سرج

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: س-ر-ج2 sîga, 10 mücavir kök, 4 ayet, 4 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.أذنبرجبركسرجنورسموقمرسِرَاجًادعوجعلشمس

KökSîga 2Ayet 4Sure 4Mücavir 10

▶ Ağı aç (3B)

سرج

س - ر - ج

KÖK
  • 4 geçiş
  • 4 ayet
  • 2 sîga
  • 13 sözlük

Kandil demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Kandil demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.435 harf
باب الجيم والسين والراء معهما ج س ر، س ج ر، ر ج س، س ر ج مستعملات جسر: الجَسرُ والجِسرُ القِنطَرةُ ونحوه مما يعبر عليه. ورجل جَسرٌ أي جسمٌ جَسورٌ شُجاعٌ. وناقة جَسرَةٌ: ماضية، وقلَّ ما يقال: جملٌ جَسرٌ. وقد جَسرَ يَجسُرُ جُسُوراً. ولأن فلاناً ليُجسِّرُ فلاناً أي يُشجِّعُه. سجر: سَجَرتُ التنُّور أسجُرُه سجراً، والسَّجُورُ اسم للحطب. والمِسجَرَة: الخَشَبةُ التي يُساط بها السَّجُورُ في التنُّور،
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR223 harf
السَرْجُ معروف. وقد أَسْرَجْتُ الدابة. والسراج معروف، وتسمَّى الشمسُ سرجا. والمَسْرَجَةُ بالفتح: التي فيها الفتيلة والدُهن. والسُرْجوجَةُ: الطبيعة والطريقة. قال الأصمعي: إذا استوتْ أخلاقُ الناس قيل: هم على سُرْجوجَةٍ واحدة.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR9.574 harf
ج س ر جسر ، جرس ، سرج ، سجر ، رجس : مستعملة . جسر : قال الليث : الجَسْرُ ، والجِسْرُ : لُغتانِ وهو القَنْطَرَةُ ونحوُه مِمَّا يُعْبَرُ عليه . ( أبو عبيد عن الأصمعي ) : رَجُلٌ جَسْرٌ إذا كانَ طَوِيلاً ضَخماً ، ومنهُ قيلَ للنَّاقَةِ : جَسْرَةٌ ، وقال ابنُ مُقْبِلٍ : هَوْجَاءُ مَوْضِعُ رَحْلِها جَسْرُ أي ضَخْمٌ . وقال الليث : ناقةٌ جسرةٌ إذا كانت ماضِيَةً ، قلّما يقالُ جَمَلٌ جسرٌ . ورجلٌ جَسْرٌ :
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR7.159 harf
(باب السين والراء وما يثلثهما) (سرط) السين والراء والطاء أصلٌ صحيح واحد، يدلُّ على غَيبة في مَرٍّ وذَهاب. من ذلك: سَرَطْتُ الطّعام، إذا بَـلعْته؛ لأنَّه إذا سُرِطَ غاب. وبعضُ أهل العلم يقول: السِّراط مشتقٌّ من ذلك، لأنَّ الذاهبَ فيه يغيب غيبةَ الطعام المُستَرَط. والسِّرِطْراط على فِعِلاّل([1]): الفالوذُ؛ لأنَّه يُستَرط. والسُّراطُ: السّيف القاطع الماضِي في الضَّريبة. قال الهذليّ([2]) يصف سيفاً:
Maddenin bağlantısı

(باب السين والراء وما يثلثهما) (سرط) السين والراء والطاء أصلٌ صحيح واحد، يدلُّ على غَيبة في مَرٍّ وذَهاب. من ذلك: سَرَطْتُ الطّعام، إذا بَـلعْته؛ لأنَّه إذا سُرِطَ غاب. وبعضُ أهل العلم يقول: السِّراط مشتقٌّ من ذلك، لأنَّ الذاهبَ فيه يغيب غيبةَ الطعام المُستَرَط. والسِّرِطْراط على فِعِلاّل([1]): الفالوذُ؛ لأنَّه يُستَرط. والسُّراطُ: السّيف القاطع الماضِي في الضَّريبة. قال الهذليّ([2]) يصف سيفاً: كلون المِلح ضربتُه هَبِيرٌ *** يُتِرُّ اللَّحمَ سَقّاطٌ سُراطِي([3])(سرع) السين والراء والعين أصل صحيح يدلُّ على خلاف البطء. فالسَّريع: خلاف البطيء. وسَرْعَان([4]) النَّاس: أوائِلهم الذين يتقدمون سِراعاً. وتقول العرب: لَسَرْعان([5]) ما صنعتَ كذا، أي ما أسرع ما صَنَعتَه. وأما السَِّرْع من قُضبان الكرْم، [فهو] أسرعُ ما يطلُعُ منه. ومثله السَّرَعْرَع، ثم يشبَّه به الإنسان الرَّطِيب الناعم. (سرف) السين والراء والفاء * أصلٌ واحدٌ يدلُّ على تعدِّي الحدّ والإِغفالِ أيضاً للشيء. تقول: في الأمر سرَفٌ، أي مجاوزَةُ القدر. وجاء في الحديث: "الثالثة في الوضوء شَرف، والرَّابعة سَرف". وأمّا الإِغفال فقول القائل: "مررتُ بكم فَسرِفتكم"، أي أغفلتكم. وقال جرير: أعطَوْا هُنيدَةَ يحدُوها ثمانيةٌ *** ما في عطائِهم مَنٌّ ولا سَرَفُ([6])ويقولون إنَّ السَّرَف: الجهل. والسَّرِف: الجاهل. ويحتجُّون بقول طرفة: إنّ امرأً سرِف الفؤادِ يَرَى *** عسلاً بماء سحابةٍ شَتْمِي([7])وهذا يرجع إلى بعض ما تقدَّم. والقياس واحد. ويقولون: إنَّ السَّرفَ أيضاً الضَّرَاوة. وفي الحديث: "إنَّ للحم سَرَفَاً كسَرف الخَمْر"، أي ضَرَاوة. وليس هذا بالبعيد من الكلمة الأولى. ومما شذَّ عن الباب: السُّرْفة: دويْبَّة تأكل الخشَب. ويقال سَرَفت السُّرْفةُ الشَّجرَة سَرْفاً، إذا أكلَتْ ورقها، والشجرةُ مسروفة. يقال إنَّها تبني لنفسها بيتاً حسناً. ويقولون في المثل: "أصنَعُ من سُرْفة([8]) ". (سرق) السين والراء والقاف أصلٌ يدلُّ على أخْذ شيء في خفاء وسِتر. يقال سَرَقَ يَسْرق سَرِقَةً. والمسروق سَرَقٌ. واستَرَقَ السَّمع، إذا تسمَّع مختفياً. ومما شذَّ عن هذا الباب السَّرَق: جمعَ سَرَقة، وهي القطعة من الحرير. (سرو) السين والراء والحرف المعتل بابٌ متفاوت جداً، لا تكاد كلمتان منه تجتمعان في قياسٍ واحد. فالسَّرو: سخاءٌ في مروءَة؛ يقال سَرِي وقد سَرُو. والسَّرْو: محلّة حمير. قال ابن مقبل: بِسَرْوِ حِميرَ أبوالُ البِغَال به *** أنّى تسدّيتِ وهناً ذلك البِينَا([9])والسَّرْو: كشْف الشّيءِ عن الشيء. سَرَوت عنّي الثوبَ أي كَشفتُهُ. وفي الحديث في الحَسَاء([10]): "يَسْرُو عن فؤاد السَّقِيم([11])" أي يكشف. وقال ابن هَرْمة: سَرَى ثَوبَه عنك الصِّبا المتخايلُ *** وقَرَّبَ للبَينِ الحبيبُ المزايلُ([12])ولذلك يقال سُرِّيَ عنه. والسِّروة: دويْبَّة([13])، يقال أرض مسرُوّة، من السِّروة إذا كثُرت بالأرض. والسَّاريَة: الأسطُوانة. والسُّرَى: سير اللَّيل، يقال سَرَيْت وأسريت. قال: * أَسْرَتْ إِليكَ ولم تكن تَسْرِي([14]) * والسَّراء: شجرٌ. وسَرَاة الشيء: ظَهْره. وَسَراة النَّهار: ارتفاعُهُ. وهذا الذي ذكرناه بعيدٌ بعضُهُ من بعض، فلذلك لم نحمله على القياس. وإذا همز كان أبعد، يقال سرأت الجرادة: ألقَتْ بيضَها. فإذا حان ذلك منها قيل: أسرأتْ. (سرب) السين والراء والباء أصلٌ مطرد، وهو يدلُّ على الاتّساع والذهاب في الأرض. من ذلك السِّرْب والسُّرْبة، وهي القطيع من الظِّباء والشاء. لأنَّه ينسرب في الأرض راعياً. ثمَّ حُمل عليه السِّرب من النِّساء. قالوا: والسرْب بفتح السين، أصله في الإبل. ومنه تقول العرب للمطلَّقة: "اذهبي فلا أنْدَهُ سَرْبَك"، أي لا أردُّ إبلَك، لتذهب حيث شاءت. فالسِّرب في هذا الموضع: المال الرّاعي. وقال أبو زيد: يقال خلِّ سرْبه، أي طريقه يذهب حيث شاء. وقالوا: يقال أيضاً سِرْب بكسر السين. ويُنشَد بيت ذي الرّمّة: * خَلَّى لها سرْبَ أُولاَهَا([15]) * وقال: يعني الطريق. ويقال انسرَبَ([16]) الوحشيُّ في سربه. ومن هذا الباب: السَّرَب والسَّرِب، وهو الماء السائل من المزادة، وقد سَرِبَ سَرَباً. قال ذو الرّمة: ما بال عَينِكَ منها الماءُ ينسكبُ *** كأنّه من كُلَى مَفْرِيّةٍ سَرَبُ([17])بفتح الراء وكسرها. ويقال : سَرَّبت القربةَ، إذا جعلتَ فيها ماءً حتى ينسدّ الخَرْز. والسَّرْب: الخَرْز؛ لأن الماء ينسرب منه، أي يخرج. والسارب: الذَّاهب في الأرض. وقد سَرَب سروباً. قال الله جلَّ ثناؤه: ﴿وَسَارِبٌ بِالنَّهار﴾[الرعد 10]. قال الشاعر: أنّى سَرَبْتِ وكنتِ غيرَ سروبِ *** و*تُقَرِّبُ الأحلامُ غيرَ قريبِ([18])والمَسْرَبة: الشّعر النابت وسط الصدر، وإنما سمِّي بذلك لأنَّه كأنه سائل على الصدر جارٍ فيه. فأمّا قولهم:آمِنٌ في سِرْبِه، فهو بالكسر، قالوا: معناه آمنٌ في نفسه. وهذا صحيح ولكن في الكلام إضماراً، كأنه يقول: آمِنَة نفسه حيث سَرِب، أي سعى. وكذلك هو واسع السِّرب؛ أي الصدر. وهذا أيضاً بالكسر. قالوا: ويراد به أنّه بطيء الغضب. وهذا يرجع إلى الأصل الذي ذكرناه. يقولون: إنَّ الغضب لا يأخذ فيَقْلَق؛ وينسدّ عليه المذاهب. (سرج) السين والراء والجيم أصلٌ صحيح يدلُّ على الحسن والزّينة والجمال. من ذلك السِّراج، سمِّي لضيائه وحُسْنه. ومنه السرج للدّابّة. هو زينته. ويقال سَرَّج وجهَه، أي حَسَّنه، كأنه جعله له كالسِّراج. قال: * وفاحِماً ومَِـرْسَِـنَاً مُسَرَّجا([19]) * ومما يشذُّ عن هذا قولُهم للطَّريقة: سُرْجُوجَة. (سرح) السين والراء والحاء أصلٌ مطّرد واحد، وهو يدلُّ على الانطلاق. يقال منه أمر سريح، إذا لم يكن فيه تعويق ولا مَطْل. ثمَّ يحمل على هذا السَّراح وهو الطَّلاق؛ يقال سَرَّحت المرأةَ. وفي كتاب الله تعالى: ﴿أَوْ سَرِّحُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ﴾ [البقرة 231]. والسُّرُح: النّاقة السريعة. ومن الباب المنْسرح، وهو العريانُ الخارج من ثيابه. والسَّرْح: المال السَّائم. والسارح: الرَّاعي. ويقال السَّارح: الرجل الذي لـه السَّرْح. وأمَّا الشجرة العظيمة فهي السَّرْحة، ولعلَّه أن يكون شاذاً عن هذا الأصل. ويمكن أن تسمَّى سَرْحة لانسراح أغصانها وذَهابها في الجهات. قال عنترة: بَطلٍ كأنّ ثيابَه في سرحَةٍ *** يُحذَى نِعالَ السِّبتِ ليس بتَوأَمِ([20])ومن الباب السِّرحانُ: الذِّئب، سمِّي به لأنَّه ينسرح في مَطالبه. وكذلك الأسدُ إذا سُمِّي سِرحانا. وأما السَّريحة فقطعةٌ من الثِّياب. (سرد) السين والراء والدال أصلٌ مطّرد منقاس، وهو يدلُّ على تَوالِي أشياء كثيرةٍ يتّصل بعضُها ببعض. من ذلك السَّرْد؛ اسمٌ جامعٌ للدروع وما أشبهها من عمل الحَِـلَق. قال الله جلَّ جلالُه، في شأن داود عليه السلام: ﴿وَقَدِّرْ فِي السَّرْدِ﴾ [سبأ 11]، قالوا: معناه ليكنْ ذلك مقدَّراً، لا يكونُ الثَّقْب ضيّقاً والمِسمارُ غليظاً، ولا يكون المسمار دقيقاً والثقب واسعاً، بل يكون على تقدير. قالوا: والزّرَّاد إنّما هو السّرّاد. وقيل ذلك لقُرب الراء من السين. والمِسْرَد: المِخْرز: قياسُه صحيح. --------------ـــــ ([1]) كذا. وصواب وزنه "فعلعال". ([2]) وهو المتنخل الهذلي كما في اللسان (سرط). وقصيدته في القسم الثاني من مجموعة أشعار الهذليين 89 ونسخة الشنقيطي 47. ([3]) جاء "سراطي" على لفظ النسب وليس بنسب، يقال سيف سراط وسراطي، كما يقال أحمر وأحمري. ([4]) يقال بفتح السين، وبالتحريك أيضاً. ([5]) يقال هذا بالفتح وبفتح فضم، وبالكسر. ([6]) ديوان جرير 389 واللسان (سرف). ([7]) ديوان طرفة 61 واللسان (سرف). ([8]) انظر الحيوان (1: 220/ 2 : 147/ 6: 385/ 7: 10). ([9]) سبق البيت في مادة (بول، بين). ([10]) في الأصل: "الحياء"، صوابه من اللسان (19: 105). ([11]) في اللسان: "إنّه يرتو فؤاد الحزين، ويسرو عن فؤاد السقيم". ([12]) البيت في اللسان (سرا). قرب، أي قرب الرواحل. اللسان: "ووَدَّعَ". ([13]) هي الجرادة أول ما تكون وهي دودة. ([14]) لحسان بن ثابت في ديوانه 168 واللسان (19: 103). وصدره: * حي النضيرة ربة الخدر * ([15]) البيت بتمامه كما في الديوان 586 واللسان (سرب، همم): خلّى لها سرب أولاها وهيجها *** من خلفها لاحق الآطال همهيم ([16]) في الأصل: "السرب" صوابه من المجمل واللسان. ([17]) ديوان ذي الرمة ص 1 ـ وهو أول بيت في ديوانه ـ واللسان (سرب). وفي الأصل: "عينيك". ([18]) البيت لقيس بن الخطيم في ديوانه 5 واللسان (سرب). ([19]) للعجاج في ديوانه 8 واللسان (رسن، سرج). والمرسن، كمجلس ومنبر، أصله موضع الرسن من أنف الفرس، ثم كثر حتى قيل مرسن الإنسان، أي أنفه. ([20]) البيت من معلقته المشهورة.

ـ

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR350 harf
- السراج: الزاهر بفتيلة ودهن، ويعبر به عن كل مضيء، قال: ﴿وجعل الشمس سراجا﴾ [نوح/16]، ﴿سراجا وهاجا﴾ [النبأ/13]، يعني: الشمس. يقال: أسرجت السراج، وسرجت كذا: جعلته في الحسن كالسراج، قال الشاعر: *وفاحما ومرسنا مسرجا* (الرجز للعجاج في ديوانه ص 361؛ والمجمل 2/294؛ واللسان (سرج) ؛ وأمالي القالي 2/240؛ وسر الفصاحة ص 70) والسرج: رحالة الدابة، والسراج صانعه.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR593 harf
س ر ج أسرج السراج وهو الزاهر ووضع المسرجة على المسرجة‏:‏ المكسورة التي فيها الفتيلة والمفتوحة التي توضع عليها وكأن في وجهه السرج‏.‏ والسيوف السريجية‏.‏ قال يصف خيلاً‏:‏ كرامـاً أبـت أربابهـا أن تبيعها وباعوا السريجيات والأسل السمرا وفرس ملجم مسرج‏.‏ ومن المجاز‏:‏ سرج الله تعالى وجهه‏:‏ حسنه وبهجه ووجه مسرج‏.‏ والشمس سراج النهـار‏.‏ والهدى سراج المؤمنين ومحمد رسول الله صلى الله تعالى عليه
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR2.507 harf
السَّرْجُ: رحل الدابة، معروف، والجمع سُروج. وأَسْرَجَها إِسراجاً: وضع عليها السرج. والسَّرّاجُ: بائع السُّروجِ وصانعها، وحرفته السَّرَاجَةُ. والسِّراجُ: المصباح الزاهر الذي يُسْرَجُ بالليل، والجمع سُرُجٌ. والمِسْرَجَةُ: التي فيها الفتيل. وقد أَسْرَجْتُ السِّرَاجَ إِسْراجاً. والمَسْرَجَةُ، بالفتح: التي يجعل عليهيا المِسْرَجَةُ. والشمس سِراجُ النهار، والمَسْرَجَةُ، بالفتح (* وبالكسر أَيضاً كما
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR136 harf
* س ر ج * * السَّرْجُ * الرحل وقد * أسْرَجْتُ * الدابة و * السِّرَاجُ * المصباح و * المَسْرَجَةُ * بوزن المتربة التي فيها الفتيلة والدهن
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR3.727 harf
السراج ، بالكسر :م ، أي معروف، وهو المصباح الزاهر الذي يسرج بالليل، جمعه سرج. وقد أسرجت السراج: إذا أوقدته. والمسرجة، بالفتح: التي يوضع فيها الفتيلة والدهن. وقال شيخنا نقلا عن بعض أهل اللغة: السراج: الفتيلة الموقدة، وإطلاقه على محلها مجاز مشهور. قلت: وفي الأساس: ووضع المسرجة على المسرجة. المكسورة، التي فيها الفتيلة، والمفتوحة، التي توضع عليها. انتهى. وقد أغفله المصنف. وفي الحديث: عمر
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR9.497 harf
سَرَجَ 1 سَرَجَ ذ , (O, K,) aor. سَرُجَ , (K,) inf. n. سَرْجٌ, (TK,) (assumed tropical:) He lied; as also سَرِجَ, (O, K,) aor. سَرَجَ ; (K;) but the latter is outweighed [in authority]; (TA;) like سَدَجَ: (O:) and so ↓ سرّج: (TA:) and شَرَجَ. (O and K * in art. شرج.) You say, ↓ تَكَلَّمَ فُلَانٌ بِكَلِمَةٍ فَسَرَجَ عَلَيْهَا بِأُسْرُوجَةٍ (assumed tropical:) [Such a one spoke a word, or sentence,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR738 harf
سَرَجَ سَرَجَ U ( n. ac. سَرْج 1 ), a. Lied. b. Plaited the hair ( woman ). سَرِجَ سَرِجَ A ( n. ac. سَرَج 4 ), a. Was beautiful, comely, handsome. b. Lied. سَرَّجَ سَرَّجَ II , a. Beautified, embellished, adorned. b. Plaited ( hair ). c. Sewed, stitched, ran up. أَسْرَجَ أَسْرَجَ IV , a. Saddled. b. Lit ( lamp ). سَرْج سَرْج 1 , ( pl. سُرُوْج 27 ), a. Saddle. مَسْرَجَة
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR10.903 harf
سرج سَرَجَ - يَسْرُجُ (سَرِجَ - يَسْرَجُ) - سِرَاج سَرَجَ - يَسْرُجُ (سَرِجَ - يَسْرَجُ) + الكائن أو الشيء: يتقد ويضيء سِراج: على وزن " فـِعال" اسم فعل مبالغة بمعنى مفعول من " سَرَجَ - يَسْرُجُ ": اسم آلة منه: التي تتقد وتضيء: وهو اصطلاحاً السراج المعروف: وهو المصباح الذي يضيء باحتراق زيت أو دهن أو وقود، والمؤلف من حامل هو السرج، ومن فتيل ومن
Tamamını oku

Sîgalar(2)

Mücavir kökler10 mücavir (14 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. نور

    3 ortak ayet · Ateş demektir

  2. قمر

    2 ortak ayet · Kamer gökteki ayın kütlesi demektir

  3. وهج

    1 ortak ayet · Parıldayan ateş demektir

  4. جعل

    3 ortak ayet · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…

  5. برج

    1 ortak ayet · Bir yapının en yüksek yeri demektir

  6. برك

    1 ortak ayet · Birkan yanardağ demektir

  7. شمس

    1 ortak ayet · Güneş demektir

  8. أذن

    1 ortak ayet · Kulak demektir

  9. دعو

    1 ortak ayet · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir

  10. سمو

    1 ortak ayet · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır

Geçtiği ayetler(4)

  1. تَبَارَكَ الَّذِي جَعَلَ فِي السَّمَاءِ بُرُوجًا وَجَعَلَ فِيهَا سِرَاجًا وَقَمَرًا مُنِيرًا

    KandilGökte burçlar var eden, orada bir çerağ ve aydınlatan ayı var eden ne yücedir.

  2. وَجَعَلَ الْقَمَرَ فِيهِنَّ نُورًا وَجَعَلَ الشَّمْسَ سِرَاجًا

    KandilAralarında aya aydınlık vermiş, güneşi bir kandil kılmıştır.

  3. وَجَعَلْنَا سِرَاجًا وَهَّاجًا

    KandilPırıl pırıl parlayan bir kandil astık.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökسرج
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerصبح, نور, ضوء
Zıt Kökظلم
Çekirdek Özet 1Yağ ve fitille beslenerek parlayan, karanlığı yarıp etrafını aydınlatan ve güzelleştiren odaklanmış ışık kaynağı
Çekirdek Özet 2Kendi özünden ürettiği parlaklıkla çevresini bütünüyle aydınlatan kozmik (güneş) veya nebevî (elçi) hidayet kaynağı
Çekirdek Özet 3Karanlık ve belirsizlik içinde yön bulmayı sağlayan, tükenmeyen bir enerjiyle hakikati görünür kılan aydınlatma merkezi
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir aydınlatma aracına indirgeyerek güneşin ve elçinin bizzat aydınlatıcı ve yol gösterici işlevini gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
سرGizlilikten açığa çıkma, akışkan bir yayılma, uzama ve kendi içinde bir hat boyunca hareket etme; bu hareket سرب kökünde akıp gitme, سرح kökünde serbestçe yayılma, سرد kökünde ardışık dizilme ve سري kökünde geceleyin yürüme anlamlarında somutlaşır.جÇekirdeğin taşıdığı akış ve yayılma hareketine toplama, derleme ve odaklanmış bir yoğunluk katarak, enerjinin veya güzelliğin belirli bir merkezde toplanıp dışarıya doğru güçlü bir parlaklık halinde yayılmasını sağlar.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
سDiken, destekIşığın veya enerjinin tutunduğu, üzerine kurulduğu fitil ve dayanak noktasını temsil eder.
رİnsan başı; baş, ilk, üstIşığın en üst noktadan yayılmasını, aydınlatıcı kaynağın merkeziliğini ve görünürlüğünü simgeler.
جDeğnek, deve; taşıma, yol alma, toplamaÜretilen ışığın karanlık mesafeleri aşarak uzaklara taşınmasını ve aydınlığı bir hat boyunca yaymasını ifade eder.
سرجBir dayanak üzerinden yükselen enerjinin karanlığı yararak mesafelere taşınmasıFitil ve yakıt zeminine tutunan ışık merkezinin en üst seviyede parlayarak karanlık içinde yön ve aydınlık üretme hareketini gösterir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamYağ ve fitil vasıtasıyla tutuşturulan kandil; ayrıca binek hayvanının sırtına konularak onu güzelleştiren ve biniciye denge sağlayan eyer. Her iki kullanımda da donanım, güzellik ve belirginlik esastır.
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şiirinde parlaklık ve düzgünlük teşbihi olarak yer alır. El-Accâc recezinde sevgilinin burnunun düzgünlüğünü ve ışıltısını överken bu kökten türeyen vasfı kullanır: وفاحِماً ومَِـرْسَِـنَاً مُسَرَّجا
Erken Arapça kullanımKök klasik kullanımda hem geceyi aydınlatan kandil hem de at üzerine vurulan süslü eyer için kullanılmış; yüzün parıldaması ve sevinçten ışıldaması da سرج الله وجهه ifadesiyle mecazen anlatılmıştır.

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Arapça سرج kökünün temel isim türevi olan سراج biçimi, Sami dil coğrafyasında kandil ve lamba anlamıyla yaygın bir kullanıma sahiptir. İbranicede Talmudik dönemde görülen שרגא ve Süryanicede kandil, meşale veya ışık kaynağı anlamına gelen ܫܪܓܐ biçimleri, kökün Doğu Akdeniz havzasında ortak bir aydınlatma aracını adlandırdığını gösterir. Filolojik tartışmalarda bu kelimenin erken dönemde Orta Farsçadaki çırağ kelimesiyle temas halinde gelişen bir ödünçleme mi yoksa Sami dillerinin kendi iç morfolojik gelişimi mi olduğu üzerinde durulmuştur. Arapçada ise kök, yalnızca bir aracı adlandırmakla kalmamış; eyer, kılıç parıltısı ve yüzün ışıldaması gibi geniş bir somut ve mecazi türetim alanına kavuşarak diliçi kökleşmesini tamamlamıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönKandil, eyer ve yüz güzelliğiArap dilinde kök, ışıldama, donatma ve güzelleştirme ekseninde genişlemiş, alet ismi fiilî kullanımlarla desteklenmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiSüryanice ܫܪܓܐ ve İbranice שרגאKuzeybatı Sami dillerinde yağ lambası ve fitilli kandil anlamında doğrudan fonetik ve anlamsal örtüşme mevcuttur.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiEski/Orta Farsça çırağ ile temasBölgesel kültür etkileşimi çerçevesinde ışık kaynaklarını adlandırmada ortak bir Avrasya-Ön Asya geçişliliği söz konusudur.Muhtemel

Kaynak Lisān al-ʿArab, Payne Smith, Arthur Jeffery.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
سرجAnlamlıKandil yakmak, donatmakFitille aydınlatmak, binek hayvanını eyerlemek, parıldatmak.Hedef köktür; Kur'an'da geçer.
سجرAnlamlıDoldurmak, tutuşturmakFırını veya tandırı yakıp doldurmak, denizi kabartıp kaynatmak.Ortak ateş ve doluluk payı vardır; Kur'an'da geçer.
رسجKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu dizilim mühmel kabul edilmiştir.Kur'an'da geçmez.
رجسAnlamlıPislik, kirlilik, azapMaddi veya manevi necaset, akıl ve dinden sapma hali.Işığın zıddı olan manevi karanlık boyutu taşır; Kur'an'da geçer.
جسرAnlamlıCesaret etmek, geçmekBir engeli aşmak, atılganlık göstermek, su üzerine köprü kurmak.Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'meldir.
جرسAnlamlıSes çıkarmak, çıngırakAlçak ve gizli ses, duyulan hafif çıtırtı veya zil sesi.Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'meldir.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
سرجMerkezKandil ve odaklanmış ışık kaynağıIşığı kendi bünyesinde toplayıp karanlığı yararak etrafına saçan, yakıt ve enerjiyle beslenen kaynak.Güneş ve peygamber için aydınlatıcı merkez olarak kullanılır.
صبحKomşuSabah aydınlığı ve lambaKaranlığın yarılmasıyla başlayan şafak vaktini ve çıra gibi parlayan ışığı ifade eder.سرج devamlı yanan odak kaynağı iken, bu kök vaktin ve ışımanın ilk parlayışını vurgular.
نورKomşuAydınlık ve aydınlatmaMaddi veya manevi her türlü ışığın genel adıdır; yakıcı ve hararetli olmak zorunda değildir.سرج bizzat ışık saçan gövdeyi, bu kök ise o gövdeden yayılan aydınlığın kendisini belirtir.
ضوءKomşuGüçlü ve doğrudan ışıkKendi özünden kaynaklanan, göz alıcı ve harareti bulunan yoğun ışıktır.سرج ışığı yayan aracı ve formu hedeflerken, bu kök ışığın şiddetini ve doğrudanlığını anlatır.
ظلمZıtKaranlık ve ışıksızlıkIşığın tamamen kaybolması, yönün yitirilmesi ve şeylerin yerinden saptırılması durumudur.Kandilin ürettiği aydınlatıcı ve yol gösterici etkinin tam yokluğudur.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaسرجYağ lambası, kandilKendi enerjisiyle yanıp etrafını ışıtan aydınlatma merkezi.Kesin
LatinceLucerna, candelaKandil, meşaleYağla yanan lambayı ve aydınlatıcı fitilli gövdeyi ifade eder; mecazi nübüvvet boyutunu içermez.Güçlü
İngilizceLamp, beaconLamba, yol gösterici fenerYolu aydınlatan, karanlıkta yön tayin eden ışık merkezini kısmen karşılar.Güçlü
AlmancaLeuchte, LampeIşık kaynağı, kandilKaranlığı aydınlatan ışık nesnesini karşılar; kozmik ve metafizik derinliği dışarıda bırakır.Güçlü
FransızcaLampe, luminaireLamba, aydınlatıcıSomut olarak ışık veren aygıtı ifade eder; sembolik yol göstericilik bağlamı zayıftır.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
سِرَاجًاGüneş (Kozmik kandil)Göklerin yaratılışı, düzeni ve yeryüzünün aydınlatılması bağlamında güneşin ısı ve ışık kaynağı oluşu; Furkân 25:61, Nûh 71:16.
سِرَاجًا وَهَّاجًاAlev alev yanan, ısı ve ışık saçan güneşYeryüzünün dirilişi ve nimetlerin tamamlanması için göğe yerleştirilen parlak ve hararetli ışık kaynağı; Nebe 78:13.
سِرَاجًا مُنِيرًاHz. Peygamber (Hidayet kandili)Elçinin insanlığı cehalet ve inkâr karanlığından aydınlığa çıkaran, tükenmez ve duru bir nur saçan konumu; Ahzâb 33:46.

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamNübüvvet ve vahiy deliliHz. Peygamber'in nuraniyyeti ve insanlığın akli/ahlaki karanlığını gidermedeki rehberlik rolü.Peygamberin bizzat kendi varlığının ve mesajının bir aydınlanma kaynağı olması.
FıkıhMescitlerin aydınlatılması ve vakıf hukukuMescit kandillerinin yağı, bakımı ve ibadet yerlerinin aydınlatılmasına dair vakıf şartları.İbadet ortamını aydınlatan fiziki araçların meşruiyeti ve korunması.
TefsirKevnî ayetler ve teşbih sanatıGüneşin ay ile karşılaştırılması; ayın nûr, güneşin ise sirâc (kandil) olarak vasfedilmesindeki fiziksel incelik.Güneşin kendi enerjisini üreten bir ocak ve lamba, ayın ise yansıtıcı olduğunun tespiti.
HadisSahabenin fazileti ve cemaat bilinciHz. Ömer'in İslam'a girişiyle Müslümanların açıktan ibadet etmeye başlaması ve hidayetin aşikâr olması rivayetleri.Gizlilikten aleniyete geçişi sağlayan aydınlatıcı ve toparlayıcı şahsiyet.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniHidayet ve vahiy nizamıPeygamber ve ilahi rehberlikCehalet karanlığını dağıtarak hakikati görünür kılmakVahiy ve elçi, karanlık yollarda bireyin yönünü bulmasını sağlayan tükenmez kandildir.Kesin
İlmiBilgi felsefesi ve kozmolojiEnerji üreten merkezî ışık kaynağıKaranlığı ve belirsizliği gidererek varlığı idrak edilebilir kılmakGüneşin kendi nükleer füzyonuyla ısı ve ışık üreten bir fener gibi çalışması.Güçlü
SiyasiToplumsal liderlik ve rehberlikYön gösteren, ufuk açıcı önderToplumu kriz ve kaos ortamından çıkış yoluna sevk etmekAdalet ve basiretle halkın önünü aydınlatan istikrarlı yönetim ilkesi.Muhtemel
İktisadiÜretim ve enerji altyapısıKesintisiz enerji ve üretim yakıtıEkonomik çarkların işlemesi için gerekli canlılığı ve aydınlığı temin etmekÜretim süreçlerinin merkezindeki itici güç ve hayatı kolaylaştıran kaynak.Muhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKendi kendine enerji üreten ışıma kaynağı (Termonükleer reaktör / Kara cisim ışıması)Bir yakıtı dönüştürerek dışarıya sürekli foton ve radyasyon yayan, çevresindeki sistemin termodinamik dengesini kuran merkezî üreteç yapısı.Güçlü
Beşeri bilimlerParadigma kurucu liderlik ve aydınlanma figürüToplumsal kargaşa ve anomi dönemlerinde yeni bir değer dizgesi inşa ederek kitlelere kolektif yönelim ve bilinç kazandıran rehber otorite.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi yalnızca tarihsel bir aydınlatma nesnesi (yağ kandili, fitilli lamba) olarak görüp Kur'an'daki kozmik ve nebevî boyutunu sıradan bir metafora indirgemek.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da bu kök asla sıradan bir ev lambası için kullanılmamış; daima evrensel düzeyde aydınlatan güneşi ve insanlığı küfür karanlığından kurtaran Hz. Peygamber'i nitelemek için seçilmiştir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataGüneş ile ay arasındaki yapısal farkın (ışığı bizzat üreten ile yansıtan ayrımı) gözden kaçması ve peygamberin pasif bir tebliğciden ibaret sanılarak aydınlatıcı şahsiyetinin önemsizleştirilmesi.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın ontolojik ışık hiyerarşisini kurar; güneşin kendi enerjisiyle yanan bir ocak (sirâc) olduğunu bildirirken, Hz. Peygamber'i de insanlığın ufkunda batmayan bir hidayet meşalesi olarak konumlandırır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kozmolojik yaratılış ve nizam ayetlerinde (Furkân, Nûh, Nebe sureleri) ve risaletin mahiyetini, peygamberin rehberlik vasfını bildiren ayetlerde (Ahzâb suresi) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Vahyin ve risaletin durağan, soyut birer bilgi yığını olduğu zannını yıkar; aksine onların karanlık dünyayı dönüştüren, ısıtan ve aydınlatan aktif birer enerji merkezi olduğunu ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamYakıt ve fitil vasıtasıyla tutuşturulan, karanlığı dağıtarak çevresini aydınlatan ve güzelleştiren odaklanmış ışık kaynağı, kandil.
  • Soyut anlamCehalet, sapkınlık veya belirsizlik ortamında hakikati ortaya çıkaran, yön tayin eden ve tükenmez bir canlılıkla etrafına aydınlık yayan rehberlik.
  • Sistematik karşılıkBir sistemin merkezinde yer alarak kendi ürettiği değer veya enerjiyle etrafındaki tüm unsurları görünür ve işlevsel kılan nirengi noktası.
  • LaTeX modeliS(t)=∫ΩΦ(x,t) dx  ⟹  ∇⋅Jp(x)>0
  • LaTeX açıklamasıModelde S(t) kökün temsil ettiği kandil fonksiyonunu, Ω aydınlatılan karanlık alanı, Φ(x,t) mezkûr alana yayılan ışık akısını, Jp(x) ise kaynaktan dışarıya doğru kesintisiz yönelen pozitif aydınlanma akımını temsil eder; kaynak kendi merkezinden dışarıya doğru daima pozitif bir akı üreterek çevresindeki karanlığı dönüştürür.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: س