ستت
س - ت - ت
KÖK- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 6 sözlük
Notlarım
Sözlükler(6)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR299 harfباب السين والتاء
س ت مستعمل فقط
ست:
سِتَّةٌ وسِتٌّ في الأصل سِدْسَةٌ وسِدْسٌ، فأدغموا الدّالُ في السِّين فالتَقَى عندها مخرَج التاء فغَلَبَتْ عليها كما غَلَبَت الحاءُ على العين والهاء في سَعدٍ، يقولون: كنتُ مَحهُم أي معهم.
وبَيانه أنَّ تصغير سِتّةٍ سُدَيْسَة، وجميع تصريفها على ذلك، وكذلك الأسداس.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR183 harfسِتَّةُ رجال وسِتُّ نسوة. وأصله سِدْسٌ، فأُبْدِلَ من إحدى السينين تاء وأدغم فيه الدال؛ لأنك تقول في تصغيرها سُدَيْسَةٌ، وفي الجمع أَسْداسٌ. ويقال: جاء فلانٌ سادِساً وسادِياً وساتَّاً.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR2.795 harfالتهذيب، الليث: السِّتُّ والسِّتَّة في التأْسيس على غير لفظيهما، وهما في الأَصل سِدْسٌ وسِدْسَةٌ، ولكنهم أَرادوا إِدغام الدال في السين، فالتقيا عند مَخْرَج التاء، فغَلَبَتْ عليها كما غَلَبَتِ الحاءُ على الغين في لغة سَعْد، فيقولون: كنتُ محهم، في معنى مَعَهُم. وبيان ذلك: أَنك تصغر ستة سُدَيْسةً، وجميع تصغيرها على ذلك، وكذلك الأَسداس. ابن السكيت: يقال جاءَ فلان خامساً وخامياً، وسادساً وسادياً
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR372 harf* س ت ت * تقول عندي * سِتةُ * رجالٍ ونسوةٍ بالجر أي ثلاثة رجال وثلاث نسوة فإن قلت ونسوةٌ بالرفع كان عندك ستة رجال وكان عندك نسوة وكذا كلُّ عدد احتمل أن يُفرد منه جمعان مما زاد على الستة فلك فيه الوجهان فأما إذا كان عدد لا يحتمل أن يفرد منه جمعان كالخمسة والأربعة والثلاثة فالرفع لا غير تقول عندي خمسة رجال ونسوةٌ ولا يكون للجر مساغ قلت { قال الأزهري وهذا قول جميع النحويين
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR3.391 harfالست، بالكسر: م، أى معروف في الأعداد، لا يكاد يجهله أحد. وفي التهذيب، عن الليث: الست والستة فى التأسيس على غير لفظيهما، وهما في الأصل: سدس وسدسة، ولكنهم أرادوا إدغام الدال في السين، فالتقتا عند مخرج التاء، فغلبت عليها كما غلبت الحاء على العين في لغة سعد، فيقولون: كنت محهم، في معنى معهم. وبيان ذلك أنك تصغر ستة سديسة، وجميع تصغيرها على ذلك، وكذلك الأسداس وعن ابن السكيت: يقال: جاء فلان خامسا وخاميا،
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR300 harfسَتَّ
سَتَّ U ( n. ac. سَتّ 1 ),
a. Accused of error.
سَتّ
سَتّ 1 ,
a. Indecent language.
b. Vice; defect.
سِتّ
سِتّ 2 ,
a. Lady; mistress.
b. Grandmother.
c. [ fem. ], Six.
سِتَّة
سِتَّة 2t , [ mas. ],
a. Six.
سَاْتِت
سَاْتِت 21 ,
a. Sixth.
سِتُّوْن
سِتُّوْن , سِتِّيْن
a. Sixty.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ستت |
| Yapı | Üçlü (fonetik asimilasyon kökü / sayı ismi) |
| Özel Durum | Mükerrer; fonetik olarak سدس kökünden idgam ve ibdal yoluyla türemiş yapı |
| Bağlamsal Yakın Kökler | خمس, سبع, سدس, عشر |
| Zıt Kök | وحد |
| Çekirdek Özet 1 | Beş sayısını takip eden, altı birimden oluşan tamamlama ve sayma birimi |
| Çekirdek Özet 2 | Kozmik yaratılış evrelerini ve kefaret sistemindeki kemal/tamamlama eşiğini belirleme |
| Çekirdek Özet 3 | Bir sürecin belirli ve ölçülü evreler dizisi halinde yapılandırılması |
| Kritik Hata Riski | Altı sayısını ontolojik bir sınırlama veya 24 saatlik günlerle kısıtlı zamansal bir daraltma olarak algılamak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ست | Örtme, gizleme, perdeleme veya fonetik temas ile birbirine kenetlenme; karşılaştırmalı olarak ستر kökünde örtme ve set çekme anlamı barizdir | ت | İkinci bir te sesinin katılmasıyla süreklilik ve sayısal bir kalıba dökülme sağlanmış, dâl ve sîn seslerinin kaynaşmasıyla oluşan sayı lafzı kökleşmiştir |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Dizilimde bir dayanak noktasını, birbirini takip eden adımların zeminini simgeler |
| ت | İşaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, son | Sayma dizisinde belirli bir sınır çizgisine ve eşiğe varıldığını bildirir |
| ت | İşaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, son | Sınır işaretinin pekiştirilmesi, sayının kendi içinde bağımsız bir kemal ölçüsüne kilitlenmesi |
| ستت | Destek ve sınır işaretlerinin pekişmesi | Belirli basamakların peş peşe dizilerek nihai bir ölçü ve sınır kalıbına oturması |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Sayı dizisinde beşten sonra gelen altı birimlik miktarı belirtme; fonetik olarak dâl ve sîn seslerinin birleşmesiyle oluşan asimilasyonel telaffuz |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İbnü's-Sikkît'in aktardığı üzere dördü sayılan topluluğa beşinci ve altıncının eklenişi bağlamında kullanılmıştır; şair dörtten sonraki sıralamayı zikrederken bu sayma kökünden türeyen lafızlara başvurur |
| Erken Arapça kullanım | Klasik dilcilerin ve Halîl b. Ahmed'in beyan ettiği üzere kelimenin aslı sids biçimindedir; Araplar telaffuz hafifliği için dâl harfini sîn harfine idgam edip tâ harfine dönüştürmüş, tasgirini ise daima südeyse olarak korumuşlardır |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-Arab, Tehzîbü’l-Luğa.
Sami etimolojik katman
Proto-Sami dilde altı sayısı için kullanılan kök *šidt- veya *šidṯ- biçimindedir. Bu kök Doğu ve Batı Sami kollarında düzenli bir fonetik değişim ve asimilasyon sergiler. Akadcada šeššet / šedištum, İbranicede šēš (dişil šiššāh), Süryanicede šet (dişil šettā) biçimlerinde tecelli eder. Bütün bu dillerde kök içindeki ara dişsil ve sızıcı sesler kaynaşarak te (tav) sesinde çiftleşme veya sertleşme meydana getirmiştir. Arapça bu fonetik mirası iki koldan sürdürmüştür: Asli harfleri koruyan سدس kökü sıra sayıları ve kesirlerde (sâdis, süds) varlığını sürdürürken, mutlak sayma sayısı olan ستت formu doğrudan Sami ortak ses büzüşmesini (idgam) lafızlaştırmıştır. Dolayısıyla kök, dilin ses ekonomisi gereği dâl harfinin sîn ile temasında tâ mahrecine yenik düşmesiyle müstakil bir sîga kazanmıştır.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | سدس kökünden idgam | Dâl harfinin sîn ile birleşip tâ harfine inkılap etmesiyle türetilmiş fonetik bir köktür; nitekim tasgiri sümeyye değil südeyse olarak gelir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Proto-Sami *šidt- / *šitt- | İbranice šēš / šiššāh, Süryanice šet, Akadca šeššet ile doğrudan ortak miras kökenlidir | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Proto-Afroasyatik sayı kökleri | Berberice ve diğer Afroasyatik kollarda altı sayısı için fonetik yakınlıklar önerilse de düzenli ses denkliği Sami dairesinde kesinleşir | Güçlü |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Brockelmann, Militarev-Kogan.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ستت | Anlamlı | Altı sayısı | Sayma dizisinde altı birimi ifade eden asimilasyon kökü | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| تست | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilişte müstakil bir kök kaydedilmemiştir | Kur'an'da geçmez; mühmel |
| تتس | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilişte müstakil bir kök kaydedilmemiştir | Kur'an'da geçmez; mühmel |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ستت | Merkez | Sayısal nicelik | Asimilasyonel sayma sayısı olarak altı birimlik bütünü gösterir | Doğrudan sayı ismidir |
| سدس | Komşu | Parça ve sıra | Asli morfolojik harfleri koruyarak altıda bir kesrini veya altıncı sırayı ifade eder | Kesir ve sıralama köküdür |
| خمس | Komşu | Sayısal nicelik | Altıdan bir önceki basamak olan beş niceliğini kurar | Bir önceki sayısal eşik |
| سبع | Komşu | Sayısal nicelik | Altıdan bir sonraki basamak olan ve çokluk/kemal bildiren yedi niceliğini kurar | Bir sonraki tamamlama basamağı |
| وحد | Zıt | Birlik ve teklik | Çokluk ve terkip içermeyen salt tekliği ifade eder | Çokluk ve parçalılığın zıddı |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ستت | Altı sayısı | Beşten sonra, yediden önce gelen sayı; yaratılış evresi ve kefaret ölçüsü | Kesin |
| Latince | sex, senus | Altı, altışar | Sayısal niceliği karşılar; yaratılış veya süreç anlamı türetilmiş bağlamlara aittir | Kesin |
| İngilizce | six, sixty | Altı, altmış | Sayı değerini eksiksiz verir; ontolojik evre boyutu Kur'an bağlamında açığa çıkar | Kesin |
| Almanca | sechs, sechzig | Altı, altmış | Nicelik bakımından tam örtüşür; soyut süreç anlamı dış bağlamdan gelir | Kesin |
| Fransızca | six, soixante | Altı, altmış | Sayısal basamağı tam karşılar | Kesin |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Kluge Etymologisches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Sitte (سِتَّة) | Kozmik yaratılışın tamamlandığı altı evre / çağ | Göklerin, yerin ve ikisi arasındakilerin yaratılış sürecini bildiren kozmolojik bağlamlar (A'râf 7:54, Yûnus 10:3, Hûd 11:7, Furkân 25:59, Secde 32:4, Kâf 50:38, Hadîd 57:4) |
| Sittîn (سِتِّينَ) | Kefaret ve arınma ölçüsü olarak altmış sayısı | Zıhâr kefaretinde oruca güç yetiremeyenin doyurması emredilen yoksul sayısı bağlamı (Mücâdele 58:4) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kozmogoni ve ilahi kudret | Allah'ın alemi bir anda yaratmaya kadir olduğu halde altı günde (evrede) yaratmasının hikmeti, tedricilik ve ilahi iradenin nizamı | Tedricî yaratılış ve tekvîn nizamı |
| Fıkıh | Ceza, kefaret ve mükellefiyet ölçüsü | Zıhâr kefareti başta olmak üzere mükellefin ödemesi gereken altmış fakiri doyurma şartının mahiyeti ve sınırları | Hukuki telafi ve kifayet eşiği |
| Tefsir | Zamansal takdir ve gün kavramı | Yaratılıştaki altı günün dünya günü mü yoksa bin/elli bin yıllık kozmik evreler mi olduğu tartışması | Kozmik süreç ve tedricilik |
| Hadis | Oruç ve nafile ibadetler | Şevval ayında tutulan altı gün orucun yılın tamamını tutmuş gibi sevap kazandırması nitelemeleri | Katlamalı ecir ve tamamlama |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kozmolojik inşâ | Tedricî yaratılış evresi | Nizamı öğretme | Varlığın ani bir patlamayla değil, planlı ve hikmetli altı evrede kemale erdirilmesi | Kesin |
| İlmi | Fiziksel ve biyolojik süreçler | Aşamalı evrim/inşâ periyodu | Modüler gelişim | Herhangi bir karmaşık sistemin kararlı hale gelmesi için geçmesi gereken safhalar dizisi | Güçlü |
| Siyasi | Hukuki yaptırım ve intizam | Sosyal ıslah eşiği | Toplumsal telafi | Aile ve toplum düzenini bozan fiillerin geniş bir kitleye (altmış yoksul) yönelik infakla dengelenmesi | Güçlü |
| İktisadi | Dağıtım ve bölüşüm | Çoklu doyurma ve tabana yayma | Sosyal güvence | Zenginlik ve sorumluluğun tekil bir noktada kalmayıp belirlenmiş asgari bir topluluğa aktarılması | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Mükemmel sayı (perfect number) ve hekzagonal simetri | Altı sayısı, kendisi hariç pozitif bölenlerinin toplamına () eşit olan ilk mükemmel sayıdır; kristalografide ve doğada en verimli paketleme biçimi olan altıgen yapının temelidir | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kademeli rehabilitasyon ve restoratif adalet | Bireysel bir suç veya ihlalin, geniş kapsamlı bir sosyal yardımlaşma ve çoklu muhatap (altmış kişi) üzerinden onarılması mekanizması | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Ayetlerde geçen altı gün ifadesini salt Dünya'nın kendi ekseni etrafında dönmesiyle oluşan 24 saatlik süreler olarak anlamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Yevm kelimesinin Kur'an'daki göreli yapısıyla birlikte düşünüldüğünde, altı sayısının alemin varoluşundaki altı ana kozmik ve jeolojik evreyi nitelemesi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Yaratılış metinlerini bilimsel verilerle çelişir göstermek ve ilahi tedricilik yasasını mekanik bir zaman takvimine indirgemek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Alemin ve insanın varoluşundaki tedricî yasayı (sünnetullah) ve ilahi kudretin nizamlı işleyişini bir sayı ve evre kalıbı üzerinden açıklar |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kozmolojik yaratılışı anlatan yedi ayette (sitte eyyâm) ve kefaret ahkâmını belirleyen surelerde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yaratılışın rastlantısal, kaotik ve ölçüsüz olduğu zannını çürütür; ayrıca ilahi kudretin alemi bir anda değil hikmet gereği aşamalarla inşa ettiğini gösterir |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBeşten sonra gelen ve fonetik kaynaşmayla kalıplaşmış olan altı birimlik sayma miktarı.
- Soyut anlamBir nizamın, inşânın veya arınma sürecinin tamamlanması için gereken aşamalı evreler ve modüler ölçü.
- Sistematik karşılıkKozmolojide yaratılışın tedricî safhaları, fıkıhta ise sosyal dengeyi yeniden kuran çokluk eşiği.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde tamamlanmış kozmik nizamı veya bütünü temsil eder. ise bu nizamı oluşturan birbirini izleyen altı kurucu evreyi simgeler. Kökün Kur'an'daki temel işlevi, varlığın anlık bir hamleyle değil, birbirine eklemlenen altı ölçülü evrenin () birleşimiyle kemale erdiğini sembolize etmektir. Sayısal açıdan biriken telafi ve kefaret enerjisinin tek tek muhataplara dağıtılarak sistemi dengeye ulaştırmasını gösterir.