سبع
س - ب - ع
KÖK- 28 geçiş
- 24 ayet
- 14 sîga
- 13 sözlük
Yırtıcı hayvan demektir. Avcılık döneminde yedi günde bir yırtıcı hayvanları def etmek için ava çıkıyorlardı. Sonra yedi gün yedi sayısının adı olmuştur.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Yırtıcı hayvan demektir. Avcılık döneminde yedi günde bir yırtıcı hayvanları def etmek için ava çıkıyorlardı. Sonra yedi gün yedi sayısının adı olmuştur.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.530 harfباب العين و السين والباء معهما
ع س ب- ع ب س-س ب ع- مستعملات س ع ب- ب ع س- ب س ع مهملات
عسب:
العسب: طرق الفرس، وربما استعمله الشاعر في الناس. قال زهير:
فلولا عَسْبُه لردَدْتُموهُ وشَرُّ مَنيحَةٍ أيرٌ معارُ
قال أبو ليلى: العسب: ماء الفحل فرساً كان أو بعيراً. يقال: قطع الله عَسْبَه، أي: ماءو وولده. وقال يصف نجائب قد رمت بأولادها من التعب:
يغادرن عسب الوالقيّ وناصِحٍ تخصّ به أمّ الطريق عيالَها
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.057 harfسَبْعَةٌ رجالٍ وسَبْعُ نسوةٍ. والسُبْعُ بالضم: جزءٌ من سَبْعَةٍ. والسِبْعُ بالكسر: الظِمْءُ من أظماء الإبل. وسَبَعْتُهُمْ أَسْبَعُهُمْ بالفتح، إذا كنت سابِعَهُمْ، أو أخذت سُبْعَ أموالهم. وسَبَعْتُهُ، أي شَتَمْتُهُ ووقعتُ فيه. وسَبَعَ الذئبُ الغنمَ، أي فَرَسَها. والسَبُعُ: واحد السِباعِ. والسَبُعَةُ: اللبؤةُ. وقولهم: أخذه أَخْذَ سَبْعَةٍ قال ابن السكيت: إنّما أصلها سَبُعَةٌ فخفِّفتْ. وأرضٌ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR10.122 harfباب العين والسين مع الباء
عسب ، عبس ، سبع ، سعب : مستعملة .
عسب : رُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه نَهَى عن عَسْب الفَحْل . قال أبو عبيد : قال الأموي : العَسْب : الكِرَاء الذي يؤخذ في ضِراب الفحل ، يقال منه : عسبت الرجلَ أعسِبه عَسْباً إذا أعطيته الكِرَاء على ذلك . قال : وقال غيره : العَسْب : هو الضِرَاب نفسه . وقال زهير :
ولولا عَسْبه لتركتموه
وشرّ مَنِيحة أيْر مُعَارُ
قال أبو عبيد :
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR9.637 harf(باب السين والباء وما يثلثهما)
(سبت) السين والباء والتاء أصلٌ واحد يدلُّ على راحةٍ وسكون. يقال للسَّير السهل اللّين. سَبْتٌ. قال:
ومطوِيّة الأقرابِ أمّا نَهارُها *** فسَبْتٌ وأما ليلُها فَذَمِيل([1])ثمّ حُمل على ذلك السَّبْت: حلق الرّأس. ويُنشَد في ذلك ما يصحح هذا القياسَ، وهو قولُه:
* يُصبح سكرانَ ويُمسِي سَبْتَا([2]) *
لأنَّه يكون في آخر النهار مُخْثِراً([3]) قليلَ الحركة فلذلك يقال للمتحيِّر
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR981 harf- أصل السبع العدد، قال: ﴿سبع سموات﴾ [البقرة/29]، ﴿سبعا شدادا﴾ [النبأ/ 16]، يعني: السموات السبع و ﴿سبع سنبلات﴾ [يوسف/46]، ﴿سبع ليال﴾ [الحاقة/7]، ﴿سبعة وثامنهم كلبهم﴾ [الكهف/22]، ﴿سبعون ذراعا﴾ [الحاقة/ 32]، ﴿سبعين مرة﴾ [التوبة/80]، ﴿سبعا من المثاني﴾ [الحجر/87]. قيل: سورة الحمد لكونها سبع آيات، السبع الطوال: من البقرة إلى الأعراف، وسمي سور القرآن المثاني؛ لأنه يثنى فيها القصص، ومنه: السبع، والسبيع
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.024 harfس ب ع
هـو سابـع سبعة وسابع ستة، وثوب سباعيّ: سبع أذرع.
ورجل سباعيّ البدن: تامة.
وكانوا ستـة فسبعتهـم: جعلتهـم سبعـة.
وسبـع لامرأتـه: جعـل لهـا سبعـة أيام يقيم مغها حين يبني عليها.
وسبّـع القـرآن: وظـف عليـه قراءتـه فـي سبعـة أيـام.
وعـن أعرابـيّ: أعطـه درهمـا يسبـع اللـه تعالى به الأجـر ويعشّـر.
واللهـم سبـع لفلـان وعشّـر من قوله تعالى " سبع سنابل " عشر أمثالها
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR12.285 harfالسَّبْعُ والسبْعةُ من العدد: معروف، سَبْع نِسوة وسبْعة رجال، والسبعون معروف، وهو العِقْد الذي بين الستين والثمانين. وفي الحديث: أُوتِيتُ السبع المَثاني، وفي رواية: سبعاً من المثاني، قيل: هي الفاتحة لأَنها سبع آيات، وقيل: السُّوَرُ الطِّوالُ من البقرة إِلى التوبة على أَن تُحْسَبَ التوبةُ والأَنفالُ سورةً واحدة، ولهذا لم يفصل بينهما في المصحف بالبسملة، ومن في قوله «من المثاني» لتبيين الجنس، ويجوز
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR402 harf* س ب ع * * السُّبْعُ * جزء من سبعة و * سَبَعَ * القوم صار * سابِعَهم * أو أخذ سبع أموالهم وبابه قطع و * السَّبْعُ * بضم الباء واحد * السِّبَاعِ * و * السَّبُعَةُ * اللبؤة وأرض * مَسْبَعَةٌ * بوزن متربة ذات سباع و * السَّبِيعُ * السبع و * الأُسْبُوعُ * من الأيام وطاف بالبيت أُسبوعا أي سبع مرات وثلاثة * أسابِيعَ * و * سَبَّعَ * الشيء * تَسْبِيعا * جعله سبعة وقولهم وزن * سَبْعةٍ * يعنون به سبعة
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR16.564 harfسبعة رجال، بسكون الباء وقد يحرك، وأنكره بعضهم، وقال: إن المحرك جمع سابع، ككاتب وكتبة، وسبع نسوة فالسبع والسبعة من العدد معروف. وقد تكرر ذكرهما في القرآن، كقوله تعالى: سبع ليال وثمانية أيام حسوما ، وبنينا فوقكم سبعا شدادا وسبع سنبلات و سبعة وثامنهم كلبهم . قولهم: أخذه أخذ سبعة، ويمنع، إذا كان اسم رجل للمعرفة والتأنيث، اختلفوا فيه: إما أصلها سبعة، بضم الباء، فخفف، وفي الصحاح: فخففت أي لبؤة
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR22.056 harfسَبَعَهُمْ
1 سَبَعَهُمْ ذ , aor. سَبَعَ (S, Msb, K) and سَبِعَ (Yoo, Msb, K) and سَبُعَ , (Yoo, Msb,) inf. n. سَبْعٌ, (Msb,) He was, or became, the seventh of them: (S, Msb, K:) or he made them, with himself, seven: (S in art. ثلث:) or it signifies, (S, and so in some copies of the K,) or signifies also, (Msb, and so in some copies of the K,) he took the seventh part of their property, or
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.346 harfسَبَعَ
سَبَعَ A , I ( n. ac. سَبْع 1 ),
a. Was the seventh of; took a seventh of; made sevenfold, of seven strands ( rope ).
b. Shot at; frightened.
c. Reviled.
d. Stole, seized, carried off.
سَبَّعَ
سَبَّعَ II ,
a. Made seven, divided into seven parts; did seven times; made a heptagon.
b. [ La ], Gave back sevenfold to.
سَاْبَعَ
سَاْبَعَ III ,
a. Used foul language to.
أَسْبَعَ
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR88.575 harfسبع
2.BAB
سَبَعَ - يَسْبِعُ - سَبُع - السَبُع
سَبَعَ - يَسْبِعُ + كائن أو وحش + كائناً أو فريسة: يفترسها: يعدو عليها فيقنصها ويستلبها ثم يأكل منها
سَبُع - السَّبُع :البهيمة (الحيوان) المعروف: يقع على ما له ناب من السِّباعِ ويَعْدُو على الناس والدوابّ فيفترسها مثل الأَسد والذِّئْب والنَّمِر والفَهْد وما أَشبهها
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ "
Mücavir kökler42 mücavir (212 toplam)
- سنبل
4 ortak ayet · Başaklar
- عجف
2 ortak ayet · Cılızlar
- طبق
2 ortak ayet · Üst üste giyilen elbisenin her birdir
- أكل
5 ortak ayet · Ekel pas demektir
- فتي
3 ortak ayet · Kepçe, kefe demektir
- سمن
2 ortak ayet · Yağ
- يبس
2 ortak ayet · Kurular
- كمل
2 ortak ayet · Tam
- سمو
7 ortak ayet · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
- خضر
2 ortak ayet · Hudr : Sebzedir
- بقر
2 ortak ayet · Sığır
- خلق
5 ortak ayet · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir
Geçtiği ayetler(24)
هُوَ الَّذِي خَلَقَ لَكُمْ مَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا ثُمَّ اسْتَوَى إِلَى السَّمَاءِ فَسَوَّاهُنَّ سَبْعَ سَمَوَاتٍ وَهُوَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ
YediYerde ne varsa hepsini sizin için yaratan, sonra göğe yönelip onları yedi gök halinde düzenleyen O’dur. O, her şeyi bilendir.
… يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ كَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنْبَتَتْ سَبْعَ سَنَابِلَ فِي كُلِّ سُنْبُلَةٍ مِائَةُ حَبَّةٍ وَاللَّهُ يُضَاعِفُ …
YediMallarını Allah yolunda infak edenlerin durumu, her başağında yüz tane olmak üzere yedi başak veren tanenin durumu gibidir. Allah, dilediğine kat kat verir. Ve Allah, Vasi’dir, Alim’dir.
وَقَالَ الْمَلِكُ إِنِّي أَرَى سَبْعَ بَقَرَاتٍ سِمَانٍ يَأْكُلُهُنَّ سَبْعٌ عِجَافٌ وَسَبْعَ سُنْبُلَاتٍ خُضْرٍ …
YediHükümdar dedi ki: Ben gördüm ki; yedi semiz ineği yedi zayıf inek yemektedir. Yedi yeşil başak ve bir o kadar da kurumuş başak. Ey ileri gelenler; eğer rüya yorumlayabiliyorsanız şu benim rüyamın anlamını söyleyin.
قَالَ تَزْرَعُونَ سَبْعَ سِنِينَ دَأَبًا فَمَا حَصَدْتُمْ فَذَرُوهُ فِي سُنْبُلِهِ إِلَّا قَلِيلًا مِمَّا تَأْكُلُونَ
YediDedi ki: Yedi sene alıştığınız biçimde ekin. Yediğiniz bir mikdar dışında biçtiklerinizi başağında bırakın.
وَلَقَدْ خَلَقْنَا فَوْقَكُمْ سَبْعَ طَرَائِقَ وَمَا كُنَّا عَنِ الْخَلْقِ غَافِلِينَ
YediAndolsun ki; biz, sizin üstünüzde yedi yol yarattık. Biz yaratmadan gafiller değiliz.
فَقَضَاهُنَّ سَبْعَ سَمَوَاتٍ فِي يَوْمَيْنِ وَأَوْحَى فِي كُلِّ سَمَاءٍ أَمْرَهَا وَزَيَّنَّا السَّمَاءَ الدُّنْيَا بِمَصَابِيحَ وَحِفْظًا ذَلِكَ تَقْدِيرُ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ
YediBöylece iki gün içerisinde yedi gök var etti. Ve her göğün işini kendisine bildirdi. Biz; dünya semasını ışıklarla donattık, koruduk. İşte bu; Aziz, Alim’in takdiridir.
اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ سَبْعَ سَمَوَاتٍ وَمِنَ الْأَرْضِ مِثْلَهُنَّ يَتَنَزَّلُ الْأَمْرُ بَيْنَهُنَّ لِتَعْلَمُوا …
YediAllah; yedi göğü ve yerden de o kadarını yaratmış olandır. Allah’ın buyruğu bunlar arasında iner durur. Ki, Allah’ın gerçekten her şeye kadir olduğunu ve Allah’ın gerçekten her şeyi ilmiyle kuşatmış oşduğunu bilesiniz.
الَّذِي خَلَقَ سَبْعَ سَمَوَاتٍ طِبَاقًا مَا تَرَى فِي خَلْقِ الرَّحْمَنِ مِنْ تَفَاوُتٍ فَارْجِعِ الْبَصَرَ هَلْ تَرَى مِنْ فُطُورٍ
YediO ki; yedi göğü kat kat yaratmıştır. Sen Rahman’ın yaratmasında bir düzensizlik bulamazsın. Gözünü çevir de bak, bir aksaklık görebilir misin?
سَخَّرَهَا عَلَيْهِمْ سَبْعَ لَيَالٍ وَثَمَانِيَةَ أَيَّامٍ حُسُومًا فَتَرَى الْقَوْمَ فِيهَا صَرْعَى كَأَنَّهُمْ أَعْجَازُ نَخْلٍ خَاوِيَةٍ
YediOnların kökünü kesmek için, üzerlerine yedi gece sekiz gün, rüzgarı estirdi. Halkın, kökünden sökülmüş hurma kütükleri gibi yere yıkıldığını görürdün.
أَلَمْ تَرَوْا كَيْفَ خَلَقَ اللَّهُ سَبْعَ سَمَوَاتٍ طِبَاقًا
YediGörmediniz mi, Allah’ın göğü yedi kat olarak nasıl yarattığını?
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سبع |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | تسع, عشر, وتر, شفع, خمس |
| Zıt Kök | فرد |
| Çekirdek Özet 1 | Yırtıcı güç, parçalayıcı pençe ve doğal bir çevrim veya yetkinlik sınırını gösteren sayısal tamlık |
| Çekirdek Özet 2 | Kozmolojik katmanlaşma, yaratılışın kemale ermiş aşamaları ve sembolik çokluk |
| Çekirdek Özet 3 | Çevrimsel sistemik bütünlük, periyodik tamamlanış ve aşılması gereken nihai sınır |
| Kritik Hata Riski | Yedi ve yetmiş sayılarını salt kuru bir aritmetik adet sayıp Kur'an'daki ontolojik yetkinlik ve kuşatıcı çokluk vurgusunu gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سب | Bir doğrultuda uzanma, kesintisiz devam etme, yayılma veya birbirini takip eden bağ kurma; nitekim سبب vasıta ve bağı, سبت kesilip uzanan dinlenmeyi, سبح boşlukta akıp gitmeyi, سبغ genişleyip tam örtmeyi, سبق öne geçerek mesafeyi aşmayı ve سبل uzanan yolu ifade eder. | ع | Boğazın ortasından çıkan derin ve baskılı ع harfi, uzanma ve akış hareketine derin bir kuvvet, baskıcı bir pençe ve sınırlandıran bir yetkinlik halkası ekleyerek anlamı yırtıcı kuvvete (السَّبُع) ve çevrimsel tamamlanış eşiği olan sayısal tamlığa (سَبْع) daraltmıştır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Tutunma, dayanma, yırtıcı bir sivrilik ve ayrıştırıcı bir direnç kurma. |
| ب | Ev, çadır | İçeride tutma, sınırlı bir alan oluşturma, barınma ve kuşatma. |
| ع | Göz | Açığa çıkma, derinlik kazanma, kaynak olma ve yetkin bir biçimde idrak edilme. |
| سبع | Tutunma ve yırtıcılığın içsel bir kuşatmayla birleşerek yetkin bir döngüde açıkça belirmesi | Bir yırtıcının avını kavrayıp parçalamasındaki tam ve baskın kuvvet ile bir sürecin kendi içinde bütünlenip tamamlanmış bir periyot olarak açığa çıkması hareketi. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Pençesi ve dişiyle avını parçalayan, yırtıcı ve azman yabani hayvan (السَّبُع); bedenen ve kuvvetçe tam gelişmişlik; develerin sulanmasında belirli aralıklarla tekrarlanan yedinci gün periyodu (السِّبْع). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ebû Züeyb el-Hüzelî beytinde kökü, yırtıcı saldırısına uğramış veya kendi haline terkedilmiş kişi anlamında مُسْبَع biçiminde şöyle anar: صَخِبُ الشَّواربِ لا يزالُ كأنَّهُ / عبدٌ لآلِ أبي ربيعةَ مُسْبَعُ |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönemde العَجّاج bir beytinde gayrimeşru ya da yırtıcı gibi başıboş bırakılan kimseyi nitelemek üzere şöyle demiştir: إنّ تميما لم يُراضِعْ مُسْبَعا / ولم تلده أمّه مقنّعا |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīvânü’l-Hüzeliyyîn.
Sami etimolojik katman
Arapça سبع kökü, Proto-Sami ortak miras katmanında hem asal bir sayısal tamlığı hem de yırtıcı ve azman bir gücü temsil eden en kadim köklerden biridir. Batı Sami ve Doğu Sami kollarında düzenli ses denkliğiyle korunmuştur. İbranicede שֶׁבַע (šebaʿ / yedi) ve שִׁבְעָה (šibʿāh), aynı zamanda ant içmek, ahit ile bağlanmak anlamındaki שָׁבַع (šābaʿ) fiiliyle doğrudan kökdeştir; bu durum kadim Sami zihninde yedi sayısının salt bir miktar değil, kutsal bir sınır, antlaşmanın kemali ve bağlayıcı bir tamlık olduğunu belgeler. Akadcada sebe, šebe (yedi) biçiminde yer alır. Süryanicede ܫܒܥ (šbaʿ) hem yedi sayısı hem de doymak, yetkinliğe ermek anlamına gelen kökle fonetik ve morfolojik kesişim sergiler. Ugarit dilinde šbʿ hem yedi sayısını hem de tokluk, tatmin ve tamlık kavramlarını taşır. Arapçada ise bu ilksel matris iki kolda kristalleşmiştir: Birincisi kozmolojik, zamansal ve sayısal bir döngünün tamamlanmasını gösteren yedi sayısı; ikincisi ise fiziksel kuvveti, pençeyi ve tam gücü temsil eden yırtıcı hayvan (السَّبُع) adıdır. Arap dilcileri bu iki anlamı birbirinden koparmamış, yırtıcıya gücünün tamlığından ötürü bu adın verildiğini belirterek semantik sürekliliği vurgulamışlardır.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | سبع kökünden türeyen سَبْعَة (yedi) ve سَبُع (yırtıcı) | Gücün yetkinleşmesi, bedenin tam gelişmesi (سُباعي البدن) ve periyodik çevrimin tamamlanması ekseninde iki temel mana kolu birleşir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice שֶׁבַع (šebaʿ), Akadca sebe, Süryanice ܫܒܥ (šbaʿ), Ugaritçe šbʿ | Tüm ana Sami dillerinde düzenli ses denkliğiyle korunan, hem sayısal tamlığı hem de antlaşma ve yetkinlik kavramlarını içeren ortak Sami mirasıdır. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Proto-Afroasyatik ve Proto-Hint-Avrupa hipotezleri | Eski Mısır dilinde sfḫ (yedi) biçimiyle fonetik akrabalık tartışılmış; bazı etimologlar Proto-Hint-Avrupa septm biçiminin kadim Yakındoğu ticaret ve kültür havzasından bir kültür kelimesi olarak ödünçlendiğini öne sürmüştür. | Muhtemel |
Kaynak David Cohen, Brown-Driver-Briggs, Huehnergard, Mallory-Adams.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سبع | Anlamlı | Yedi sayısı, yırtıcı hayvan | Döngüsel tamlık, kozmolojik katmanlaşma ve yırtıcı kuvvet. | Hedef köktür, Kur'an'da geçer. |
| سعب | Anlamlı | Ağızdan salya akması, hızla süzülme | Sıvının ip gibi kesintisiz uzayıp akması manasını taşır. | Kur'an'da geçmez; çekirdeğin uzanma yönünü korur. |
| بسع | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu harf dizilimi mühmel kabul edilmiştir. | Veri bulunamadı. |
| بعس | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu harf dizilimi mühmel kabul edilmiştir. | Veri bulunamadı. |
| عسب | Anlamlı | Damızlık erkeğin aşması, kiralama | Aygırın dişiye aşması ve karşılığında alınan ücret; neslin devamındaki bağ. | Kur'an'da geçmez. |
| عبس | Anlamlı | Yüzü ekşitmek, kaş çatmak | Rahatsızlık veya gerilim sebebiyle yüz kaslarının sertçe toplanıp büzülmesi. | Kur'an'da geçer (عبس). |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سبع | Merkez | Sayısal tamlık, yetkin periyot, yırtıcı kuvvet | Bir periyodun veya ontolojik katmanın kendi içinde tamamlanmış tam döngüsünü ifade eder. | Hem yedi sayısını hem de yırtıcı hayvanı kapsayan yetkinliktir. |
| تسع | Komşu | Dokuz sayısı, nihai tekillik | Onluk tabana geçmeden önceki son tekil merhaledir; fesat ve taşkınlık bağlamında sınır gerilimini taşır. | سبع kadar kozmolojik nizam ve nötr tamlık bildirmez; son huduttur. |
| عشر | Komşu | On sayısı, topluluk, sözleşme | Parçaların bir araya gelip tam bir sosyal veya aritmetik deste oluşturmasını gösterir. | عشر sosyal ve toplu bütünleşmeyi, سبع periyodik ve kozmolojik yetkinliği öne çıkarır. |
| وتر | Komşu | Teklik, yalnızlık | Çifti olmayan, bağımsız tekil unsuru bildirir. | سبع tek sayı olmakla birlikte tekliğe değil, periyot tamlığına odaklanır. |
| شفع | Komşu | Çiftlik, bitiştirme | Bir şeyi bir diğerine ekleyerek dengeleme ve eşleme hareketidir. | سبع tekil bir çevrimken شفع ikili yapı kurar. |
| خمس | Komşu | Beş sayısı, el ayası | İnsan bedeni ve pratik bölüşümle (humus) doğrudan bağlantılıdır. | Kozmik döngüden ziyade mülkiyet ve paylaştırma sınırıdır. |
| فرد | Zıt | Tekillik, soyutlanma, parçalanamazlık | Her türlü periyodik veya sayısal katmandan ayrı, tek başına ve eşsiz kalma halidir. | سبع çokluk ve katmanlaşma içerirken فرد tam bir yalınlıktır. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سبع | Yedi sayısı, yırtıcı hayvan | Hem ontolojik ve kozmolojik kemale ermiş yedi sayısını hem de parçalayıcı yabani hayvanı eksiksiz ifade eder. | Kesin |
| Latince | septem, fera | Yedi; yabani hayvan | Sayısal anlamı septem tam karşılar; yırtıcı hayvan anlamı için fera veya bestia kullanılır, Latince iki kavramı tek kökte birleştirmez. | Güçlü |
| İngilizce | seven, beast of prey | Yedi; yırtıcı hayvan | Seven yalnızca sayısal değeri verir; çokluk ve periyot vurgusu bağlamsaldır. Yırtıcı hayvan anlamı tamamen ayrı sözcüklerle karşılanır. | Güçlü |
| Almanca | sieben, Raubtier | Yedi; yırtıcı hayvan | Sieben sadece sayıyı ifade eder; yırtıcı anlamı Raubtier kelimesine aittir, kökensel ortaklık bulunmaz. | Güçlü |
| Fransızca | sept, fauve | Yedi; yırtıcı hayvan | Sayı yönünü sept, yırtıcı hayvan yönünü fauve veya bête féroce karşılar; semantik birleşim dilde mevcut değildir. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Kluge Etymologisches Wörterbuch, Larousse.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| سَبْعَ سَمَاوَاتٍ / سَبْعًا شِدَادًا | Kozmolojik katmanlar, göklerin nizamı | Yaratılışın yetkin ve aşılmaz tabakalarını ifade eden ontolojik bağlam (Bakara 2:29, Fussilet 41:12, Nûh 71:15, Nebe 78:12). |
| السَّبُعُ | Yırtıcı hayvan | Dinen yenilmesi haram kılınan, avını parçalayan yabani hayvanlar bağlamı (Mâide 5:3). |
| سَبْعَ بَقَرَاتٍ / سَبْعَ سُنْبُلَاتٍ | Zaman dilimi, kıtlık ve bolluk yılları | İktisadi ve tarımsal üretimde yedi yıllık periyodik döngüler bağlamı (Yûsuf 12:43, 12:46, 12:47). |
| سَبْعَةٍ فِي الْحَجِّ / سَبْعَةِ أَبْوَابٍ | Hukuki ve cezai tamamlama adedi, cehennem kapıları | İbadetin tamamlanması (Bakara 2:196) veya cehennemin azap girişleri (Hicr 15:44). |
| سَبْعِينَ مَرَّةً / سَبْعِينَ ذِرَاعًا | Kesin adetten ziyade kuşatıcı çokluk ve mübalağa | Bağışlanmanın imkânsızlığını gösteren sınırsızlık (Tevbe 9:80) veya zincirin azap boyutundaki ağırlığı (Hâkka 69:32). |
| سَبْعِينَ رَجُلًا | Temsil heyetinin kemali | Hz. Mûsâ'nın kavminden seçtiği yetkin temsilci topluluğu (A'râf 7:155). |
| سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي | Vahyin tekrarlanan yetkin ayetleri | Fâtiha suresi veya temel vahyî ilkelerin kuşatıcılığı (Hicr 15:87). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kozmoloji ve ilahi kudret | Yedi gök tabirinin hakiki bir sayı mı yoksa sınırsız çokluk ve katmanlaşma mı ifade ettiği tartışması. | Sayısal tahditten ziyade varlığın hiyerarşik ve yetkin nizamına yoğunlaşma. |
| Fıkıh | Helal ve haram gıdalar; kefaretler | Köpek dişli yırtıcıların (السَّبُع) etinin haramlığı ve hacda tutulacak yedi günlük orucun infaz şartları. | Fiziksel parçalayıcı güç ile fıkhî mükellefiyetin kesin sayı sınırında yoğunlaşma. |
| Tefsir | السبع المثاني ve mübalağa sayıları | Hicr 87'deki ifadenin Fâtiha mı yoksa yedi uzun sure mi olduğu; yetmiş sayısının hakikat mi mecazî kesret mi sayılacağı. | Sayının lafzî ve remzî boyutlarının metinlerarasılıkla tespiti. |
| Hadis | Tıbb-ı nebevî, istiğfar ve necaset | Günde yedi hurma yeme, necaseti yedi defa yıkama ve günde yetmiş defa istiğfar etme rivayetleri. | Pratik arınma ve manevi temizlenmede periyodik tamamlama eşiği. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Yaratılış ve ibadet ritimleri | Kozmik ve ameli tekemmül | Amellerin ve varlık aleminin nihai nizamını belirleme | Yedi gök nizamı ve hac ibadetindeki yedi sayısı, insanın ilahi iradeye tam intibakını simgeler. | Kesin |
| İlmi | Tabiat düzeni ve astronomi | Periyodik döngü ve katmanlaşma | Maddenin veya gök cisimlerinin fazlarını sınıflandırma | Haftalık zaman taksimi ve atmosferik tabakaların kademeli yapısı bu kökün taşıdığı düzen fikriyle örtüşür. | Güçlü |
| Siyasi | Temsil ve karar mekanizmaları | Temsil heyetinin olgunluk eşiği | Meşruiyeti ve toplumsal mutabakatı sağlama | Yetmiş kişinin seçilmesi (A'râf 7:155), toplumsal iradenin tam bir temsil kabiliyetine ulaşmasını işlevsel kılar. | Güçlü |
| İktisadi | Üretim ve tüketim dalgalanmaları | Konjonktürel planlama çevrimi | Krizleri öngörme ve kaynak stoklama | Hz. Yûsuf'un yedi yıllık bolluk ve kıtlık modeli, iktisadi döngülerin planlı yönetilmesini ifade eder. | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Periyodik dalga fonksiyonu ve tamamlanmış döngü (faz) | Bir periyodun () tamamlanarak bir sonraki çevrime geçişi; kuantum katmanlarının veya periyodik cetveldeki periyotların doymuşluk noktası. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyo-ekonomik konjonktür dalgaları (Juglar döngüleri) | Toplumların ve piyasaların yaklaşık yedi ila on yıllık periyotlarla tecrübe ettiği genişleme, doygunluk ve daralma fazlarının bütünlüğü. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | سبع ve سبعين kelimelerini yalnızca modern zihnin soyut, ruhsuz ve mekanik birer matematiksel miktarı olarak görüp kadim dildeki sembolik çokluk ve yetkinlik boyutunu silmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, sadece niceliksel bir rakam değil; yaratılışın tamamlanmış katmanlarını, tarımsal ve iktisadi hayatın tabii evrelerini ve bağışlanmanın bittiği radikal sınırları kuşatan bir yetkinlik ilkesidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Örneğin Tevbe 80 ayetinde geçen yetmiş sayısını mutlak bir aritmetik sınır sanarak yetmiş bir kere istiğfar edilirse affedileceği yanılgısına düşmek veya yedi gök ifadesini dar bir astronomik sayıma hapsedip kozmik hiyerarşiyi gözden kaçırmak. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem tabiat ayetlerini (göklerin nizamı) hem tarihsel-iktisadi hadiseleri (Hz. Yûsuf kıssası) hem de helal-haram sınırlarını (yırtıcı hayvanlar) aynı semantik çekirdekle birbirine bağlayan kadim bütüncül bakışını kavramayı sağlar. |
| Hangi ayet groupsunda belirleyicidir? | Kozmolojik yaratılış ayetlerinde (Bakara 2:29, Mülk 67:3), iktisadi kriz yönetimi ayetlerinde (Yûsuf 12:43-49), yiyecek yasaklarında (Mâide 5:3) ve münafıkların bağışlanmazlığını bildiren sınırlarda (Tevbe 9:80). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yedi ve yetmiş sayılarının geçtiği yerlerde metnin amacının salt kronolojik ya da fiziksel bir envanter çıkarmak olduğu fikrini düzeltir; ifadenin çoğunlukla kuşatıcı bir tamlık ve kesin bir sınır çizme işlevi gördüğünü gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamYırtıcı hayvanın avını parçalayan tam kuvveti; bedenin eksiksiz gelişimi; yedi günde bir tekrarlanan tabii sulama periyodu.
- Soyut anlamBir sürecin veya varlık alanının kendi içinde ulaştığı doyum, çevrimsel yetkinlik, ontolojik hiyerarşik sınır ve aşılmaz çokluk.
- Sistematik karşılıkBir fazın sıfırdan başlayıp tüm ara aşamalarını katederek ulaştığı nihai periyodik denge noktası ve bu dengenin dışına taşan yırtıcı taşkınlığın kontrol altına alınması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde her bir varoluşsal, zamansal veya yapısal aşamayı; sayısı kökün temsil ettiği çevrimsel doyum ve sınır eşiğini; bu aşamaların birikimiyle ortaya çıkan toplam nizamı; ise ulaşılan yetkinlik ve tamlık (totalite) durumunu simgeler. Aritmetik parçalar birleşerek kendisini aşan aşkın ve periyodik bir nizam inşa eder.