سرب

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: س-ر-ب4 sîga, 30 mücavir kök, 4 ayet, 4 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.سررسَرَبًاسرعوَسَارِبٌبلغسربقوعبحرسَرَابًاظمأجبلكَسَرَابٍسويجهرخفيموه

KökSîga 4Ayet 4Sure 4Mücavir 30

▶ Ağı aç (3B)

سرب

س - ر - ب

KÖK
  • 4 geçiş
  • 4 ayet
  • 4 sîga
  • 13 sözlük

Uzakta su gibi görünen düzlüktür.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Uzakta su gibi görünen düzlüktür.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.983 harf
باب السين والراء والباء معهما س ر ب، س ب ر، ب س ر، ب ر س، ر س ب، ر ب س مستعملات سرب: السَّرْبُ: مال القوم، والجميع السُّرُبُ، قال: لعلَّ الخَيْلَ تُعجِلُ سَرْبَ تَيْمٍ وفلانٌ آمِنُ السِّربِ أي لا تُغزَى نَعَمُه من عزِّهِ. وقول اللهِ -عزَّ وجلَّ-: وساربٌ بالنهار أي ساعٍ في أموره نهاراً يَسرُبُ في حَوائجه بالنّهار سُروباً. ويُرادُ بآمِن السِّرْبِ آمِنَ القَلْب. والسِّربُ: قطيعٌ من الظِّباءِ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR2.159 harf
السارب: الذاهب على وجهه في الأرض. قال الشاعر: أَنّى سَرَبْتِ وكنتِ غيرَ سَروبوتُقَرِّبُ الأحلامُ غيرَ قـريبِ وسَرَبَ الفحلُ يَسْرُبُ سُروباً، إذا توجه للرَعْي. قال الأخفش التغلبي: وكُلُّ أُناسٍ قارَبوا قَيْدَ فَجْلِهِمْونحن خَلَعْنا قَيدَهُ فهو سارِبُ ومنه قوله تعالى: "وَمَنْ هو مُسْتَخْفٍ باللَيلِ وسارِبٌ بالنهارِ"، أي ظاهرٌ. والسَّرْبُ، بالفتح: الإبل وما رَعى من المال، ومنه قولهم:
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR13.546 harf
س ر ب سرب ، سبر ، رسب ، ربس ، بسر . برس . رسب : قال الليث : الرُّسوبُ : الذَّهابُ في الماء سفْلاً . والفعل رَسب يَرْسب . قال : والسيف الرَّسوبُ : الماضي في الضريبة ، الغائبُ فيها . وقال غيره : كان لخالد بن الوليد سيفٌ سمَّاه مِرْسباً ، وفيه يقول : ضَربتُ بالمِرْسَب رأسَ البِطرِيْقِ بصارمٍ ذي هَبَّةٍ فَتِيق وأنشد ابن الأعرابي : قُبِّحْتَ من سالفةٍ ومِن قَفَا عبدٌ إذا ما رَسَب القومُ طَفَا قال أبو
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR7.159 harf
(باب السين والراء وما يثلثهما) (سرط) السين والراء والطاء أصلٌ صحيح واحد، يدلُّ على غَيبة في مَرٍّ وذَهاب. من ذلك: سَرَطْتُ الطّعام، إذا بَـلعْته؛ لأنَّه إذا سُرِطَ غاب. وبعضُ أهل العلم يقول: السِّراط مشتقٌّ من ذلك، لأنَّ الذاهبَ فيه يغيب غيبةَ الطعام المُستَرَط. والسِّرِطْراط على فِعِلاّل([1]): الفالوذُ؛ لأنَّه يُستَرط. والسُّراطُ: السّيف القاطع الماضِي في الضَّريبة. قال الهذليّ([2]) يصف سيفاً:
Maddenin bağlantısı

(باب السين والراء وما يثلثهما) (سرط) السين والراء والطاء أصلٌ صحيح واحد، يدلُّ على غَيبة في مَرٍّ وذَهاب. من ذلك: سَرَطْتُ الطّعام، إذا بَـلعْته؛ لأنَّه إذا سُرِطَ غاب. وبعضُ أهل العلم يقول: السِّراط مشتقٌّ من ذلك، لأنَّ الذاهبَ فيه يغيب غيبةَ الطعام المُستَرَط. والسِّرِطْراط على فِعِلاّل([1]): الفالوذُ؛ لأنَّه يُستَرط. والسُّراطُ: السّيف القاطع الماضِي في الضَّريبة. قال الهذليّ([2]) يصف سيفاً: كلون المِلح ضربتُه هَبِيرٌ *** يُتِرُّ اللَّحمَ سَقّاطٌ سُراطِي([3])(سرع) السين والراء والعين أصل صحيح يدلُّ على خلاف البطء. فالسَّريع: خلاف البطيء. وسَرْعَان([4]) النَّاس: أوائِلهم الذين يتقدمون سِراعاً. وتقول العرب: لَسَرْعان([5]) ما صنعتَ كذا، أي ما أسرع ما صَنَعتَه. وأما السَِّرْع من قُضبان الكرْم، [فهو] أسرعُ ما يطلُعُ منه. ومثله السَّرَعْرَع، ثم يشبَّه به الإنسان الرَّطِيب الناعم. (سرف) السين والراء والفاء * أصلٌ واحدٌ يدلُّ على تعدِّي الحدّ والإِغفالِ أيضاً للشيء. تقول: في الأمر سرَفٌ، أي مجاوزَةُ القدر. وجاء في الحديث: "الثالثة في الوضوء شَرف، والرَّابعة سَرف". وأمّا الإِغفال فقول القائل: "مررتُ بكم فَسرِفتكم"، أي أغفلتكم. وقال جرير: أعطَوْا هُنيدَةَ يحدُوها ثمانيةٌ *** ما في عطائِهم مَنٌّ ولا سَرَفُ([6])ويقولون إنَّ السَّرَف: الجهل. والسَّرِف: الجاهل. ويحتجُّون بقول طرفة: إنّ امرأً سرِف الفؤادِ يَرَى *** عسلاً بماء سحابةٍ شَتْمِي([7])وهذا يرجع إلى بعض ما تقدَّم. والقياس واحد. ويقولون: إنَّ السَّرفَ أيضاً الضَّرَاوة. وفي الحديث: "إنَّ للحم سَرَفَاً كسَرف الخَمْر"، أي ضَرَاوة. وليس هذا بالبعيد من الكلمة الأولى. ومما شذَّ عن الباب: السُّرْفة: دويْبَّة تأكل الخشَب. ويقال سَرَفت السُّرْفةُ الشَّجرَة سَرْفاً، إذا أكلَتْ ورقها، والشجرةُ مسروفة. يقال إنَّها تبني لنفسها بيتاً حسناً. ويقولون في المثل: "أصنَعُ من سُرْفة([8]) ". (سرق) السين والراء والقاف أصلٌ يدلُّ على أخْذ شيء في خفاء وسِتر. يقال سَرَقَ يَسْرق سَرِقَةً. والمسروق سَرَقٌ. واستَرَقَ السَّمع، إذا تسمَّع مختفياً. ومما شذَّ عن هذا الباب السَّرَق: جمعَ سَرَقة، وهي القطعة من الحرير. (سرو) السين والراء والحرف المعتل بابٌ متفاوت جداً، لا تكاد كلمتان منه تجتمعان في قياسٍ واحد. فالسَّرو: سخاءٌ في مروءَة؛ يقال سَرِي وقد سَرُو. والسَّرْو: محلّة حمير. قال ابن مقبل: بِسَرْوِ حِميرَ أبوالُ البِغَال به *** أنّى تسدّيتِ وهناً ذلك البِينَا([9])والسَّرْو: كشْف الشّيءِ عن الشيء. سَرَوت عنّي الثوبَ أي كَشفتُهُ. وفي الحديث في الحَسَاء([10]): "يَسْرُو عن فؤاد السَّقِيم([11])" أي يكشف. وقال ابن هَرْمة: سَرَى ثَوبَه عنك الصِّبا المتخايلُ *** وقَرَّبَ للبَينِ الحبيبُ المزايلُ([12])ولذلك يقال سُرِّيَ عنه. والسِّروة: دويْبَّة([13])، يقال أرض مسرُوّة، من السِّروة إذا كثُرت بالأرض. والسَّاريَة: الأسطُوانة. والسُّرَى: سير اللَّيل، يقال سَرَيْت وأسريت. قال: * أَسْرَتْ إِليكَ ولم تكن تَسْرِي([14]) * والسَّراء: شجرٌ. وسَرَاة الشيء: ظَهْره. وَسَراة النَّهار: ارتفاعُهُ. وهذا الذي ذكرناه بعيدٌ بعضُهُ من بعض، فلذلك لم نحمله على القياس. وإذا همز كان أبعد، يقال سرأت الجرادة: ألقَتْ بيضَها. فإذا حان ذلك منها قيل: أسرأتْ. (سرب) السين والراء والباء أصلٌ مطرد، وهو يدلُّ على الاتّساع والذهاب في الأرض. من ذلك السِّرْب والسُّرْبة، وهي القطيع من الظِّباء والشاء. لأنَّه ينسرب في الأرض راعياً. ثمَّ حُمل عليه السِّرب من النِّساء. قالوا: والسرْب بفتح السين، أصله في الإبل. ومنه تقول العرب للمطلَّقة: "اذهبي فلا أنْدَهُ سَرْبَك"، أي لا أردُّ إبلَك، لتذهب حيث شاءت. فالسِّرب في هذا الموضع: المال الرّاعي. وقال أبو زيد: يقال خلِّ سرْبه، أي طريقه يذهب حيث شاء. وقالوا: يقال أيضاً سِرْب بكسر السين. ويُنشَد بيت ذي الرّمّة: * خَلَّى لها سرْبَ أُولاَهَا([15]) * وقال: يعني الطريق. ويقال انسرَبَ([16]) الوحشيُّ في سربه. ومن هذا الباب: السَّرَب والسَّرِب، وهو الماء السائل من المزادة، وقد سَرِبَ سَرَباً. قال ذو الرّمة: ما بال عَينِكَ منها الماءُ ينسكبُ *** كأنّه من كُلَى مَفْرِيّةٍ سَرَبُ([17])بفتح الراء وكسرها. ويقال : سَرَّبت القربةَ، إذا جعلتَ فيها ماءً حتى ينسدّ الخَرْز. والسَّرْب: الخَرْز؛ لأن الماء ينسرب منه، أي يخرج. والسارب: الذَّاهب في الأرض. وقد سَرَب سروباً. قال الله جلَّ ثناؤه: ﴿وَسَارِبٌ بِالنَّهار﴾[الرعد 10]. قال الشاعر: أنّى سَرَبْتِ وكنتِ غيرَ سروبِ *** و*تُقَرِّبُ الأحلامُ غيرَ قريبِ([18])والمَسْرَبة: الشّعر النابت وسط الصدر، وإنما سمِّي بذلك لأنَّه كأنه سائل على الصدر جارٍ فيه. فأمّا قولهم:آمِنٌ في سِرْبِه، فهو بالكسر، قالوا: معناه آمنٌ في نفسه. وهذا صحيح ولكن في الكلام إضماراً، كأنه يقول: آمِنَة نفسه حيث سَرِب، أي سعى. وكذلك هو واسع السِّرب؛ أي الصدر. وهذا أيضاً بالكسر. قالوا: ويراد به أنّه بطيء الغضب. وهذا يرجع إلى الأصل الذي ذكرناه. يقولون: إنَّ الغضب لا يأخذ فيَقْلَق؛ وينسدّ عليه المذاهب. (سرج) السين والراء والجيم أصلٌ صحيح يدلُّ على الحسن والزّينة والجمال. من ذلك السِّراج، سمِّي لضيائه وحُسْنه. ومنه السرج للدّابّة. هو زينته. ويقال سَرَّج وجهَه، أي حَسَّنه، كأنه جعله له كالسِّراج. قال: * وفاحِماً ومَِـرْسَِـنَاً مُسَرَّجا([19]) * ومما يشذُّ عن هذا قولُهم للطَّريقة: سُرْجُوجَة. (سرح) السين والراء والحاء أصلٌ مطّرد واحد، وهو يدلُّ على الانطلاق. يقال منه أمر سريح، إذا لم يكن فيه تعويق ولا مَطْل. ثمَّ يحمل على هذا السَّراح وهو الطَّلاق؛ يقال سَرَّحت المرأةَ. وفي كتاب الله تعالى: ﴿أَوْ سَرِّحُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ﴾ [البقرة 231]. والسُّرُح: النّاقة السريعة. ومن الباب المنْسرح، وهو العريانُ الخارج من ثيابه. والسَّرْح: المال السَّائم. والسارح: الرَّاعي. ويقال السَّارح: الرجل الذي لـه السَّرْح. وأمَّا الشجرة العظيمة فهي السَّرْحة، ولعلَّه أن يكون شاذاً عن هذا الأصل. ويمكن أن تسمَّى سَرْحة لانسراح أغصانها وذَهابها في الجهات. قال عنترة: بَطلٍ كأنّ ثيابَه في سرحَةٍ *** يُحذَى نِعالَ السِّبتِ ليس بتَوأَمِ([20])ومن الباب السِّرحانُ: الذِّئب، سمِّي به لأنَّه ينسرح في مَطالبه. وكذلك الأسدُ إذا سُمِّي سِرحانا. وأما السَّريحة فقطعةٌ من الثِّياب. (سرد) السين والراء والدال أصلٌ مطّرد منقاس، وهو يدلُّ على تَوالِي أشياء كثيرةٍ يتّصل بعضُها ببعض. من ذلك السَّرْد؛ اسمٌ جامعٌ للدروع وما أشبهها من عمل الحَِـلَق. قال الله جلَّ جلالُه، في شأن داود عليه السلام: ﴿وَقَدِّرْ فِي السَّرْدِ﴾ [سبأ 11]، قالوا: معناه ليكنْ ذلك مقدَّراً، لا يكونُ الثَّقْب ضيّقاً والمِسمارُ غليظاً، ولا يكون المسمار دقيقاً والثقب واسعاً، بل يكون على تقدير. قالوا: والزّرَّاد إنّما هو السّرّاد. وقيل ذلك لقُرب الراء من السين. والمِسْرَد: المِخْرز: قياسُه صحيح. --------------ـــــ ([1]) كذا. وصواب وزنه "فعلعال". ([2]) وهو المتنخل الهذلي كما في اللسان (سرط). وقصيدته في القسم الثاني من مجموعة أشعار الهذليين 89 ونسخة الشنقيطي 47. ([3]) جاء "سراطي" على لفظ النسب وليس بنسب، يقال سيف سراط وسراطي، كما يقال أحمر وأحمري. ([4]) يقال بفتح السين، وبالتحريك أيضاً. ([5]) يقال هذا بالفتح وبفتح فضم، وبالكسر. ([6]) ديوان جرير 389 واللسان (سرف). ([7]) ديوان طرفة 61 واللسان (سرف). ([8]) انظر الحيوان (1: 220/ 2 : 147/ 6: 385/ 7: 10). ([9]) سبق البيت في مادة (بول، بين). ([10]) في الأصل: "الحياء"، صوابه من اللسان (19: 105). ([11]) في اللسان: "إنّه يرتو فؤاد الحزين، ويسرو عن فؤاد السقيم". ([12]) البيت في اللسان (سرا). قرب، أي قرب الرواحل. اللسان: "ووَدَّعَ". ([13]) هي الجرادة أول ما تكون وهي دودة. ([14]) لحسان بن ثابت في ديوانه 168 واللسان (19: 103). وصدره: * حي النضيرة ربة الخدر * ([15]) البيت بتمامه كما في الديوان 586 واللسان (سرب، همم): خلّى لها سرب أولاها وهيجها *** من خلفها لاحق الآطال همهيم ([16]) في الأصل: "السرب" صوابه من المجمل واللسان. ([17]) ديوان ذي الرمة ص 1 ـ وهو أول بيت في ديوانه ـ واللسان (سرب). وفي الأصل: "عينيك". ([18]) البيت لقيس بن الخطيم في ديوانه 5 واللسان (سرب). ([19]) للعجاج في ديوانه 8 واللسان (رسن، سرج). والمرسن، كمجلس ومنبر، أصله موضع الرسن من أنف الفرس، ثم كثر حتى قيل مرسن الإنسان، أي أنفه. ([20]) البيت من معلقته المشهورة.

ـ

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.382 harf
- السرب: الذهاب في حدور، والسرب: المكان المنحدر، قال تعالى: ﴿فاتخذ سبيله في البحر سربا﴾ [الكهف/61]، يقال: سرب سربا وسروبا (انظر: الأفعال 3/511؛ والبصائر 3/211)، نحو مر مرا ومرورا، وانسرب انسرابا كذلك، لكن سرب يقال على تصور الفعل من فاعله وانسرب على الانفعال منه. وسرب الدمع: سال، وانسربت الحية إلى جحرها، وسرب الماء من السقاء، وماء سرب، وسرب: متقطر من سقائه، والسارب: الذاهب في سربه أي طريق كان، قال
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.356 harf
س ر ب سـرب فـي الـأرض سروبـاً‏:‏ مضـى فيهـا‏.‏ وهـو يسـرب النهـار كلـه فـي حوائجـه‏.‏ وسـرب الماء‏:‏ جرى على وجه الأرض وهذا مسرب الماء‏.‏ وسرب النعم‏:‏ توجه للرعي‏.‏ ومال سارب ومن ذلك قيل للطريق‏:‏ السرب لأنه يسرب فيه وللمال الراعي‏:‏ السرب لأنه يسرب وكلاهما بالفتح يقال‏:‏ خل له سربه‏:‏ طريقه‏.‏ قال ذو الرمة‏:‏ خلّى لها سرب أولاها وهيجها من خلفها لاحق الصقلين همهيم وأطلـق الأسيـر وخلّـى
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR12.820 harf
السَّرْبُ: المالُ الرَّاعي؛ أَعْني بالمال الإِبِلَ. وقال ابن الأَعرابي: السَّرْبُ الماشيَةُ كُلُّها، وجمعُ كلِّ ذلك سُروبٌ. تقول: سَرِّبْ عليَّ الإِبِلَ أَي أَرْسِلْهَا قِطْعَةً قِطْعَة. وسَرَب يَسْرُب سُرُوباً: خَرَجَ. وسَرَبَ في الأَرضِ يَسْرُبُ سُرُوباً: ذَهَبَ. وفي التنزيل العزيز: ومَنْ هُوَ مُسْتَخْفٍ بالليل وسارِبٌ بالنهار؛ أَي ظاهرٌ بالنهارِ في سِرْبِه. ويقال: خَلِّ سِرْبَه أَي طَرِيقَه،
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR409 harf
* س ر ب * * السَّارِبُ * الذاهب على وجهه في الأرض ومنه قوله تعالى ﴿وسارب بالنهار﴾ أي ظاهر وبابه دخل و * السِّرْبُ * بالكسر النفس يقال فلان آمن في سربه أي في نفسه وهو أيضا القطيع من القطا والظباء والوحش والخيل والحمر والنساء و * السَّرَبُ * بفتحتين بيت في الأرض و * انْسَرَبَ * الحيوان و * تَسَرَّبَ * دخل فيه قلت ومنه قوله تعالى ﴿فاتخذ سبيله في البحر سَرَبا﴾ و * السَّرَابُ * الذي تراه نصف
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR12.132 harf
السرب: المال الراعي، أعني بالمال الإبل. يقال: أغير على سرب القوم. ومنه قولهم: اذهب فلا أنده سربك. أي لا أرد إبلك حتى تذهب حيث شاءت أي لا حاجة لي فيك. ويقولون للمرأة عند الطلاق: اذهبي فلا أنده سربك، فتطلق بهذه الكلمة. وفي الصحاح: وكانوا في الجاهلية يقولون في الطلاق. فقيده بالجاهلية، وأصل النده الزجر. وقال ابن الأعرابي: السرب: الماشية كلها، حكاه ابن جني ونقله ابن هشام اللخمي. وجمعه سروب، وقيل
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR22.823 harf
سَرَبَ 1 سَرَبَ ذ aor. سَرُبَ , inf. n. سُرُوبٌ, He went forth: and he went away. (M.) You say, سَرَبَ فِى الأَرْضِ, (M, A, Mgh, Msb,) aor. as above, (M, Msb,) and so the inf. n., (M, A, Msb,) He went away [into the country, or in the land]. (M, A, Mgh, Msb.) And سَرَبَ فِى حَاجَتِهِ He went, or went away, (A'Obeyd, M,) or, as some say, during the day, (M,) for the accomplishment of his want.
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.184 harf
سَرَبَ سَرَبَ U ( n. ac. سُرُوْب 27 ), a. Went out, forth. b. Pastured freely; ranged about. c. Flowed, ran. سَرَّبَ سَرَّبَ II a. [ acc. & 'Ala ], Sent to. b. Went forth; returned home. تَسَرَّبَ تَسَرَّبَ V , اِنْسَرَبَ VII a. [ Fī ], Went, entered into. سَرْب سَرْب 1 , ( pl. سُرُوْب 27 ), a. Herd, drove; troop. b. Road, way. سِرْب سِرْب 2 , ( pl. أَسْرَاْب 38 ), a. Troop;
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok38.474 harf
سرب سَرَبَ - يَسْرُبُ (سَرِبَ - يَسْرَبُ) - سَرَاب- سَارِب - سَرَب - سَرَبَاً سَرَبَ - يَسْرُبُ (سَرِبَ - يَسْرَبُ) + الكائن + من مكان + إلى مكان: يذهب ويمضي من مكمنه قطعة قطعة بشكل مستمر ومستتر، وخاصة للماء من قرابه أو وعائه نحو الأرض سَراب: على وزن " فـَعال" اسم فعل مبالغة من " سَرَبَ - يَسْرُبُ ": اسم آلة منه: الشيء الذي يمضي من مكمنه
Tamamını oku

Sîgalar(4)

Mücavir kökler30 mücavir (40 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. قوع

    1 ortak ayet · Geniş arazi

  2. ظمأ

    1 ortak ayet · Susamak

  3. حوت

    1 ortak ayet · Balık demektir

  4. جهر

    1 ortak ayet · Kuru halde olan bir toprağın yağmur aldıktan sonra yeşerip…

  5. سرع

    1 ortak ayet · Çabuk

  6. سير

    1 ortak ayet · Gezerler

  7. خفي

    1 ortak ayet · Hafy, Sık ağaçlı yerdir

  8. نسي

    1 ortak ayet · Çadırın kurulduğu yer demektir

  9. جبل

    1 ortak ayet · Dağ anlamındadır

  10. بحر

    1 ortak ayet · Bahr deniz demektir

  11. سرر

    1 ortak ayet · Serer üstüne oturulan kanepe türü divandır

  12. موه

    1 ortak ayet · Su

Geçtiği ayetler(4)

  1. وَسُيِّرَتِ الْجِبَالُ فَكَانَتْ سَرَابًا

    SerapDağlar yürütülmüş, serab olmuştur.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökسرب
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerسرح, سري, سيح
Zıt Kökحبس
Çekirdek Özet 1Akışkanın sızması, canlının açık arazide veya kendi yolunda serbestçe, kesintisizce akıp gitmesi
Çekirdek Özet 2Görünürde var sanılanın akıp kaybolması, suyun veya yolcunun gizli/açık bir kanaldan akarak uzaklaşması
Çekirdek Özet 3Varlık zannedilen vehimlerin dağılması, sistem içinde serbest akış ve kontrol edilebilirlik imkânı
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca serap yanılsamasına veya sadece yer altı tüneline indirgeyerek dinamik akış ve gidiş anlamını yitirmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
سرBir şeyin içte, derinde, örtülü veya pürüzsüz biçimde akıp gitmesi; gizlilik, içsel akışkanlık ve çözülme (سرر, سري, سرح, سرع)بİki harfli çekirdeğin taşıdığı içsel ve akıcı hareket, kap veya sınır bildiren harfin etkisiyle bir açıklıktan sızma, bir mecrada yol alma veya arazide yayılma biçiminde somut bir sızıntı ve güzergâha dönüşmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
سDiken, destekBir hattan destek alarak kayma, pürüzsüz bir hat boyu tutunup ilerleme hareketi.
رİnsan başıBelirli bir istikamete yönelme, öne düşme, yolun başını tutup gitme iradesi.
بEv, çadırBir kabın, mekânın veya sınırın içi; hareketin bir muhafazadan çıkması ya da bir boşluğa akması.
سربÇadırın veya kabın içinden yön bularak akıp giden hatBir mahfaza veya sınırdan baş alıp çıkan, kesintisiz ve akışkan bir doğrultuda uzaklaşan hareket.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSu tulumunun dikiş yerlerinden suyun sızıp akması (سَرَبَ الماءُ), davarın veya develerin otlamak üzere arazide serbestçe yayılıp gitmesi (السَّرْبُ) ve yer altındaki dar geçit veya hayvan ini (المَسْرَب).
Cahiliye şiiri kullanımıZü’r-Rimme bir beytinde tulumun dikiş yerlerinden sızan suyu şu şekilde tasvir eder: مَا بَالُ عَيْنِكَ مِنْهَا المَاءُ يَنْسَكِبُ / كَأَنَّهُ مِنْ كُلَى مَفْرِيَّةٍ سَرَبُ
Erken Arapça kullanımKlasik dönem öncesi ve erken bedevi dilinde boşanma kinayesi olarak söylenen «اذهبي فلا أنده سربك» (Git, artık otlağa giden develerini geri çevirmem; yolun açık olsun) ifadesi ve kişinin güvende olmasını niteleyen «آمن في سربه» (kendi yolunda/iç dünyasında güvende) deyimi.

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Zü’r-Rimme Dîvânı.

Sami etimolojik katman

Arapça سرب kökü, Sami dil ailesinde dar bir kanaldan akma, sızma, yerde oyuk açarak ilerleme ve sürü halinde yayılma anlam alanıyla örtüşür. İbranice ve Aramicede doğrudan aynı fonetik dizilim sınırlı olmakla birlikte, kökün süzülme ve sürüklenme bildiren semitik köklerle yakın teması bulunur. Süryanicede s-r-b biçimi bazı türevlerde suyun akması, sızması veya yavaşça kayması bağlamında izlenir. Arapça bu kökte üç temel fiziksel görünümü birleştirmiştir: sıvının delikten sızması (hidrolik akış), canlının yerde kanal veya çığır açarak ilerlemesi (morfolojik hareket) ve sıcak havada ışığın yerde su gibi akıcı bir dalga oluşturması (optik yanılsama; serap). Kökün Afro-Asyatik katmandaki ilksel çekirdeği bir kabın veya sınırın yarılmasıyla başlayan sürekli kaçış ve akıştır.

Güven Güçlü

Kaynak David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönTulumdan suyun sızması, hayvanın inine girmesi veya arazide yayılmasıSuyun dikiş arasından sızıp gitmesi fiziksel asıldır; buradan yola çıkılarak gündüz ortalıkta serbestçe dolaşan kimseye ve çölde su gibi akan ışığa ad olmuştur.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiSüryanice ve Aramice sızma/akma bildiren paralel biçimlerDar bir yarıktan sıvının akması veya hayvanın oyuğa girmesi anlamı Sami havzasında ortak bir kök eyleme dayanır.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik dışı dil ailelerinde doğrudan soydaşlık kuracak güvenilir ses denkliği tespit edilmedi.Veri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
سربAnlamlıSızmak, serbestçe akıp gitmekSıvının sızması, canlının kendi yolunda ilerlemesi, serap.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
سبرAnlamlıDerinliğini ölçmek, yoklamakYaranın derinliğini mil ile ölçmek, bir işin iç yüzünü denemek.Kur'an'da geçmez; içe doğru girme ortaklığı taşır.
رسبAnlamlıDibe çökmek, tortulaşmakSıvı içindeki ağır maddenin tabana inip yerleşmesi.Kur'an'da geçmez; akışın aksine durulma ve çökmedir.
ربسAnlamlıŞiddetle bastırmak, tutmakBir şeyi zorla hapsetmek, sıkıştırmak.Kur'an'da geçmez; akışın zıddı yönde hapsediştir.
بسرAnlamlıVaktinden önce davranmak, asık suratHam meyve, bir işi olgunlaşmadan aceleyle yapmak, yüzü ekşitmek.Kur'an'da geçer; erken davranma payı içerir.
برسAnlamlıYumuşak yer, pamukArazinin yumuşak kumlu kısmı, işlenmiş pamuk lifi.Kur'an'da geçmez; zeminin akışkanlığı ile uzaktan ilişkilidir.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
سربMerkezAkışkan ve sürekli gidişBir kanaldan, çığırdan veya arazide kendi mecrasında sızarcasına, serbestçe ilerlemek.Sıvının sızması, gündüz işine gidiş ve uzaktaki yanıltıcı su görüntüsü.
سرحKomşuSalıverme, yayılmaسرب kendi doğrultusunda akıp gitmeyi bildirirken, سرح sürüyü sabah otlağa genişçe salıvermeyi vurgular.Bağın çözülmesi ve engelin kalkması ön plandadır.
سريKomşuGeceleyin yol almaسرب gündüzün aydınlığında veya kanalda ilerlemeyi içerirken, سري özellikle gece yürüyüşünü ifade eder.Vaktin örtücülüğü esastır.
سيحKomşuYeryüzünde akma, dolaşmaسرب bir kanaldan veya kendi seyrinde gidiş iken, سيح suyun taşarak yüzeyde genişçe yayılmasıdır.Taşma ve sınırsızca yüzeye dağılma farkı vardır.
حبسZıtAlıkoyma, hapsetmeسرب kökünün serbest akışı ve kendi yolunda gitmesine karşılık, حبس hareketi durdurup sınırlamayı bildirir.Akışın engellenmesi ve hareketin tamamen kesilmesidir.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaسربAkıp gitmek, sızmak, serapHem fiziksel sızıntıyı ve kanal hareketini hem de optik yanılsamayı kapsar.Kesin
LatinceMeare, manare, miragiumSızarak akmak, geçmek, yanılsamaManare sızıntıyı, meare bir mecrada akıp gitmeyi karşılar; serap anlamı Latinceye sonradan optik terim olarak girmiştir.Güçlü
İngilizceTo seep, to flow freely, mirageSızmak, serbestçe akmak, serapSeep sızıntıyı, flow freely arazideki akışı, mirage ise serap ismini karşılar; tek bir İngilizce kelime kökün tüm veçhelerini birleştirmez.Güçlü
AlmancaSickern, dahingleiten, LuftspiegelungSızmak, süzülüp gitmek, serapSickern suyun sızmasını, dahingleiten canlının akıp gitmesini, Luftspiegelung yanılsamayı verir.Güçlü
FransızcaS'infiltrer, mirage, cheminementSızmak, serap, hat boyu ilerlemeS'infiltrer dikişten sızmayı, mirage çöldeki ışık kırılmasını karşılar.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
سَرَبًاYarıp geçilen yol, tünel, kanalBalığın denizde suyun birbirine kavuşmadığı bir kemer veya kanal açarak akıp gitmesi bağlamında; Kehf 18:61.
سَارِبٌGündüzün açıklığında serbestçe yoluna gidenGeceleyin gizlenen ile gündüzün meydanda kendi işinde gücünde dolaşan insanın Allah'ın ilminden kaçamayacağı bağlamında; Ra'd 13:10.
كَسَرَابٍÇöldeki susuzun su zannettiği yanıltıcı parıltıİnkâr edenlerin amellerinin hiçbir hakikate dayanmadığını, kıyamette yokluğa çıkacağını anlatan temsil bağlamında; Nûr 24:39.
سَرَابًاToz gibi dağılıp yok olan, asılsız kalan dağlarKıyamet gününde dağların yerinden sökülüp katı kütle olma vasfını yitirerek bir serap gibi dağılması bağlamında; Nebe' 78:20.

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAmellerin boşa çıkması ve adem (yokluk) meselesiKâfirlerin iyi amellerinin serap gibi olması, amelin zatî bir varlık taşısa bile ilahî rıza ve iman temeli bulunmadığında ahirette sıfıra indirgenmesi tartışması.Hakikatsiz görünüş, ontolojik dayanağı olmayan yanılsama.
FıkıhTalak kinayeleri ve kamu yolunda serbestlikCahiliye ve erken dönem fıkhında «اذهبي فلا أنده سربك» lafzının bain talak sayılıp sayılmayacağı ve kamuya açık yolda (mesreb) seyrüsefer serbestisi.Engellemenin kalkması, kişinin kendi tasarrufunda serbest bırakılması.
TefsirKehf suresindeki balık kıssası ve Ra'd 10. ayetBalığın denizde açtığı yolun donup bir tünel gibi kalması mucizesi ile gündüz işine gidenin gizlenenle bir tutulduğu ilahî ihata.Akış me الهî kanal ve açıkta serbest dolaşım.
HadisKulun nefis emniyeti ve hidayet akışıKişinin «kendi nefsinde/ailesinde güvende» sabahlamasını niteleyen «آمِنًا فِي سِرْبِهِ» hadis-i şerifi.İçsel sükûnet, sürü ve maişet güvenliği.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİman ve amel bütünlüğüAmelin ihlas zeminine oturmasıYanılsamayı hakikatten ayırmaİmandan yoksun ameller, uzaktan su gibi görünen fakat yaklaşıldığında hiçbir ontolojik karşılığı bulunmayan bir seraptır.Kesin
İlmiGözlem ve fenomenolojiAlgı ile hakikat arasındaki kırılmaVeriyi vehimden ayıklamaIşığın sıcaklık farkıyla kırılması sonucu oluşan serap, zihnin görüneni gerçek sanma eğilimini deneyle denetleme gereğini öğretir.Güçlü
SiyasiToplumsal hareketlilik ve asayişBireyin gündüz dolaşım emniyetiGüvenli seyrüsefer hakkıBir nizamın adaleti, yurttaşın gece gizlenmeye mecbur kalmadan gündüz kendi yolunda (سارب) serbestçe ve emniyetle akabilmesidir.Güçlü
İktisadiSermayenin ve emtianın akışıLikidite ve serbest dolaşımPazarın tıkanmasını önlemeDevelerin otlağa yayılması (سرب المال) gibi, servetin hapsedilmeyip meşru kanallarda akması, suni kâr beklentilerinin serap gibi sönmesi.Muhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKılcallık, sızıntı hidroliği ve optik kırılma (refraksiyon)Sıvının geçirgen gözeneklerden sızarak kanal açması (perkolasyon) ve yoğunluk farkı olan hava tabakalarında ışığın kırılarak zemin üzerinde yanıltıcı dalga boyu üretmesi olgusuyla birebir örtüşür.Kesin
Beşeri bilimlerSosyal dolaşım ve kitle yanılsaması (illüzyon)Toplumdaki bireylerin baskı altında olmadan kendi mecralarında serbestçe hareket edebilmesi ile ideolojik kurguların uzaktan kurtarıcı görünmesi fakat pratiğe gelindiğinde boş çıkması.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiسرب kökünü yalnızca çöldeki görsel yanılsamaya (serap) indirgemek veya Kehf suresindeki lafzı sadece yer altı beton tüneli gibi düşünmek.
Kur'an içi daha geniş anlamKök, hem bir sıvının veya canlının bir yarıktan/kanaldan akıp gitmesini, hem açık arazide serbestçe seyretmeyi, hem de uzaktan bakıldığında var sanılan akıcı parıltının yakınına varıldığında yokluğa çıkışını kuşatır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataNûr 39'daki kâfir amelleri temsilinin derin fiziksel ve psikolojik akış boyutu kavranamaz; Ra'd 10'daki «سَارِبٌ بِالنَّهَارِ» ifadesi salt «yürüyen» denilerek kökün serbestçe kendi mecrasında akma nüansı gözden kaçırılır.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın ontolojik hakikat ile zihinsel vehim arasındaki ayrımı ortaya koyuş biçimini (serap metaforu) ve varlıkların açık ya da gizli kanallardan Allah'ın mutlak ilmi ve kudreti altında nasıl akıp gittiğini kavramak için merkezîdir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kâfirlerin amellerinin akıbetini tasvir eden ayetlerde (Nûr 24:39), kıyamet sahnesinde dağların çözülüşünde (Nebe' 78:20), Hızır ile Musa kıssasındaki gaybî ve fiziksel yolculukta (Kehf 18:61) ve Allah'ın gece-gündüz ihata ilmini bildiren ayetlerde (Ra'd 13:10) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Hakikati olmayan amellerin zahirî parlaklığına aldanmayı engeller; serap kelimesini salt soyut bir hayal sanmak yerine, zeminde su gibi akan optik bir yanıltıcı olarak doğru konumlandırır.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir sıvının dar bir delikten sızması, hayvanın veya insanın arazide açtığı yoldan serbestçe akıp gitmesi.
  • Soyut anlamZahirde var ve akıcı zannedilen bir şeyin hakikat eşiğinde sıfırlanması; varlığın kendi güzergâhında durdurulamaz bir seyre girmesi.
  • Sistematik karşılıkVarlık alanındaki görünürlük (fenomen) ile öz (hakikat) arasındaki mesafenin sıfırlanması, akışkanın kontrolsüz dağılmayıp bir kanaldan hedefine yönelmesi.
  • LaTeX modelilim⁡x→x0f(x)=0ikenlim⁡d→∞f~(d)=α>0
  • LaTeX açıklamasıFormülde f~(d), gözlemcinin uzakta (d→∞) iken algıladığı parlak ve su gibi akan serap görüntüsünü (α>0) temsil eder; f(x) ise hakikat noktasına (x→x0) yaklaşıldığında fonksiyonun gerçek değerinin sıfıra düşmesini, yani amelin veya nesnenin hakikatte hiçbir karşılığının bulunmayıp yok olmasını gösterir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: س