سكر
س - ك - ر
KÖK- 7 geçiş
- 6 ayet
- 6 sîga
- 13 sözlük
Sükker seyrek taneli üzüm salkımı demektir. Ondan içki yapılır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Sükker seyrek taneli üzüm salkımı demektir. Ondan içki yapılır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.706 harfالكاف والسين والراء معهما
ك س ر، ك ر س، س ك ر، ر ك س مستعملات كسر: كَسَرْته فانكسر. وكل شيء يفترُ عن أمر يعجز عنه، يقال فيه: انكسر، حتى يقال: كَسَرْتُ من برد الماء فانكسر.
الكَسْرُ والكِسْرُ، لغتان: الشُّقّةُ السفلى من الخباء ومن كل قبة، وغشاء يرفع أحياناً ويرخى.
ويقال لناحيتي الصحراء: كسراها، قال يصف القطاة:
أقامت عزيزاً بين كِسْرَيْ تنوفة
وقال الأخطل:
وقد غبر العجلان حيناً إذا بكى على الزاد
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.089 harfالسَكْرانُ: خلافُ الصاحي، والجمع سَكْرى وَسَكارى. والمرأةُ سَكْرى. ولغةٌ في بني أسد: سَكْرانَةٌ. وقد سَكِرَ يَسْكَرُ سَكَراً. والاسم السُكْرُ بالضم. وأَسْكَرَهُ الشرابُ. والمِسْكيرُ: الكثير السُكْرِ. والسِكِّيرُ: الدائم السُكْرِ. والتَساكُرُ: أن يُرِيَ من نفسه ذلك وليس به سُكْرٌ. والسَكَرُ بالفتح: نبيذُ التمر. وفي التنزيل: "تَتَّخِذون منه سَكَراً". والسَكَّارُ: النَبَّاذُ. وسَكْرَةُ الموتِ:
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR12.051 harfك س ر
كسر ، كرس ، ركس ، سكر ، سرك : ( مستعملة ) .
كسر : قال الليث يقال : كَسَرْتُ الشيءَ أَكْسِرُهُ كَسْراً ، ومُطاوعُهُ : الانكسَارُ ، وكلُّ شيءِ فَتَرَ عن أَمْرٍ يَعْجَزُ عنه يقال فيه : انْكَسَرَ ، حتى يقال . كَسَرْتُ من بَرْدِ الماءِ فانْكَسَرَ .
( أبو عبيد عن الأصمعي ) الكِسْرُ : أَسفلُ الشُّقَّةِ التي تَلي الأرضَ من الخِبَاءِ .
قال وقال الأَحمرُ : هو جَارِي مُكاسِرِي ومُؤاصِري أَي كِسْرُ
ك س ر كسر ، كرس ، ركس ، سكر ، سرك : ( مستعملة ) . كسر : قال الليث يقال : كَسَرْتُ الشيءَ أَكْسِرُهُ كَسْراً ، ومُطاوعُهُ : الانكسَارُ ، وكلُّ شيءِ فَتَرَ عن أَمْرٍ يَعْجَزُ عنه يقال فيه : انْكَسَرَ ، حتى يقال . كَسَرْتُ من بَرْدِ الماءِ فانْكَسَرَ . ( أبو عبيد عن الأصمعي ) الكِسْرُ : أَسفلُ الشُّقَّةِ التي تَلي الأرضَ من الخِبَاءِ . قال وقال الأَحمرُ : هو جَارِي مُكاسِرِي ومُؤاصِري أَي كِسْرُ بَيتهِ إلى جَانِبِ كِسْرِ بَيْتي . وقال الليث : كِسْرَا كلَّ شيءٍ : نَاحِيَتَاهُ ، حتى يقال لِنَاحِيَتي الصّحَراءِ : كِسْرَاهَا . وقال أبو عبيد : فيهِ لُغتَانِ : الكَسْرُ والكِسْرُ . ( أبو عبيد عن اليزيدي عن أبي عمرو بن العلاء ) : يُنْسَبُ إلى كِسْرَى وكان يقوله بكسْرِ الكافِ فإِذا نَسبَ إِليهِ : قال : كِسْرِيّ بتشديدِ اليَاءِ وكَسْرِ الكافِ ، وكِسْرَويُّ بفتح الرّاء وبتشديدِ اليَاءِ . وقال : الأمويُّ : كِسْرِيٌّ بالكسْرِ أيضاً . وقال أبو حاتم : كِسْرَى مُعَرّبٌ ، وأَصْلُه خُسْرَى فَعرّبتْه العَرَب فقالوا : كِسْرَى . وقال الليث : يقال كِسرَى وكَسرَى ، ويقولونَ في الجمعِ : أَكاسرةٌ وكَساسرَةٌ ، وكِلاَهما مُخَالفٌ للقياس . إنما القِيَاسُ كَسرَوْنَ كما يقال : عِيسَوْنَ . ( أبو عبيد عن الفراء ) : يقال : رجل ذو كَسَرَاتٍ وهَزَرَاتٍ وهو الذي يُغبَنُ في كل شيء . وقال الليث : يقال للأرض ذاتِ الصعود والهبوط : أرضٌ ذاتُ كُسور . قال : وكُسورُ الجبال والأودية لا يُفرد منه الواحد ، لا يقال : كِسر الوادي . قال : والكَسْر من الحساب : ما لم يكن سهماً تامّاً ، والجميع : الكسور . وقد كَسَرَ الطائرُ يكسِر كُسوراً ، فإِذا ذكرْت الجناحين قلت : كسرَ جناحيه كسْراً وهو إذا ضم منهما شيئاً فهو يريد الوقوع أو الانقضاض ، يقال : بازٌ كاسر ، وعُقابٌ كاسر ، وأنشد : كأَنّها كاسِرٌ في الجوِّ فَتْخَاءُ طرحوا الهاء لأن الفعل غالب . والكَسِيرُ من الشاءِ : المنكسرةُ الرِّجْلِ . وفي الحديث : لا يجوزُ في الأضاحي الكسير البيِّنةُ الكسرِ . وقال غيره : يقال للرجُل إِذا كانت خِبرَتُه محمودة : إِنه لطيِّبُ المَكْسِرِ ( وصُلْبُ المكسِر كما يقال للشيء الذي إِذا كُسر عُرف بباطنِه جودتُه : إِنه لجيِّدُ المكسرِ ) ومكسِرُ الشجرة : أصلُها حيث يكسر منه أغصانها ، وقال الشُّوَيعِرُ : فمَنَّ واسْتَبْقَى ولمْ يَعْتصِرْ مِنْ فَرْعِه مَالاً ولا المَكْسِرِ وقال غيره : يقال : فلان يكسرُ عليه الفُوقَ إذا كانَ غضبانَ عليه ، وفلان يكسِر عليه الأَرْعاظَ غضباً . والمُكَسِّرُ : لقَب رجُل . قال أبو النجم : أَوْ كالْمُكَسِّرِ لا تؤوبُ جيَادُه إِلاَ غَوَانِمَ وهْيَ غيرُ نِوَاء ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : كسَرَ الرجلُ إِذا باع متاعه ثوْباً ثوباً ، وكَسِرَ إذا كسل ، والكاسور ، بَقَّالُ القُرَى ، والصَّيْقَبَانيُّ : صَيْدَنانيُّ القُرَى . وأخبرني المنذري عن أبي الهيثم أنه قال : يقال لكل عظمٍ : كِسْرٌ وكَسْرٌ ، وأنشد : وَفي يَدِها كِسْرٌ أَبَحُّ رَذُومُ ( أبو عبيد عن الأموي ) : يقال لعَظم الساعد مما يلي النصف منه إلى المرفق : كِسرُ قبيحٍ ، وأنشد شمر : لوْ كنتَ عَيْرا كُنْتَ عَيرَ مَذَلّةٍ أَوْ كنُتَ كِسرا كنْتَ كِسْرَ قَبِيح ( ابن السكيت ) : يقال فلان هَشُّ المكسِر ، وهو مدحٌ وذمٌّ ، فإذا أرادوا أن يقولوا : ليس بمُصْلِد القِدْح فهو مدحٌ وإِذا أرادوا أن يقولوا هو خوَّار العود فهو ذمُّ . وجمع التكسير : ما لم يُبْنَ على حركة أوله ، كقولك : درهم ودراهمُ ، وبطنٌ وبطونٌ ، وقِطْفٌ وقطوفٌ ، وأما ما يجمع على حركة أوله فمثل : صالح وصالحين ، ومسلم ومسلمين . كرس : قال الليث : الكِرْسُ : كِرْسُ البناء ، وكرْسُ الحَوض حيث تقف النَّعمُ فيتلبد ، وكذلك يكرَّسُ أُسُّ البناء فيصلُبُ ، وكذلك كِرْس الدِّمنَة إِذا تلبدت فلزِقت بالأرض . ( أبو عبيد عن أبي زيد ) : يقال : إِنه لكريم الكِرْس ، وكريم القِنْس ، وهما الأصل . قال : وقال الأصمعي : الكِرْسُ : الأبوال والأبعارُ يتلبَّد بعضها فوق بعض في الدار . قال : والدِّمَن : ما سوَّدوا من آثار البعر وغيره . قال : وقال أبو عمرو : الأكاريس : الأَصْرام من الناس ، واحدها : كِرْس وأكراسٌ ثم أَكاريسُ . وقال أبو إسحاق في قول الله جل وعز : ( وَسِعَ كُرْسِيُّهُ السَّمَاوَاتِ وَالاَرْضَ ) ( البقرة : 255 ) فيه غيرُ قول . قال ابن عباس : كرسيه : عِلُمه . وروي عن عطاء أنه قال : ما السمواتُ والأرض في الكرسيِّ إلا كحلقة في أرض فلاةٍ . قال أبو إسحاق : وهذا القول بَيِّنٌ ، لأن الذي نعرفه من الكرسيّ في اللغة : الشيء الذي يُعتمد ويُجلسُ عليه ، فهذا يدل على أن الكرسي عظيمٌ دونه السمواتُ والأرض . قال : والكرسي في اللغة والكُرَّاسة إنما هو الشيء الذي قد ثبت ولزم بعضه بعضاً . قال : وقال قوم : كرسيهُ : قدرته التي بها يمسك السموات والأرض . قالوا : وهذا كقولك : اجعل لهذا الحائط كرْسيّاً أي اجعل له ما يعتمدُه ويمسكه وقريب من قول ابن عباس ، لأن علمه الذي وسع السموات والأرض لا يخرج من هذا ، والله أعلم بحقيقة الكُرسيّ ، إِلا أنّ جُملته أمرٌ عظيم من أمر الله جل وعز . وروى أبو عمرو عن ثعلب أنه قال : الكرسي : ما تعرفه العرب من كراسيِّ الملوك . ويقال : كِرسي أيضاً . وأخبرني المنذري عن أبي طالب أنه أنشده : يَا صاحِ هل تعرفُ رَسْماً مُكْرَسَا قال : المُكْرَسُ : الذي قد بعرتْ فيه الإِبلُ وبَوَّلَتْ فركبَ بعضه بعضاً ، ومنه سميت الكُرَّاسَةُ . قلت : والصحيحُ عن ابن عباس في الكُرْسِيّ ما رواهُ الثَّوْريُّ وغيرهُ عن عمارٍ الدُّهْنِي عن مُسْلمٍ البَطِينِ عن سعيد بن جُبَيْرٍ عن ابن عباسٍ أنه قال : الكُرْسِيُّ : موضعُ القدمينِ ، وأَما العَرْشُ فإنَّهُ لا يُقدرُ قدرهُ ، وهذه روايةٌ اتفقَ أَهْلُ العلمِ على صِحتها ، والذي روي عن ابن عباس في الكُرْسيّ أنَّهُ العِلمُ ، فَليسَ ممّا يُثبتُه أَهلُ المعرِفةِ بالأخبارِ . أبو بكر : لُمْعَة كَرْساءُ للقطعة من الأرض فيها شجرٌ ، تدانتْ أصولها والتفتْ فروعها . وقال الليث : الكِرْسُ من أَكْرَاسِ القَلائد والوُشُحِ ونحوها . يقال : قلادةُ ذاتُ كِرْسَيْنِ ، وذاتُ أكْرَاسٍ ثلاثةٍ إِذا ضُمَّت بعضها إلى بعض وأنشد : أَرِقتُ لِطَيْفٍ زَارَنِي في المَجَاسِدِ وأَكْرَاسِ دُرَ فُصِّلَتْ بالفرائدِ والكَرَوَّس : الرجُلُ الشديدُ الرأس ، والكاهل في جِسْمٍ . قال العجَّاجُ : فِينَا وَجَدْتَ الرجُلَ الكَرَوَّسَا وقال ابن شميل : الكَرَوَّس : الشديدُ ، رجلٌ كَرَوَّسٌ . وفي حديث أبي أيوب الأنصاريّ أنه قال : ( ما أَدْري ما أَصنَعْ بهذه الكَرَاييسِ ، وقد نهَانَا رسولُ الله ( صلى الله عليه وسلم ) أنْ نستقبلَ القبلةَ بغائطٍ أو بولٍ ) . قال أبو عبيد : الكَرَاييسُ واحدُها : كِرْياسٌ ، وهو الكَنِيفُ الذي يكون مشرفاً على سطحٍ بقناةٍ إلى الأرضِ ، فإِذا كان أسفلَ فليسَ بكِرْياسٍ . قلت : يسمَّى كِرْياساً لما يعلقُ به من الأقذارِ والعَذِرَةِ فيركَبُ بعضه بعضاً مثل كِرْسِ الدمنِ والوأْلةِ وهو فِعيالٌ من الكِرْسِ مثل جِريالٍ . ( أبو عبيد عن الأموي ) : يقالُ للرجُلِ إِذا وَلَدَتهُ أَمَتَانِ أو ثلاثٌ : مُكَرْكَسٌ . وأخبرني المنذريُّ عن أَبي الهيثم أنه قال : المكَرْكَسُ : الّذِي أُمُّ أُمّهِ ، وأُمُّ أبيهِ ، وأُمُّ أُمِّ أمّهِ ، وأمُّ أمِّ أبيهِ : إِماءٌ . وقال الليثُ : المُكَرْكَسُ : المقَيَّدُ ، وأنشد : فهلْ يَأكُلَنْ مالِي بنُو نَخَعِيَّةٍ لها نسبٌ في حَضْرَمَوْتَ مُكَرْكَسُ ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : كَرِسَ الرجُلُ إِذا ازدحمَ علمهُ على قلبِهِ . ( أبو عبيد عن الفراء ) : انكَرَسَ في الشيء إِذا دخلَ فيهِ . سكر : قال الليث : السُّكْرُ : نَقيضُ الصَّحْو قال : والسُّكْرُ : ثلاثةٌ : سكْرُ الشَّرَاب ، وسكْرُ المال ، وسكر السلطانِ . وقال الله جل وعز : ( لَقَالُواْ إِنَّمَا سُكِّرَتْ أَبْصَارُنَا ) ( الحجر : 15 ) ، قرىء : ( سُكِّرَتْ ) ، ( وسُكِرَتْ ) بالتَّشْديدِ والتخفيفِ ، ومعناهُ سُدَّتْ وَأُغْشِيتْ بالسِّحْرِ ، فَيتخايَلُ لأبصارنا غيرُ ما نرى . ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : سَكَرْتُهُ : مَلأْتُهُ . وقال الليثُ : السَّكْرُ : سَدُّ البَثْق ومُنْفَجَرِ الماء ، والسِّكْرُ : اسمُ ذلك السِّدادِ الذي يجعلُ سدّاً لِلْبثقِ ونحوه . وقال مجاهد : سُكِّرت أبصارُنا : أي سدت . قال أبو عبيد : يذهب مجاهد إلى أن الأبصار غشيها ما منعها من النظر كما يمنع السِّكْرُ الماء من الجري . وقال أبو عبيدة : سُكِّرت أبصار القوم إِذا دِيرَ بهم وغشيهم كالسَّمادير فلم يبصروا ، ويقال للشيء الحارِّ إِذا خَبَا حرُّه ، وسكن فورُه : قد سَكَر يسكُرُ . وقال أبو عمرو بن العلاء : سكّرت أبصارنا مأخوذٌ منْ سُكْرِ الشرابِ كأنّ العين لحقها ما يلحقُ شاربَ المُسْكِرِ إِذا سَكر . وقال الفراء : معناه حُبِسَت ومنعت من النظر . وقال ثعلب : سُكِرَت وسُكِّرَت : حبست ، ويكون بمعنى أُغشِيت ، وهما متقاربان . وقال ابن الأعرابي : سَكِرَ من الشَّرَاب يسكَرُ سُكْراً ، وسكِرَ من الغَضَبِ يَسكَرُ سَكَراً إِذا غضبَ . وأنشد : فجاءُونا بهمْ سكَرٌ علينا فأَجْلَى اليومُ والسكْرَانُ صاحِي وقال الزجاجُ يقال : سكَرَتْ عينُهُ تَسكُرُ : إِذا تحيَّرَتْ ، وسكَنَتْ عن النَّظَرِ وسكَرَتِ الرّيحُ تسكُرُ : إِذا سكَنَتْ ، وسكَرَ الحَرُّ يَسكُرُ . وأنشد : جاءَ الشتاءُ واجْثَأَلَّ القُبَّرُ وجعلتْ عينُ الحَرُورِ تسكُرُ قال أبو بكر : اجثألّ : معناه اجتمع وتقبّض . ( أبو عبيد عن أبي عمرو ) : ليلةٌ ساكِرَةٌ : لا ريح فيها . قال أوسٌ : خذَلْتُ على ليلةٍ ساهرهْ فليسَتْ بِطلْق ولا ساكِرَهْ ( أبو زيد ) : الماءُ الساكِرُ : الساكِنُ الذي لا يجري ، وقد سكَرَ سكُوراً . وقال الله جل وعز : ( وَتَرَى النَّاسَ سُكَارَى وَمَا هُم بِسُكَارَى ) ( الحج : 2 ) وقرىء ( سُكَارَى وَمَا هُمْ بِسُكَارَى ) . التفسير : إنكَ تَرَاهم سُكَارَى من العذاب والخوفِ وما هم بُسكَارَى من الشَّرابِ ، يدلُّ عليه قوله : ( وَلَاكِنَّ عَذَابَ اللَّهِ شَدِيدٌ ( ولم يقرأْ أحدٌ من القُرّاءِ سَكَارَى بفتح السِّينِ ، وهي لُغةٌ ، ولا يجوزُ القراءةُ بها لأنّ القراءة سُنةٌ . وقال أبو الهيثم : النعْتُ الذي على فَعْلانَ يُجمَعُ على فُعَالَى وفَعالى مثل أَشرانَ وأُشارَى وأَشارَى ، وغيرانَ وقومٌ غُيارَى وغَيارى ، وإنما قالوا سَكْرَى وفَعْلَى أَكثرُ ما تجيءُ جَمعاً لفعيلٍ بمعنى مفعولٍ مثل قتيلٍ وقَتْلى وجريجٍ وجرحى وصريعٍ وصرعَى لأنه شُبه بالنّوْكَى والحمقى والهلكى لزوَال عقل السكْرَانِ ، وأَما النَّشوانُ : فلا يقالُ في جمعِه غير النَّشَاوَى . وقال الفراء : ولو قيل : سكْرَى على أنّ الجمعَ يقع عليه التّأْنيثُ فيكون كالواحدَة كان وجهاً . وأنشدني بعضهم : أضحَتْ بنُو عامرٍ غَضْبَى أُنوفهُمُ إني عفَوْتُ فلا عارٌ ولا باسُ وقال الله جلّ وعزّ : ( تَتَّخِذُونَ مِنْهُ سَكَرًا وَرِزْقًا حَسَنًا ) ( النحل : 67 ) . قال الفراءُ يقال : إِنه الخمرُ قبلَ أن تحرمَ ، والرِّزقُ الحسنُ : الزّبيبُ والتمر ، وما أَشبههمَا . وقال أبو عبيد : السَّكَرُ : نقيعُ التمر الذي لم تمسهُ النارُ وكان إبراهيمُ والشعبيُّ وأبو رَزِين يقولون : السَّكَر : خَمْرٌ . وروي عن ابن عمر أنه قال : السكَرُ من التمرِ . وقال أبو عبيدة وحدَه : السكَرُ : الطعامُ ، واحتج بقول الآخر : جعلتَ أَعْرَاضَ الكِرَامِ سكَرا أي جعلتَ ذَمَّهم طُعْماً لك . وقال الزّجاجُ : هذا بالخمر أشبهُ منه بالطعام ، المعنى جعلتَ تتخمَّرُ بأَعراض الناسِ وهوَ أبينُ ما يقال للذِي يَبتَرِكُ في أَعراض الناس . وحدثنا محمد بن إسحاق عن المخزومي عن سفيانَ عن الأسود بن قيس عن عمرو بن سفيان عن ابن عباس في قوله : ( تَتَّخِذُونَ مِنْهُ سَكَرًا وَرِزْقًا حَسَنًا ) ( النحل : 67 ) قال : السَّكَرُ : ما حرِّم من ثمرتها ، والرِّزقُ الحسنُ : ما أُحِلّ من ثمرتها . ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : السَّكَرُ : الغضبُ ، والسَّكَرُ : الامتلاءُ ، والسَّكَرُ : الخمرُ ، والسَّكَرُ : النَّبيذُ . قال جرير : إِذا رَوِينَ عَلَى الخِنْزِيرِ من سَكَرٍ نادَيْنَ يا أعظمَ القِسِّينَ جُرْدانَا وقال الله جلّ وعزّ : ( عَتِيدٌ وَجَاءَتْ سَكْرَةُ الْمَوْتِ بِالْحَقِّ ذَلِكَ مَا كُنتَ مِنْهُ ( سكرة الموت : غَشْيَتُهُ التي تَدُلُّ الإِنسانَ على أنه ميت ، وقولهُ بالحقِّ أي بالموت الحقِّ . قال ابن الأعرابي : السَّكْرَةُ : الغَضْبَةُ ، والسَّكْرةُ : غَلبةُ اللَّذَّةِ على الشباب . الليث : رجلٌ سِكِّيرٌ : لا يزالُ سكرانَ ، والسَّكْرةُ : الواحدة من السُّكْر . ورُوِي عن أبي موسى الأشعريّ أنه قال : السُّكْركَةُ : خَمرُ الحبشةِ . قال أبو عبيد : وهي من الذُّرَة . قلت : وليست بعربية . وقيَّده شمر بخطه : السُّكْرُكَةُ : الجَزْمُ على الكاف ، والرَّاءُ مضمومة . ركس : قال الله جلّ وعزّ : ( وَاللَّهُ أَرْكَسَهُمْ بِمَا كَسَبُو ( صلى الله عليه وسلم ) 1764 اْ ) ( النساء : 88 ) . قال الفرّاء ، يقول : رَدَّهُمْ إلى الكفر . قال : ورَكَسَهم : لغةٌ . وفي الحديث : ( أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أُتِيَ بِرَوْثٍ في الاستنجاءِ ، فقال : إِنه رِكْسٌ ) . قال أبو عبيد : الرِّكْسُ : شبيهُ المعنى بالرَّجيع . يقال : ركَسْتُ الشيءَ وأَرْكَستُه : لُغتانِ إِذا رَدَدْتَهُ . وفي حديث عديّ بن حاتمٍ أنه أَتى النبيَّ ( صلى الله عليه وسلم ) فقال له النبيُّ : ( إِنكَ من أهْلٍ دينٍ يقالُ لهم الرَّكُوسِيَّةُ ) . قال أبو عبيد : يُرْوَى في تفسير الرَّكُوسِيَّة عن ابن سِيرين أنه قال : هو دينٌ بين النَّصارى والصابئين . وقال الليث : الرّاكِسُ : الثَّوْرُ الذي يكونُ في وسطِ البَيْدَرِ حين يُداس ، والثِّيرانُ حواليه فهو يَرْتكِسُ مكانه ، وإِن كانت بقرةً فهي راكسةٌ . قال : وإِذا وقعَ الإِنسانُ في أمرٍ بعدَ ما نجا منه قيل : ارْتَكَسَ فيه . قال : والرَّكْسُ : قْلبُ الشيءِ على رأسهِ ، أو ردُّ أوَّله إلى آخره . ( أبو عبيد عن أبي زيد ) قال : الرِّكْسُ : الكثيرُ من الناس . وقال مجاهد : الارْتكاسُ : الارتداد . وقال شمر : بلغني عن ابن الأعرابيّ ، أنه قال : المَنْكُوسُ والمَرْكُوسُ : المُدْبِرُ عن حاله . وسئل عن حديث عديِّ بن حاتمٍ ، قيل له : إِنَّكَ رَكُوسِيٌّ ، فقال : هذا من نَعْتِ النصارى ، ولا يُعَرَّبُ . قال : وأَرْكَسَتِ الجاريةُ إِذا طلعَ ثَدْيُها ، فإذا اجتمعَ وضخُمَ فقدْ نَهَدَ . سرك : ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : سَرِكَ الرجلُ إذا ضعف بدنُهُ بعد قُوَّةٍ . قال ابن السكيت : تَسَاَركْتُ في المشي وتَسَرْوَكْتُ ، وهما رَدَاءةُ المشيِ من عَجَفٍ أو إِعياءٍ .
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR2.613 harf(باب السين والكاف وما يثلثهما)
(سكم) السين والكاف والميم ليس بشيء. على أنَّ بعضهم ذكر أن السكم مقَارَبة الخطو.
(سكن) السين والكاف والنون أصلٌ واحد مطّرد، يدلُّ على خلاف الاضطراب والحركة. يقال سَكَن الشّيءُ يسكُن سكوناً فهو ساكن.
والسَّكْن: الأهل الذين يسكُنون الدّار. وفي الحديث: "حتَّى إنَّ الرُّمّانَة لَتُشْبِعُ السَّكْن". والسَّكَن: النار، في قول القائل:
* قد قُوِّمَتْ بسَكَنٍ وأَدْهانْ([1])
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR743 harf- السكر: حالة تعرض بيت المرء وعقله، وأكثر ما يستعمل ذلك في الشراب، وقد يعتري من الغضب والعشق، ولذلك قال الشاعر:
*سكران: سكر هوى، وسكر مدامة*
(هذا شطر بيت، وعجزه:
*أنى يفيق فتى به سكران*
وهو في البصائر 3/233؛ والدر المصون 3/689؛ وعمدة الحفاظ: سكر، وتاج العروس: سكر، دون نسبة في الجميع، وهو للخليع الدمشقي من أبيات له في يتيمة الدهر 1/333.
وانظر الإكسير في صناعة التفسير ص 328)
ومنه: سكرات الموت، قال
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.278 harfس ك ر
سكر من الشراب سكراً وسكرا بوه سكرة شديدة وأسكره الشراب وتساكر.
أنشد سيبويه: أسكران كان ابن المراغة إذا هجا تميماً بجوف الشـأم أم متساكـر ورجل سكران وسكر وسكير وقوم سكرى وسكارى وامرأة سكرى وشرب السكر وهـو النبيـذ.
وقيـل: شـراب يتخـذ مـن التمـر والكسـب والـآس وهـو أمـر شـراب في الدنيا.
وفلان يشرب السكـر والسكركـة وهـي نبيذ الحبش.
وبثقوا الماء وسكروه: فجروه وسدوه والبثق
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR8.690 harfالسَّكْرَانُ: خلاف الصاحي. والسُّكْرُ: نقيض الصَّحْوِ.
والسُّكْرُ ثلاثة: سُكْرُ الشَّبابِ وسُكْرُ المالِ وسُكْرُ السُّلطانِ؛ سَكِرَ يَسْكَرُ سُكْراً وسُكُراً وسَكْراً وسَكَراً وسَكَرَاناً، فهو سَكِرٌ؛ عن سيبويه، وسَكْرانُ، والأُنثى سَكِرَةٌ وسَكْرَى وسَكْرَانَةٌ؛ الأَخيرة عن أَبي علي في التذكرة. قال: ومن قال هذا وجب عليه أَن يصرف سَكْرَانَ في النكرة. الجوهري: لغةُ بني أَسد سَكْرَانَةٌ، والاسم
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR633 harf* س ك ر * * السَّكْرانُ * ضد الصاحي والجمع * سَكْرَى * و * َسُكَارَى * بفتح السين وضمها والمرأة * سَكْرَى * ولغة في بني أسد * سَكْرَانةٌ * و * سَكِرَ * من باب طرب والاسم * السُّكْرُ * بالضم و * أسْكَرَهُ * الشراب و * المِسْكيرُ * كثير السكر و * السِّكَّيرُ * بالتشديد الدائم السكر و * التَّسَاكُرُ * أن يري من نفسه ذلك وليس به و * السَّكَرُ * بفتحتين نبيذ التمر وفي التنزيل ﴿وتتخذون منه سكرا﴾ و *
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR13.089 harfسكر، كفرح، سكرا، بالضم، وسكرا، بضمتين، وسكرا، بالفتح وسكرا، محركة، وهو المنصوص عليه في الأمهات، وسكرانا، بالتحريك أيضا: نقيض صحا، ومثله في الصحاح والأساس والمصباح. والذي في المفردات للراغب ،وتبعه المصنف في البصا ئر: أن السكر: حالة تعترض بين المرء وعقله، وأكثر ما يستعمل ذلك في الشراب المسكر، وقد يكون من غضب وعشق، ولذلك قال الشاعر:
سكران سكر هوى وسكر مدامة أني يفيق
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR13.437 harfسَكِرَ
1 سَكِرَ ذ , aor. سَكَرَ , inf. n. سَكَرٌ (S, Mgh, Msb, K) and سُكْرٌ, (A, Mgh, K,) or this is a simple subst., (S, Msb,) and سُكُرٌ and سَكْرٌ (K) and سِكَرٌ (Msb) and سَكَرَانٌ, (K,) He was, or became, intoxicated, inebriated, or drunken; (MA, KL, &c.;) contr. of صَحَا. (S, A, K.) [See also سُكْرٌ, below.] ― -b2- [Hence,] سَكِرَ عَلَىَّفُلَانٌ, (A,) inf. n. سَكَرٌ, (K,) (tropical:) Such
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.284 harfسَكَرَ
سَكَرَ U ( n. ac. سَكْر 1 ),
a. Filled.
b. Stopped up; dammed up ( river ).
c. ( n. ac. سُكُوْر 27 , سَكَرَاْن 36 ), Became still; dropped, fell ( wind ).
سَكِرَ
سَكِرَ A ( n. ac. سَكَر 4 ),
a. Was, became full.
b. [ 'Ala ], Was enraged at, with.
c. ( n. ac. سَكْر 1 , سُكْر 3 , سَكَر 4 , سِكَر 7 , سُكُر 10 , سَكَرَاْن 36 ) [ Min ], Was intoxicated, inebriated, drunk with;
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR62.425 harfسكر
Bab 4
سَكِرَ - يَسْكَرُ - سَكْرَة - سَكَر - سَكِر - سَكْرَان - سُكَارَى
سَكِرَ - يَسْكَرُ + الكائن: أصابه السكر: يتشوش وعيه كما لو أغلقت المنافذ إليه: تنسد وتنغلق و"تتسكر" الطرق الواردة بالإحساسات إلى وعيه: أصابته حالة من تشوش قدرة الإدراك الحواسي (البصري والسمعي) والجسمي (المشية والتوازن) بسبب تناول سَكَر (مسكر) أو إصابة عضوية في
Mücavir kökler54 mücavir (72 toplam)
- حيد
1 ortak ayet · Hadid demir demektir
- ذهل
1 ortak ayet · Zihin beyin parçası demektir
- غوط
1 ortak ayet · Çukur
- غسل
1 ortak ayet · Su bitkisi
- لمس
1 ortak ayet · Birbirinize dokundunuz
- رضع
1 ortak ayet · Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
- عمه
1 ortak ayet · Bocalarlar
- صعد
1 ortak ayet · Bayır, yokuş yer demektir
- عبر
1 ortak ayet · Abere bir ırmaktan geçerken üstüne basılan taşlar
- يمم
1 ortak ayet · Büyük akarsu
- عنب
1 ortak ayet · E’nab, Üzüm asması demektir
- سفر
1 ortak ayet · “Sufur” süpürgedir
Geçtiği ayetler(6)
يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَقْرَبُوا الصَّلَاةَ وَأَنْتُمْ سُكَارَى حَتَّى تَعْلَمُوا مَا تَقُولُونَ وَلَا جُنُبًا إِلَّا عَابِرِي …
SarhoşlarEy iman edenler; sarhoşken, ne söylediğinizi bilinceye kadar, bir de cünübken -yolcu olmanız müstesnagusül yapmadıkça namaza yaklaşmayın. Eğer hasta veya yolculukta iseniz, yahut herhangi biriniz heladan gelirse veya kadınlara yaklaşıp da su bulamazsanız, temiz bir toprağa teyemmüm edin, yüzlerinize ve ellerinize sürün. Şüphesiz ki Allah; Afüvv ve Gafur olandır.
يَوْمَ تَرَوْنَهَا تَذْهَلُ كُلُّ مُرْضِعَةٍ عَمَّا أَرْضَعَتْ وَتَضَعُ كُلُّ ذَاتِ حَمْلٍ حَمْلَهَا وَتَرَى النَّاسَ سُكَارَى وَمَا هُمْ بِسُكَارَى وَلَكِنَّ عَذَابَ اللَّهِ شَدِيدٌ
SarhoşlarOnu göreceğiniz gün; her emzikli emzirdiğini unutur, her yüklü yükünü düşürür. İnsanları sarhoş gibi görürsün. Oysa sarhoş değildirler, ama Allah’ın azabı pek çetindir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سكر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | خمر, حير, غفل |
| Zıt Kök | صحو |
| Çekirdek Özet 1 | Akışı kesmek, bir menfezi tıkamak, suyun veya rüzgârın hareketini durdurup hapsetmek |
| Çekirdek Özet 2 | Aklın, idrakin veya duyu kapılarının geçici bir perde ve tıkanıklıkla işlevsizleşmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Bilinç ile gerçeklik arasına set çekilmesi sonucu muhakeme ve iradenin kilitlenmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca alkollü içki tüketimine indirgeyerek Kur'an'daki dehşet, ölüm, gaflet ve algı kilitlenmesi bağlamlarını gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سك | Bir akışı, sesi veya hareketi durdurup içeri hapsetme, sakinleştirip bloke etme. Bu çekirdek سكت kökünde sesin kesilmesinde, سكن kökünde hareketin dinip yerleşik hâle gelmesinde, سكب kökünde ise suyun tutulduktan sonra boşaltılmasında görülür. | ر | Çekirdeğin taşıdığı durdurma ve bloke etme eylemini baş, bilinç ve tepe noktasına taşıyarak aklın ve idrakin üzerine set çekilmesi veya duyuların kilitlenmesi boyutuna özelleştirmiştir. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Bir direnç noktası oluşturarak akışı veya hareketi bir hatta tutma, engelleme |
| ك | Avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Bir nesneyi veya menfezi kavrayıp üzerini kapatma, içeri hapsetme |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Eylemin merkezini üst idrak, bilinç ve baş bölgesine yöneltme |
| سكر | Engelin kavrayarak baş bölgesindeki akışı tıkaması | Dışarıdan veya içeriden gelen bir bariyerin bilinç ve algı kanallarını bütünüyle kapatıp zihni bloke etmesi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Suyun önünü set ile kapatmak, akıntıyı kesmek ve bir menfezi tıkamak (es-sekru habsü'l-mâ'). Ayrıca rüzgârın kesilip havanın durgunlaşması (sekreti'r-rîh). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Evs b. Hacer'e ait şu beyitte rüzgârı dinmiş, durgun gece anlamında kullanılmıştır: تَزَادُ لَيَالِيَّ فِي طُولِهَا / فَلَيْسَتْ بِطَلْقٍ وَلَا سَاكِرَهْ |
| Erken Arapça kullanım | Aklın idrak fonksiyonunu kapatan maddeler için isimleşmesi ve ölüm baygınlığı hâlinde can boğaza dayandığında nefesin tıkanıp duyuların kilitlenmesi (sekretü'l-mevt). |
Kaynak Kitābü'l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīvânü Evs b. Hacer.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde سكر kökü son derece köklü ve yaygın bir ortak mirası temsil eder. Batı ve Doğu Sami kollarında kökün birincil fiziksel anlamı olan tıkamak, kapamak, hapsetmek ile ikincil olarak fermente içecek ve bu içeceğin doğurduğu zihinsel tıkanıklık anlamları paralel bir gelişim göstermiştir. İbranicede שכר (shakar) fiili sarhoş olmak, doya doya içmek anlamına gelirken, שכר (shekhar) her türlü mayalanmış sert içeceği ifade eder; סכר (sakar) biçimi ise doğrudan kapatmak, bent çekmek, tıkamak fiilidir. Süryanicede ܫܟܪ (škar) hem zihnin bulanması hem de suyun önünün tıkanması anlamlarını muhafaza eder. Akadcada šikāru kelimesi bira veya mayalanmış arpa/hurma içkisini gösterir. Arapçada kök, suyun önünü set ile kapatma (sekere'l-mâ') fiziksel kökünden kopmadan, duyu ve idrak kanallarının kapanması (sükkiret ebsârunâ) ve aklın üzerine çekilen set anlamlarını meczetmiştir.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Hebrew and Aramaic Lexicon of the Old Testament (HALOT), Payne Smith Syriac Dictionary, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir menfezi setle tıkamak ve durdurmak | Suyun önünü kesmek için kurulan bent (sikkr) ile aklın ve gözün algı akışını kesen perde (sekr) tek kökte birleşir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice שכר / סכר, Süryanice ܫܟܪ, Akadca šikāru | Mayalanmış içki ve kapama/tıkama anlamları tüm Sami dillerinde düzenli ses denklikleriyle mevcuttur. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Şeker / Sweet etimolojisiyle temassızlık | Tatlı anlamındaki şeker kelimesi Sanskritçe śarkarā kökünden Farsça yoluyla Arapçaya geçmiştir; zihinsel ve fiziksel kapatma kökü olan bu kökle yalnızca lafzi benzerliği vardır. | Güçlü |
Kaynak Lisān al-ʿArab, HALOT, CAD, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سكر | Anlamlı | Tıkamak, aklı perdelemek | Suyun önünü kesmek, sarhoş olmak, gözün bağlanması. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| سرك | Anlamlı | İnce ipek dokumak, yumuşaklık | Sözlüklerde Farsça kökenli kumaş adı veya zayıf kullanımlarda yer alır. | Kur'an'da geçmez; Tahdhīb'de müsta'meldir. |
| كسر | Anlamlı | Parçalamak, kırmak | Bir bütünün direncini kırıp parçalarına ayırmak, gücünü yok etmek. | Kur'an'da geçmez; Kitābü'l-ʿAyn'da müsta'meldir. |
| كرس | Anlamlı | Kat kat yığmak, yerleşmek | Birbirine eklenip temelleşen yapı, kâideler, zemin. | Kur'an'da geçer. |
| رسك | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde kullanılmayan terkip (mühmel). | Kitābü'l-ʿAyn ve Tahdhīb kaydıyla mühmeldir. |
| ركس | Anlamlı | Başaşağı çevirmek, geri döndürmek | Bir şeyi ters yüz etmek, başladığı kötü duruma veya dibe döndürmek. | Kur'an'da geçer; zihinsel bozulmada hedef kökle akrabadır. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سكر | Merkez | İdrakin kilitlenmesi, zihne set çekilmesi | Bilincin bir etkiyle dış gerçekliğe bütünüyle tıkanması ve akışın durması. | İçki, ölüm dehşeti veya büyülenme ile aklın tıkanması. |
| خمر | Komşu | Örtmek, gizlemek, aklı kaplamak | Maddenin aklı bir örtü gibi sarıp görünmez kılması yönünü öne çıkarır; set çekmekten ziyade örtme baskındır. | İçkinin bizzat kendisine ad oluşu örtücülük vasfındandır. |
| حير | Komşu | Yönünü kaybetmek, kararsız kalmak | İdrak bütünüyle tıkanmaz; nereye yöneleceğini bilemeyip daire çizer. | Kararsızlık ve şaşkınlık hâli. |
| غفل | Komşu | Dikkatsizlik, habersizlik | Akıl melekeleri yerindedir ancak dikkat hedeften kasıtlı veya kasıtsız çevrilmiştir. | Bilinç kapanması değil yöneliş eksikliğidir. |
| صحو | Zıt | Ayıklık, açıklık, berraklık | Zihnin ve havanın her türlü bulanıklıktan, engelden ve perdeden arınması. | Aklın tam fonksiyonel işleyişi ve idrakin açılması. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سكر | Suyun önünü kapamak, sarhoşluk | Bir menfezin ötelenemez biçimde bloke edilmesi ve zihnin kilitlenmesi. | Kesin |
| Latince | Inebriatio, Obstructio | Sarhoş etme, tıkama | Hem sarhoşluğu hem de fiziksel bir yolun tıkanmasını (obstrüksiyon) ayrı kelimelerle karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | Intoxication, Stupor, Damming | Sarhoşluk, idrak donukluğu, set çekme | Intoxication toksik etkiyi, stupor bilinç kilitlenmesini, damming ise fiziksel bendi verir. | Güçlü |
| Almanca | Rausch, Verstopfung | Esriklik, tıkanma | Rausch sarhoşluk ve coşkun esrikliği, Verstopfung su veya kanal tıkanmasını ifade eder. | Güçlü |
| Fransızca | Ivresse, Barrage | Sarhoşluk, baraj/set | Ivresse zihinsel sarhoşluğu, barrage ise akışın fiziksel olarak engellenmesini anlatır. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| سُكَارَى | Maddi sarhoşluk (aklı örten içki etkisi) | Namaza yaklaşmama emrinin verildiği fıkhi-hukuki bağlam (Nisâ 4:43). |
| سُكَارَى / بِسُكَارَى | Dehşet ve kıyamet sarsıntısıyla şuurun kilitlenmesi | Kıyamet depreminin insanlarda sarhoş olmadıkları hâlde doğurduğu dehşet tablosu (Hac 22:2). |
| سَكَرًا | İçecek / mayalanarak aklı örten madde | Hurma ve üzüm ürünlerinden elde edilen nimetler ile fermente sıvı karşılaştırması (Nahl 16:67). |
| سَكْرَةُ | Ölüm anındaki can çekişme ve şuur kapanması | Ölümün hakikat olarak gelip can boğaza dayandığında bilincin örtülmesi (Kâf 50:19). |
| سُكِّرَتْ | Gözlerin bağlanması, algı menfezinin tıkanması | Mucizeleri inkâr edenlerin göğe çıkarılsalar dahi idraklerinin bağlandığını iddia etmeleri (Hicr 15:15). |
| سَكْرَتِهِمْ | Azgınlık, şehvet ve gaflet sarhoşluğu | Lût kavminin helak öncesinde şehvet ve sapkınlık içinde şuursuzca bocalayışı (Hicr 15:72). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Teklifin şartı olarak akıl ve ehliyet | Sarhoşluk hâlindeki kişinin hitaba muhatap olup olamayacağı ve idrak kilitlenmesinde sorumluluğun durumu. | İdrakin irade dışı veya iradi biçimde askıya alınması. |
| Fıkıh | Tahrim, had cezaları ve tasarrufların geçerliliği | Sekr sınırının tespiti; sarhoşun boşaması, satımı, cinayeti ve necis/haram sayılan maddeler. | Neyi söylediğini bilemeyecek ölçüde aklın örtülmesi kriteri. |
| Tefsir | Aşamalı haram kılınış ve temsilî sarhoşluklar | Nahl 16:67 ile içki yasakları arasındaki nesh/tedric ilişkisi; Hac 22:2 ve Hicr 15:72'deki mecazi zihinsel tıkanmalar. | Kelimenin fiziki içkiden ontolojik ve ahlaki gaflet körlüğüne genişlemesi. |
| Hadis | Bütün sarhoş edicilerin hükmü | Çoğu sarhoş edenin azının da haram kılınması prensibi (küllü müskirin hamrun). | Sarhoş edici vasfın (iskâr) hükmün illeti olarak genelleştirilmesi. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İbadet ve bilinç bütünlüğü | İdrak perdelenmesi | Hitabı idrak etmeyi engelleyen bilinç kilitlenmesi | Ne söylediğini bilmeyecek derecede zihni kapanan kişinin ibadet yapısının bozulması. | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve duyu güvenilirliği | Bilişsel tıkanıklık | Doğru veri akışını kesen algı blokajı | Gözlerin ve aklın üzerine set çekildiğinde deneysel ve rasyonel verinin tahrif olması. | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal kriz ve dehşet yönetimi | Kolektif panik ve histeri | Toplumun rasyonel karar alma mekanizmasının kilitlenmesi | Büyük musibet ve felaket anlarında kitlelerin sarhoş gibi kontrolsüz savrulması. | Güçlü |
| İktisadi | Üretim ve tüketim ahlakı | Verimsiz ve yıkıcı tüketim | Sermayenin ve aklın atıl/zararlı alanlara yönelmesi | Faydalı rızkın aksine aklı ve üretkenliği felç eden tüketim kalıplarının doğması. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Akışkanlar mekaniğinde tıkanma ve barajlanma | Bir iletim hattına kurulan setin (sikkr) debiyi sıfırlaması veya veri iletim kanallarında gürültü / blokaj sebebiyle sinyal akışının tamamen kesilmesi. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Bilişsel kilitlenme ve histeri | Bireyin aşırı korku, madde etkisi veya fanatizm altında rasyonel muhakeme sürecinin çökmesi ve refleksif hezeyanlara teslim olması. | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün anlamını sadece alkollü içecek tüketimi ve kimyasal sarhoşluk ile sınırlandırmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; suyun önüne çekilen setten hareketle, ölüm baygınlığını, kıyamet dehşetini, göz bağlayan büyülenmeyi ve Lût kavminin ahlaki hezeyanını kapsayan genel bir idrak kapanmasıdır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hac 22:2, Hicr 15:72 ve Kâf 50:19 ayetlerindeki zihinsel, psikolojik ve ontolojik tıkanma sahnelerini kavrayamamak; Kur'an'ın sarhoşluk tasvirini salt ahlaki bir içki kınamasına indirgemek. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insanın en temel sermayesi olan akıl, şuur ve algı melekelerinin hangi etkenlerle (içki, dehşet, şehvet, ölüm) devre dışı kaldığını ve bu devreden çıkışın doğurduğu felaketleri gösteren anahtar bir kavram olmasıdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Hüküm koyucu fıkhi ayetlerde (Nisâ 4:43), nimet-rızık ayrımının yapıldığı tabiat ayetlerinde (Nahl 16:67), kıyamet sahnelerinde (Hac 22:2) ve helak olan kavimlerin psikolojisinde (Hicr 15:72). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Sarhoşluğun sadece kimyasal bir madde alımıyla değil; kontrolsüz arzular, ölüm anındaki beden kilitlenmesi veya dehşet anındaki korku ile de zihne set çekilerek meydana geldiğini ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamSuyun, rüzgârın veya bir menfezin önüne set çekilerek akışın tamamen durdurulması ve hapsedilmesi.
- Soyut anlamDuyu ve akıl kanallarına harici veya dahili bir bariyer inmesi sonucu bilincin gerçeklikle bağının kopması ve idrakin kilitlenmesi.
- Sistematik karşılıkİletişim, algı ve muhakeme hattına engel koyarak bireyi zihinsel ve iradi ehliyetten yoksun bırakan ontolojik/bilişsel blokaj.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde bireyin zamana bağlı saf idrak ve algı akışını, bilinç üzerine binen etkiyi (madde, korku, ölüm veya şehvet baskısı), zihnin dayanma eşiğini, ise birim basamak fonksiyonunu (Heaviside step function) temsil eder. Etki eşik değerini aştığında (), set çekilme fonksiyonu devreye girer, parantez içi sıfıra eşitlenir ve net bilinç çıktısı seviyesine inerek idrak kanalı bütünüyle tıkanır.