سند
س - ن - د
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 12 sözlük
“Sindiyan” palamut, pelit, meşe ağacı demektir. Ağacı direk olarak kullanılır. Mastar olarak dayanmak demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(12)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
“Sindiyan” palamut, pelit, meşe ağacı demektir. Ağacı direk olarak kullanılır. Mastar olarak dayanmak demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.237 harfباب السين والدال والنون معهما
س د ن، س ن د، ن د س مستعملات
سدن:
السَّدَنُ: السِّتْر، والسِّدانةُ: الحجابة.
والسَّدينُ: الحاجبُ، وسَدَنَهُ البَيُتِ حُجابُه.
سند:
السَّنَدُ: ما ارتَفَعَ من الارض في قُبُل جَبَلٍ أو وادٍ.
وكلُّ شيءٍ أسْنَدْتَ اليه شيئاً فهو مُسْنَدٌ.
والكلامُ سَنَدٌ ومُسنَدٌ كقولك: عبد اللهِ رجلٌ صالحٌ، فعبدُ الله سَنَدٌ ورجلٌ صالحٌ مُسنَدٌ إليه.
وناقة سِنادٌ أي طويلةُ القَوائِم
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR842 harfالسَنَدُ: ما قابلك من الجبلِ وعلا عن السفح. وفلان سَنَدٌ، أي معتمَدٌ. وسَنَدْتُ إلى الشيء أَسْنُدُ سُنوداً، واسْتَنَدْتُ بمعنىً. وأَسْنَدْتُ غيري. والإسنادُ في الحديث: رفْعُه إلى قائله. وخُشُبٌ مُسَنَّدَةٌ، شدّد للكثرة. وتَسانَدْتُ إليه: استندت. وخرج القوم مُتَسانِدينَ، أي على راياتٍ شتى ولم يكونوا تحتَ راية أمير واحد. والمُسْنَدُ: الدهرُ. والمسنَدُ: الدَعِيُّ. والمسندُ: خطٌّ لِحِمْيَرٍ مخالفٌ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR4.099 harfس د ن
سدن ، سند ، ندس ، دنس : ( مستعملة ) .
سدن : ذَكَر النبيُّ ( صلى الله عليه وسلم ) سِدَانةَ الكَعْبة وسقاية الحاج في حديث .
قال أبو عبيد : سِدَانة الكعبة : خِدمْتَها .
يقال منه : سَدَنْتُ أسْدُنُ سِدَانة . ورجُلٌ سادِن من قومٍ سَدَنة : وهم الخَدَم .
وقال ابن السكّيت : الأسْدانُ والسُّدُون : ما جُلِّل به الهَوْدَج من الثّياب . واحدُها سَدَن .
عَمْرو عن أبيه : السَّدِين : الشَّحْمُ . والسَّدِين
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR4.796 harf(باب السين والنون وما يثلثهما)
(سنه) السين والنون والهاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على زمانٍ. فالسَّنَة معروفة، وقد سقطت منها هاء. ألا ترى أنّك تَقول سُنيْهَة. ويقال سَنَهَتِ النخلةُ، إذا أتت عليها الأعوام([1]). وقوله جل ذكره: ﴿فَانْظُرْ إِلَى طَعَامِكَ وَشَرَابِكَ لَمْ يَتَسَنَّهْ﴾ [البقرة 259]، أي لم يصر كالشيء الذي تأتي عليه السنُون فتغيِّره. والنَّخْلة السَّنْهاء([2]).
(سني) السين والنون والحرف
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR720 harfس ن د
تسانـد إلـى الحائـط.
وسونـد المريض وقال: ساندوني.
ونزلنا في سند الجبل والوادي وهو مرتفع من الأرض في قبله والجمع أسناد.
وناقة سناد: طويلة القوائم.
وساند الشاعر سناداً.
ولا أفعله آخر المسند وهو الدهر.
ورأيت مكتوباً بالمسند كذا وهو خطّ حمير.
ومن المجاز: أسندت إليه أمري وأقبل عليه الذئبان متساندين: متعاضدين.
يقـال: غـزا فلـان وفلان متساندين وخرجوا متساندين على
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR8.220 harfالسَّنَدُ: ما ارتَفَعَ من الأَرض في قُبُل الجبل أَو الوادي، والجمع أَسْنادٌ، لا يُكَسَّر على غير ذلك. وكلُّ شيءٍ أَسندتَ إِليه شيئاً، فهو مُسْنَد. وقد سنَدَ إِلى الشيءِ يَسْنُدُ سُنوداً واستَنَدَ وتسانَد وأَسْنَد وأَسنَدَ غيرَه. ويقال: سانَدته إِلى الشيء فهو يتَسانَدُ إِليه أَي أَسنَدتُه إِليه؛ قال أَبو زيد:
سانَدُوه، حتى إِذا لم يَرَوْه
شُدَّ أَجلادُه على التسنيد
وما يُسْنَدُ إِليه يُسَمَّى
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR273 harf* س ن د * فلان * سَنَدٌ * أي معتمد و * سنَدَ * إلى الشيء من باب دخل و * اسْتَنَدَ * إليه بمعنى و * أَسْنَدَ * غيره و * الإسْنَادُ * في الحديث رفعه إلى قائله وخشب * مُسَنَّدَةٌ * شدد للكثرة و * سنْدٌ * بالكسر بلاد تقول * سِنْدِيٌّ * للواحد و * سِنْدٌ * للجماعة مثل زنجي وزنج
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR9.906 harfالسند، محركة ما قابلك من الجبل، وعلا عن السفح، هذا نص عبارة الصحاح. وفي التهذيب: والمحكم السند: ما ارتفع من الأرض في قبل الجبل، أو الوادي. والجع أسناد، لا يكسر على غير ذلك. والسند: معتمد الإنسان كالمستند. وهو مجاز. ويقال: سيد سند. وعن ابن الأعرابي: السند: ضرب من البرود اليمانية، وفي الحديث أنه رأى على عائشة رضي الله عنها أربعة أثواب سند ج: أسناد، وقال ابن بزرج: السند: واحد الأسناد من الثياب، وهي
السند، محركة ما قابلك من الجبل، وعلا عن السفح، هذا نص عبارة الصحاح. وفي التهذيب: والمحكم السند: ما ارتفع من الأرض في قبل الجبل، أو الوادي. والجع أسناد، لا يكسر على غير ذلك. والسند: معتمد الإنسان كالمستند. وهو مجاز. ويقال: سيد سند. وعن ابن الأعرابي: السند: ضرب من البرود اليمانية، وفي الحديث أنه رأى على عائشة رضي الله عنها أربعة أثواب سند ج: أسناد، وقال ابن بزرج: السند: واحد الأسناد من الثياب، وهي من البرود، وأنشد.
جبة أسناد نقـي لـونـهـا لم يضرب الخياط فيها بالإبر قال: وهي الحمراء من جباب البرود. وقال الليث: السند: ضرب من الثياب، قميص ثم فوقه قميص أقصر منه. وكذلك قمص قصار من خرق مغيب بعضها تحت بعض. وكل ما ظهر من ذلك يسمى سمطا. قال العجاج يصف ثورا وحشيا: كأن من سبائب الخياط كتانها أو سند أسمـاط
أو الجمع كالواحد، قاله ابن الأعرابي. وعنه أيضا: سند الرجل تسنيدا: لبسه، أي السند. وسند إليه يسند سنودا بالضم، وتساند وأسند: استند، وأسند غيره. وقال الزجاج: سند في الجبل يسند سنودا: صعد ورقي. وفي حديث أحد: رأيت النساء يسندن في الجبل أي يصعدن. كأسند، وفي حديث عب الله بن أنيس: ثم أسندوا إليه في مشربة أي صعدوا. وهو مجاز، وأسندته أنا، فيهما أي في الر قي والاستناد. ومن المجاز: سند للخمسين، وفي بعض النسخ: في الخمسين، والأولى: الصواب، إذا قارب لهأ مثل بسنود الجبل، أي رقي. وسند ذنب الناقة: خطر فضرب قطاتها يمنة ويسرة، نقله الصاغاني. ومن المجاز: حديث مسنند، وحديث قوي السند. والأسانيد: قوائم الأحاديث: المسند كمكرم من الحديث ما أسند إلى قائله أي اتصل إسناده حتى يسند إلى النبي صلى الله عليه وسلم، والمرسل والمنقطع: ما لم يتصل. والإسناد في الحديث: رفعه إلى قائله، ج: مساند، على القياس، ومسانيد بزيادة التحتية إشباعا، وقد قيل إنه لغة. وحكى بعضهم في مثله القياس أيضا. كذا قاله شيخنا عن الإمام محمد بن إدريس الشافعي المطلبي، رضي الله عنه. ويقال: لا أفعله آخر المسند، أي الدهر، وعن ابن الأعرابي: لا آتيه يد الدهر، ويد المسند، أي لا آتيه أبدا. والمسند: الدعي، كالسنيد، كأمير، وهذه عن الصاغاني. قال لبيد: وجدى فارس الرعشاء منهم كريم لا أجـد ولا سـنـيد ويروى: رئيس لا ألف ولا سنيد ويروى أيضا: لا أسر ولا سنيد. ويقال: رأيت بالمسند مكتوبا كذا، وهو خط بالحميري مخالف لخطنا هذا، كانوا يكتبونه أيام ملكهم فيما بينهم. قال أبو حاتم: هو في أيديهم إلى اليوم باليمن وفي حديث عبد الملك: أن حجرا وجد عليه كتاب بالمسند، قال: هي كتابة قديمة. وقيل هو خط حمير. قال أبو العباس: المسند: كلام أولاد شيث. ومثله في سر الصناعة لابن جني. والمسند: جبل م معروف، وعبد الله بن محمد المسند الجعفي البخاري، وهو شيخ البخاري، إنما لقب به لتتبعه المساند، أي الأحاديث المسندة، دون المراسيل والمقاطيع منها، في حداثته وأول أمره. مات يوم الخميس، لست ليال بقين من ذي القعدة، سنة تسع وعشرين ومائتين. ومن المحدثين من يكسر النون. وسنيد كزبير، لقب الحسين ابن داوود المصيصي، محدث، روى عنه البخاري، وله تفسير مسند مشهور، وولده جعفر بن سنيد حدث عن أبيه. ومن المجاز: هم متساندون، أى تحت رايات شتى، كل على حياله، وإذا خرج كل بني أبي على راية، لا تجمعهم راية أمير واحد. والسناد، بالكسر: الناقة القوية الشديدة الخلق، قال ذو الرمة: جمالية حرف سـنـاد يشـلـهـا وظيف أزج الخطو ظمآن سهوق
قاله أبو عمرو. وقيل: ناقة سناد: طويلة القوائم، مسندة السنام. وقيل: ضامرة. وعن أبي عبيدة: هي الهبيط الضامرة، وأنكره شمر. وقال أبو عبيدة: من عيوب الشعر السناد، وهو اختلاف الردفين، وفي بعض الأمهات: الأرداف في الشعر قال الدماميني: وأحسن ما قيل في وجخ تسميته سنادا أنهم يقولون: خرج بنو فلان متساندين، أي خرجوا على رايات شتى، فهم مختلفون غير متفقين. فكذلك قوافي الشعر المشتمل على السناد، اختلفت ولم تأتلف بحسب مجاري العادة في انتظام القوافي. قال شيخنا: وهذا نقله في الكافي عن قدامة، وقال هو صادق في جميع وجوه السناد، ثم إن السناد كونه اختلاف الأرداف فقط هو قول أبي عبيدة، وقيل: هو كل عيب قبل الروي، وهذا قول الأكثر. وفي شرح الحاجبية: السناد أحد عيوب القوافي. وفي شرح الدماميني على الخزرجية قيل: السناد: كل عيب يلحق القافية أي عيب كان. وقيل هو كل عيب سوى الإقواء، والإكفاء، والإيطاء، وبه قال الزجاج. وقيل: هو اختلاف ما قبل الراوي وما بعده، من حركة أو حرف، وبه قال الرماني، وغلط الجوهري في المثال والرواية الصحيحة، في قول عبيد بن الأبرص: فقد ألج الخدور على العذارى كأن عيونهن عـيون عـين ثم قال: فإن يك فاتني أسفا شبابي وأصبح رأسه مثل اللجين اللجين، بفتح اللام، لا بضمه، كما ضبطه الجوهري فلا إسناد حينئذ واللجين هو الخطمي الموخف وهو يرغي ويشهأب عند الوخف، وسيأتي الوخف. والذي ذكره المصنف من التصويب، للخروج من السناد هو زعم جماعة. والعرب لا تتحاشآ عن مثله فلا يكون غلطا منه، والرواية لا تعأرض بالرواية. وفي اللسان، بعد ذكر البيتين: وهذا العجز الأخير غيره الجوهري فقال: وأصبح رأسه مثل اللجين والصحيح الثابت.
وأضحى الرأس مني كاللجين والصواب في إنشادهما تقديم البيت الثاني على الأول، وقد أغفل ذلك المصنف. وروي عن ابن سلام أنه قال: السناد في القوافي مثل: شيب وشيب، وساند فلان في شعره. ومن هذا يقال: خرج القوم متساندين. وقال ابن بزرج: أسند في الشعر إسنادا بمعنى ساند الشاعر، إذا نظم كذلك وعن ابن سيده: ساند شعره سنادا، وساند فيه، كلاهما خالف بين الحركات التي تلي الأرداف. قال شيخنا: وقد اتفقوا على أن أنواع السناد خمسة: أحدها: سناد الإشباع، وهو اختلاف حركة الدخيل، كقول أبي فراس: لعل خيال العـامـرية زائر فيسعد مهجور ويسعد هاجر ثم قال: ذا سل سيف الدولة السيف مصلتا تحكم في الآجال ينهى ويامـر فحركة الدخيل في هاجر: كسرة. وفي يامر: ضمة. وهذا منعه الأخفش، وأجازه الخليل، واختاره ابن القطاع. وثانيها: سناد التأسيس، وهو تركه في بيت دون آخر، كقول الشاعر الحماسي: لو أن صدور الأمر يبدون للفتـى كأعقابه لـم تـلـفـه يتـنـدم إذا الأرض لم تجهل علي فروجها وإذ لي عن دأر الهوان مراغـم وثالثها: سناد الحذو، وهو اختلاف حركة ما قبل الردف، كقوله: كأن سيوفنا من ومنهـم مخاريق بأيدي اللاعبينا مع قوله: كأن متونهن متون غـدر تصفقها الرياح إذا جرينا ورابعها: سناد الردف، وهو تركه في بيت دون آخر، كقوله: إذا كنت في حاجة مرسلا فأرسل لبيبا ولا توصـه
وإن باب أمر عليك التوى فشاور حكيما ولا تعصه وخامسها. سناد التوجيه، وهو تغير حركة ما قبل الروي المقيد، أي الساكن، بفتحة مع غيرهأ، وهو أقبح الأنواع عند الخليل، كقول امرئ القيس: فلا وأبيك ابنة العـامـري لا يدعي القوم أنـي أفـر تميم بن مر وأشـياعـهـا وكندة حولى جميعا صبر إذا ركبوا الخيل واستلأموا تحرقت الأرض واليوم قر ويقال: ساندته إلى الشيء، فهو يتساند إليه، أي أسندته إليه: قال أبو زيد. وساند فلانا: عاضده وكانفه، وسوند المريض، وقال: ساندوني. وسانده على العمل: كافأه وجازاه. وسنداد، بالكسر على الأصل، والفتح فتكون النون حينئذ زائدة، إذ ليس في الكلام فعلال، بالفتح: نهر، م معروف، ومنه قول الأسود بن يعفر: ماذا أؤمل بـعـد آل مـحـرق تركوا منازلـهـم وبـعـد إياد أهل الخورنق والسدير وبـارق والقصر ذي الشرفات من سنداد وفي سفر السعادة للعلم السخأوي أنه موضع أو اسم قصر بالعذيب وبه صدر في المراصد. وقيل: هي من منازل لإياد أسفل سواد الكوفة، وكان عليه قصر تحج العرب إليه. وسندان الحداد، بالفتح معروف. وكذا سندان: ولد العباس المحدث، كذا في النسخ. والصواب والد العباس، كما هو نص الصاغاني. روى العبأس هذا عن سلمة بن وردان بخبر باطل. قال الحافظ: الآفة ممن بعده. والسندان بالكسر: التعظيم الشديد من الرجال ومن الذئاب، يقال: رجل سندان، وذئب سندان أي عظيم شديد. نقله الصاغاني. والسندانة بهاء هي: الأتان نقله الصاغاني. والسند، بالكسر: بلاد، م معروفة، وعليه الأكثر، أو ناس، أو أن أحدهما أصل للآخر. واقتصر في المراصد على أنه بلاد بين الهند وكرمان وسجستان، والجمع. سنود وأسناد. الواحد: سندي وج: سند مثل زنجي وزنج. والسند: نهر كبير بالهند، وهو غير بلاد السند. نقله الصاغاني والسند: ناحية بالأندلس، والسند: د، بالمغرب أيضا. والسند بالفتح: د، بباجة من إقليمها. نقله الصاغاني. والسندي، بالكسر اسم فرس هشام بن عبد الملك بن مروان. والسندي لقب ابن شاهك صاحب الحرس ببغداد أيام الرشيد، وهو القائل: والدهر حـرب لـلـحـي ى وس~لم ذي الوجه الوقاح وعلـي أن أسـعـى ولـي س علي إدراك الـنـجـاح ومن ولده: أبو عطاء السندي الشاعر المشهور، ذكره أبو تمام في الحماسة. والسندية: ماءة غربي المغيثة على ضحوة من المغيثة، والمغيثة على ثلاثة أميال من حفير. والسندية: ة ببغداد على الفرات، نسبت إلى السندي بن شاهك، منها المحدث أبو طاهر محمد بن عبد العزيز السندوأني، سكن بغداد، روى عن أبي الحسن علي بن محمد القزويني الزاهد، وتوفي سنة 503 وإنما غيروا النسبة، للفرق بين المنسوب إلى السند، وإلى السندية. ومن المجاز: ناقة مساندة القرا: صلبته، ملاحكته، أنشد ثعلب: مذكرة الثنيا مساندة القرا جمألية تختب ثم تنـيب وقال الأصمعي: ناقة مساندة: مشرفة الصدر والمقدم، أو ناقة مساندة: يساند بعض خلقها بعضا، وهو قول شمر. وسنديون، بكسر السين وسكون النون وفتح الدال وضم المثناة التحتية: قريتان بمصر، إحداهما بفوة، في إقليم المزاحمتين على شط النيل والأخرى بالشرقية قريبة من قليوب. وقد دخلتهما. ومما يستدرك عليه:
المساند جمع مسند، كمنبر، ويفتح: اسم لما يسند إليه: وخشب مسندة شدد للكثرة. وأسند في العدو: اشتد وجد. والإسناد: إسناد الراحلة في سيرها وهو سير بين الذميل والهملجة. والسند: أن يلبس قميصا طويلا، تحت قميص أقصر منه. قال الليث: وكذلك قمص صغار من خرق مغيب بعضها تحت بعض. وكل ما ظهر من ذلك يسمى سمطا. وفي حديث أبي هريرة: خرج ثمامة ابن أثال وفلان متساندين أي متعاونين، كأن كل واحد منهما يسند على الآخر ويستعين به. وقال الخليل: الكلام سند ومسند إليه، فالسند كقولك: عبد الله رجل صالح : فعبد الله سند ورجل صالح مسند إليه. وغيره يقول: مسند ومسند إليه. وسند، محركة: ماء معروف لبني سعد. وسندة، بالفح: قلعة بجبال همذان والسندان، بالفتح: جد عبد الله بن أبي بكر بن طليب المحدث، عن عبد الله بن أحمد بن يوسف. وفي الأساس: ومن المجاز: أقبل عليه الذئبان متساندين، وغزأ فلان وفلان متساندين. وعن الكسائي: رجل سندأوة وقندأوة، وهو الخفيف. وقال الفراء: هي من النوق: الجريئة. وقال أبو سعيد: السندأوة: خرقة تكون وقاية، تحت العمامة، من الدهن. والأسناد: شجر. قلت: والمعروف: السنديان. والسندان: الصلاءة. والمسندة والمسندية: ضرب من الثياب. وسناديد: قرية بمصر، من أعمال الكفور الشاسعة. والسند، محركة، بلد معروف في البادية، ومنه قوله: يا دار مية بالعلياء فالـسـنـد أقوت وطال عليها سالف الأمد وسندان، بالفتح: قصبة بلاد الهند، مقصود للتجارة. وسندان، بالكسر: واد في شعر أبي دواد. كذا في معجم البكري.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR16.295 harfسَنَد اـِلَيْهِ
1 سَنَد اـِلَيْهِ ذ , (S, M, Msb, K,) aor. سَنُدَ , (S, M, Msb,) inf. n. سُنُودٌ; (S, M, Msb, K;) and سَنِدَ, aor. سَنَدَ ; (Msb;) and ↓ استند, [which is the most common,] (S, M, Msb, K,) and ↓ تساند, (S, M, A, K,) and ↓ اسند; (M, TA;) signify the same; (S, M, * Msb, K *;) i. e. He (a man, S, Msb, [and in like manner it is said of a thing,]) leaned, rested, or stayed himself,
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.311 harfسَنَدَ
سَنَدَ U ( n. ac. سُنُوْد 27 )
a. [ Ila ], Leant, rested upon, against.
b. [ La ], Was near to, close upon ( fifty ).
c. [ Fī ], Mounted, ascended.
سَنَّدَ
سَنَّدَ II ,
a. Supported, stayed, propped up.
سَاْنَدَ
سَاْنَدَ III ,
a. Supported, helped, assisted.
b. [ acc. & 'Ala ], Requited, recompensed for.
أَسْنَدَ
أَسْنَدَ IV
a. [ acc. & Ila ], Made to rest or lean upon,
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok25.130 harfسند
سَنَدَ - يَسْنُدُ - سَنَّدَ - يُسَنِّدُ - مُسَنَّد = مُسَنَّدَة
سَنَدَ - يَسْنُدُ + كائن + شيئاً + إلى شيء: يدعمه ويشد من أزره بشده إلى شيء متين راسخ: يأتي إلى شيء آيل للسقوط والوقوع والتخرب، فيدعمه بوسيلة دعم بحيث يحفظ له توازنه واستقراره
سَنَّدَ - يُسَنِّدُ: على وزن " فَعَّل َ " من " سَنَدَ - يَسْنُدُ ": جعله " يَسْنُدُ " إلى شيء على
Sîgalar(1)
Mücavir kökler13 mücavir (19 toplam)
- خشب
1 ortak ayet · Haşeb (hı) : “Hatab” odun demektir
- جسم
1 ortak ayet · Cesese yere uzanmş ağaç kütüğü demektir
- صيح
1 ortak ayet · Sayha(sin) düzlüğe akıp yayılan sudur, bağırdığı zaman…
- حذر
1 ortak ayet · Hızr (ha, zal) : Savaşta kullanılan savunma aleti, zırh gibi
- عجب
1 ortak ayet · “Acem” yabancı, dil bilmeyen demektir
- أفك
1 ortak ayet · Fek alt veya üst çene demektir
- عدو
1 ortak ayet · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
- حسب
1 ortak ayet · Hisbe okun nişangah kısmına denir
- قتل
1 ortak ayet · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
- سمع
1 ortak ayet · İşiten
- رأي
1 ortak ayet · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
- قول
1 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
Geçtiği ayetler(1)
… تُعْجِبُكَ أَجْسَامُهُمْ وَإِنْ يَقُولُوا تَسْمَعْ لِقَوْلِهِمْ كَأَنَّهُمْ خُشُبٌ مُسَنَّدَةٌ يَحْسَبُونَ كُلَّ صَيْحَةٍ عَلَيْهِمْ هُمُ الْعَدُوُّ فَاحْذَرْهُمْ قَاتَلَهُمُ …
DayandırılanOnlara baktığında; gövdeleri hoşuna gider, konuşurlarsa; sözlerini dinlersin. Onlar giydirilmiş odunlar gibidir. Her gürültüyü kendi aleyhlerinde sanırlar. Düşman onlardır, sakın onlardan. Allah, canlarını alsın. Nasıl olup da döndürülüyorlar.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سند |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | عمد, وكل, عضد |
| Zıt Kök | خذل |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin başka bir varlığa yaslanması, dayanması, birleşerek destek alması ve dağın etekten yukarı yükselen dik yüzeyi |
| Çekirdek Özet 2 | Kendi başına ayakta duramayıp dış bir desteğe muhtaç olan, içi boş fakat dışarıdan dik duruyormuş gibi görünen dayanıksız yapı |
| Çekirdek Özet 3 | Hakikate ve içsel kuvvete dayanmayan her yapının, görünüşteki cüssesine rağmen dış bir desteğe bağımlı ve devrilmeye mahkûm oluşu |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir «yaslanma» eylemine indirgeyerek lafzın kofluğu, iç dayanaksızlığı ve haricî dayanağa bağımlı sahte duruşu niteleyen semantik derinliğini gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سن | Keskinleşme, öne doğru uzama, dikilme, akış veya pürüzsüz biçimde bir hatta yönelme; bu çekirdek سنن kökünde yol ve akış çizgisi, سنم kökünde devenin sırtında yükselen hörgüç, سني kökünde parıldama ve yücelik, سنبل kökünde sap üzerinde dikine yükselen başak anlamlarında belirgindir | د | Kapı, sınır, set ve direnç bildiren sesin eklenmesiyle çekirdekteki dikilme ve yükselme hareketi, bir engele, duvara veya haricî bir desteğe yaslanarak durma ve dayanma anlamıyla somutlaşmıştır |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Varlığın düşmesini engelleyen, onu dik tutan bir dayanağı veya tutunma noktasını imler |
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Hareketin sürekliliğini, bir doğrultu boyunca kesintisiz uzanmayı ve taşınan kuvveti gösterir |
| د | kapı; giriş, geçiş, hareket | Karşılaşılan sınırı, dayanılan engeli, dikey yüzeyi ve kapanma/tutunma zeminini temsil eder |
| سند | Desteğin bir hat boyunca dikey bir sınıra veya duvara yaslanarak tutunması | Bir gövdenin kendi iç dengesiyle değil, karşılaştığı dikey bir sınıra veya nesneye kuvvetini aktararak ayakta kalma hareketini kurar |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir nesnenin devrilmemek için başka bir nesneye, duvara veya direğe yaslanması; ayrıca dağın etek ile zirve arasında kalan, dikleşerek yükselen ve tırmanılan ön yüzü (سَنَدُ الجَبَلِ) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairlerinden el-Accâc recezinde devenin bacaklarındaki sağlamlığı ve örtülerin üst üste binip birbirine dayanışını şu mısra ile tasvir etmiştir: كَتّانها أو سَنَدٍ أسماطِ |
| Erken Arapça kullanım | Birbiri ardınca gelen ve birbirine raptedilen zaman dilimleri için kullanılan el-müsned (المُسْنَدُ: الدَّهْرُ) tabiri ile rivayeti ilk söyleyene kadar kesintisiz bağlama faaliyeti (الإسناد) |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Arapça سند kökü, merkezi Sami dil sahasında «yaslanmak, dayanmak, desteklemek ve taşımak» anlamsal matrisiyle temsil edilir. Kökün Güney Arapçası ve Epigrafik Güney Arabistan (Himyerî/Saba) dillerindeki karşılığı, Güney Arabistan yazı sistemini adlandıran meşhur el-Müsned (m-s-n-d) formudur; bu kullanım yazının taş sütunlara, levhalara dikilerek veya birbirine raptedilerek yazılmasından yahut hükümlerin birbirine isnad edilmesinden kaynaklanır. Kuzeybatı Sami dillerinde (özellikle Ârâmîce ve İbrânîce) doğrudan s-n-d dizilimi yerine s-m-k (سمك) kökü daha yaygın olsa da, s-n-d kökünün geç dönem Süryânîce metinlerde dayanma ve aktarma bağlamında leksikal paralellerine rastlanır. Kökün temel Sami yönelimi, ağırlık merkezinin bir nesneden diğerine aktarılarak iki nesnenin birbirine raptedilmesi (inzemâme) ve bir yapının dik durmasının haricî bir desteğe bağlanması fikridir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir şeyin başka bir şeye bitiştirilerek yaslanması, dağın dikleşen cephesi | Asıl anlam ağırlığın bir duvara, sırta veya zemine verilmesidir; sözün kaynağına dayandırılması (isnad) bu kökten türemiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Arapçası (Saba/Himyer) m-s-n-d yazıt formu | Dikilitaşlara kazınan, birbirine dayanan harflerden oluşan kadim kitabe türü; haberin kaynağa raptı | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışındaki Afro-Asyatik kollarda kanıtlanmış güvenilir soydaş tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Tāj al-ʿArūs, David Cohen.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سند | Anlamlı | Dayanmak, yaslanmak | Bir gövdenin haricî bir desteğe dayanarak dik durması veya sözün kaynağına bağlanması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| سدن | Anlamlı | Örtmek, hizmet etmek | Kâbe'nin örtüsünü tutma ve kapıcılığını/hizmetini üstlenme vazifesi (sidâne) | Kur'an'da geçmez; Kâbe'ye perde germekle bağlantılıdır |
| نسد | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| ندس | Anlamlı | Dürtmek, zeki ve uyanık olmak | Mızrakla deşmek, sezgiyle meselenin derinine nüfuz etmek | Kur'an'da geçmez; derinliği yoklama anlamı taşır |
| دسن | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn ve Tahdhīb'e göre mühmeldir |
| دنس | Anlamlı | Kirlenmek, lekelenmek | Bir şeyin pisliğe bulaşması, şerefe veya elbiseye leke gelmesi | Kur'an'da geçmez; kir ve kusur bildiren olumsuz kök |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سند | Merkez | Bir nesneye dayanarak dik durma | Ağırlığı dış bir desteğe vererek ayakta kalma; içsel güçten yoksunluk iması barındırabilir | Kendi öz dengesiyle değil, dayandırıldığı nesne sayesinde dik duran gövde |
| عمد | Komşu | Sütunla ve temelden destekleme | عمد doğrudan taşıyıcı ana omurgayı ve direği kurar; سند ise sonradan bir kenara yaslanmayı anlatır | Görünür veya görünmez ana taşıyıcı sütun vazifesi görme |
| وكل | Komşu | Güvenip işi birine bırakma | وكل iradi ve ahlaki bir yetkilendirme ve teslimiyettir; سند fiziki veya mekanik dayanmayı öne çıkarır | Bir kimsenin gücüne, emanetine güvenerek sırtını ona dayama |
| عضد | Komşu | Pazı ve yan güçle arka çıkma | عضد iki eşit veya yakın gücün yan yana gelip birbirini takviye etmesidir | Kişinin kolu, kanadı veya yan kuvveti olarak direnç sağlama |
| خذل | Zıt | Desteksiz bırakma, yüzüstü koyma | خذل desteğin çekilmesiyle varlığın desteksiz ve yapayalnız yere düşmesidir | İhtiyaç anında yardım ve dayanağı keserek çökmeye terk etme |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سند | Yaslanmak, dayanmak | Bir nesnenin başka bir varlığa ağırlığını vererek ayakta durması, isnad | Kesin |
| Latince | reclinare, fulcire | Yaslanmak, desteklemek | Reclinare bir yere geriye doğru yaslanmayı, fulcire ise alttan/yandan destek vurmayı karşılar; isnad bağlamını içermez | Güçlü |
| İngilizce | lean against, prop up, support | Bir yere yaslanmak, payanda ile durmak | Prop up kof bir yapının düşmemesi için desteklenmesini tam karşılar; isnad terimindeki nakil zincirini karşılamaz | Güçlü |
| Almanca | anlehnen, stützen | Yaslanmak, desteklemek | Bir duvara veya nesneye eğilerek dayanmayı anlatır; sözlükteki mecazi rivayet boyutunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| Fransızca | s'appuyer, étayer | Dayanmak, payandalamak | Bir yüzeye yaslanıp ağırlığı aktarmayı ve çökmemesi için payanda koymayı ifade eder | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lane's Arabic-English Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مُسَنَّدَةٌ | Duvara dayandırılmış, kütük gibi kof ve haricî destekle duran nesne | Münafıkların dış görünüşlerinin aldatıcı heybetine karşın ruhsal, akli ve imâni olarak içi boş kütükler gibi bir yere yaslanarak durduklarını beyan eden bağlam: Münâfikûn 63:4 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İstinad ve itimat | Âlemin varlığının zatı gereği değil, Vacibü'l-Vücud olan Allah'a isnad edilmesi ve O'na dayanması | Varlıkların ontolojik olarak kendi başına kaim olamayıp ilahi kudrete bağımlı oluşu |
| Fıkıh | Hükmün illet ve delile isnadı | Hükümlerin sübûtunda şer'i delile (nassa) dayanma zorunluluğu ve re'yin nakle isnadı | Keyfi içtihadın reddedilerek hükmün muteber bir asla dayandırılması |
| Tefsir | Münafıkların psikolojisi | Münafıkların dış kalıplarının gösterişli, fakat içlerinin cansız kalaslar gibi duvara muhtaç oluşu | Bedensel azamet ile ahlaki ve zihni acziyet arasındaki derin çelişki |
| Hadis | Rivayet zinciri (İsnad ve Müsned) | Bir metnin Hz. Peygamber'e kadar uzanan raviler zinciriyle mevsuk kılınması | Metnin güvenilirliğini sağlayan tarihsel ve metodolojik aktarım bağı |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve tevekkül | Allah'a dayanma (i'timad) | Kalbi sahte dayanaklardan arındırma | Kulun geçici ve kof dünyevi güçlere değil, mutlak varlığa istinad etmesi | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve epistemoloji | Bilginin kaynağa isnadı (isnad) | Doğrulanabilirlik ve denetim | İddia veya bilginin köksüz bırakılmayıp güvenilir bir referansa bağlanması | Kesin |
| Siyasi | Otorite ve meşruiyet | Taban desteği ve ittifak (tesânüd) | İktidarın çöküşünü engelleme | Kendi meşruiyetine ve ahlakına dayanmayan iktidarın dış payandalarla ayakta durması | Güçlü |
| İktisadi | Finansal yapı | Varlık teminatı ve kredi dayanağı | Kof borçlanmaya karşı reel zemin | Üretimden kopuk spekülatif sermayenin reel bir iktisadi varlığa istinad ettirilmesi | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Mekanikte payanda kuvveti ve haricî destek vektörü | Kendi ağırlık merkezi zemin üzerinde kararlı denge oluşturamayan bir cismin, düşmeyi engellemek için dikey bir yüzeyden aldığı normal tepki kuvveti | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyolojide kurumsuzlaşma ve kof elitizm | Toplumsal tabanını ve iç dinamizmini kaybetmiş elitlerin, dış güç odaklarına veya zor aygıtlarına yaslanarak varlığını sürdürme hali | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü Münâfikûn suresindeki ayette sadece «duvara dayanmış iri adamlar» gibi fiziksel bir duruşa indirgeyip lafzın ahlaki, epistemolojik ve varoluşsal çürüme içeriğini göz ardı etmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, insanın vahiyden, imandan ve ahlaki şuurdan koptuğunda ne kadar iri, gösterişli ve söz ustası olursa olsun, kendi ayakları üstünde duramayan cansız bir kütüğe (haşeb) dönüştüğünü gösterir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Şekli ve lafzı mükemmel görünen her toplumsal yapıyı veya kişiyi güçlü zannetmek; iç dinamik yoksunluğunu ve dış dayanak çöktüğünde anında yıkılacak olan dayanıksızlığı teşhis edememek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da yalnızca tek bir yerde geçmesine rağmen, nifakın ve içsel boşluğun psikolojik ve sosyolojik anatomisini eşsiz bir piktografik imgeyle (duvara dayatılmış kütükler) somutlaştırdığı için hayati öneme sahiptir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Münafıkların dış görünüşleri ile içsel mahiyetleri arasındaki uçurumu, söz söyleme kabiliyetleri ile eylemsel korkaklıklarını sergileyen ayetlerde (özellikle Münâfikûn suresi bağlamında) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Fiziksel cesamet, hitabet yeteneği ve gösterişli kılık kıyafetin hakiki güç ve dirilik anlamına geldiği yanılgısını yıkar; içsel imandan yoksun kalıpların sadece bir payandaya muhtaç cansız nesneler olduğunu ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir gövdenin kendi dengesini kuramayarak dikey bir duvara veya desteğe yaslanması, ağırlığını haricî bir sınıra vererek ayakta kalması.
- Soyut anlamÖzden, ruhtan ve zihinsel melekeden yoksun oluşun dışsal bir dayanakla gizlenmesi; bilginin kaynağa raptı veya varlığın haricî bir desteğe bağımlılığı.
- Sistematik karşılıkİç enerjisi sıfır olan bir sistemin, varlığını yalnızca haricî bir kuvvet vektörünün reaksiyonuyla sürdürebilmesi ve bu destek çekildiğinde kaçınılmaz olarak yıkılması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde , sistemin iç dinamik dengesini ve ahlaki/imâni öz kuvvetini; , sistemin dışarıdan görünen cüssesini ve ağırlığını; , sistemin ayakta kalabilmek için duvardan veya haricî payandadan aldığı dış tepki kuvvetini temsil eder. İç kuvvet sıfır olduğunda (), bütün ağırlık dış dayanağa biner (). Haricî dayanak desteği sıfıra yaklaştığında (), sistemin dengesi ve varlığı çöker ().