سجر
س - ج - ر
KÖK- 3 geçiş
- 3 ayet
- 3 sîga
- 13 sözlük
Tasmadır. Kaynatmak için ateşin yakılmasında kullanılan odundur.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Tasmadır. Kaynatmak için ateşin yakılmasında kullanılan odundur.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.435 harfباب الجيم والسين والراء معهما
ج س ر، س ج ر، ر ج س، س ر ج مستعملات
جسر:
الجَسرُ والجِسرُ القِنطَرةُ ونحوه مما يعبر عليه.
ورجل جَسرٌ أي جسمٌ جَسورٌ شُجاعٌ.
وناقة جَسرَةٌ: ماضية، وقلَّ ما يقال: جملٌ جَسرٌ.
وقد جَسرَ يَجسُرُ جُسُوراً. ولأن فلاناً ليُجسِّرُ فلاناً أي يُشجِّعُه.
سجر:
سَجَرتُ التنُّور أسجُرُه سجراً، والسَّجُورُ اسم للحطب.
والمِسجَرَة: الخَشَبةُ التي يُساط بها السَّجُورُ في التنُّور،
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.064 harfسَجَرْتُ التَنُّورَ أَسْجُرُهُ سَجْراً، إذا أَحْمَيْتَه وسُجِرْتُ النَهْرَ: مَلأْتُهُ. وسَجَرَت الثِمادُ إذا مُلِئَتْ من المَطَرِ، وذلك الماءُ سُجْرَةٌ، والجمع سُجَر. ومنه البحر المسَجور. والسَجورُ: ما يُسْجَر به التَنُّورُ. وسَجيرُ الرَجُل: صَفِيُّهُ وخَليله؛ والجمع السُجَراء. والمَسْجور: اللبن الذي ماؤه أكثر منه. والساجِرُ: الموضع الذي يأتي عليه السَيْلُ فيملؤه. والساجور: خَشَبة تُجْعَلُ في
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR9.574 harfج س ر
جسر ، جرس ، سرج ، سجر ، رجس : مستعملة .
جسر : قال الليث : الجَسْرُ ، والجِسْرُ : لُغتانِ وهو القَنْطَرَةُ ونحوُه مِمَّا يُعْبَرُ عليه .
( أبو عبيد عن الأصمعي ) : رَجُلٌ جَسْرٌ إذا كانَ طَوِيلاً ضَخماً ، ومنهُ قيلَ للنَّاقَةِ : جَسْرَةٌ ، وقال ابنُ مُقْبِلٍ :
هَوْجَاءُ مَوْضِعُ رَحْلِها جَسْرُ
أي ضَخْمٌ .
وقال الليث : ناقةٌ جسرةٌ إذا كانت ماضِيَةً ، قلّما يقالُ جَمَلٌ جسرٌ .
ورجلٌ جَسْرٌ :
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR6.784 harf(باب السين والتاء وما يثلثهما)
(ستر) السين والتاء والراء كلمةٌ تدلُّ على الغِطاءِ. تقول: سترت الشيء ستراً. والسُّتْرَة: ما استترت به، كائناً ما كان. وكذلك السِّتَار([1]). فأمَّا الإستار، وقولهم إستار الكعبة، فالأغلبُ أنه من السِّتْر، وكأنَّه أراد به ما تُستَر به الكعبة من لباسٍ. إلاَّ أنَّ قوماً زعموا أنْ ليس ذلك من اللِّباس، وإنما هو من العَدَد. قالوا: والعرب تسمِّي الأربعة الإستار([2])،
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR975 harf- السجر: تهييج النار، يقال: سجرت التنور، ومنه: ﴿والبحر المسجور﴾ [الطور/6]، قال الشاعر:
*إذا شاء طالع مسجورة ** ترى حولها النبع والساسما*
(البيت للنمر بن تولب، وهو في ديوانه ص 380؛ ومجاز القرآن 2/230؛ والأضداد ص 54؛ واللسان (سسم) ؛ وتفسير القرطبي 17/61)
وقوله: ﴿وإذا البحار سجرت﴾ [التكوير/6] (وعن ابن عباس في الآية قال: تسجر حتى تصير نارا، وعن الحسن: غار ماؤها فذهب. الدر المنثور 8/429)
أي: أضرمت
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR877 harfس ج ر
كلب مسجور ومسجّر ومسوجر وقد سجرتـه وسجرتـه وسوجرتـه: طوقتـه الساجـور وهـو طوق من حديد مسمر بمسامير حديدة الأطراف.
وبحر مسجور ومسجّر.
وعين مسجورة ومسجّرة: مفعمة وسجر السيل الآبار والأحساء.
ومررنا بكل حاجر وساجر وهو كل مكان مرّ به السيل فملأه.
وسجر التنور: ملأه سجوراً وهو وقوده.
وسجره بالمسجرة وهي المسعر.
ومن المجاز: سجرت الناقة سجراً وسجرت تسجيراً: مدت حنينها في
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR6.765 harfسَجَرَه يَسْجُرُه سَجْراً وسُجوراً وسَجَّرَه: ملأَه. وسَجَرْتُ النهَرَ: ملأْتُه. وقوله تعالى: وإِذا البِحارُ سُجِّرَت؛ فسره ثعلب فقال: مُلِئَتْ، قال ابن سيده: ولا وجه له إِلا أَن تكون مُلِئَت ناراً. وقوله تعالى: والبحرِ المَسْجُورِ؛ جاء في التفسير: أَن البحر يُسْجَر فيكون نارَ جهنم. وسَجَرَ يَسْجُر وانْسَجَرَ: امتلأَ. وكان علي بن أَبي طالب، عليه السلام، يقول: المسجورُ بالنار أَي مملوء. قال:
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR201 harf* س ج ر * * سَجَرَ * التنور أحماه و * سَجَرَ * الهنر ملأه ومنه البحر * المَسْجورُ * وبابهما نصر و * السَّجُورُ * بالفتح ما يُسجر به التنور و * السَّاجُور * خشبة تُجعل في عنق الكلب يقال كلب * مُسَوْجَرٌ
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR6.772 harfسجر التنور يسجره سجرا: أوقده وأحماه، وقيل: أشبع وقوده. وفي حديث عمرو بن العاص فصل حتى يعدل الرمح ظله ثم اقصر فإن جهنم تسجر وتفتح أبوابها . أي توقد، كأنه أراد الإبراد بالظهر، كما في حديث آخر. وقال الخطابي: قوله: تسجر جهنم، وبين قرني الشيطان، وأمثالها، من الألفاظ الشرعية التي ينفرد الشارع بمعانيها، ويجب علينا التصديق بها والوقوف عند الإقرار بصحتها والعمل بموجبها. وسجر النهر يسجره سجرا وسجورا:
سجر التنور يسجره سجرا: أوقده وأحماه، وقيل: أشبع وقوده. وفي حديث عمرو بن العاص فصل حتى يعدل الرمح ظله ثم اقصر فإن جهنم تسجر وتفتح أبوابها . أي توقد، كأنه أراد الإبراد بالظهر، كما في حديث آخر. وقال الخطابي: قوله: تسجر جهنم، وبين قرني الشيطان، وأمثالها، من الألفاظ الشرعية التي ينفرد الشارع بمعانيها، ويجب علينا التصديق بها والوقوف عند الإقرار بصحتها والعمل بموجبها. وسجر النهر يسجره سجرا وسجورا: ملأه، كسجره تسجيرا. وسجرت الماء في حلقه: صببته. قال مزاحم: كما سجرت في المهد أم حفية بيمنى يديها من قدي معسـل ويروى سحرت. والقدي: الطيب الطعم من الشراب والطعام. ومن المجاز: سجرت الناقة تسجر سجرا وسجورا: مدت حنينها فطربت في إثر ولدها، قاله الأصمعي. قال أبو زبيد الطائي في الوليد بن عثمان بن عفان، ويروى أيضا للحزين الكناني: فإلى الوليد اليوم حنت ناقـتـي تهوى لمغبر المتون سمـالـق حنت إلى برك فقلت لهـاقـري بعض الحنين فإن سجرك شائقي كم عنده من نـائل وسـمـاحة وشمـائل مـيمـونة وخـلائق قوله: قى من الوقار والسكون. ونصب به بعض الحنين على معنى كفي عن يعض الحنين فإن حنينك إلى وطنك شائقي لأنه مذكر لي أهلي ووطني والسمالق جمع سملق، وهي الأرض التي لا نبات بها، ويروى: قرى، من وقر. والسجور، كصبور: ما يسجر به التنور، أي يوقد ويحمى، فهو كالوقود لفظا ومعنى، كالمسجر، بالكسر، والمسجرة، وهي الخشبة التي يساط بها السجور في التنور، قاله الصاغاني.والمسجور: الموقد. والمسجور: الفارغ، عن أبي علي. والساجر والمسجور: الساكن. وقال أبو عبيد: المسجور: الساكن، والممتلئ، معا. وقال أبو زيد: المسجور يكون المملوء، ويكون الذي ليس فيه شيء، ضد. والمسجور: البحر الذي ماؤه أكثر منه. وقوله تعالى: وإذا البحار سجرت فسره ثعلب فقال: ملئت. قال ابن سيده: ولا وجه له إلا أن تكون ملئت نارا، وجاء أن البحر يسجر فيكون نار جهنم، كان علي رضي الله عنه يقول: مسجور بالنار، أي مملوء. قال: والمسجور في كلام العرب: المملوء. وقد سكرت الإناء وسجرته، إذا ملأته. قال لبيد: مسجورة متجاورا قلامها
وقال في قوله تعالى: وإذا البحار سجرت أفضى بعضها إلى بعض فصار بحرا واحدا. وقال الربيع: سجرت، أي فاضت. وقال قتادة. ذهب ماؤها. وقال كعب: البحر جهنم يسجر. وقال الزجاج: جعلت مبانيها نيرانها يحاط بها أهل النار. وقال أبو سعيد: بحر مسجور ومفجور. وقال الحسن البصري، أي أضرمت نارا. وقيل: غيضت مياهها، وإنما يكون ذلك لتسجير النار فيها، وهذا الأخير من البصائر وقيل: لا يبعد الجميع، تخلط وتفيض وتصير نارا، قاله الأبي وغيره. قال شيخنا: وهذا مبني على جواز استعمال المشترك في معانيه، وهو مذهب الجمهور. ثم إن قول المصنف: البحر الذي ماؤه أكثر منه، لم أجده في أمهات الأصول اللغوية. وهم صرحوا أن المسجور المملوء أو الموقد أو المفجور، أو غير ذلك، وقد تقدم. ولعله أخذ من قول الفراء ؛ فإنه قال: المسجور اللبن الذي ماؤه أكثر من لبنه، وهو يشير إلى معنى المخالطة، فتأمل. وفي الصحاح: المسجور: من اللؤلؤ: المنظوم المسترسل. قال المخبل السعدي: وإذا ألم خيالها طـرفـت عيني فماء شؤونها سجـم كاللؤلؤ المسجور أغفل في سلك النظام فخانه النظـم ويقال: مررنا بكل حاجر وساجر. الساجر: الموضع الذي يأتي عليه السيل ويمر به فيملؤه، على النسب أو يكون فاعلا بمعنى مفعول. قال الشماخ: وأحمى عليها ابنا يزيد بن مسهـر ببطن المراض كل حسى وساجر وساجر: ماء باليمامة لضبة. قال ابن بري: يجتمع من السيل، وبه فسر قول السفاح بن خالد التغلبي: إن الكلاب ماؤنا فخلوه وساجرا والله لن تحلوه وساجر: ع آخر. قال الراعي: ظعن وودعن الجماد ملامة جماد قسا لما دعاهن ساجر وقال سلمة بن الخرشب: وأمسوا حلالا ما يفرق جمعهم على كل ماء بين فيد وساجر ومن المجاز: السجير: الخليل الصفي المخالط الصديق، من سجرت الناقة إذا حنت، لأن كل واحد منهما يحن إلى احبه، كما في الأساس والبصائر، ج سجراء، كأمير وأمراء. والساجور: خشبة تعلق. وقال الزمخشرى: طوق من حديد. وقال بعضهم: الساجور: القلادة تجعل في عنق الكلب. و قد سجره، إذا شده به، وكل مسجور في عنقه ساجور، عن أبي زيد، كسوجره، حكاه ابن جني، فإنه قال: كلب مسوجر، فإن صح ذلك فشاذ نادر. وقال أبو زيد. كتب الحجاج إلى عامل له أن ابعث إلي فلانا مسمعا مسوجرا، أي مقيدا مغلولا. قلت، وزاد الزمخشرى: سجره تسجيرا. وقال: كلب مسجور ومسجر ومسوجر. وقد سجرته وسجرته وسوجرته، إذا طوقته الساجور. والساجور: نهر بمنبج، ضفتاه بساتين، ويقال لهما: السواجر، أيضا. والسجار، ككتاب: ة، قرب بخارى، وهي التي قال لها: ججار، بجيمين، وقد ذكرها المصنف هناك. ومنها أبو شعيب الولي العابد المذكور، فكان ينبغي أن ينبه على ذلك، لئلا يغتر المطالع بأنهما اثنتان. والسوجر: شجر، أو هو شجر الخلاف، يمانية، أو الصواب بالمهملة، كما سيأتي. والسجوري، كجوهري: الرجل الخفيف، حكاه يعقوب، وأنشد: جاء يسوق العكر الهمهوما السجوري لا رعى مسيما وصادف الغضنفر الشتيما
أو السجوري: الأحمق، لخفة عقله. وعين سجراء: خالطت بياضها حمرة أو زرقة، وهي بينة السجرة، بالضم، والسجر، بالتحريك وفي التهذيب: السجر والسجرة: حمرة في العين في بياضها وقال بعضهم: إذا خالطت الحمرة الزرقة فهي أيضا سجراء. وقال أبو العباس: اختلفوا في السجر في العين، فقال بعضهم: هي الحمرة في سواد العين. وقيل: هي كدرة في باطن العين من ترك الكحل. وفي صفة علي رضي الله عنه كان أسجر العين ، وأصل السجر والسجرة الكدرة. وفي المحكم: السجر والسجرة: أن يشرب سواد العين حمرة. وقيل: أن يضرب سوادها إلى الحمرة. وقيل: هي حمرة في بياض. وقيل: حمرة في زرقة. وقيل: حمرة يسيرة تمازج السواد. رجل أسجر وامرأة سجراء، وكذلك العين. وشعر مسجر ومنسجر ومسوجر: مسترسل مرسل. وقالوا: شعر منسجر ومسجور: مسترسل: وشعر مسجر: مرجل. وسجر الشيء سجرا: أرسله. والمسجر: الشعر المرسل. قال الشاعر: إذا ما انثنى شعره المنسجر وقال آخر: إذا ثني فرعها المسجر والأسجر: الغدير الحر الطين. قال الحويدرة: بغريض سارية أدرته الصبـا من ماء أسجر طيب المستنقع ويقال: غدير أسجر، إذا كان يضرب ماؤه إلى الحمرة، وذلك إذا كان حديث عهد بالسماء قبل أن يصفو. والأسجر: الأسد، إما للونه وإما لحمرة عينيه. وتسجير الماء: تفجيره حيث يريد، قاله أبو سعيد. وقال الزجاج: قرئ سجرت و سجرت فسجرت: ملئت. وسجرت: فجرت وأفضى بعضها إلى بعض فصارت بحرا واحدا، نقله الصاغاني. ومن المجاز: المساجرة: المخالة والمصادقة والمصاحبة والمصافاة، من سجرت الناقة سجرا، إذا ملأت فاها من الحنين إلى ولدها، قاله الزمخشري، ومثله في البصائر، قال أبو خراش: وكنت إذا ساجرت منهم مساجـرا صبحت بفضل في المروءة والعلم وأسجر في السير: تتابع، هكذا في النسخ، والذي في الأمهات اللغوية: انسجرت الإبل في السير: تتابعت. والسجر: ضرب من السير للإبل بين الخبب والهملجة، وقال ابن دريد: شبيه بخبب الدواب. وقيل: الانسجار: التقدم في السير والنجاء. ويقال أيضا بالشين المعجمة، كما سيأتي. والمسجئر، كمقشعر: الصلب من كل شيء، عن ابن دريد. ومما يستدرك عليه: انسجر الإناء: امتلأ. وسجر البحر: فاض أو غاض. وسجرت الثماد: ملئت من المطر، وكذلك الماء سجرة، والجمع سجر. والساجر: السيل الذي يملأ كل شيء. وبئر سجر، أي ممتلئة. والمسجور: اللبن الذي ماؤه أكثر من لبنه، عن الفراء. والمسجر: الذي غاض ماؤه. ولؤلؤ مسجور: انتثر من نظامه. وقيل: لؤلؤة مسجورة: كثيرة الماء. وسجرت الناقة تسجيرا: حنت، قاله الزمخشرى. وقد يستعمل السجر في صوت الرعد. وعين مسجرة: مفعمة. والساجر: الساكن. وقطرة سجراء: كدرة، وكذلك النطفة. وفي أعناقهم سواجر، أي أغلال، وهو مجاز. وسجر، بالفتح: موضع حجازي.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR7.884 harfسَجَرَهُ
1 سَجَرَهُ ذ , (S, A, Msb, K,) aor. سَجُرَ , (Msb,) inf. n. سَجْرٌ (Msb, TA) and سُجُورٌ; (TA;) and ↓ سجّرهُ, inf. تَسْجِيرٌ; (TA;) He filled it; (S, A, Msb, K;) namely, a river, or channel for water; (S, A, K;) and a vessel; as also سَكَرَهُ; (TA;) with water. (S.) You say, سَجَرَ السَّيْلُ الآبَارَ [The torrent filled the wells]. (A.) And سُجِرَتِ الثِّمَادُ The ثماد [see its sing.
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR514 harfسَجَرَ
سَجَرَ U ( n. ac. سَجْر 1 , سُجُوْر 27 ),
a. Filled ( the bed of a river: water ).
b. Uttered a prolonged yearning cry ( camel ).
c. Heated ( oven ).
d. Put a collar on ( a dog ).
سُجْرَة
سُجْرَة 3t ,
a. see 4 (b) .
b. Rain-water; pool.
سَجَر
سَجَر 4 ,
a. Turbidness.
b. Redness of the eyes.
مِسْجَر
مِسْجَر 20 ,
a. see 26 .
سَجِيْر
سَجِيْر 25 , ( pl. سُجَرَآءُ 43 ),
a.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR20.664 harfسجر
سَجَرَ - يَسْجُرُ - مَسْجُوْر - سَجَّرَ - يُسَجِّرُ، سُجِّرَ - يُسَجَّرُ
سَجَرَ- يَسْجُرُ + كائن + شيئاً: يشعله ويوقده فيجعله يلتهب وتتوهج فيه النار
مَسْجُوْر: اسم مفعول صفة مشبهة من فعل " سَجَرَ - يَسْجُرُ ": ملتهب تتوهج فيه النار
سَجَّرَ - يُسَجِّرُ: على وزن " فـَعـَّلَ" من " سَجَرَ - يَسْجُرُ ": جعله " يَسْجُرُ " على وجه التكرار
Mücavir kökler3 mücavir (6 toplam)
Geçtiği ayetler(3)
وَالْبَحْرِ الْمَسْجُورِ
KaynatılanDolan denize.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سجر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | وقد, حرق, ملأ |
| Zıt Kök | خمد |
| Çekirdek Özet 1 | Bir kabı, tandırı veya çukuru tepeleme doldurmak ve bu doluluğu ateşleyip alevlendirmek |
| Çekirdek Özet 2 | Büyük kütlelerin sınırlarına kadar dolup tutuşarak bizzat yakıt ve ateşe dönüşmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Aşırı doygunluğa ve kuşatılmışlığa ulaşan hacmin termal bir patlama ile başkalaşması |
| Kritik Hata Riski | Anlamı sıradan bir kaynatma veya yakma eylemine indirgeyip iç doluluk ve yakıt olma boyutunu yitirmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سج | Kendi sınırları içine akma, yayılma, durgun birikme ve boyun eğerek toplanma; nitekim سجد kökünde yere kapanıp boyun eğme, سجل kökünde suyun veya yazının art arda dökülüp toplanması, سجن kökünde kapatıp hapsetme, سجي kökünde ise örtülüp durgunlaşma anlamları esastır | ر | Birikme ve kuşatılma haline hareketlilik, basınç, üst sınıra ulaşma ve alevli bir yayılma katarak eylemi tutuşan ve taşan bir doluluğa dönüştürür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Tutunma, içeride hapsedilme ve sınır boyunca gerilme |
| ج | Değnek, deve | Taşıma, yük alma, hacmin içine kütle toplanması |
| ر | İnsan başı | Baş, üst sınır, zirve noktasına varış ve hararet |
| سجر | Kütlenin bir sınır içinde toplanıp hapsedilerek tepeleme doldurulması ve üst sınıra ulaşan bu basıncın alev halinde dışa vurması hareketini resmeder |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Tandırı yakacak odunla ağzına kadar doldurup alevlendirmek; sel suyunun çukuru ve kuyuları tepeleme doldurması; köpeğin boynuna halka biçiminde demir tasma geçirmek |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şammâh b. Dırâr bir vadideki su birikintisini nitelerken kökü suyla dolup taşma manasında kullanır: كُلَّ حِسْيٍ وسَاجِرِ / Nimr b. Tevleb ise suyla dopdolu havuzu şöyle anar: إذا شاء طالع مسجورة / ترى حولها النبع والساسما |
| Erken Arapça kullanım | Devenin yavrusuna duyduğu yoğun özlemle böğürürken boğazını sesle doldurması (سَجَرَتِ النَّاقَةُ) ve boyna takılan demir tasma için sâcûr (سَاجُور) denmesi |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, el-Müfredât, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde سجر kökü, çevreleme, kapatma, hapsetme ve bu kapalılık içindeki doluluğun alevlenmesi semantik alanı üzerinde gelişmiştir. Batı Sami dillerinde bu kök öncelikle çevreleme ve kilitleme işlevini muhafaza eder; nitekim İbranicede סגר (/sāḡar/) fiili kapamak, kilitlemek ve hapsetmek manasındadır; Süryanicede ܣܓܪ (/sgar/) aynı şekilde kapamak, hapsetmek ve bend çekmek demektir. Arapçada kök bir yandan tasma takmak (سَاجُور) ve bir hacmi tamamen kapatacak şekilde doldurmak (مَلْء) manalarını korumuş, diğer yandan tandırın yakıtla doldurulup hapsedilen enerjinin tutuşması (إِيقَاد) çizgisine doğru genişlemiştir. Fonetik açıdan Arapça س-ج-ر dizilimi Proto-Sami *s-g-r kökünün doğrudan devamıdır; İbranice ve Süryanicedeki kapatma ve kilit altına alma anlamı ile Arapçadaki tasmayla bağlama ve tandırı yakıtla doldurup kapatarak ateşleme anlamı ortak bir sınırlandırma ve hapsetme çekirdeğine dayanır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Doldurma, tasma ile bağlama ve tandırı tutuşturma | Tandırın odunla doldurulup yakılması ve suyun kuyuyu taşırması | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice סגר (/sāḡar/) ve Süryanice ܣܓܪ (/sgar/) | Kapatmak, kilitlemek, hapsetmek ve çevrelemek anlamları | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik havzada sınırlandırma ve hapsetme kökleri | Kütleyi bir hacme hapsederek biriktirme dinamiği | Muhtemel |
Kaynak HALOT, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سجر | Anlamlı | Doldurmak ve tutuşturmak | Tandırı yakıtla doldurup ateşlemek, suyla taşmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| سرج | Anlamlı | Kandil yakmak, eyerlemek | Işık vermek üzere fitili tutuşturmak veya biniti donatmak | Kur'an'da geçer; ateş ve kuşatma ilişkisi |
| جسر | Anlamlı | Cesaret etmek, geçit kurmak | Tehlikeli bir açıklığı aşmak, nehir üzerine köprü kurmak | Kur'an'da geçmez |
| جرس | Anlamlı | Ses çıkarmak | Hafif, net ve ayırt edici çan yahut hareket sesi | Kur'an'da geçmez |
| رسج | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| رجس | Anlamlı | Pislik, kirlilik, sarsıntı | Maddi veya manevi iğrençlik, akla aykırı kargaşa | Kur'an'da geçer; zıt yönde çözülüş ve yıkım |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سجر | Merkez | Dolup tutuşmak | Kütlenin hacmi tamamen doldurarak bizzat yakıta ve ateşe dönüşmesi | Hapsedilen doluluğun patlayarak alevlenmesi hali |
| وقد | Komşu | Tutuşmak, parlamak | Ateşin dışarıdan tutuşturulması ve parıldaması | Salt yanma eylemidir; iç doluluk veya tasma anlamı taşımaz |
| حرق | Komşu | Yakıp tüketmek | Ateşin bir nesneyi tahrip edip küle çevirmesi | Nesnenin yanarak yok oluşuna odaklanır |
| ملأ | Komşu | Doldurmak | Bir kabın veya boşluğun bütünüyle kapatılması | Hacimsel doluluktur; ateş, yakıt ve hararet içermez |
| خمد | Zıt | Sönmek, yatışmak | Alevin, sıcaklığın ve hareketin bütünüyle tükenmesi | Doluluğun dağılması ve ateşin sönerek etkisiz kalması |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سجر | Doldurup tutuşturmak | Hacmin tepeleme dolması ve ateşe kesmesi birlikteliği | Kesin |
| Latince | implēre, incendere | Doldurmak, ateşe vermek | implēre doluluğu, incendere yakmayı karşılar; ikisi ayrık köklerdir | Güçlü |
| İngilizce | to brim, to kindle, to fuel | Taşacak kadar dolmak, tutuşturmak | brim dolup taşmayı, kindle alev almayı, fuel ise yakıtla doldurmayı verir | Güçlü |
| Almanca | anfüllen, anfeuern, entflammen | Doldurmak, yakıtla beslemek | anfüllen dolmayı, anfeuern ise fırına yakıt atarak harlamayı ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | combler, embraser, attiser | Tıka basa doldurmak, alevlendirmek | embraser bütünüyle tutuşturmayı, combler ise boşluğu kapatmayı karşılar | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Grand Robert.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْمَسْجُورِ | Dolup taşmış veya ateşe dönüştürülmeye hazır | Yemin bağlamında denizlerin azametine, suyla dopdolu oluşuna veya kıyamette ateşe kesilmesine atıf; Tûr 52:6 |
| سُجِّرَتْ | Kaynatılıp tek bir ateş kütlesine çevrilme | Kozmik çözülüş bağlamında denizlerin sınırlarını aşıp alev alması; Tekvîr 81:6 |
| يُسْجَرُونَ | Ateşe yakıt kılınarak tutuşturulma | Suçluların boyunlarında halkalar ve zincirlerle önce kaynar suya, ardından cehennem ateşine atılıp yakıt yapılması; Mü'min 40:72 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret ve cehennem azabı | İnkarcıların bizzat cehennemin yakıtı olması ve azabın sürekliliği | İnsanın kendi inkarıyla ateşi besleyen bir yakıta dönüşmesi |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
| Tefsir | Kozmik altüst oluş ve yemin ayetleri | Tûr 52:6 ve Tekvîr 81:6 ayetlerinde denizin suyla dolu mu yoksa alev mi olduğu | Doluluk ile alev alma anlamlarının kıyamet aşamalarıyla telifi |
| Hadis | Kıyamet alametleri ve cehennem tasviri | Denizlerin altında ateş bulunması ve cehennemin harlanarak tutuşturulması rivayetleri | Ateşin hapsedilmiş kütleler üzerinden alevlendirilmesi |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ceza ve adalet | Yakıt olma | Öz eylemin cezaya dönüşmesi | Suçlunun dışsal bir ateşe atılmaktan öte kendi varlığıyla ateşi beslemesi | Kesin |
| İlmi | Termodinamik | Faz değişimi ve plazma | Aşırı birikimin patlaması | Suyun veya kütlenin aşırı enerji ve basınç altında yanıcı gaza dönüşmesi | Güçlü |
| Siyasi | Otorite ve baskı | Toplumsal patlama | Bastırılmış gerilimin infilakı | Toplumun baskıyla doldurulup nihayetinde taşkın bir isyana evrilmesi | Muhtemel |
| İktisadi | Piyasa dengesi | Aşırı ısınma ve likidite bolluğu | Doygunluğun krize yol açması | Sisteme aşırı kaynak yüklenmesinin enflasyonist bir yangına dönüşmesi | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kritik kütle ve kendiliğinden tutuşma noktası | Bir hacim içine hapsedilen kütle ve ısının eşik değeri aşarak kontrolsüz bir termal zincirleme reaksiyona yol açması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Toplumsal sıkışma ve kitle histerisi | Bireylerin veya kitlelerin sınırlandırılmış bir alanda baskılanmasıyla oluşan kolektif öfkenin ani bir patlamayla yıkıcı eyleme dönüşmesi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca sıradan bir kaynatmak yahut ateşe atılmak biçiminde çevirerek doluluk ve hapsedilme boyutunu yok saymak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir kabın veya kütlenin azami sınıra kadar hapsedilip doldurulması ve bu doluluğun bizzat yakıt haline gelerek alev alması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Denizlerin kaynatılması sahnesini basit bir çaydanlık kaynaması gibi algılamak; cehennemdeki insanın ise pasif bir kurban değil, bizzat yangını sürdüren bir yakıt olduğunu gözden kaçırmak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Madde ile enerji, doluluk ile hararet arasındaki geçişi kurarak kıyametin kozmolojik dehşetini ve cehennem azabının iç dinamiklerini açıklar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kozmik kıyamet sahnelerinin yer aldığı Tekvîr ve Tûr sureleri ile suçluların akıbetini bildiren Mü'min suresinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kıyamette denizlerin sadece kuruyup çekildiğini sanan veya ateşi maddeden bağımsız harici bir unsur sayan dar yorumları düzeltir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir hazneyi, tandırı veya çukuru ağzına kadar yakıt ve suyla doldurup bu hapsedilmiş kütleyi alevlendirmek, boyna demir halka geçirmek.
- Soyut anlamAşırı yükleme ve kuşatılma neticesinde sistemin iç basıncının eşik değeri aşarak niteliksel bir yangına ve enerji patlamasına dönüşmesi.
- Sistematik karşılıkSistemin sınırlarının iç gerilim ve yakıt kütlesi tarafından bütünüyle istila edilmesi, dengenin bir alevlenme fazıyla yeniden kurulması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde kütlenin hapsedildiği hacmi, bu hacmin azami kritik kapasitesini, hacim içindeki doluluk ve madde yoğunluğunu, tutuşma eşik değerini, ise açığa çıkan termal enerjiyi temsil eder. Hacim tepeleme dolup yoğunluk kritik eşiğe ulaştığında, sistem durağan halden hızla alevlenen yüksek enerjili bir faza geçer.