد الولد، وفي المحكم: ولد الابن والابنة. وفي الحديث: الحسن والحسين سبطا رسول الله صلى الله عليه وسلم ورضي عنهما . والسبط: القبيلة من اليهود وهم الذين يرجعون إلى أب واحد، سمي سبطا ليفرق بين ولد إسماعيل وولد إسحاق عليهما السلام، ج أسباط. وقال أبو العباس: سألت ابن الأعرابي: ما معنى السبط في كلام العرب? قال: السبط والسبطان والأسباط: خاصة الأولاد والمصاص منهم. وقال غيره: الأسباط: أولاد الأولاد وقيل: أولاد البنات. قلت: وهذا القول الأخير هو المشهور عند العامة، وبه فرقوا بينها وبين الأحفاد، ولكن كلام الأئمة صريح في أنه يشمل ولد الابن والابنة، كما صرح به ابن سيده. وقال الأزهري: الأسباط في بني إسحاق بمنزلة القبائل في بني إسماعيل، صلوات الله عليهما. يقال: سموا بذلك ليفصل بين أولادهما. قال: ومعنى القبيلة معنى الجماعة، يقال لكل جماعة من أب وأم: قبيلة، ويقال لكل جمع من آباء شتى: قبيل، بلا هاء. وقوله تعالى: وقطعناهم اثنتي عشرة أسباطا أمما أسباط: بدل من قوله اثنتي عشرة، ولا تمييز، لأن المميز إنما يكون واحدا. وقال الزجاج: المعنى: وقطعناهم اثنتي عشرة فرقة أسباطا، فأسباطا من نعت فرقة، كأنه قال: وجعلناهم أسباطا. قال: وهو الوجه. وفي الصحاح: وإنما أنث لأنه أراد اثنتي عشرة فرقة، ثم أخبر أن الفرق أسباط، وليس الأسباط بتفسير، ولكنه بدل من اثنتي عشرة، لأن التفسير لا يكون إلا واحدا منكورا، كقولك: اثنا عشر درهما، ولا يجوز دراهم. قلت: وهذا الذي نقله الجوهري هو قول الأخفش، غير أنه قال بعد قوله: ثم أخبر أن الفرق أسباط، ولم يجعل العدد واقعا على الأسباط. قال أبو العباس: هذا غلط، لا يخرج العدد على غير الثاني، ولكن الفرق قبل اثنتي عشرة، حتى يكون اثنتي عشرة مؤنثة على ما فيها، كأنه قال: وقطعناهم فرقا اثنتي عشرة، فيصح التأنيث لما تقدم. وقال قطرب: واحد الأسباط سبط، يقال: هذا سبط وهذه سبط، وهؤلاء سبط، جمع، وهي الفرقة. وفي الحديث: حسين مني وأنا من حسين، أحب الله من أحب حسينا، حسين سبط من الأسباط . قلت: رواه يعلى بن مرة الثقفي رضي الله عنه، أخرجه الترمذي عن الحسن عن ابن عياش، قال: حدثني عبد الله بن عثمان بن خثيم عن سعيد بن راشد عن يعلى، وقال: حديث حسن، رواه ابن ماجة من حديث يحيى بن سليم ووهب عن ابن خثيم وأخرجه البغوي عن إسماعيل ابن عياش الحمصي عن ابن خثيم، ولفظه: حسين سبط من الأسباط، من أحبني فليحب حسينا:، قال أبو بكر: أي أمة من الأمم في الخير، فهو واقع على الأمة، والأمة، واقعة عليه، ومنه حديث الضباب: إن الله غضب على سبط من بني إسرائيل فمسخهم دواب . وسبطت الناقة والنعجة تسبيطا، وهي مسبط: ألقت ولدها لغير تمام، والذي في الصحاح: التسبيط في الناقة كالرجاع. ويقال أيضا: سبطت النعجة، إذا أسقطت، وفي العباب: أو سبطت الناقة، إذا ألقت ولدها قبل أن يستبين

خلقه، هكذا نقله الصاغاني، قال: وكذلك قاله الأصمعي، وأورده في التكملة مستدركا به على الجوهري، مع أن قول الجوهري: كالرجاع إشارة إلى قول أبي زيد هذا، فإن نصه في نوادره: يقال للناقة إذا ألقت ولدها قبل أن يستبين خلقه: قد سبطت، وأجهضت ورجعت رجاعا. وقوله: وكذلك قاله الأصمعي، ونصه: سبطت الناقة بولدها وسبغت، بالغين المعجمة، إذا ألقته وقد نبت وبره قبل التمام. وأسبط الرجل فهو مسبط: سكت. هكذا هو في النسخ بالتاء، فرقا، أي من الفرق ومثله في اللسان، وفي العباب: أطرق وسكن. وأسبط بالأرض: لصق بها عن ابن جبلة. وأسبط الرجل، إذا وقع على الأرض وامتد وانبسط من الضرب أو من المرض، وكذلك من شرب الدواء، قاله أبو زيد، ومنه قولهم: مالي أراك مسبطا، أي مدليا رأسك كالمهتم مسترخي البدن، وفي حديث عائشة رضي الله عنها: أنها كانت تضرب اليتيم يكون في حجرها حتى يسبط أي يمتد على وجه الأرض.ويقال: دخلت على المريض فتركته مسبطا أي لقى لا يتحرك ولا يتكلم. قيل: ومنه: اسبطر، أي امتد، وقد تقدم في الراء. وقال الشاعر:لقه، هكذا نقله الصاغاني، قال: وكذلك قاله الأصمعي، وأورده في التكملة مستدركا به على الجوهري، مع أن قول الجوهري: كالرجاع إشارة إلى قول أبي زيد هذا، فإن نصه في نوادره: يقال للناقة إذا ألقت ولدها قبل أن يستبين خلقه: قد سبطت، وأجهضت ورجعت رجاعا. وقوله: وكذلك قاله الأصمعي، ونصه: سبطت الناقة بولدها وسبغت، بالغين المعجمة، إذا ألقته وقد نبت وبره قبل التمام. وأسبط الرجل فهو مسبط: سكت. هكذا هو في النسخ بالتاء، فرقا، أي من الفرق ومثله في اللسان، وفي العباب: أطرق وسكن. وأسبط بالأرض: لصق بها عن ابن جبلة. وأسبط الرجل، إذا وقع على الأرض وامتد وانبسط من الضرب أو من المرض، وكذلك من شرب الدواء، قاله أبو زيد، ومنه قولهم: مالي أراك مسبطا، أي مدليا رأسك كالمهتم مسترخي البدن، وفي حديث عائشة رضي الله عنها: أنها كانت تضرب اليتيم يكون في حجرها حتى يسبط أي يمتد على وجه الأرض.ويقال: دخلت على المريض فتركته مسبطا أي لقى لا يتحرك ولا يتكلم. قيل: ومنه: اسبطر، أي امتد، وقد تقدم في الراء. وقال الشاعر: قد لبثت من لذة الخلاط قد أسبطت وأيما إسباط

يعني امرأة أتيت فلما ذاقت العسيلة مدت نفسها على الأرض، وبه يعرف أن تقييد المصنف الإسباط بقوله من الضرب فيه قصور. وأسبط في نومه: غمض. وأسبط عن الأمر: تغابى، نقلهما الصاغاني. ويقال: ضربته حتى أسبط، أي انبسط وامتد على وجه الأرض ووقع عليها فلم يقدر أن يتحرك، من الضعف. وقال الليث: السبطانة، محركة: قناة جوفاء مضروبة بالعقب يرمى بها الطير، وقيل: يرمى فيها بسهام صغار ينفخ فيها نفخا فلا تكاد تخطئ. وقد ذكر في ز ب ط أيضا. والساباط: سقيفة بين دارين، كما في المحكم، وفي الصحاح: بين حائطين تحتها طريق نافذ ج: سوابيط، وساباطات. وساباط: د: بما وراء النهر، نقله الصاغاني. وساباط: ع بالمدائن لكسرى أبرويز. قال الأصمعي: هو معرب بلاس آباد، قال: وبلاس: اسم رجل. قلت: وهكذا وقع في المعارف لابن قتيبة، وقد تقدم في السين، قال الجوهري، ومنه قول الأعشى: فذاك وما أنجى من الموت ربه بساباط حتى مات وهو محرزق يذكر النعمان بن المنذر وكان أبرويز قد حبسه بساباط، ثم ألقاه تحت أرجل الفيلة. قلت: ويروى: فأصبح لم يمنعه كيد وحيلة ويروى: محزرق ومنه المثل: أفرغ من حجام ساباط، قيل: لأنه حجم كسرى أبرويز مرة في سفره، فأغناه فلم يعد للحجامة ثانيا، أو لأنه كان ملازما ساباط المدائن، وكان يحجم من مر عليه من الجيش الذي ضرب عليهم البعث بدانق واحد نسيئة إلى وقت قفولهم، وكان مع ذلك يمر عليه الأسبوع والأسبوعان ولا يقربه أحد، فحينئذ كان يخرج أمه فيججمها ليري الناس أنه غير فارغ، ولئلا يقرع بالبطالة. فما زال ذلك دأبه حتى أنزف دمها وماتت فجأة. فصار مثلا قال: مطبخه قفر وطباخـه أفرغ من حجام ساباط وسباط، كقطام: من أسماء الحمى، مبني على الكسر، قال المتنخل الهذلي: أجزت بفتية بيض كرام كأنهم تملهم سـبـاط

قال السكري: وإنما سميت بسباط لأنها إذا أخذت الإنسان امتد واسترخى، قال الصاغاني: ويقال: سباط: حمى نافض. وقد سبط الرجل، كعني، إذا حم. ومن المجاز: ولد فلان في سباط، كغراب، بالسين والشين قال أبو عمر الزاهد: يصرف ولا يصرف: اسم شهر بالرومية قبل آذار يكون بين الشتاء والربيع، قال الأزهري: هو من فصول الشتاء، وفيه يكون تمام اليوم الذي تدور كسوره في السنين، فإذا تم ذلك اليوم في ذلك الشهر سمى أهل الشام تلك السنة عام الكبيس، وهو الذي يتيمن به إذا ولد مولود في تلك السنة، أو قدم قادم من بلد. والسباطة، بالضم: الكناسة التي تطرح كل يوم بأفنية البيوت، وأما الذي في حديث المغيرة: أتى سباطة قوم فبال قائما فهو الموضع الذي يرمى فيه الأوساخ وما يكنس من المنازل. وقيل: هي الكناسة نفسها، وإضافتها إلى القوم إضافة تخصيص لا ملك؛ لأنها كانت مواتا مباحة. وأما قوله: قائما، فقيل: لأنه لم يجد موضعا للقعود؛ لأن الظاهر من السباطة أن لا يكون موضعها مستويا. وقيل: لمرض منعه عن القعود. وقد جاء في بعض الروايات: لعلة بمأبضه. وقيل: فعله للتداوي من وجع الصلب؛ لأنهم كانوا يتداوون بذلك. وفيه أن مدافعة البول مكروهة؛ لأنه بال قائما في السباطة ولم يؤخره. وسابط وسبيط، كزبير: اسمان، فمن الأول: سابط بن أبي حميضة ابن عمرو بن وهب بن حذافة الجمحي، له صحبة، روى عنه ابنه عبد الرحمن، وله صحبة أيضا. وعبد الرحمن بن سابط الشامي تابعي وقيل: هو الجمحي. وسبسطية كأحمدية ويقال: سبطية، بفتح السين والباء وسكون الطاء وتخفيف الياء، وهكذا وجد مضبوطا في التكملة: د، من عمل نابلس، من أعمال فلسطين، فيه قبر زكريا ويحيى عليهما الصلاة والسلام.وسابوط: دابة بحرية، كما في اللسان. ومما يستدرك عليه: جمع السبط من الشعر سباط، بالكسر، قال سيبويه: هو الأكثر فيما كان على فعل صفة، والسباط أيضا: ذوو الشعر المسترسل قال: قالت سليمى لا أحب الجعدين ولا السباط إنهم مناتين ويكنى بالسبط عن العجمي، كما يكنى عن العربي بالجعد، قال: هل يروين ذودك نزع معد وساقيان سبط وجعد وجمع السبط، محركة، للنبات: أسباط، قال ذو الرمة يصف رملا: بين النهار وبين الليل من عقد على جوانبه الأسباط والهدب وأرض مسبطة، بالفتح: كثيرة السبط، نقله الجوهري، وفي بعض النسخ مسبطة، بالضم. وسبط عليه العطاء، إذا تابعه وأكثره، وهو مجاز، قيل: ومنه اشتقاق السباطة. نقله الصاغاني وقال ابن دريد: غلط العجاج أو رؤبة فقال: كأنه سبط من الأسباط أراد رجلا، وهذا غلط، كما في المحكم قال الصاغاني: لرؤبة أرجوزة أولها: شبت لعيني غزل مياط سعدية حلت بذي أراط وللعجاج أرجوزة أولها: وبلـدة بـعـيدة الـنـياط مجهولة تغتال خطو الخاطي

والمشطور الذي شك ابن دريد في قائله من هذه الأرجوزة. وامرأة سبطة الخلق، وسبطته: رخصته لينته، وهو مجاز، نقله الزمخشري. والسباطة، بالضم: ما سقط من الشعر إذا سرح. والسباطة أيضا: عذق النخلة بعراجينها ورطبها. مصرية. والسبط بالكسر: القرن الذي يجيء بعد القرن، نقله الزجاج عن بعضهم. والسبط الربعي: نخلة تدرك آخر القيظ. ويقال: سبط فلان على ذلك الأمر يمينا، وسمط عليه، بالباء والميم، أي حلف عليه. ونعجة مسبوطة إذا كانت مسموطة محلوقة. وسبطة بن المنذر السليحي كان يلي جبايات بني سليح. وسويبط بن حرملة القرشي العبدري، بدري هاجر إلى الحبشة. وقد سموا سبطا، بالكسر. وكأمير: المنذر بن سبيط بن عمرو بن عوف. أورده الحافظ في التبصير. ومن عرف بالسبط: جماعة من المحدثين. وجراد بن سبيط بن طارق، روى عنه قيل بن عرادة.

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR11.916 harf
سَبِطَ 1 سَبِطَ ذ , aor. سَبَطَ ; (Sb, S, M, Msb, K;) and سَبُطَ, aor. سَبُطَ ; (M, Msb, K;) inf. n. سَبَطٌ, of the former verb, (S, Msb,) or سَبْطٌ, (so in the K, as is remarked in the TA,) and سُبُوطَةٌ, (M, Msb, K,) which is of the latter verb, (M, Msb,) and سَبَاطَةٌ and سُبُوطٌ, (M, K,) which are also of the latter verb; (M;) It (hair, S, Msb) was, or became, lank, not crisp: (S, M, * Msb,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR773 harf
سَبِطَ سَبِطَ A ( n. ac. سَبَط 4 ), a. Was loose, flowing, lank ( hair ). سَبُطَ سَبُطَ U ( n. ac. سَبَاْطَة 22t , سُبُوْط 27 , سُبُوْطَة 27t ), a. see supra. b. ( n. ac. سَبَاْطَة 22t ), Was abundant, plentiful. أَسْبَطَ أَسْبَطَ IV , a. Fell down; was prostrate. b. [ Bi ], Lay on ( the ground ). c. Was silent, was cowered. d. [ 'An ], Neglected ( affair ). سِبْط سِبْط 2 , ( pl.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR31.548 harf
سبط سَبُطَ - يَسْبُطُ - سَبْط- أَسْبَاط سَبُطَ - يَسْبُطُ + الكائن: يتفرع عن أصل ثم ينفصل عنه ويُكَوِّنُ أصلاً جديداً: يتفرع الغصن أو الفرع عن نبات ثم ينفصل عنه ثم يتدلى أو يلتصق بالأرض وينبت فيها مكوناً شجرة أونبتاً مستقلاً سَبْط: على وزن " فـَعـْل" اسم فعل بمعنى مفعول من " سَبُطَ - يَسْبُطُ ": فرع انفصل عن أصل وكون نباتاً مستقلاً: وهو
Tamamını oku

Sîgalar(3)

Mücavir kökler57 mücavir (75 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. إسماعيل

    4 ortak ayet · Ve İsmail

  2. يعقوب

    4 ortak ayet · Ve Yakup

  3. سحق

    4 ortak ayet · Suhk : Eskimiş, yıpranmış elbise demektir

  4. إبراهيم

    4 ortak ayet · İbrahim

  5. عيسى

    3 ortak ayet · İsa

  6. موسى

    3 ortak ayet · Musa

  7. نبأ

    3 ortak ayet · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür

  8. بجس

    1 ortak ayet · Becs suyu bolca kaynayan pınar demektir

  9. نزل

    3 ortak ayet · “Nezle” konaklama yeri demektir

  10. فرق

    2 ortak ayet · Fırka Kayalıktan kopan parça demektir

  11. وحي

    2 ortak ayet · İşaretleşmek için yakılan ateştir

  12. سلي

    1 ortak ayet · Ve bıldırcın

Geçtiği ayetler(5)

Sîga sayfası: وَالْأَسْبَاطِ
  1. … إِلَيْنَا وَمَا أُنْزِلَ إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَالْأَسْبَاطِ وَمَا أُوتِيَ مُوسَى وَعِيسَى وَمَا أُوتِيَ النَّبِيُّونَ مِنْ …

    Ve oymaklarBiz; Allah’a, bize indirilmiş olana, İbrahim’e, İsmail’e, İshak’a, Ya’kub ’a, ve torunlarına indirilmiş olanlara, Musa’ya, İsa’ya verilenlere, peygamberlere Rabbları tarafından verilmiş olanlara iman ettik. Onların hiçbirinin arasını diğerinden ayırmayız. Biz ona teslim olmuşlardanız, deyin.

  2. … عَلَيْنَا وَمَا أُنْزِلَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَالْأَسْبَاطِ وَمَا أُوتِيَ مُوسَى وَعِيسَى وَالنَّبِيُّونَ مِنْ رَبِّهِمْ لَا …

    Ve oymaklarDe ki: Allah’a iman ettik. Ve bize indirilene, İbrahim, İsmail, İshak, Ya’kub ve oğullarına indirilenlere, Musa’ya, İsa’ya ve peygamberlere; Rabbları tarafından verilenlere de iman ettik. Onların hiç birisi arasında fark gözetmeyiz. Ve biz, O’na teslim olanlarız.

  3. … مِنْ بَعْدِهِ وَأَوْحَيْنَا إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَالْأَسْبَاطِ وَعِيسَى وَأَيُّوبَ وَيُونُسَ وَهَارُونَ وَسُلَيْمَانَ وَآتَيْنَا دَاوُدَ زَبُورًا

    Ve oymaklarNuh’a, ondan sonra gelen peygamberlere, İbrahim’e, İsmail’e, İshak’a, Ya’kub’a ve torunlarına, İsa’ya, Eyyüb’a, Yunus’a, Harun’a ve Süleyman’a vahyettiğimiz gibi, şüphesiz sana da vahyettik. Davud’a da Zebur’u verdik.

Sîga sayfası: وَالْأَسْبَاطَ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökسبط
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerبسط, شعب, قبل
Zıt Kökجعد
Çekirdek Özet 1Kıvrımsız ve pürüzsüz biçimde boylu boyunca uzanma, serbestçe salınma, düzleşme
Çekirdek Özet 2Bir kökten veya atadan kesintisiz bir hat halinde dallanıp uzanan nesil kolları, İsrâiloğulları oymakları
Çekirdek Özet 3Vahiy ve nübüvvet mirasının tek bir zümreye hapsedilmeyip bir asıldan yayılan tüm meşru kollar üzerinden teyidi
Kritik Hata RiskiKelimeyi yalnızca etnik veya biyolojik bir boy teşkilatı sayarak Kur'an'daki vahyedilen nebi silsilesi boyutunu dışarıda bırakmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
سبBir doğrultuda çekilme, kesintisiz akış, boyuna uzama ve devamlılık; سبب kökünde birbirine bağlayan uzantı veya ip, سبت kökünde hareketin durulup yatay sükûnete uzanması, سبح kökünde akıcı biçimde kayıp gitme, سبغ kökünde tam ve bolca uzanıp örtme, سبل kökünde uzayan yol ve salınan su akıntısı bu çekirdeğin uzama dinamizmini taşırطKuşatıcı, yayıcı ve dolgun etkisi olan ط harfinin eklenmesiyle çekirdekteki doğrusal akış hareketi, kıvrımı ve düğümü olmayan, serbestçe salınan, bir gövdeden kollar ve oymaklar halinde çevreye düzgünce yayılan bir uzantı niteliği kazanmıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
سDiken, destek; tutunma, dayanma, korumaSağlam bir köke veya gövdeye tutunarak oradan güç alma ve sıralı bir hat üzere dizilme hareketini temsil eder
بEv, çadır; iç, barınma, içinde olmaBir ailenin, soy kucağının, içsel mekanın veya ana gövdenin içinden neşet etmeyi ifade eder
طSepet, çark; sarma, kuşatma, içine almaMerkezden dışarıya doğru kollar halinde açılarak geniş bir alanı çevreleme ve yayılma hareketini anlatır
سبطSağlam bir iç gövdeden ve kurucu kökten destek alarak dışa doğru kıvrılmadan, düz ve pürüzsüz hatlar halinde çevreye dallanıp uzanma hareketi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDüğümü veya kıvrımı bulunmayan düz ve akıcı saç; kumda boylu boyunca uzayıp yayılan yumuşak ot; darbe aldıktan sonra boylu boyunca yere serilip uzanma
Cahiliye şiiri kullanımıTübba‘ın Medine Yahudi boyları hakkında söylediği beyitte İsrâiloğulları kabileleri anlamında geçmektedir: حَنَقاً على سِبْطَيْنِ حَلاًّ يَثْربِاً / أولى لهم بعِقابِ يومٍ سَرْمَدِ
Erken Arapça kullanımHz. Peygamber'in saç yapısını tarif eden rivayette kıvırcık ile düz arası mutedil hali nitelemek için kullanılmıştır: ليس بالسبط ولا بالجعد القطط; ayrıca torunlar için soy uzantısı anlamında kullanılır

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça سبط kökü, Sami dilleri ailesinde merkezi bir idari ve soybilimsel kavram olan ortak gövdeyle doğrudan irtibatlıdır. İbranicede שֵׁבֶט (šēbeṭ) biçiminde belgelenen kelimenin ilksel somut anlamı düz asa, değnek veya vurma sopasıdır; bu asa kabile reisliğinin ve yargı yetkisinin simgesi olduğu için semantik bir kaymayla İsrâiloğulları'nın on iki kabilesini ve soy kollarını ifade eden temel kavrama dönüşmüştür. Süryanicede šəḇṭā (ܫܒܛܐ) formu benzer şekilde sopa, asa, dal ve kabile anlamlarını korur. Arapçada ise kök, fonetik /š/ > /s/ kaymasıyla bu kadim kabilevi anlamı muhafaza etmenin yanı sıra, asanın düzlüğü ve pürüzsüzlüğünden türeyen "kıvrımsız düz uzama, serbestçe salınma, düz saç" gibi somut tabiat tasvirlerini de bünyesinde canlı tutmuştur. Kur'an'daki kullanım, hem kadim Sami kabile terminolojisini doğrulamakta hem de bu yapıyı soy kütüğü boyunca kesintisiz uzanan ilahi vahiy taşıyıcısı kollar olarak tescil etmektedir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönDüz, yumuşak ve kıvrımsız uzama; kökten ayrılıp serbestçe uzanan nesil dalı ve torunAsıl anlamın boylu boyunca uzanma ve pürüzsüz akıcılık olduğu, soy kollarının ağaç dalları gibi uzaması dolayısıyla bu kökle adlandırıldığı görülürKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice šēbeṭ, Süryanice šəḇṭāAsa ve değnek anlamından kabile ve soy kolu kavramına geçiş yapan ortak Sami mirasıdır; fonetik denklik /š/ > /s/ kuralına tam uygundurGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami dilleri sahası dışında doğrulanmış geniş dilsel soydaş tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, Lane's Lexicon.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
سبطAnlamlıKıvrımsız uzama, düz saç, soy kolu, oymakBir merkezden kıvrılmadan, serbestçe ve düzgün hatlar halinde boylu boyunca uzanmayı ifade ederHedef köktür; Kur'an'da geçer
سطبAnlamlıDüzeltme, düzleme, örsDemircinin zeminini düzlemesi veya aletle düzeltme yapması anlamındadırHedef kökle düzlük bağlamında kesişir; Kur'an'da geçmez
بسطAnlamlıYaymak, sermek, açmakHedef kökteki boyuna ve hat üzere uzama yerine, bir yüzey üzerinde enine ve boyuna serilmeyi anlatırOrtak çekirdeğin alansal açılımıdır; Kur'an'da geçer
بطسAnlamlıEzmek, baskı uygulamakSertçe basma veya zemine bastırma anlamı taşırZayıf kullanımlıdır; Kur'an'da geçmez
طسبAnlamlıSu kabı, tas; kaybolup gitmeÇukurlaşarak su tutan nesne veya geniş düzlükte gözden kaybolma anlamındadırKur'an'da geçmez
طبسAnlamlıKararma, siyah lekeYüzeyin lekelenmesi veya rengin koyulaşması durumudurKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
سبطMerkezBoyuna düzgün uzama, soy dallanmasıKökten kopmadan kıvrımsız bir hat halinde serbestçe uzanan nesil ve oymak kolunu ifade ederBir atadan gelen ana gövdenin doğal, pürüzsüz ve hiyerarşik uzantılarıdır
بسطKomşuYayılma ve serilmeسبط boylamasına hat üzere uzanmayı nitelerken, بسط bir alan üzerine yayılmayı ve düzlemi kaplamayı bildirirMekânsal ve hacimsel genişleme vurgusu öne çıkar
شعبKomşuToplumsal dallanmaشعب büyük bir milletin birbirinden bağımsız ana kollara ve çatallara ayrılmasını anlatırken, سبط tek bir ataya dayalı oymak çizgisini korurAyrışma ve dallanma hareketinin büyüklüğü ile ayrılır
قبلKomşuKabile teşkilatıقبل ortak yöne yönelen veya bir ataya nispetle toplanan Arap kabile birimini ifade ederken, سبط özellikle İsrâiloğulları'nın kutsal soy kollarını nitelerKültürel aidiyet ve nübüvvet taşıyıcılığı nüansı bulunur
جعدZıtKıvrılma, bükülme, cimrilikجعد kıvrılmış, düğümlenmiş, toplanmış ve sıkılmış yapıyı ifade ederken, سبط düzgünce salınmış, serbest ve cömertçe açılmış yapıyı bildirirSaçta kıvırcıklık, ahlakta cimrilik ile tam zıt kutuptadır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaسبطKıvrımsız uzantı, soy kolu, oymakBir asıldan serbestçe uzanan düzgün dalı ve İsrail oğullarının on iki ana boyunu anlatırKesin
Latincetribus, stirps, progeniesKabile, soy kökü, nesil uzantısıStirps kökten uzanan dalı, tribus ise siyasi ve idari kabile teşkilatını karşılar; saçın düzlüğü anlamını kapsamazGüçlü
İngilizcetribe, clan, offshoot, lineageKabile, oymak, filiz, soy hattıOffshoot fiziksel dallanmayı, lineage ve tribe toplumsal kolu karşılar; kıvrımsız akıcılık nüansı eksik kalırGüçlü
AlmancaStamm, Geschlecht, ZweigBoy, soy, dalZweig bir gövdeden ayrılan düzgün kolu, Stamm ise kurumsal kabile yapısını verirGüçlü
Fransızcatribu, rameau, lignéeKabile, dal, soy zinciriRameau ana ağaçtan uzanan kolu, lignée ise kesintisiz ata-evlat hattını ifade ederGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
وَالْأَسْبَاطِHz. İbrâhim, İsmâil, İshâk ve Ya‘kûb silsilesinin devamında vahiy alan peygamberler zümresiNübüvvet zincirinin tasdiki, vahyin evrenselliği ve peygamberler arasında ayrım yapılmaması bağlamı (Bakara 2:136, 2:140; Âl-i İmrân 3:84; Nisâ 4:163)
أَسْبَاطًا أُمَمًاİsrâiloğulları'nın Hz. Mûsâ döneminde idari ve içtimai olarak ayrıldığı on iki oymakTih çölündeki toplumsal düzen, su pınarlarının on iki kola paylaştırılması ve ümmetleşme bağlamı (A‘râf 7:160)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamNübüvvet ve vahiy nazariyesiEsbâtın tamamının nebi mi yoksa içlerinden nebi çıkan kabileler mi olduğu; vahyin belirli bir kavmin tekeline bırakılamayacağı ilkesiHakikatin ırkî mülkiyet değil ilahi seçim oluşu
FıkıhHukuki temsil ve nesep hukukuKabile esasına dayalı idari taksimat, su ve ganimet paylaşımında zümrelerin ayrışması; miras hukukunda torunların (evlâdü'l-veled) durumuHak sahibi alt birimlerin ve nesil uzantılarının meşruiyeti
TefsirKur'an kıssaları ve lafız tahliliBakara ve Nisâ'da zikredilen esbâtın şahıs/peygamber, A‘râf'taki kullanımın ise topluluk ve boy yapısı olarak iki farklı veçhede tefsiriBağlama göre nebi zümresi veya idari oymak ayrımı
HadisEhl-i Beyt nitelemesi ve fiziki vasıflarHz. Hasan ve Hz. Hüseyin için "ümmetin iki sıbtı" nitelemesinin nesil devamını bildirmesi; fiziki tasvirlerde itidalli yapının ölçüsüMaddi ve manevi soyun kesintisiz akışı

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahiy ve nübüvvet mirasıKutsal elçilik kollarıİlahi bildirimin tarihe yayılmasını sağlamaVahiy tek bir hanedanın inhisarında kalmayıp ana peygamberlik gövdesinden türeyen tüm kollara ulaştırılmıştırKesin
İlmiTasnif ve bilgi metodolojisiHiyerarşik alt başlıklarAna ilkeyi alt dallara pürüzsüzce açmaBir kök kavramdan doğan alt disiplinlerin veya kategorilerin birbirine karışmadan düzgünce ayrışmasıdırGüçlü
SiyasiToplum idaresiKonfederal kabile birimleriİç düzeni ve özerk temsil kabiliyetini korumaTek bir üst kimliğe bağlı on iki oymağın kendi iç dengesini koruyarak bir arada yönetilmesidirGüçlü
İktisadiKaynak yönetimiPaylaştırılmış tüketim kanallarıÇatışmayı önleyecek adil kaynak tahsisiA‘râf 7:160'ta olduğu gibi su kaynağının on iki ayrı göze ayrılarak her oymağın kendi su yerini bilmesidirKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKökten türeyen yönlü ağaç grafı (directed rooted tree)Bir ana kök düğümden (root node) ayrılan, döngü veya kıvrım barındırmayan, hiyerarşik olarak kesintisiz ve düzgün uzanan alt dal yapıları kökün kıvrımsız dallanma mantığıyla tam örtüşürGüçlü
Beşeri bilimlerUnilineal soy grubu (lineage) ve boy federasyonuAntropolojide tek bir kurucu ataya dayanan, üyeleri arasındaki bağ kıvrımsız ve açıkça takip edilebilen, hak ve sorumlulukları paylaştıran oymak teşkilatıdırKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi yalnızca Tevrat anlatılarındaki biyolojik kabilelere indirgeyerek, Kur'an'ın vahiy muhataplığı kıldığı evrensel manevi mirası göz ardı etmek
Kur'an içi daha geniş anlamTek bir asıldan doğup hakkı temsil eden, peygamberlik silsilesiyle donatılmış ve toplumsal nizamı kuran ilahi sorumluluk sahibi kollar
Yanlış anlamanın doğuracağı hataBakara 2:136 ve Nisâ 4:163'te kendilerine vahiy indirildiği açıkça zikredilen esbâtı sıradan kabile fertleri zannedip vahiy kavramında karmaşaya veya tefsir çelişkisine düşmek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın Ehl-i Kitap ile yürüttüğü teolojik hesaplaşmada vahyin ırkî ve coğrafi tekelleri aştığını, hakikatin tek bir kökten yayılan tüm peygamberlik dallarıyla tasdik edildiğini gösterir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İman esaslarını ve peygamberler arasında ayrım gözetmeme prensibini vazeden ayetlerde (Bakara 2:136, Âl-i İmrân 3:84) ve İsrâiloğulları'nın çöldeki idari taksimatını bildiren ayetlerde (A‘râf 7:160) belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Esbâtın Yahudi veya Hristiyan olduğu iddiasını çürüterek (Bakara 2:140), onların İslam'ın saf tevhid ve teslimiyet çizgisine mensup elçiler ve topluluklar olduğunu ortaya koyar

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamKıvrımı ve düğümü olmayan düz, akıcı saç; kumda pürüzsüzce uzayan otsu bitki; bir gövdeden ayrılan düzgün dal.
  • Soyut anlamBir menşeden kopmaksızın, pürüzsüz ve kesintisiz bir hat halinde ileriye ve çevreye doğru genişleyen meşru soy ve nübüvvet dallanması.
  • Sistematik karşılıkOrtak bir kurucu kökten (M) türeyen, birbirini kesmeden kendi mecrasında uzanan ve ortak kaynağın meşruiyetini topluma taşıyan ayrık kolların (si) bütünü.
  • LaTeX modeliL=⋃i=1nsi,si∩sj=∅  (i≠j),π(si)=M
  • LaTeX açıklaması

Modelde M ortak ata veya ilahi vahiy menşeini; si bu menşeden neşet ederek kıvrımsız ve bağımsız bir hat üzere uzanan her bir alt boyu, oymağı veya peygamberlik kolunu (sıbt) simgeler. π(si)=M ifadesi her bir kolun izdüşümünün ve meşruiyetinin tek olan ana köke dayandığını gösterir. si∩sj=∅ koşulu kolların idari ve yapısal olarak birbirine karışmayan özerk yapısını; L ise bu kollardan meydana gelen bütüncül toplumsal ve manevi gövdeyi (esbât) ifade eder.

Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: س