ستت

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc

ستت

س - ت - ت

KÖK
  • Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
  • 6 sözlük

Notlarım

Sözlükler(6)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR299 harf
باب السين والتاء س ت مستعمل فقط ست: سِتَّةٌ وسِتٌّ في الأصل سِدْسَةٌ وسِدْسٌ، فأدغموا الدّالُ في السِّين فالتَقَى عندها مخرَج التاء فغَلَبَتْ عليها كما غَلَبَت الحاءُ على العين والهاء في سَعدٍ، يقولون: كنتُ مَحهُم أي معهم. وبَيانه أنَّ تصغير سِتّةٍ سُدَيْسَة، وجميع تصريفها على ذلك، وكذلك الأسداس.
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR183 harf
سِتَّةُ رجال وسِتُّ نسوة. وأصله سِدْسٌ، فأُبْدِلَ من إحدى السينين تاء وأدغم فيه الدال؛ لأنك تقول في تصغيرها سُدَيْسَةٌ، وفي الجمع أَسْداسٌ. ويقال: جاء فلانٌ سادِساً وسادِياً وساتَّاً.
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR2.795 harf
التهذيب، الليث: السِّتُّ والسِّتَّة في التأْسيس على غير لفظيهما، وهما في الأَصل سِدْسٌ وسِدْسَةٌ، ولكنهم أَرادوا إِدغام الدال في السين، فالتقيا عند مَخْرَج التاء، فغَلَبَتْ عليها كما غَلَبَتِ الحاءُ على الغين في لغة سَعْد، فيقولون: كنتُ محهم، في معنى مَعَهُم. وبيان ذلك: أَنك تصغر ستة سُدَيْسةً، وجميع تصغيرها على ذلك، وكذلك الأَسداس. ابن السكيت: يقال جاءَ فلان خامساً وخامياً، وسادساً وسادياً
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR372 harf
* س ت ت * تقول عندي * سِتةُ * رجالٍ ونسوةٍ بالجر أي ثلاثة رجال وثلاث نسوة فإن قلت ونسوةٌ بالرفع كان عندك ستة رجال وكان عندك نسوة وكذا كلُّ عدد احتمل أن يُفرد منه جمعان مما زاد على الستة فلك فيه الوجهان فأما إذا كان عدد لا يحتمل أن يفرد منه جمعان كالخمسة والأربعة والثلاثة فالرفع لا غير تقول عندي خمسة رجال ونسوةٌ ولا يكون للجر مساغ قلت { قال الأزهري وهذا قول جميع النحويين
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR3.391 harf
الست، بالكسر: م، أى معروف في الأعداد، لا يكاد يجهله أحد. وفي التهذيب، عن الليث: الست والستة فى التأسيس على غير لفظيهما، وهما في الأصل: سدس وسدسة، ولكنهم أرادوا إدغام الدال في السين، فالتقتا عند مخرج التاء، فغلبت عليها كما غلبت الحاء على العين في لغة سعد، فيقولون: كنت محهم، في معنى معهم. وبيان ذلك أنك تصغر ستة سديسة، وجميع تصغيرها على ذلك، وكذلك الأسداس وعن ابن السكيت: يقال: جاء فلان خامسا وخاميا،
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR300 harf
سَتَّ سَتَّ U ( n. ac. سَتّ 1 ), a. Accused of error. سَتّ سَتّ 1 , a. Indecent language. b. Vice; defect. سِتّ سِتّ 2 , a. Lady; mistress. b. Grandmother. c. [ fem. ], Six. سِتَّة سِتَّة 2t , [ mas. ], a. Six. سَاْتِت سَاْتِت 21 , a. Sixth. سِتُّوْن سِتُّوْن , سِتِّيْن a. Sixty.
Tamamını oku

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökستت
YapıÜçlü (fonetik asimilasyon kökü / sayı ismi)
Özel DurumMükerrer; fonetik olarak سدس kökünden idgam ve ibdal yoluyla türemiş yapı
Bağlamsal Yakın Köklerخمس, سبع, سدس, عشر
Zıt Kökوحد
Çekirdek Özet 1Beş sayısını takip eden, altı birimden oluşan tamamlama ve sayma birimi
Çekirdek Özet 2Kozmik yaratılış evrelerini ve kefaret sistemindeki kemal/tamamlama eşiğini belirleme
Çekirdek Özet 3Bir sürecin belirli ve ölçülü evreler dizisi halinde yapılandırılması
Kritik Hata RiskiAltı sayısını ontolojik bir sınırlama veya 24 saatlik günlerle kısıtlı zamansal bir daraltma olarak algılamak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ستÖrtme, gizleme, perdeleme veya fonetik temas ile birbirine kenetlenme; karşılaştırmalı olarak ستر kökünde örtme ve set çekme anlamı barizdirتİkinci bir te sesinin katılmasıyla süreklilik ve sayısal bir kalıba dökülme sağlanmış, dâl ve sîn seslerinin kaynaşmasıyla oluşan sayı lafzı kökleşmiştir

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
سDiken, destek; tutunma, dayanma, korumaDizilimde bir dayanak noktasını, birbirini takip eden adımların zeminini simgeler
تİşaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, sonSayma dizisinde belirli bir sınır çizgisine ve eşiğe varıldığını bildirir
تİşaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, sonSınır işaretinin pekiştirilmesi, sayının kendi içinde bağımsız bir kemal ölçüsüne kilitlenmesi
ستتDestek ve sınır işaretlerinin pekişmesiBelirli basamakların peş peşe dizilerek nihai bir ölçü ve sınır kalıbına oturması

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSayı dizisinde beşten sonra gelen altı birimlik miktarı belirtme; fonetik olarak dâl ve sîn seslerinin birleşmesiyle oluşan asimilasyonel telaffuz
Cahiliye şiiri kullanımıİbnü's-Sikkît'in aktardığı üzere dördü sayılan topluluğa beşinci ve altıncının eklenişi bağlamında kullanılmıştır; şair dörtten sonraki sıralamayı zikrederken bu sayma kökünden türeyen lafızlara başvurur
Erken Arapça kullanımKlasik dilcilerin ve Halîl b. Ahmed'in beyan ettiği üzere kelimenin aslı sids biçimindedir; Araplar telaffuz hafifliği için dâl harfini sîn harfine idgam edip tâ harfine dönüştürmüş, tasgirini ise daima südeyse olarak korumuşlardır

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-Arab, Tehzîbü’l-Luğa.

Sami etimolojik katman

Proto-Sami dilde altı sayısı için kullanılan kök *šidt- veya *šidṯ- biçimindedir. Bu kök Doğu ve Batı Sami kollarında düzenli bir fonetik değişim ve asimilasyon sergiler. Akadcada šeššet / šedištum, İbranicede šēš (dişil šiššāh), Süryanicede šet (dişil šettā) biçimlerinde tecelli eder. Bütün bu dillerde kök içindeki ara dişsil ve sızıcı sesler kaynaşarak te (tav) sesinde çiftleşme veya sertleşme meydana getirmiştir. Arapça bu fonetik mirası iki koldan sürdürmüştür: Asli harfleri koruyan سدس kökü sıra sayıları ve kesirlerde (sâdis, süds) varlığını sürdürürken, mutlak sayma sayısı olan ستت formu doğrudan Sami ortak ses büzüşmesini (idgam) lafızlaştırmıştır. Dolayısıyla kök, dilin ses ekonomisi gereği dâl harfinin sîn ile temasında tâ mahrecine yenik düşmesiyle müstakil bir sîga kazanmıştır.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönسدس kökünden idgamDâl harfinin sîn ile birleşip tâ harfine inkılap etmesiyle türetilmiş fonetik bir köktür; nitekim tasgiri sümeyye değil südeyse olarak gelirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiProto-Sami *šidt- / *šitt-İbranice šēš / šiššāh, Süryanice šet, Akadca šeššet ile doğrudan ortak miras kökenlidirKesin
Daha geniş dilsel ilişkiProto-Afroasyatik sayı kökleriBerberice ve diğer Afroasyatik kollarda altı sayısı için fonetik yakınlıklar önerilse de düzenli ses denkliği Sami dairesinde kesinleşirGüçlü

Kaynak Lisān al-ʿArab, Brockelmann, Militarev-Kogan.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
ستتAnlamlıAltı sayısıSayma dizisinde altı birimi ifade eden asimilasyon köküHedef kök; Kur'an'da geçer
تستAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu dizilişte müstakil bir kök kaydedilmemiştirKur'an'da geçmez; mühmel
تتسAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu dizilişte müstakil bir kök kaydedilmemiştirKur'an'da geçmez; mühmel

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
ستتMerkezSayısal nicelikAsimilasyonel sayma sayısı olarak altı birimlik bütünü gösterirDoğrudan sayı ismidir
سدسKomşuParça ve sıraAsli morfolojik harfleri koruyarak altıda bir kesrini veya altıncı sırayı ifade ederKesir ve sıralama köküdür
خمسKomşuSayısal nicelikAltıdan bir önceki basamak olan beş niceliğini kurarBir önceki sayısal eşik
سبعKomşuSayısal nicelikAltıdan bir sonraki basamak olan ve çokluk/kemal bildiren yedi niceliğini kurarBir sonraki tamamlama basamağı
وحدZıtBirlik ve teklikÇokluk ve terkip içermeyen salt tekliği ifade ederÇokluk ve parçalılığın zıddı

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaستتAltı sayısıBeşten sonra, yediden önce gelen sayı; yaratılış evresi ve kefaret ölçüsüKesin
Latincesex, senusAltı, altışarSayısal niceliği karşılar; yaratılış veya süreç anlamı türetilmiş bağlamlara aittirKesin
İngilizcesix, sixtyAltı, altmışSayı değerini eksiksiz verir; ontolojik evre boyutu Kur'an bağlamında açığa çıkarKesin
Almancasechs, sechzigAltı, altmışNicelik bakımından tam örtüşür; soyut süreç anlamı dış bağlamdan gelirKesin
Fransızcasix, soixanteAltı, altmışSayısal basamağı tam karşılarKesin

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Kluge Etymologisches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Sitte (سِتَّة)Kozmik yaratılışın tamamlandığı altı evre / çağGöklerin, yerin ve ikisi arasındakilerin yaratılış sürecini bildiren kozmolojik bağlamlar (A'râf 7:54, Yûnus 10:3, Hûd 11:7, Furkân 25:59, Secde 32:4, Kâf 50:38, Hadîd 57:4)
Sittîn (سِتِّينَ)Kefaret ve arınma ölçüsü olarak altmış sayısıZıhâr kefaretinde oruca güç yetiremeyenin doyurması emredilen yoksul sayısı bağlamı (Mücâdele 58:4)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamKozmogoni ve ilahi kudretAllah'ın alemi bir anda yaratmaya kadir olduğu halde altı günde (evrede) yaratmasının hikmeti, tedricilik ve ilahi iradenin nizamıTedricî yaratılış ve tekvîn nizamı
FıkıhCeza, kefaret ve mükellefiyet ölçüsüZıhâr kefareti başta olmak üzere mükellefin ödemesi gereken altmış fakiri doyurma şartının mahiyeti ve sınırlarıHukuki telafi ve kifayet eşiği
TefsirZamansal takdir ve gün kavramıYaratılıştaki altı günün dünya günü mü yoksa bin/elli bin yıllık kozmik evreler mi olduğu tartışmasıKozmik süreç ve tedricilik
HadisOruç ve nafile ibadetlerŞevval ayında tutulan altı gün orucun yılın tamamını tutmuş gibi sevap kazandırması nitelemeleriKatlamalı ecir ve tamamlama

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKozmolojik inşâTedricî yaratılış evresiNizamı öğretmeVarlığın ani bir patlamayla değil, planlı ve hikmetli altı evrede kemale erdirilmesiKesin
İlmiFiziksel ve biyolojik süreçlerAşamalı evrim/inşâ periyoduModüler gelişimHerhangi bir karmaşık sistemin kararlı hale gelmesi için geçmesi gereken safhalar dizisiGüçlü
SiyasiHukuki yaptırım ve intizamSosyal ıslah eşiğiToplumsal telafiAile ve toplum düzenini bozan fiillerin geniş bir kitleye (altmış yoksul) yönelik infakla dengelenmesiGüçlü
İktisadiDağıtım ve bölüşümÇoklu doyurma ve tabana yaymaSosyal güvenceZenginlik ve sorumluluğun tekil bir noktada kalmayıp belirlenmiş asgari bir topluluğa aktarılmasıGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerMükemmel sayı (perfect number) ve hekzagonal simetriAltı sayısı, kendisi hariç pozitif bölenlerinin toplamına (1+2+3=6) eşit olan ilk mükemmel sayıdır; kristalografide ve doğada en verimli paketleme biçimi olan altıgen yapının temelidirGüçlü
Beşeri bilimlerKademeli rehabilitasyon ve restoratif adaletBireysel bir suç veya ihlalin, geniş kapsamlı bir sosyal yardımlaşma ve çoklu muhatap (altmış kişi) üzerinden onarılması mekanizmasıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiAyetlerde geçen altı gün ifadesini salt Dünya'nın kendi ekseni etrafında dönmesiyle oluşan 24 saatlik süreler olarak anlamak
Kur'an içi daha geniş anlamYevm kelimesinin Kur'an'daki göreli yapısıyla birlikte düşünüldüğünde, altı sayısının alemin varoluşundaki altı ana kozmik ve jeolojik evreyi nitelemesi
Yanlış anlamanın doğuracağı hataYaratılış metinlerini bilimsel verilerle çelişir göstermek ve ilahi tedricilik yasasını mekanik bir zaman takvimine indirgemek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Alemin ve insanın varoluşundaki tedricî yasayı (sünnetullah) ve ilahi kudretin nizamlı işleyişini bir sayı ve evre kalıbı üzerinden açıklar
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kozmolojik yaratılışı anlatan yedi ayette (sitte eyyâm) ve kefaret ahkâmını belirleyen surelerde belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Yaratılışın rastlantısal, kaotik ve ölçüsüz olduğu zannını çürütür; ayrıca ilahi kudretin alemi bir anda değil hikmet gereği aşamalarla inşa ettiğini gösterir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBeşten sonra gelen ve fonetik kaynaşmayla kalıplaşmış olan altı birimlik sayma miktarı.
  • Soyut anlamBir nizamın, inşânın veya arınma sürecinin tamamlanması için gereken aşamalı evreler ve modüler ölçü.
  • Sistematik karşılıkKozmolojide yaratılışın tedricî safhaları, fıkıhta ise sosyal dengeyi yeniden kuran çokluk eşiği.
  • LaTeX modeliS=∑k=1nEkveyaΩ=⋃i=16Φi
  • LaTeX açıklamasıFormülde Ω tamamlanmış kozmik nizamı veya bütünü temsil eder. Φi ise bu nizamı oluşturan birbirini izleyen altı kurucu evreyi simgeler. Kökün Kur'an'daki temel işlevi, varlığın anlık bir hamleyle değil, birbirine eklemlenen altı ölçülü evrenin (Φ1,…,Φ6) birleşimiyle kemale erdiğini sembolize etmektir. Sayısal açıdan S biriken telafi ve kefaret enerjisinin tek tek muhataplara dağıtılarak sistemi dengeye ulaştırmasını gösterir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: س