سلل
س - ل - ل
KÖK- 3 geçiş
- 3 ayet
- 2 sîga
- 9 sözlük
Ağ demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(9)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Ağ demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.456 harfباب السين واللام
س ل، ل س يستعملان
سل:
السَّلُّ: إِخراجُكَ الشَّعْرَ من العجين ونحوه من الأشياء.
والانسِلالُ: المُضِيُّ والخروج من بينَ مَضيقٍ أو زِحام.
وسَلَلْتُ السَّيفَ فانَسلَّ من غِمْدِه.
والسُّلُّ والسُّلالُ: داءٌ يأخُذ الانسانَ ويقتُلُ، وسُلَّ الرجلُ وأَسَلَّهُ اللهُ إسلالاً فهو مَسْلولٌ.
والإِسلال: السَّرِقةُ الخَفِيَّة.
والسَّلُّ والسَّليلُ والسُّلاّنُ: جَماعة أو دِيةٍ بالبادية.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.214 harfسَلَلْتُ الشيء أَسُلُّهُ سَلاًّ. يقال: سَلَلْتُ السيف واسْتَلَلْتُهُ بمعنىً. وأتيناهم عند السَلَّةِ: أي عند اسْتِلالِ السيوف. والسَلّةُ: السَرِقَةُ. يقال: لي في بني فلان سَلَّةٌ. وفرسٌ شديدُ السَلَّةِ، وهي دَفْعَتُهُ في سِباقه. يقال: خرجَتْ سَلَّتَهُ على الخيل. والسالُّ: المَسيلُ الضيِّقُ في الوادي، وجمعه سُلاَّنٌ. والمَسِلَّةُ بالكسر: واحدة المَسَالِّ، وهي الإبر العِظام. والسَليلُ: الولد؛
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.166 harfس ل ل
سل السيف من غمده واستله وانسل منه وسيف مسلول.
وسل الشعرة من العجين فانسلت انسلـالاً.
وانسـلّ مـن المضيـق والزحـام وتسلـل.
" رمتنـي بدائهـا وانسلت " وخلق الإنسان من سلالة مـن طيـن.
وأسـل من المغنم.
وتقول: أهديت لك من مال حلال من غير إسلال ولا إغلال.
وفي بني فلان سلة: سرقة.
قال: فلسنا كمن كنتم تصيبون سلة فنقبل ضيماً أو نحكـم قاضيـاً واستل بكذا: ذهب به في
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR13.244 harfالسَّلُّ: انتزاعُ الشيء وإِخراجُه في رِفْق، سَلَّه يَسُلُّه سَلاًّ واسْتَلَّه فانْسَلَّ وسَلَلْتُه أَسُلُّه سَلاًّ. والسَّلُّ: سَلُّك الشعرَ من العجين ونحوه. والانْسِلالُ: المُضِيُّ والخروج من مَضِيق أَو زِحامٍ. سيبويه: انْسَلَلْت ليست للمطاوعة إِنما هي كفَعَلْت كما أَن افْتَقَرَ كضَعُف؛ وقول الفرزدق:
غَدَاةَ تَوَلَّيْتُم، كأَنَّ سُيُوُفَكُم
ذَآنِينُ في أَعناقِكُمْ، لم تُسَلْسَل
فَكَّ التضعيفَ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR682 harf* س ل ل * * سَلَّ * الشيء من باب رد وسلَّ السيف و * أسَلَّهُ * بمعنى و * سَلَّةُ * الخبز معروفة و * المِسَلّةَ * بالكسر الإبرة العظيمة وجمعها * مَسَالُّ * و * السَّلِيلُ * الولد والأنثى * سَلِيلةٌ * و * السُّلاَلُ * بالضم السل يقال * أسَلَّهُ * الله فهو * مَسْلولٌ * وهو من الشواذ و * سُلاَلَ * الشيء ما * اسْتُلَّ * منه والنطفة * سُلاَلَةُ * الإنسان و * انْسَلَّ * من بينهم خرج و * تَسَلَّلَ * مثله
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR10.199 harfالسل: انتزاعك الشيء، وإخراجه في رفق، سله، يسله، سلا، كالاستلال، وفي حديث حسان: لأسلنك منهم كما تسل الشعرة من العجين. وسيف سليل: مسلول، وقد سله، سلا، قال كعب بن زهير، رضي الله تعالى عنه:
إن الرسول لنور يستضاء به مهند من سيوف الله مسلول ويقال: أتيناهم عند السلة، ويكسر، أي عند استلال السيوف، قال حماس بن قيس الكناني، وكان بمكة يعد الأسلحة لقتال رسول الله صلى
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.308 harfسَلَّ
سَلَّ U ( n. ac. سَلّ 1 ),
a. Pulled, drew out.
b. I ( n. ac. سَلّ 1 ), Lost his teeth.
c. [ pass. ], Was consumptive.
أَسْلَلَ
أَسْلَلَ IV ,
a. see I (a) .
تَسَلَّلَ
تَسَلَّلَ V ,
a. Withdrew; slipped, stole away.
اِنْسَلَلَ
اِنْسَلَلَ VII ,
a. see I (c) & V.
اِسْتَلَلَ
اِسْتَلَلَ VIII ,
a. see I (a) & V.
سَلّ
سَلّ 1 , ( pl. سِلَاْل 23 ),
a. Basket.
b. Toothless.
سَلَّة
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR37.122 harfسلل
سَلَّ - يَسُلُّ - سُلالَة - تَسَلَّلَ - يَتَسَلَّلُ
سَلَّ - يَسُلُّ + كائن + شيئاً + من شيء: يخرج شيئاً من داخل شيء آخر برفق وروية، ومن غير أن يتغير أيٌ من الشيئين
سُلالَة: اسم فعل بمعنى مفعول من " سَلَّ - يَسُلُّ ": الشيء الذي يُخْرَج من داخل شيء آخر برفق وروية ومن غير أن يخرب أو يغير أياً من الشيئين
سلالة من طين: جزء من الطين انفصل عنه
Mücavir kökler21 mücavir (29 toplam)
- لوذ
1 ortak ayet · لِوَاذًا mufaale babından mastardır
- مهن
1 ortak ayet · Bayağı
- نسل
1 ortak ayet · Uçarak varma anlamında tüy, kanar demektir
- طين
1 ortak ayet · Döllenmiş yumurta
- جعل
2 ortak ayet · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
- حذر
1 ortak ayet · Hızr (ha, zal) : Savaşta kullanılan savunma aleti, zırh gibi
- صوب
1 ortak ayet · Sağanak yağmur demektir
- فتن
1 ortak ayet · Fitne, Madeni curuftan temizlemek için eritmek demektir
- موه
1 ortak ayet · Su
- ألم
1 ortak ayet · Ürrem, erm çakıl taşları, azı dişi demektir
- بعض
1 ortak ayet · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
- خلف
1 ortak ayet · Half : Ense demektir
Geçtiği ayetler(3)
وَلَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ مِنْ سُلَالَةٍ مِنْ طِينٍ
SıvıtırılanAndolsun ki; Biz, insanı; çamurdan, süzme bir özden yarattık.
ثُمَّ جَعَلَ نَسْلَهُ مِنْ سُلَالَةٍ مِنْ مَاءٍ مَهِينٍ
SıvıtırılanSonra onun soyunu bayağı bir suyun özünden yapmıştır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سلل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Mükerrer |
| Bağlamsal Yakın Kökler | نزع, خرج, خلص, مذق |
| Zıt Kök | غمط |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi bulunduğu karmaşık veya dar ortamdan zedelemeden, yumuşakça ve sıyrılarak çekip çıkarma |
| Çekirdek Özet 2 | Varlıkların özünü süzerek inşa etme ve topluluk içinden gizlice, usulca sıyrılıp gitme |
| Çekirdek Özet 3 | Bir bütünden ayrışan saf özün (sülâle) sürekliliği veya kolektif sorumluluktan izinsiz sıyrılma eylemi |
| Kritik Hata Riski | Sülâle kelimesini doğrudan soy veya kabile bağına indirgeyerek biyolojik ve maddî öz süzülüşünü gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سل | Bir şeyin üzerinden veya içinden kayarak, sıyrılarak ve pürüzsüzce akıp gitmesi; سلب, سلخ, سلك, سلم köklerinde görüldüğü gibi bir örtüden, kabuktan ya da bütünden sıyrılma ortak paydası | ل | Sıyrılma ve çekilme hareketine süreklilik, akışkanlık ve temas eden yüzeyden sürtünmesizce, incelerek ayrılma niteliği kazandırır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Tutunma, takılma veya bir zemine temas etme hâlini temsil eder; hareketin başladığı kuşatıcı ve pürüzlü ortamı simgeler. |
| ل | Çoban değneği, üvendire | Yöneltme, hareket ettirme ve bir istikamete doğru çekip uzatma işlevini yükler. |
| ل | Çoban değneği, üvendire | Çekme ve uzatma eyleminin yinelenmesiyle hareketin kesintisiz, akıcı ve sürtünmesiz bir sıyrılmaya dönüşmesini sağlar. |
| سلل | Dikenli veya sıkışık bir yapıdan değnek yardımıyla yönlendirilerek kesintisizce çekilip çıkarılma | Maddenin veya canlının tutunduğu karmaşık ortamdan bir hat boyunca incelerek ve pürüzsüzce dışarıya akması hareketini kurar. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Hamurdan kılın veya kılıcın kınından zedelenmeksizin, yumuşakça ve pürüzsüzce çekilip çıkarılması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Himâs b. Kays el-Kinânî kılıcın kınından hızla sıyrılıp çekilmesini nitelemek için kökü kullanır: هذا سِلاحٌ كامِلٌ وأَلَّهْ / وذو غِرَارَيْنِ سريعُ السَّلَّهْ |
| Erken Arapça kullanım | İki dağ veya tepe arasından suyun pürüzsüzce süzülüp aktığı vadi tabanlarına ve etten ayrılan uzun kas liflerine kökün türevleri verilmiştir; ayrıca gizlice çalınan mala da bu kökten hareketle ad verilmiştir. |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha ve Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde سلل biçimi ve سل ikili çekirdeği, genel olarak pürüzsüz bir yüzey üzerinden kayma, sıyrılma, sepet veya örgü yapma ve bir şeyi kınından ya da yuvasından çekip çıkarma dinamiklerini karşılar. İbranicede sepet veya sepet örme anlamındaki kelimeler ile Süryanicede süzme, sepetleme ve pürüzsüz kılma kullanımları ortak bir semantik matrise dayanır. Arapçada kök, hem lifli-ağsı yapıların (örgü ve kas dokusu) çözülmesi veya içinden bir şeyin çekilmesi hem de kılıcın kından, hamurdan kılın çekilmesi gibi sürtünmesiz, zararsız ayrışma eylemine odaklanarak özelleşmiştir. Erken dönem çöl hayatında bir suyun kumların arasından süzülerek toplanması ile bir nesnenin bulunduğu kütleden usulca çekilip alınması aynı semantik kökte birleşir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith ve David Cohen.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Kından sıyrılma ve süzülme | Bir kütleden veya örtüden en saf parçayı pürüzsüzce çekip alma eylemi temel anlamı oluşturur. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanice sepet, örme ve süzülme formları | Ağsı yapılardan çekilme, sepet gibi örülmüş dokulardan süzülerek ayrılma anlam alanı ortaktır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik bağlamda doğrudan doğrulanmış soydaş kök tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, HALOT ve Brown-Driver-Briggs.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سلل | Anlamlı | Sıyrılarak çekilme ve süzülme | Bir kütleden veya topluluktan pürüzsüzce, gizlice çekilip ayrılma | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| لسل | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kayıtlıdır; Kur'an'da geçmez |
| للس | Anlamlı | Yalama ve gizlice tatma | Dil ile bir şeyin üzerinden sıyırarak alma, gizli hırsızlık yapma | Kalb ve ortak temas çekirdeği taşır; Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سلل | Merkez | Sıyrılarak çekilme | Bir bütünden zedelemeden, pürüzsüzce ve usulca çekip çıkarma | Ayrışma süreci sürtünmesiz, zararsız ve saf bir öze ulaşma odaklıdır. |
| نزع | Komşu | Koparıp çekme | Zor kullanarak, sökerek ve dirençle karşılaşılarak çekip alma | Hedef kökteki yumuşaklık ve sıyrılma yerine şiddet ve direnç bulunur. |
| خرج | Komşu | Dışarı çıkma | Bir sınırın içinden dışına intikal etme | Hedef kökteki gizlilik, sıyrılma veya saf bir öz çıkarma niteliği şart değildir. |
| خلص | Komşu | Arınma ve ayrışma | Karışımlardan arınarak bütünüyle temiz ve katıksız kalma | Hedef kök fiziksel çekilme ve süzülme hareketini, bu kök ise saflık neticesini vurgular. |
| مذق | Komşu | Sıvı karıştırma | Bir sıvıyı başka bir sıvıya katarak saflığını bozma | Hedef kökün özü süzerek çıkarma hareketinin aksine seyreltme ve karıştırma içerir. |
| غمط | Zıt | Hakkı çiğneme, içine gömme | Nimeti veya hakkı örtüp yok sayma, bastırarak unutturma | Hedef kökün açığa çıkarma ve sıyırarak netleştirme hareketinin zıddına örtme ve bastırma vardır. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سلل | Sıyrılarak çıkma, süzülme | Bir şeyin içinden pürüzsüzce ve zedelemeden öz olarak çekilip alınması | Kesin |
| Latince | extrahere, elabi | Çekip çıkarmak, sıyrılıp kaymak | Maddî çekip çıkarmayı ve aradan kayıp gitmeyi karşılar; sülâledeki saf biyolojik öz boyutunu tam vermez. | Güçlü |
| İngilizce | extract, slip away | Özünü çıkarmak, sıvışmak | Hem kimyasal/biyolojik özü çekmeyi hem de topluluktan usulca ayrılmayı verir. | Güçlü |
| Almanca | entgleiten, herausholen | Sıyrılıp çıkmak, çekip çıkarmak | Mekanik ve eylemsel ayrılmayı ifade eder; neslin süzülerek intikali kavramını kısmen dışarıda bırakır. | Muhtemel |
| Fransızca | extraire, s'éclipser | Çekip almak, sıvışmak | Bir kütleden süzerek almayı ve görünmeden ortamdan çekilmeyi karşılar. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch ve Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| سُلَالَةٍ | Yaratılışın ilk saf ve süzülmüş çamur özü | İnsanın ilk yaratılış maddesinin topraktan süzülüp arındırılmış hülasası bağlamında (Mü'minûn 23:12) |
| سُلَالَةٍ | Biyolojik üremeyi sağlayan süzülmüş değersiz su özü | İnsanın devam eden neslinin meniden süzülen bir özden var edilmesi bağlamında (Secde 32:8) |
| يَتَسَلَّلُونَ | Topluluktan veya emirden gizlice sıyrılıp sıvışma | Peygamberin çağrısı ve ortak sorumluluk anında birbirini siper ederek usulca kaytaranlar bağlamında (Nûr 24:63) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Yaratılış ve insanın başlangıcı | İnsanın kaba çamurdan doğrudan mı yoksa onun süzülmüş saf bir özünden mi yaratıldığı meselesi | Yaratılış maddesinin arındırılmış, seçilmiş ve kademeli bir cevher oluşu |
| Fıkıh | Hırsızlık (es-selle) ve savaştan sıvışma | Gizlice ve zora başvurmadan mal alma ile meşru liderin izni olmaksızın sorumluluktan sıvışmanın hükmü | Eylemin gizlice, hileyle ve sorumluluğu terk ederek işlenmesi |
| Tefsir | سلالة lafzının semantik tahlili | Lafzın toprağın özü mü, neslin devamı olan nutfe mi yoksa kabilevî soy mu olduğu analizi | Bir bütünden çekilip çıkarılan hülasa ve saf cevher anlamı |
| Hadis | Kılıcın çekilmesi ve hamurdan kıl çekme benzetmeleri | Fitne zamanında kılıcın kınından sıyrılması veya müminin kötülükten pürüzsüzce ayrılması tasviri | Yumuşak, hissedilmez ve pürüzsüz ayrışma hareketi |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Yaradılış kanunu ve nefsin arınması | Cevher süzülmesi | Yüksek mahiyete erme | İnsan kaba topraktan süzülen ilahi bir öz ile kemale çağrılır. | Kesin |
| İlmi | Biyoloji ve madde ayrışması | Ekstraksiyon ve filtrasyon | Saf unsura ulaşma | Karışık maddelerden temel fonksiyonu icra edecek aktif özün zarar verilmeden çekilmesi. | Güçlü |
| Siyasi | Kamusal düzen ve ordu nizamı | Görevden kaytarma ve firar | Nizamı zaafa uğratma | Ortak kamu iradesinden gizlice sıyrılarak sorumluluğu başkalarına yıkma tehlikesi. | Güçlü |
| İktisadi | Vergi ve kamusal gelirlerin toplanması | Gizli kaçırma ve zimmet | Kaynağın eksilmesi | Toplum mülkünden veya ganimetten gizlice hisse aşırma eyleminin engellenmesi. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Faz ayrışması ve fraksiyonel distilasyon | Bir bileşikten belirli bir bileşenin, ortamın dengesini bozmadan ve sürtünme oluşturmadan süzülerek ayrılması modeli | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kolektif eylemde bedavacılık ve sorumluluktan sıyrılma | Bireyin grup dinamiklerinden görünmeden ayrılarak toplumsal yükü taşımaktan gizlice kaçınması | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | سلالة kelimesini yalnızca kan bağı, aristokratik aile zinciri ve soyağacı olarak anlamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da sülâle, kaba maddeden (toprak ve su) süzülerek çıkarılan kimyasal, biyolojik ve mahiyet itibarıyla en saf özü ifade eder. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İnsanın biyolojik ve ontolojik yaratılış safhasındaki inceliği unutup, ayetleri kabileci ve ırki soy üstünlüğü anlatılarına indirgeme hatası doğar. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem maddeye ve yaratılışa dair safha tahlilini (öz çıkarma) hem de ahlaki-siyasi sorumluluk anındaki birey davranışını (sıvışma) tek bir kök dinamiğiyle nasıl resmettiğini gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnsanın çamurdan ve meniden süzülüşünü anlatan yaratılış ayetlerinde (Mü'minûn 23:12, Secde 32:8) ve toplumsal düzen ile itaati konu edinen ayetlerde (Nûr 24:63) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yaratılışın kör bir tesadüf ya da kaba bir çamur yığını olarak algılanmasını önler; onun yerine moleküler ve biyolojik bir süzülme süreci olduğunu ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir nesnenin bulunduğu sıkışık, karmaşık veya pürüzlü ortamdan zedelenmeksizin, yumuşakça ve kayarak çekilip çıkarılması.
- Soyut anlamBir bütünden en saf cevherin aşamalı olarak süzülmesi veya kişinin toplumsal/hukuki bağlayıcılıktan gizlice, sürtünmesizce sıyrılması.
- Sistematik karşılıkBir sistem içindeki karmaşık kütleden , hedef özün ayrıştırıcı bir süzgeç veya sıyrılma vektörü boyunca koparılmadan çekilerek saf alt kümesine intikali.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde karmaşık ana kütleyi (çamur veya topluluk), hedeflenen tekil özün veya sıyrılan bireyin konumunu, pürüzsüz çekilme ve akış potansiyelini, ise çekilme anındaki sürtünmenin, zedelenmenin veya görünürlüğün sıfıra yaklaşmasını temsil eder; sonuçta ortaya çıkan ayrışmış saf özü veya sıyrılmayı ifade eder.