سجر
س - ج - ر
KÖK- 3 geçiş
- 3 ayet
- 3 sîga
- 13 sözlük
Tasmadır. Kaynatmak için ateşin yakılmasında kullanılan odundur.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Tasmadır. Kaynatmak için ateşin yakılmasında kullanılan odundur.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.435 harfباب الجيم والسين والراء معهما
ج س ر، س ج ر، ر ج س، س ر ج مستعملات
جسر:
الجَسرُ والجِسرُ القِنطَرةُ ونحوه مما يعبر عليه.
ورجل جَسرٌ أي جسمٌ جَسورٌ شُجاعٌ.
وناقة جَسرَةٌ: ماضية، وقلَّ ما يقال: جملٌ جَسرٌ.
وقد جَسرَ يَجسُرُ جُسُوراً. ولأن فلاناً ليُجسِّرُ فلاناً أي يُشجِّعُه.
سجر:
سَجَرتُ التنُّور أسجُرُه سجراً، والسَّجُورُ اسم للحطب.
والمِسجَرَة: الخَشَبةُ التي يُساط بها السَّجُورُ في التنُّور،
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.064 harfسَجَرْتُ التَنُّورَ أَسْجُرُهُ سَجْراً، إذا أَحْمَيْتَه وسُجِرْتُ النَهْرَ: مَلأْتُهُ. وسَجَرَت الثِمادُ إذا مُلِئَتْ من المَطَرِ، وذلك الماءُ سُجْرَةٌ، والجمع سُجَر. ومنه البحر المسَجور. والسَجورُ: ما يُسْجَر به التَنُّورُ. وسَجيرُ الرَجُل: صَفِيُّهُ وخَليله؛ والجمع السُجَراء. والمَسْجور: اللبن الذي ماؤه أكثر منه. والساجِرُ: الموضع الذي يأتي عليه السَيْلُ فيملؤه. والساجور: خَشَبة تُجْعَلُ في
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR9.574 harfج س ر
جسر ، جرس ، سرج ، سجر ، رجس : مستعملة .
جسر : قال الليث : الجَسْرُ ، والجِسْرُ : لُغتانِ وهو القَنْطَرَةُ ونحوُه مِمَّا يُعْبَرُ عليه .
( أبو عبيد عن الأصمعي ) : رَجُلٌ جَسْرٌ إذا كانَ طَوِيلاً ضَخماً ، ومنهُ قيلَ للنَّاقَةِ : جَسْرَةٌ ، وقال ابنُ مُقْبِلٍ :
هَوْجَاءُ مَوْضِعُ رَحْلِها جَسْرُ
أي ضَخْمٌ .
وقال الليث : ناقةٌ جسرةٌ إذا كانت ماضِيَةً ، قلّما يقالُ جَمَلٌ جسرٌ .
ورجلٌ جَسْرٌ :
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR6.784 harf(باب السين والتاء وما يثلثهما)
(ستر) السين والتاء والراء كلمةٌ تدلُّ على الغِطاءِ. تقول: سترت الشيء ستراً. والسُّتْرَة: ما استترت به، كائناً ما كان. وكذلك السِّتَار([1]). فأمَّا الإستار، وقولهم إستار الكعبة، فالأغلبُ أنه من السِّتْر، وكأنَّه أراد به ما تُستَر به الكعبة من لباسٍ. إلاَّ أنَّ قوماً زعموا أنْ ليس ذلك من اللِّباس، وإنما هو من العَدَد. قالوا: والعرب تسمِّي الأربعة الإستار([2])،
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR975 harf- السجر: تهييج النار، يقال: سجرت التنور، ومنه: ﴿والبحر المسجور﴾ [الطور/6]، قال الشاعر:
*إذا شاء طالع مسجورة ** ترى حولها النبع والساسما*
(البيت للنمر بن تولب، وهو في ديوانه ص 380؛ ومجاز القرآن 2/230؛ والأضداد ص 54؛ واللسان (سسم) ؛ وتفسير القرطبي 17/61)
وقوله: ﴿وإذا البحار سجرت﴾ [التكوير/6] (وعن ابن عباس في الآية قال: تسجر حتى تصير نارا، وعن الحسن: غار ماؤها فذهب. الدر المنثور 8/429)
أي: أضرمت
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR877 harfس ج ر
كلب مسجور ومسجّر ومسوجر وقد سجرتـه وسجرتـه وسوجرتـه: طوقتـه الساجـور وهـو طوق من حديد مسمر بمسامير حديدة الأطراف.
وبحر مسجور ومسجّر.
وعين مسجورة ومسجّرة: مفعمة وسجر السيل الآبار والأحساء.
ومررنا بكل حاجر وساجر وهو كل مكان مرّ به السيل فملأه.
وسجر التنور: ملأه سجوراً وهو وقوده.
وسجره بالمسجرة وهي المسعر.
ومن المجاز: سجرت الناقة سجراً وسجرت تسجيراً: مدت حنينها في
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR6.765 harfسَجَرَه يَسْجُرُه سَجْراً وسُجوراً وسَجَّرَه: ملأَه. وسَجَرْتُ النهَرَ: ملأْتُه. وقوله تعالى: وإِذا البِحارُ سُجِّرَت؛ فسره ثعلب فقال: مُلِئَتْ، قال ابن سيده: ولا وجه له إِلا أَن تكون مُلِئَت ناراً. وقوله تعالى: والبحرِ المَسْجُورِ؛ جاء في التفسير: أَن البحر يُسْجَر فيكون نارَ جهنم. وسَجَرَ يَسْجُر وانْسَجَرَ: امتلأَ. وكان علي بن أَبي طالب، عليه السلام، يقول: المسجورُ بالنار أَي مملوء. قال:
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR201 harf* س ج ر * * سَجَرَ * التنور أحماه و * سَجَرَ * الهنر ملأه ومنه البحر * المَسْجورُ * وبابهما نصر و * السَّجُورُ * بالفتح ما يُسجر به التنور و * السَّاجُور * خشبة تُجعل في عنق الكلب يقال كلب * مُسَوْجَرٌ
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR6.772 harfسجر التنور يسجره سجرا: أوقده وأحماه، وقيل: أشبع وقوده. وفي حديث عمرو بن العاص فصل حتى يعدل الرمح ظله ثم اقصر فإن جهنم تسجر وتفتح أبوابها . أي توقد، كأنه أراد الإبراد بالظهر، كما في حديث آخر. وقال الخطابي: قوله: تسجر جهنم، وبين قرني الشيطان، وأمثالها، من الألفاظ الشرعية التي ينفرد الشارع بمعانيها، ويجب علينا التصديق بها والوقوف عند الإقرار بصحتها والعمل بموجبها. وسجر النهر يسجره سجرا وسجورا:
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR7.884 harfسَجَرَهُ
1 سَجَرَهُ ذ , (S, A, Msb, K,) aor. سَجُرَ , (Msb,) inf. n. سَجْرٌ (Msb, TA) and سُجُورٌ; (TA;) and ↓ سجّرهُ, inf. تَسْجِيرٌ; (TA;) He filled it; (S, A, Msb, K;) namely, a river, or channel for water; (S, A, K;) and a vessel; as also سَكَرَهُ; (TA;) with water. (S.) You say, سَجَرَ السَّيْلُ الآبَارَ [The torrent filled the wells]. (A.) And سُجِرَتِ الثِّمَادُ The ثماد [see its sing.
سَجَرَهُ 1 سَجَرَهُ ذ , (S, A, Msb, K,) aor. سَجُرَ , (Msb,) inf. n. سَجْرٌ (Msb, TA) and سُجُورٌ; (TA;) and ↓ سجّرهُ, inf. تَسْجِيرٌ; (TA;) He filled it; (S, A, Msb, K;) namely, a river, or channel for water; (S, A, K;) and a vessel; as also سَكَرَهُ; (TA;) with water. (S.) You say, سَجَرَ السَّيْلُ الآبَارَ [The torrent filled the wells]. (A.) And سُجِرَتِ الثِّمَادُ The ثماد [see its sing. ثَمَدٌ] became filled by the rain. (S.) In the Kur [lxxxi. 6], وَ اـِذَا الْبِحَارُ سُجِرَتْ, some read thus; and others, ↓ سُجِّرَتْ; (Zj;) and Th explains it, and so Zj the former reading, as signifying, And when the seas shall be filled: but ISd says that there is no way of understanding this unless it mean filled with fire: or it means and when the seas shall overflow: or shall meet together and become one sea: (TA:) or ↓ سُجِّرَتْ signifies shall flow forth, one into another, and thus become one sea, (Zj, Bd,) and so be filled: (Bd:) and there are other explanations of the above-mentioned words of the Kur, which see below. ― -b2- سَجَرَ المَآءَ فِى حَلْقِهِ He poured the water into his throat. (K.) ― -b3- سَجَرَ التَّنُّورَ, (S, A, Msb, K,) aor. سَجُرَ , inf. n. سَجْرٌ; (S;) and ↓ سجّرهُ; (Bd in lxxxi. 6;) or the latter has an intensive signification; (Mgh;) He heated the oven; (S, A, K;) kindled fire in it: (Msb:) or filled it with firewood, to heat it: (Mgh Bd:) or he heated it fully with fuel. (TA.) The words of the Kur quoted above, و اذا البحار سُجِرَتْ, are said to signify And when the seas shall be set on fire: (El-Hasan El-Basree:) or shall become without water, (Katádeh,) or shall be dried up, by the kindling of fire therein: (B:) or shall be kindled, and become fire: (Jel:) or shall be mixed together, and dry up, and become fire; (El-Ubbee;) an explanation founded upon the license to employ a homonym in its several significations together: (MF:) or by “ sea ” is meant hell. (Kaab.) You say also, سَجَرَ الوَقُودَ بِالْمِسْجَرَةِ [He stirred the fuel with the مسجرة]. (A.) -A2- سَجَرَتِ النَّاقَةُ, (S, A, K,) aor. سَجُرَ , (S,) inf. n. سَجْرٌ (S, A, K) and سُجُورٌ; (S, K;) and ↓ سجّرت, inf. n. تَسْجِيرٌ; (A;) (tropical:) The she-camel prolonged her yearning cry (حَنِين, S, A, K) after her young one, (As, A,) and filled her mouth with it. (A.) -A3- سَجَرَهُ, inf. n. سَجْرٌ; [and ↓ سجّرهُ, and ↓ سَوْجَرَهُ; (see the pass. part. ns., below;)] He made it [namely hair or the like] to hang down. (TA. [See also سَرَجَتْ شَعْرَهَا.]) -A4- سَجَرَهُ; (A, K;) and ↓ سجّرهُ, (A,) inf. n. تَسْجِيرٌ; (TA;) and ↓ سَوْجَرَهُ; (IJ, A, K;) He put a سَاجُور upon, or around, his (a dog's) neck: (A:) or he bound him (a dog) with a ساجور. (K.)
سجّر المَآءَ 2 سجّر المَآءَ ذ , inf. n. تَسْجِيرٌ, He opened a way to the water; made it to flow forth, (Aboo-Sa'eed, K,) whithersoever he would. (Aboo-Sa'eed.) ― -b2- See also 1, throughout.
سَاجَرَهُ 3 سَاجَرَهُ ذ , (A,) inf. n. مُسَاجَرَةٌ, (A, K,) (tropical:) He acted or associated with him as a friend, or as a true friend; (A, * K, * TA;) mixed, or held intercourse, with him: from سَجَرَتِ النَّاقَةُ. (A.)
انسجر 7 انسجر ذ It (a vessel) became full. (TA.) ― -b2- [It (hair) hung down. (See the part. n., voce مَسْجُورٌ.)] ― -b3- انسجرت الاـِبِلُ The camels followed one another in a continuous series, or uninterruptedly, in their march, or progress: (S, K: * [but in some copies of the K, for انسجر فِى السَّيْرِ, is put أَسْجَرَ:]) or they advanced and hastened; as also انشجر. (TA.)
سَوْجَرَهُ Q. Q. 1 سَوْجَرَهُ ذ : see 1, last two sentences.
سَجَرٌ سَجَرٌ ذ (T, S, M, K, &c.) and ↓ سُجْرَةٌ (T, M, K) Turbidness, or dinginess: this is the primary signification: and hence, (TA,) (tropical:) an intermixture of redness in the white of the eye: (S, K:) or redness in the white of the eye: (T:) or redness inclining to whiteness: or redness inclining to blueness: or redness in the black of the eye: or an intermixture, or a tinge, of redness in the black of the eye: or a slight redness mixing with the blackness: or an inclining of the black to redness: or a slight whiteness in the black of the eye: or a dinginess in the interior of the eye, arising from neglecting, or leaving off, the use of collyrium. (TA.)
سُجْرَةٌ سُجْرَةٌ ذ : see سَجَرٌ. ― -b2- Also [A fall of] rainwater which fills what are called ثِمَاد [pl. of ثَمَدٌ, q. v.]: pl. سُجَرٌ. (S.)
بِئْرٌ سُجُرٌّ بِئْرٌ سُجُرٌّ ذ A full well. (TA.)
سَجُورٌ سَجُورٌ ذ Fuel with which an oven (تَنُّور) is heated; (S, A, Mgh, K;) as also ↓ مِسْجَرٌ (K) and ↓ مِسْجَرَةٌ. (TA). [See also مِسْجَرَةٌ below.]
سَجِيرٌ سَجِيرٌ ذ (tropical:) A man's friend, or true or sincere friend: pl. سُجَرَآءُ: (S, A, K:) from سَجَرَتِ النَّاقَةُ; because each of two friends yearns towards the other. (A.) ― -b2- And hence, (assumed tropical:) A sword. (Ham p. 265.)
سَاجِرٌ سَاجِرٌ ذ A torrent that fills everything. (TA.) ― -b2- A place upon which a torrent comes and which it fills: (S, A, K:) a possessive epithet, or of the measure فَاعِلٌ in the sense of the measure مَفْعُولٌ. (TA.) -A2- See also مَسْجُورٌ.
سَاجُورٌ سَاجُورٌ ذ A wooden thing, or piece of wood, (S, K,) that is put, (S,) or hung, (K,) upon the neck of a dog: (S, K:) or a collar, (TA,) or ring or collar of iron, (A,) that is put upon the neck of a dog: (A, TA:) [pl. سَوَاجِيرُ or سَوَاجِرُ.] One says, فِى أَعْنَاقِهِمْ سَوَاجِرُ (tropical:) Upon their necks are iron collars. (A.)
أَسْجَرُ أَسْجَرُ ذ , applied to a pool of water left by a torrent (غَدِيرٌ), (assumed tropical:) Having mud unmixed with sand; or having good mud: (S, K:) or (assumed tropical:) of which the water inclines to a red colour; which is the case when its rain-water is recent, before it has become clear: (TA:) and (tropical:) rain-water intermixed with turbidness and redness. (A.) ― -b2- (tropical:) A man having what is termed سَجَرٌ or سُجْرَةٌ in the eye or eyes: fem. سَجْرَآءُ (TA.) ― -b3- عَيْنٌ سَجْرَآءُ (tropical:) An eye of which the white is intermixed with redness: (S, A, K:) an eye in which is what is termed سَجَرٌ [q. v.]. (TA.) ― -b4- قَطْرَةٌ سَجْرَآءُ (tropical:) A turbid drop: (A, * TA:) and in like manner نُطْفَةٌ. (TA.)
مِسْجَرٌ مِسْجَرٌ ذ : see سَجُورٌ: and also what here follows.
مِسْجَرَةٌ مِسْجَرَةٌ ذ : see سَجُورٌ. ― -b2- Also [and app. ↓ مِسْجَرٌ] A piece of wood, or stick, with which the fuel in an oven (تَنُّور) is stirred. (A, L, TA.)
مَسْجُورٌ مَسْجُورٌ ذ Filled: (AZ:) applied to the sea in this sense: (S:) or the sea [itself]: (K: [in the TA, by the omission of وَاللَّبَنُ after البَحْرُ, it is made to signify “ a sea of which the water is more than it is itself; ” a meaning which, as there remarked, is not found in other lexicons:]) and مَسْجُورٌ بِالنَّارِ filled with fire: ('Alee:) and عَيْنٌ مَسْجُورَةٌ, and ↓ مُسَجَّرَةٌ, a full eye or source; syn. مُفْعَمَةٌ. (A, TA.) ― -b2- Milk of which the water is more than it is itself. (Fr, S, K.) ― -b3- Made to flow forth. (TA.) ― -b4- Empty. (AZ, Aboo-'Alee.) Thus it bears two contr. significations. (TA.) ― -b5- Kindled. (K.) ― -b6- Still, or quiet; (K;) as also ↓ سَاجِرٌ: (TA:) or still, or quiet, and full at the same time. (A 'Obeyd, TA.) ― -b7- لُؤْلُؤٌ مَسْجُورٌ Pearls strung and hanging down: (A 'Obeyd, S, K:) or that have fallen and become scattered from their string: and لُؤْلُؤَةٌ مَسْجُورَةٌ is said to signify a pearl of much brilliancy. (TA.) ― -b8- شَعَرٌ مَسْجُورٌ, (TA,) and ↓ مُسَجَّرٌ, and ↓ مُسَوْجَرٌ, (K,) and ↓ مُنْسَجِرٌ, (S, K,) Hair made to hang down; (K;) hanging down. (S, K.) ― -b9- كَلْبٌ مَسْجُورٌ, (AZ, A,) and ↓ مُسَجَّرٌ, (A,) and مُسَوْجَرٌ, (S, A,) A dog having a سَاجُور (q. v.) upon his neck. (AZ, S, A.)
مُسَجَّرٌ مُسَجَّرٌ ذ : see مَسْجُورٌ, in three places. ― -b2- Also, Dried up; of which the water has sunk into the ground. (TA.)
مُسَوْجَرٌ مُسَوْجَرٌ ذ : see مَسْجُورٌ, in two places.
مُنْسَجِرٌ مُنْسَجِرٌ ذ : see مَسْجُورٌ.
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR514 harfسَجَرَ
سَجَرَ U ( n. ac. سَجْر 1 , سُجُوْر 27 ),
a. Filled ( the bed of a river: water ).
b. Uttered a prolonged yearning cry ( camel ).
c. Heated ( oven ).
d. Put a collar on ( a dog ).
سُجْرَة
سُجْرَة 3t ,
a. see 4 (b) .
b. Rain-water; pool.
سَجَر
سَجَر 4 ,
a. Turbidness.
b. Redness of the eyes.
مِسْجَر
مِسْجَر 20 ,
a. see 26 .
سَجِيْر
سَجِيْر 25 , ( pl. سُجَرَآءُ 43 ),
a.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR20.664 harfسجر
سَجَرَ - يَسْجُرُ - مَسْجُوْر - سَجَّرَ - يُسَجِّرُ، سُجِّرَ - يُسَجَّرُ
سَجَرَ- يَسْجُرُ + كائن + شيئاً: يشعله ويوقده فيجعله يلتهب وتتوهج فيه النار
مَسْجُوْر: اسم مفعول صفة مشبهة من فعل " سَجَرَ - يَسْجُرُ ": ملتهب تتوهج فيه النار
سَجَّرَ - يُسَجِّرُ: على وزن " فـَعـَّلَ" من " سَجَرَ - يَسْجُرُ ": جعله " يَسْجُرُ " على وجه التكرار
Mücavir kökler3 mücavir (6 toplam)
Geçtiği ayetler(3)
وَالْبَحْرِ الْمَسْجُورِ
KaynatılanDolan denize.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سجر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | وقد, حرق, ملأ |
| Zıt Kök | خمد |
| Çekirdek Özet 1 | Bir kabı, tandırı veya çukuru tepeleme doldurmak ve bu doluluğu ateşleyip alevlendirmek |
| Çekirdek Özet 2 | Büyük kütlelerin sınırlarına kadar dolup tutuşarak bizzat yakıt ve ateşe dönüşmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Aşırı doygunluğa ve kuşatılmışlığa ulaşan hacmin termal bir patlama ile başkalaşması |
| Kritik Hata Riski | Anlamı sıradan bir kaynatma veya yakma eylemine indirgeyip iç doluluk ve yakıt olma boyutunu yitirmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سج | Kendi sınırları içine akma, yayılma, durgun birikme ve boyun eğerek toplanma; nitekim سجد kökünde yere kapanıp boyun eğme, سجل kökünde suyun veya yazının art arda dökülüp toplanması, سجن kökünde kapatıp hapsetme, سجي kökünde ise örtülüp durgunlaşma anlamları esastır | ر | Birikme ve kuşatılma haline hareketlilik, basınç, üst sınıra ulaşma ve alevli bir yayılma katarak eylemi tutuşan ve taşan bir doluluğa dönüştürür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Tutunma, içeride hapsedilme ve sınır boyunca gerilme |
| ج | Değnek, deve | Taşıma, yük alma, hacmin içine kütle toplanması |
| ر | İnsan başı | Baş, üst sınır, zirve noktasına varış ve hararet |
| سجر | Kütlenin bir sınır içinde toplanıp hapsedilerek tepeleme doldurulması ve üst sınıra ulaşan bu basıncın alev halinde dışa vurması hareketini resmeder |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Tandırı yakacak odunla ağzına kadar doldurup alevlendirmek; sel suyunun çukuru ve kuyuları tepeleme doldurması; köpeğin boynuna halka biçiminde demir tasma geçirmek |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şammâh b. Dırâr bir vadideki su birikintisini nitelerken kökü suyla dolup taşma manasında kullanır: كُلَّ حِسْيٍ وسَاجِرِ / Nimr b. Tevleb ise suyla dopdolu havuzu şöyle anar: إذا شاء طالع مسجورة / ترى حولها النبع والساسما |
| Erken Arapça kullanım | Devenin yavrusuna duyduğu yoğun özlemle böğürürken boğazını sesle doldurması (سَجَرَتِ النَّاقَةُ) ve boyna takılan demir tasma için sâcûr (سَاجُور) denmesi |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, el-Müfredât, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde سجر kökü, çevreleme, kapatma, hapsetme ve bu kapalılık içindeki doluluğun alevlenmesi semantik alanı üzerinde gelişmiştir. Batı Sami dillerinde bu kök öncelikle çevreleme ve kilitleme işlevini muhafaza eder; nitekim İbranicede סגר (/sāḡar/) fiili kapamak, kilitlemek ve hapsetmek manasındadır; Süryanicede ܣܓܪ (/sgar/) aynı şekilde kapamak, hapsetmek ve bend çekmek demektir. Arapçada kök bir yandan tasma takmak (سَاجُور) ve bir hacmi tamamen kapatacak şekilde doldurmak (مَلْء) manalarını korumuş, diğer yandan tandırın yakıtla doldurulup hapsedilen enerjinin tutuşması (إِيقَاد) çizgisine doğru genişlemiştir. Fonetik açıdan Arapça س-ج-ر dizilimi Proto-Sami *s-g-r kökünün doğrudan devamıdır; İbranice ve Süryanicedeki kapatma ve kilit altına alma anlamı ile Arapçadaki tasmayla bağlama ve tandırı yakıtla doldurup kapatarak ateşleme anlamı ortak bir sınırlandırma ve hapsetme çekirdeğine dayanır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Doldurma, tasma ile bağlama ve tandırı tutuşturma | Tandırın odunla doldurulup yakılması ve suyun kuyuyu taşırması | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice סגר (/sāḡar/) ve Süryanice ܣܓܪ (/sgar/) | Kapatmak, kilitlemek, hapsetmek ve çevrelemek anlamları | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik havzada sınırlandırma ve hapsetme kökleri | Kütleyi bir hacme hapsederek biriktirme dinamiği | Muhtemel |
Kaynak HALOT, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سجر | Anlamlı | Doldurmak ve tutuşturmak | Tandırı yakıtla doldurup ateşlemek, suyla taşmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| سرج | Anlamlı | Kandil yakmak, eyerlemek | Işık vermek üzere fitili tutuşturmak veya biniti donatmak | Kur'an'da geçer; ateş ve kuşatma ilişkisi |
| جسر | Anlamlı | Cesaret etmek, geçit kurmak | Tehlikeli bir açıklığı aşmak, nehir üzerine köprü kurmak | Kur'an'da geçmez |
| جرس | Anlamlı | Ses çıkarmak | Hafif, net ve ayırt edici çan yahut hareket sesi | Kur'an'da geçmez |
| رسج | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| رجس | Anlamlı | Pislik, kirlilik, sarsıntı | Maddi veya manevi iğrençlik, akla aykırı kargaşa | Kur'an'da geçer; zıt yönde çözülüş ve yıkım |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سجر | Merkez | Dolup tutuşmak | Kütlenin hacmi tamamen doldurarak bizzat yakıta ve ateşe dönüşmesi | Hapsedilen doluluğun patlayarak alevlenmesi hali |
| وقد | Komşu | Tutuşmak, parlamak | Ateşin dışarıdan tutuşturulması ve parıldaması | Salt yanma eylemidir; iç doluluk veya tasma anlamı taşımaz |
| حرق | Komşu | Yakıp tüketmek | Ateşin bir nesneyi tahrip edip küle çevirmesi | Nesnenin yanarak yok oluşuna odaklanır |
| ملأ | Komşu | Doldurmak | Bir kabın veya boşluğun bütünüyle kapatılması | Hacimsel doluluktur; ateş, yakıt ve hararet içermez |
| خمد | Zıt | Sönmek, yatışmak | Alevin, sıcaklığın ve hareketin bütünüyle tükenmesi | Doluluğun dağılması ve ateşin sönerek etkisiz kalması |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سجر | Doldurup tutuşturmak | Hacmin tepeleme dolması ve ateşe kesmesi birlikteliği | Kesin |
| Latince | implēre, incendere | Doldurmak, ateşe vermek | implēre doluluğu, incendere yakmayı karşılar; ikisi ayrık köklerdir | Güçlü |
| İngilizce | to brim, to kindle, to fuel | Taşacak kadar dolmak, tutuşturmak | brim dolup taşmayı, kindle alev almayı, fuel ise yakıtla doldurmayı verir | Güçlü |
| Almanca | anfüllen, anfeuern, entflammen | Doldurmak, yakıtla beslemek | anfüllen dolmayı, anfeuern ise fırına yakıt atarak harlamayı ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | combler, embraser, attiser | Tıka basa doldurmak, alevlendirmek | embraser bütünüyle tutuşturmayı, combler ise boşluğu kapatmayı karşılar | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Grand Robert.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْمَسْجُورِ | Dolup taşmış veya ateşe dönüştürülmeye hazır | Yemin bağlamında denizlerin azametine, suyla dopdolu oluşuna veya kıyamette ateşe kesilmesine atıf; Tûr 52:6 |
| سُجِّرَتْ | Kaynatılıp tek bir ateş kütlesine çevrilme | Kozmik çözülüş bağlamında denizlerin sınırlarını aşıp alev alması; Tekvîr 81:6 |
| يُسْجَرُونَ | Ateşe yakıt kılınarak tutuşturulma | Suçluların boyunlarında halkalar ve zincirlerle önce kaynar suya, ardından cehennem ateşine atılıp yakıt yapılması; Mü'min 40:72 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret ve cehennem azabı | İnkarcıların bizzat cehennemin yakıtı olması ve azabın sürekliliği | İnsanın kendi inkarıyla ateşi besleyen bir yakıta dönüşmesi |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
| Tefsir | Kozmik altüst oluş ve yemin ayetleri | Tûr 52:6 ve Tekvîr 81:6 ayetlerinde denizin suyla dolu mu yoksa alev mi olduğu | Doluluk ile alev alma anlamlarının kıyamet aşamalarıyla telifi |
| Hadis | Kıyamet alametleri ve cehennem tasviri | Denizlerin altında ateş bulunması ve cehennemin harlanarak tutuşturulması rivayetleri | Ateşin hapsedilmiş kütleler üzerinden alevlendirilmesi |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ceza ve adalet | Yakıt olma | Öz eylemin cezaya dönüşmesi | Suçlunun dışsal bir ateşe atılmaktan öte kendi varlığıyla ateşi beslemesi | Kesin |
| İlmi | Termodinamik | Faz değişimi ve plazma | Aşırı birikimin patlaması | Suyun veya kütlenin aşırı enerji ve basınç altında yanıcı gaza dönüşmesi | Güçlü |
| Siyasi | Otorite ve baskı | Toplumsal patlama | Bastırılmış gerilimin infilakı | Toplumun baskıyla doldurulup nihayetinde taşkın bir isyana evrilmesi | Muhtemel |
| İktisadi | Piyasa dengesi | Aşırı ısınma ve likidite bolluğu | Doygunluğun krize yol açması | Sisteme aşırı kaynak yüklenmesinin enflasyonist bir yangına dönüşmesi | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kritik kütle ve kendiliğinden tutuşma noktası | Bir hacim içine hapsedilen kütle ve ısının eşik değeri aşarak kontrolsüz bir termal zincirleme reaksiyona yol açması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Toplumsal sıkışma ve kitle histerisi | Bireylerin veya kitlelerin sınırlandırılmış bir alanda baskılanmasıyla oluşan kolektif öfkenin ani bir patlamayla yıkıcı eyleme dönüşmesi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca sıradan bir kaynatmak yahut ateşe atılmak biçiminde çevirerek doluluk ve hapsedilme boyutunu yok saymak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir kabın veya kütlenin azami sınıra kadar hapsedilip doldurulması ve bu doluluğun bizzat yakıt haline gelerek alev alması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Denizlerin kaynatılması sahnesini basit bir çaydanlık kaynaması gibi algılamak; cehennemdeki insanın ise pasif bir kurban değil, bizzat yangını sürdüren bir yakıt olduğunu gözden kaçırmak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Madde ile enerji, doluluk ile hararet arasındaki geçişi kurarak kıyametin kozmolojik dehşetini ve cehennem azabının iç dinamiklerini açıklar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kozmik kıyamet sahnelerinin yer aldığı Tekvîr ve Tûr sureleri ile suçluların akıbetini bildiren Mü'min suresinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kıyamette denizlerin sadece kuruyup çekildiğini sanan veya ateşi maddeden bağımsız harici bir unsur sayan dar yorumları düzeltir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir hazneyi, tandırı veya çukuru ağzına kadar yakıt ve suyla doldurup bu hapsedilmiş kütleyi alevlendirmek, boyna demir halka geçirmek.
- Soyut anlamAşırı yükleme ve kuşatılma neticesinde sistemin iç basıncının eşik değeri aşarak niteliksel bir yangına ve enerji patlamasına dönüşmesi.
- Sistematik karşılıkSistemin sınırlarının iç gerilim ve yakıt kütlesi tarafından bütünüyle istila edilmesi, dengenin bir alevlenme fazıyla yeniden kurulması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde kütlenin hapsedildiği hacmi, bu hacmin azami kritik kapasitesini, hacim içindeki doluluk ve madde yoğunluğunu, tutuşma eşik değerini, ise açığa çıkan termal enerjiyi temsil eder. Hacim tepeleme dolup yoğunluk kritik eşiğe ulaştığında, sistem durağan halden hızla alevlenen yüksek enerjili bir faza geçer.