سجر

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: س-ج-ر3 sîga, 3 mücavir kök, 3 ayet, 3 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.نورسُجِّرَتْسجريُسْجَرُونَبحرالْمَسْجُورِحمم

KökSîga 3Ayet 3Sure 3Mücavir 3

▶ Ağı aç (3B)

سجر

س - ج - ر

KÖK
  • 3 geçiş
  • 3 ayet
  • 3 sîga
  • 13 sözlük

Tasmadır. Kaynatmak için ateşin yakılmasında kullanılan odundur.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Tasmadır. Kaynatmak için ateşin yakılmasında kullanılan odundur.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.435 harf
باب الجيم والسين والراء معهما ج س ر، س ج ر، ر ج س، س ر ج مستعملات جسر: الجَسرُ والجِسرُ القِنطَرةُ ونحوه مما يعبر عليه. ورجل جَسرٌ أي جسمٌ جَسورٌ شُجاعٌ. وناقة جَسرَةٌ: ماضية، وقلَّ ما يقال: جملٌ جَسرٌ. وقد جَسرَ يَجسُرُ جُسُوراً. ولأن فلاناً ليُجسِّرُ فلاناً أي يُشجِّعُه. سجر: سَجَرتُ التنُّور أسجُرُه سجراً، والسَّجُورُ اسم للحطب. والمِسجَرَة: الخَشَبةُ التي يُساط بها السَّجُورُ في التنُّور،
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.064 harf
سَجَرْتُ التَنُّورَ أَسْجُرُهُ سَجْراً، إذا أَحْمَيْتَه وسُجِرْتُ النَهْرَ: مَلأْتُهُ. وسَجَرَت الثِمادُ إذا مُلِئَتْ من المَطَرِ، وذلك الماءُ سُجْرَةٌ، والجمع سُجَر. ومنه البحر المسَجور. والسَجورُ: ما يُسْجَر به التَنُّورُ. وسَجيرُ الرَجُل: صَفِيُّهُ وخَليله؛ والجمع السُجَراء. والمَسْجور: اللبن الذي ماؤه أكثر منه. والساجِرُ: الموضع الذي يأتي عليه السَيْلُ فيملؤه. والساجور: خَشَبة تُجْعَلُ في
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR9.574 harf
ج س ر جسر ، جرس ، سرج ، سجر ، رجس : مستعملة . جسر : قال الليث : الجَسْرُ ، والجِسْرُ : لُغتانِ وهو القَنْطَرَةُ ونحوُه مِمَّا يُعْبَرُ عليه . ( أبو عبيد عن الأصمعي ) : رَجُلٌ جَسْرٌ إذا كانَ طَوِيلاً ضَخماً ، ومنهُ قيلَ للنَّاقَةِ : جَسْرَةٌ ، وقال ابنُ مُقْبِلٍ : هَوْجَاءُ مَوْضِعُ رَحْلِها جَسْرُ أي ضَخْمٌ . وقال الليث : ناقةٌ جسرةٌ إذا كانت ماضِيَةً ، قلّما يقالُ جَمَلٌ جسرٌ . ورجلٌ جَسْرٌ :
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR6.784 harf
(باب السين والتاء وما يثلثهما) (ستر) السين والتاء والراء كلمةٌ تدلُّ على الغِطاءِ. تقول: سترت الشيء ستراً. والسُّتْرَة: ما استترت به، كائناً ما كان. وكذلك السِّتَار([1]). فأمَّا الإستار، وقولهم إستار الكعبة، فالأغلبُ أنه من السِّتْر، وكأنَّه أراد به ما تُستَر به الكعبة من لباسٍ. إلاَّ أنَّ قوماً زعموا أنْ ليس ذلك من اللِّباس، وإنما هو من العَدَد. قالوا: والعرب تسمِّي الأربعة الإستار([2])،
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR975 harf
- السجر: تهييج النار، يقال: سجرت التنور، ومنه: ﴿والبحر المسجور﴾ [الطور/6]، قال الشاعر: *إذا شاء طالع مسجورة ** ترى حولها النبع والساسما* (البيت للنمر بن تولب، وهو في ديوانه ص 380؛ ومجاز القرآن 2/230؛ والأضداد ص 54؛ واللسان (سسم) ؛ وتفسير القرطبي 17/61) وقوله: ﴿وإذا البحار سجرت﴾ [التكوير/6] (وعن ابن عباس في الآية قال: تسجر حتى تصير نارا، وعن الحسن: غار ماؤها فذهب. الدر المنثور 8/429) أي: أضرمت
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR877 harf
س ج ر كلب مسجور ومسجّر ومسوجر وقد سجرتـه وسجرتـه وسوجرتـه‏:‏ طوقتـه الساجـور وهـو طوق من حديد مسمر بمسامير حديدة الأطراف‏.‏ وبحر مسجور ومسجّر‏.‏ وعين مسجورة ومسجّرة‏:‏ مفعمة وسجر السيل الآبار والأحساء‏.‏ ومررنا بكل حاجر وساجر وهو كل مكان مرّ به السيل فملأه‏.‏ وسجر التنور‏:‏ ملأه سجوراً وهو وقوده‏.‏ وسجره بالمسجرة وهي المسعر‏.‏ ومن المجاز‏:‏ سجرت الناقة سجراً وسجرت تسجيراً‏:‏ مدت حنينها في
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR6.765 harf
سَجَرَه يَسْجُرُه سَجْراً وسُجوراً وسَجَّرَه: ملأَه. وسَجَرْتُ النهَرَ: ملأْتُه. وقوله تعالى: وإِذا البِحارُ سُجِّرَت؛ فسره ثعلب فقال: مُلِئَتْ، قال ابن سيده: ولا وجه له إِلا أَن تكون مُلِئَت ناراً. وقوله تعالى: والبحرِ المَسْجُورِ؛ جاء في التفسير: أَن البحر يُسْجَر فيكون نارَ جهنم. وسَجَرَ يَسْجُر وانْسَجَرَ: امتلأَ. وكان علي بن أَبي طالب، عليه السلام، يقول: المسجورُ بالنار أَي مملوء. قال:
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR201 harf
* س ج ر * * سَجَرَ * التنور أحماه و * سَجَرَ * الهنر ملأه ومنه البحر * المَسْجورُ * وبابهما نصر و * السَّجُورُ * بالفتح ما يُسجر به التنور و * السَّاجُور * خشبة تُجعل في عنق الكلب يقال كلب * مُسَوْجَرٌ
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR6.772 harf
سجر التنور يسجره سجرا: أوقده وأحماه، وقيل: أشبع وقوده. وفي حديث عمرو بن العاص فصل حتى يعدل الرمح ظله ثم اقصر فإن جهنم تسجر وتفتح أبوابها . أي توقد، كأنه أراد الإبراد بالظهر، كما في حديث آخر. وقال الخطابي: قوله: تسجر جهنم، وبين قرني الشيطان، وأمثالها، من الألفاظ الشرعية التي ينفرد الشارع بمعانيها، ويجب علينا التصديق بها والوقوف عند الإقرار بصحتها والعمل بموجبها. وسجر النهر يسجره سجرا وسجورا:
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR7.884 harf
سَجَرَهُ 1 سَجَرَهُ ذ , (S, A, Msb, K,) aor. سَجُرَ , (Msb,) inf. n. سَجْرٌ (Msb, TA) and سُجُورٌ; (TA;) and ↓ سجّرهُ, inf. تَسْجِيرٌ; (TA;) He filled it; (S, A, Msb, K;) namely, a river, or channel for water; (S, A, K;) and a vessel; as also سَكَرَهُ; (TA;) with water. (S.) You say, سَجَرَ السَّيْلُ الآبَارَ [The torrent filled the wells]. (A.) And سُجِرَتِ الثِّمَادُ The ثماد [see its sing.
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR514 harf
سَجَرَ سَجَرَ U ( n. ac. سَجْر 1 , سُجُوْر 27 ), a. Filled ( the bed of a river: water ). b. Uttered a prolonged yearning cry ( camel ). c. Heated ( oven ). d. Put a collar on ( a dog ). سُجْرَة سُجْرَة 3t , a. see 4 (b) . b. Rain-water; pool. سَجَر سَجَر 4 , a. Turbidness. b. Redness of the eyes. مِسْجَر مِسْجَر 20 , a. see 26 . سَجِيْر سَجِيْر 25 , ( pl. سُجَرَآءُ 43 ), a.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR20.664 harf
سجر سَجَرَ - يَسْجُرُ - مَسْجُوْر - سَجَّرَ - يُسَجِّرُ، سُجِّرَ - يُسَجَّرُ سَجَرَ- يَسْجُرُ + كائن + شيئاً: يشعله ويوقده فيجعله يلتهب وتتوهج فيه النار مَسْجُوْر: اسم مفعول صفة مشبهة من فعل " سَجَرَ - يَسْجُرُ ": ملتهب تتوهج فيه النار سَجَّرَ - يُسَجِّرُ: على وزن " فـَعـَّلَ" من " سَجَرَ - يَسْجُرُ ": جعله " يَسْجُرُ " على وجه التكرار
Maddenin bağlantısı

سجر سَجَرَ - يَسْجُرُ - مَسْجُوْر - سَجَّرَ - يُسَجِّرُ، سُجِّرَ - يُسَجَّرُ سَجَرَ- يَسْجُرُ + كائن + شيئاً: يشعله ويوقده فيجعله يلتهب وتتوهج فيه النار مَسْجُوْر: اسم مفعول صفة مشبهة من فعل " سَجَرَ - يَسْجُرُ ": ملتهب تتوهج فيه النار سَجَّرَ - يُسَجِّرُ: على وزن " فـَعـَّلَ" من " سَجَرَ - يَسْجُرُ ": جعله " يَسْجُرُ " على وجه التكرار والشدة سُجِّرَ - يُسَجَّرُ: مبني للمجهول من " سَجَّرَ - يُسَجِّرُ " واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ "درجة اشتعال النار وما يكون منه مرتبة بحسب شدة النار وصفاء لهيبها"، وهي: شَاظَ - يَشُوْظُ، لَهِبَ - يَلْهَبُ، سَجَرَ- يَسْجُرُ، شَهِبَ - يَشْهَبُ (شَهُبَ - يَشْهُبُ)، وَرِيَ - يَرِي (وَرَى - يَرِي)، دَخَنَ - يَدْخَنُ (دَخِنَ - يَدْخَنُ) سجر- يسجر ﴿والبحر المسجور (6)﴾ الطور ﴿وَإِذَا الْبِحَارُ سُجِّرَتْ(6)﴾ التكوير ﴿في الحميم ثم في النار يسجرون (72)﴾ غافر مسجور ﴿والبحر المسجور (6)﴾ الطور سُجِّرَتْ ﴿وَإِذَا الْبِحَارُ سُجِّرَتْ(6)﴾ التكوير مختار الصحاح ● [سجر] س ج ر: سَجَرَ التنور أحماه و سَجَرَ النهر ملأه ومنه البحر المَسْجورُ وبابهما نصر و السَّجُورُ بالفتح ما يُسجر به التنور و السَّاجُور خشبة تُجعل في عنق الكلب يقال كلب مُسَوْجَرٌ الراغب سجر - السجر: تهييج النار، يقال: سجرت التنور، ومنه: }والبحر المسجور{ [الطور/6]، قال الشاعر: - 227 - إذا شاء طالع مسجورة *** ترى حولها النبع والساسما (البيت للنمر بن تولب، وهو في ديوانه ص 380؛ ومجاز القرآن 2/230؛ والأضداد ص 54؛ واللسان (سسم) ؛ وتفسير القرطبي 17/61) وقوله: }وإذا البحار سجرت{ [التكوير/6] (وعن ابن عباس في الآية قال: تسجر حتى تصير نارا، وعن الحسن: غار ماؤها فذهب. الدر المنثور 8/429) أي: أضرمت نارا، عن الحسن (وعن ابن عباس في الآية قال: تسجر حتى تصير نارا، وعن الحسن: غار ماؤها فذهبز الدر المنثور 8/429)، وقيل: غيضت مياهها، وإنما يكون كذلك لتسجير النار فيه، }ثم في النار يسجرون﴿[غافر/72]، نحو:﴾وقودها الناس والحجارة{ [البقرة/24]، وسجرت الناقة، استعارة لالتهابها في العدو، نحو: اشتعلت الناقة، والسجير: الخليل الذي يسجر في مودة خليله، كقولهم: فلان محرق في مودة فلان، قال الشاعر: - 228 - سجراء نفسي غير جمع أشابة *** (هذا شطر بيت، وعجزه: حشد ولا هلك المفارش عزل وهو في المخصص 12/244 دون نسبة؛ وهو لأبي كبير الهذلي في شرح أشعار الهذليين 3/1071. والسجراء جمع سجير، وهو الصديق والخدن) ملخص اللسان 1. سَجَرَه يَسْجُرُه سَجْراً وسُجوراً وسَجَّرَه: ملأَه.وسَجَرْتُ النهَرَ: ملأْتُه. 2. وقوله تعالى: وإِذا البِحارُ سُجِّرَت؛ فسره ثعلب فقال:مُلِئَتْ، قال ابن سيده: ولا وجه له إِلا أَن تكون مُلِئَت ناراً. 3. وقد سَكَرْتُ الإِناء وسَجَرْته إِذا ملأْته 4. وإِذا البِحارُ سُجِّرَت؛ أَفضى بعضها إِلى بعض فصارت بحراً واحداً. وقال الربيع: سُجِّرَتْ أَي فاضت، وقال قتادة: ذَهَب ماؤها، 5. سُجِّرَت فُجِّرَت، وسُجِرَت مُلِئَتْ؛ وقيل: جُعِلَت مَبانِيها نِيرانَها بها أَهْلُ النار 6. والساجر:السيل الذي يملأ كل شيء. وسَجَرْت الماء في حلقه: صببته 7. والسَّجْرُ: إيقادك في التَّنُّور تَسْجُرُه بالوَقُود سَجْراً.والسَّجُورُ: اسم الحَطَب. وسَجَرَ التَّنُّورَ يَسْجُرُه سَجْراً: أَوقده وأَحماه، وقيل: أَشبع وَقُودَه. والسَّجُورُ: ما أُوقِدَ به. والمِسْجَرَةُ: الخَشَبة التي تَسُوطُ بها فيه السَّجُورَ. 8. والمُسَجَّرُ: الشعَر المُرْسَل لسان العرب ● - سجر: سَجَرَه يَسْجُرُه سَجْراً وسُجوراً وسَجَّرَه: ملأَه. وسَجَرْتُ النهَرَ: ملأْتُه. وقوله تعالى: وإِذا البِحارُ سُجِّرَت؛ فسره ثعلب فقال: مُلِئَتْ، قال ابن سيده: ولا وجه له إِلا أَن تكون مُلِئَت ناراً. وقوله تعالى: والبحرِ المَسْجُورِ؛ جاء في التفسير: أَن البحر يُسْجَر فيكون نارَ جهنم. وسَجَرَ يَسْجُر وانْسَجَرَ: امتلأَ. وكان علي بن أَبي طالب، عليه السلام، يقول: المسجورُ بالنار أَي مملوء. قال: والمسجور في كلام العرب المملوء. وقد سَكَرْتُ الإِناء وسَجَرْته إِذا ملأْته؛ قال لبيد: مَسْجُورةً مُتَجاوراً قُلاَّمُها وقال في قوله: وإِذا البِحارُ سُجِّرَت؛ أَفضى بعضها إِلى بعض فصارت بحراً واحداً. وقال الربيع: سُجِّرَتْ أَي فاضت، وقال قتادة: ذَهَب ماؤها، وقال كعب: البحر جَهنم يُسْجَر، وقال الزجاج: قرئ سُجِّرت وسُجِرَت، ومعنى سُجِّرَت فُجِّرَت، وسُجِرَت مُلِئَتْ؛ وقيل: جُعِلَت مَبانِيها نِيرانَها بها أَهْلُ النار. أَبو سعيد: بحر مسجورٌ ومفجورٌ. ويقال: سَجَّرْ هذا الماءَ أَي فَجّرْه حيث تُرِيدُ. وسُجِرَت الثِّماد (* قوله: «وسجرت الثماد» كذا بالأَصل المعوّل عليه ونسخة خط من الصحاح أَيضاً، وفي المطبوع منه الثمار بالراء وحرر، وقوله وكذلك الماء إلخ كذا بالأَصل المعوّل عليه والذي في الصحاح وذلك وهو الأولى). سَجْراً: مُلِئت من المطر وكذلك الماءُ سُجْرَة، والجمع سُجَر، ومنه البحر المسجور. والساجر: الموضع الذي يمرّ به السيل فيملؤه، على النسب، أَو يكون فاعلاً في معنى مفعول، والساجر: السيل الذي يملأ كل شيء. وسَجَرْت الماء في حلقه: صببته؛ قال مزاحم: كما سَجَرَتْ ذا المَهْدِ أُمٌّ حَفِيَّةٌ، بِيُمْنَى يَدَيْها، مِنْ قَدِيٍّ مُعَسَّلِ القَدِيُّ: الطَّيِّبُ الطَّعْمِ من الشراب والطعام. ويقال: (* قوله: «ويقال إلخ» عبارة الأساس ومررنا بكل حاجر وساجر وهو كل مكان مر به السيل فملأه). وَرَدْنا ماءً ساجِراً إذا ملأَ السيْلُ. والساجر: الموضع الذي يأْتي عليه السيل فيملؤه؛ قال الشماخ: وأَحْمَى عليها ابْنَا يَزِيدَ بنِ مُسْهِرٍ، بِبَطْنِ المَراضِ، كلَّ حِسْيٍ وساجِرِ وبئر سَجْرٌ: ممتلئة والمَسْجُورُ: الفارغ من كل ما تقدم، ضِدٌّ؛ عن أَبي علي. أَبو زيد: المسجور يكون المَمْلُوءَ ويكون الذي ليس فيه شيء. الفراء: المَسْجُورُ اللبنُ الذي ماؤه أَكثر من لبنه. والمُسَجَّرُ: الذي غاض ماؤه. والسَّجْرُ: إيقادك في التَّنُّور تَسْجُرُه بالوَقُود سَجْراً. والسَّجُورُ: اسم الحَطَب. وسَجَرَ التَّنُّورَ يَسْجُرُه سَجْراً: أَوقده وأَحماه، وقيل: أَشبع وَقُودَه. والسَّجُورُ: ما أُوقِدَ به. والمِسْجَرَةُ: الخَشَبة التي تَسُوطُ بها فيه السَّجُورَ. وفي حديث عمرو بن العاص: فَصَلِّ حتى يَعْدِلَ الرُّمْحَ ظَلُّه ثم اقْصُرْ فإِن جهنم تُسْجَرُ وتُفتح أَبوابُها أَي توقد؛ كأَنه أَراد الإِبْرادَ بالظُّهر لقوله، صلى الله عليه وسلم: أَبْرِدُوا بالظهر فإِن شِدَّةَ الحرّ من فَيْحِ جهنم، وقيل: أَراد به ما جاء في الحديث الآخر: إِنّ الشمس إِذا استوتْ قارَنَها الشيطانُ فإِذا زالت فارَقَها؛ فلعل سَجْرَ جهنم حينئذٍ لمقارنة الشيطانِ الشمسَ وتَهْيِئَتِه لأَن يَسْجد له عُبَّادُ الشمس، فلذلك نهى عن ذلك في ذلك الوقت؛ قال الخطابي، رحمه الله تعالى: قوله تُسْجَرُ جهنم وبين قرني الشيطان وأَمثالها من الأَلفاظ الشرعية التي ينفرد الشارع بمعانيها ويجب علينا التصديقُ بها والوُقوفُ عند الإِقرار بصحتها والعملُ بِمُوجَبِها. وشَعْرٌ مُنْسَجِرٌ وَمَسْجُورٌ (*

Sîgalar(3)

Mücavir kökler3 mücavir (6 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. بحر

    2 ortak ayet · Bahr deniz demektir

  2. حمم

    1 ortak ayet · Hümem kömür demektir

  3. نور

    1 ortak ayet · Ateş demektir

Geçtiği ayetler(3)

Sîga sayfası: الْمَسْجُورِ
  1. وَالْبَحْرِ الْمَسْجُورِ

    KaynatılanDolan denize.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökسجر
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerوقد, حرق, ملأ
Zıt Kökخمد
Çekirdek Özet 1Bir kabı, tandırı veya çukuru tepeleme doldurmak ve bu doluluğu ateşleyip alevlendirmek
Çekirdek Özet 2Büyük kütlelerin sınırlarına kadar dolup tutuşarak bizzat yakıt ve ateşe dönüşmesi
Çekirdek Özet 3Aşırı doygunluğa ve kuşatılmışlığa ulaşan hacmin termal bir patlama ile başkalaşması
Kritik Hata RiskiAnlamı sıradan bir kaynatma veya yakma eylemine indirgeyip iç doluluk ve yakıt olma boyutunu yitirmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
سجKendi sınırları içine akma, yayılma, durgun birikme ve boyun eğerek toplanma; nitekim سجد kökünde yere kapanıp boyun eğme, سجل kökünde suyun veya yazının art arda dökülüp toplanması, سجن kökünde kapatıp hapsetme, سجي kökünde ise örtülüp durgunlaşma anlamları esastırرBirikme ve kuşatılma haline hareketlilik, basınç, üst sınıra ulaşma ve alevli bir yayılma katarak eylemi tutuşan ve taşan bir doluluğa dönüştürür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
سDiken, destekTutunma, içeride hapsedilme ve sınır boyunca gerilme
جDeğnek, deveTaşıma, yük alma, hacmin içine kütle toplanması
رİnsan başıBaş, üst sınır, zirve noktasına varış ve hararet
سجرKütlenin bir sınır içinde toplanıp hapsedilerek tepeleme doldurulması ve üst sınıra ulaşan bu basıncın alev halinde dışa vurması hareketini resmeder

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamTandırı yakacak odunla ağzına kadar doldurup alevlendirmek; sel suyunun çukuru ve kuyuları tepeleme doldurması; köpeğin boynuna halka biçiminde demir tasma geçirmek
Cahiliye şiiri kullanımıŞammâh b. Dırâr bir vadideki su birikintisini nitelerken kökü suyla dolup taşma manasında kullanır: كُلَّ حِسْيٍ وسَاجِرِ / Nimr b. Tevleb ise suyla dopdolu havuzu şöyle anar: إذا شاء طالع مسجورة / ترى حولها النبع والساسما
Erken Arapça kullanımDevenin yavrusuna duyduğu yoğun özlemle böğürürken boğazını sesle doldurması (سَجَرَتِ النَّاقَةُ) ve boyna takılan demir tasma için sâcûr (سَاجُور) denmesi

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, el-Müfredât, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde سجر kökü, çevreleme, kapatma, hapsetme ve bu kapalılık içindeki doluluğun alevlenmesi semantik alanı üzerinde gelişmiştir. Batı Sami dillerinde bu kök öncelikle çevreleme ve kilitleme işlevini muhafaza eder; nitekim İbranicede סגר (/sāḡar/) fiili kapamak, kilitlemek ve hapsetmek manasındadır; Süryanicede ܣܓܪ (/sgar/) aynı şekilde kapamak, hapsetmek ve bend çekmek demektir. Arapçada kök bir yandan tasma takmak (سَاجُور) ve bir hacmi tamamen kapatacak şekilde doldurmak (مَلْء) manalarını korumuş, diğer yandan tandırın yakıtla doldurulup hapsedilen enerjinin tutuşması (إِيقَاد) çizgisine doğru genişlemiştir. Fonetik açıdan Arapça س-ج-ر dizilimi Proto-Sami *s-g-r kökünün doğrudan devamıdır; İbranice ve Süryanicedeki kapatma ve kilit altına alma anlamı ile Arapçadaki tasmayla bağlama ve tandırı yakıtla doldurup kapatarak ateşleme anlamı ortak bir sınırlandırma ve hapsetme çekirdeğine dayanır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönDoldurma, tasma ile bağlama ve tandırı tutuşturmaTandırın odunla doldurulup yakılması ve suyun kuyuyu taşırmasıKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice סגר (/sāḡar/) ve Süryanice ܣܓܪ (/sgar/)Kapatmak, kilitlemek, hapsetmek ve çevrelemek anlamlarıGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik havzada sınırlandırma ve hapsetme kökleriKütleyi bir hacme hapsederek biriktirme dinamiğiMuhtemel

Kaynak HALOT, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
سجرAnlamlıDoldurmak ve tutuşturmakTandırı yakıtla doldurup ateşlemek, suyla taşmakHedef kök; Kur'an'da geçer
سرجAnlamlıKandil yakmak, eyerlemekIşık vermek üzere fitili tutuşturmak veya biniti donatmakKur'an'da geçer; ateş ve kuşatma ilişkisi
جسرAnlamlıCesaret etmek, geçit kurmakTehlikeli bir açıklığı aşmak, nehir üzerine köprü kurmakKur'an'da geçmez
جرسAnlamlıSes çıkarmakHafif, net ve ayırt edici çan yahut hareket sesiKur'an'da geçmez
رسجKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez
رجسAnlamlıPislik, kirlilik, sarsıntıMaddi veya manevi iğrençlik, akla aykırı kargaşaKur'an'da geçer; zıt yönde çözülüş ve yıkım

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
سجرMerkezDolup tutuşmakKütlenin hacmi tamamen doldurarak bizzat yakıta ve ateşe dönüşmesiHapsedilen doluluğun patlayarak alevlenmesi hali
وقدKomşuTutuşmak, parlamakAteşin dışarıdan tutuşturulması ve parıldamasıSalt yanma eylemidir; iç doluluk veya tasma anlamı taşımaz
حرقKomşuYakıp tüketmekAteşin bir nesneyi tahrip edip küle çevirmesiNesnenin yanarak yok oluşuna odaklanır
ملأKomşuDoldurmakBir kabın veya boşluğun bütünüyle kapatılmasıHacimsel doluluktur; ateş, yakıt ve hararet içermez
خمدZıtSönmek, yatışmakAlevin, sıcaklığın ve hareketin bütünüyle tükenmesiDoluluğun dağılması ve ateşin sönerek etkisiz kalması

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaسجرDoldurup tutuşturmakHacmin tepeleme dolması ve ateşe kesmesi birlikteliğiKesin
Latinceimplēre, incendereDoldurmak, ateşe vermekimplēre doluluğu, incendere yakmayı karşılar; ikisi ayrık köklerdirGüçlü
İngilizceto brim, to kindle, to fuelTaşacak kadar dolmak, tutuşturmakbrim dolup taşmayı, kindle alev almayı, fuel ise yakıtla doldurmayı verirGüçlü
Almancaanfüllen, anfeuern, entflammenDoldurmak, yakıtla beslemekanfüllen dolmayı, anfeuern ise fırına yakıt atarak harlamayı ifade ederGüçlü
Fransızcacombler, embraser, attiserTıka basa doldurmak, alevlendirmekembraser bütünüyle tutuşturmayı, combler ise boşluğu kapatmayı karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Grand Robert.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الْمَسْجُورِDolup taşmış veya ateşe dönüştürülmeye hazırYemin bağlamında denizlerin azametine, suyla dopdolu oluşuna veya kıyamette ateşe kesilmesine atıf; Tûr 52:6
سُجِّرَتْKaynatılıp tek bir ateş kütlesine çevrilmeKozmik çözülüş bağlamında denizlerin sınırlarını aşıp alev alması; Tekvîr 81:6
يُسْجَرُونَAteşe yakıt kılınarak tutuşturulmaSuçluların boyunlarında halkalar ve zincirlerle önce kaynar suya, ardından cehennem ateşine atılıp yakıt yapılması; Mü'min 40:72

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAhiret ve cehennem azabıİnkarcıların bizzat cehennemin yakıtı olması ve azabın sürekliliğiİnsanın kendi inkarıyla ateşi besleyen bir yakıta dönüşmesi
FıkıhVeri bulunamadıVeri bulunamadıVeri bulunamadı
TefsirKozmik altüst oluş ve yemin ayetleriTûr 52:6 ve Tekvîr 81:6 ayetlerinde denizin suyla dolu mu yoksa alev mi olduğuDoluluk ile alev alma anlamlarının kıyamet aşamalarıyla telifi
HadisKıyamet alametleri ve cehennem tasviriDenizlerin altında ateş bulunması ve cehennemin harlanarak tutuşturulması rivayetleriAteşin hapsedilmiş kütleler üzerinden alevlendirilmesi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniCeza ve adaletYakıt olmaÖz eylemin cezaya dönüşmesiSuçlunun dışsal bir ateşe atılmaktan öte kendi varlığıyla ateşi beslemesiKesin
İlmiTermodinamikFaz değişimi ve plazmaAşırı birikimin patlamasıSuyun veya kütlenin aşırı enerji ve basınç altında yanıcı gaza dönüşmesiGüçlü
SiyasiOtorite ve baskıToplumsal patlamaBastırılmış gerilimin infilakıToplumun baskıyla doldurulup nihayetinde taşkın bir isyana evrilmesiMuhtemel
İktisadiPiyasa dengesiAşırı ısınma ve likidite bolluğuDoygunluğun krize yol açmasıSisteme aşırı kaynak yüklenmesinin enflasyonist bir yangına dönüşmesiMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKritik kütle ve kendiliğinden tutuşma noktasıBir hacim içine hapsedilen kütle ve ısının eşik değeri aşarak kontrolsüz bir termal zincirleme reaksiyona yol açmasıGüçlü
Beşeri bilimlerToplumsal sıkışma ve kitle histerisiBireylerin veya kitlelerin sınırlandırılmış bir alanda baskılanmasıyla oluşan kolektif öfkenin ani bir patlamayla yıkıcı eyleme dönüşmesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca sıradan bir kaynatmak yahut ateşe atılmak biçiminde çevirerek doluluk ve hapsedilme boyutunu yok saymak
Kur'an içi daha geniş anlamBir kabın veya kütlenin azami sınıra kadar hapsedilip doldurulması ve bu doluluğun bizzat yakıt haline gelerek alev alması
Yanlış anlamanın doğuracağı hataDenizlerin kaynatılması sahnesini basit bir çaydanlık kaynaması gibi algılamak; cehennemdeki insanın ise pasif bir kurban değil, bizzat yangını sürdüren bir yakıt olduğunu gözden kaçırmak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Madde ile enerji, doluluk ile hararet arasındaki geçişi kurarak kıyametin kozmolojik dehşetini ve cehennem azabının iç dinamiklerini açıklar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kozmik kıyamet sahnelerinin yer aldığı Tekvîr ve Tûr sureleri ile suçluların akıbetini bildiren Mü'min suresinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kıyamette denizlerin sadece kuruyup çekildiğini sanan veya ateşi maddeden bağımsız harici bir unsur sayan dar yorumları düzeltir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir hazneyi, tandırı veya çukuru ağzına kadar yakıt ve suyla doldurup bu hapsedilmiş kütleyi alevlendirmek, boyna demir halka geçirmek.
  • Soyut anlamAşırı yükleme ve kuşatılma neticesinde sistemin iç basıncının eşik değeri aşarak niteliksel bir yangına ve enerji patlamasına dönüşmesi.
  • Sistematik karşılıkSistemin sınırlarının iç gerilim ve yakıt kütlesi tarafından bütünüyle istila edilmesi, dengenin bir alevlenme fazıyla yeniden kurulması.
  • LaTeX modelilim⁡V→Vcρ(V)≥θ  ⟹  dEdt≫0
  • LaTeX açıklamasıFormülde V kütlenin hapsedildiği hacmi, Vc bu hacmin azami kritik kapasitesini, ρ(V) hacim içindeki doluluk ve madde yoğunluğunu, θ tutuşma eşik değerini, E ise açığa çıkan termal enerjiyi temsil eder. Hacim tepeleme dolup yoğunluk kritik eşiğe ulaştığında, sistem durağan halden hızla alevlenen yüksek enerjili bir faza geçer.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: س