وكل
و - ك - ل
KÖK- 71 geçiş
- 62 ayet
- 20 sîga
- 13 sözlük
Kuşların yumurta bıraktığı yerdir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Kuşların yumurta bıraktığı yerdir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.607 harfالكاف واللام و"وايء" معهما
ك ل و، ك و ل، و ك ل، ل و ك، ك ل ي، ك ي ل، ك ل ا، ل ك ي، ك ل أ، ك أ ل، ل ك أ، أ ك ل، أ ل ك مستعملات كلو: الكُلْوة: لغة في الُكْلية لأهل اليمن.
كول: الكَوْلانُ: نبات في الماء يشبه البردي، وورقه وساقه يشبه السعد، إلا أنه أغلظ منه، وأصله مثل أصله، يجعل في الدواء.
وكل: تقول: وكَلْته إليك أَكِلُه كِلَةً، أي: فوضته.
ورجل وَكَلٌ ووُكَلَةٌ وهو المُواكِلُ يتكل على غيره فيضيع
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR702 harfرجلٌ وَكَلٌ بالتحريك ووُكَلَةٌ أيضاً مثال هُمَزَةٍ، وتُكَلَةٍ. يقال: فلانٌ وكلَةٌ تُكلَةٌ، أي عاجِزٌ يَكِلُ أمرَهُ إلى غيره، ويتَّكل عليه. وواكَلَتِ الدابَّةُ، إذا أساءت السيرَ. وفرسٌ واكِلٌ: يتَّكلُ على صاحبه في العدو ويحتاج إلى الضرب، يقال: دابَّة فيها وِكالٌ شديدٌ، ووَكالٌ شديدٌ. والوَكيلُ معروفٌ. يقال: وكَّلْتُهُ بأمر كذا تَوْكيلاً، والاسم الوَكالَةُ والوِكالَةُ. والتَوَكُّلُ: إظهار العجز
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR20.906 harfك ل ( و ا ي ء )
كول ، كيل ، كلي ، كلأ ، كلا ، أكل ، ألك ، لكأ ، وكل ، لكي ، لوك : مستعملة .
كول كيل : تَكَوَّلَ القومُ عليه تكَوُّلاً ، وتثَوَّلُوا عليه تَثَوُّلاً إذا اجتمعوا عليه يَضْرِبونَه ، فلا يُقْلِعُونَ عن ضربِه وشَتْمه ، وهم قاهرونَ له .
وقال غيره يقال : انكَالُوا عليه ، وانْثَالُوا بهذا المعنى .
وقال الليث : الكَوْلاَنُ : نباتٌ ينْبُت في الماء مثل البرْديّ يُشْبِهُ ورقهُ وساقهُ السعْدَ
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR5.391 harf(باب الواو والكاف وما يثلثهما)
(وكل) الواو والكاف واللام: أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على اعتمادِ غيرِكَ في أمرك. من ذلك الوُكَلة(1)، والوَكَل: الرّجُل الضّعيف. يقولون وُكَلَةٌ تُكَلَةٌ. والتوكُّل منه، وهو إظهار العَجْز في الأمر والاعتمادُ على غيرك. ووَاكَلَ فلانٌ، إذا ضَيَّع أمرَهُ مُتَّكِلاً على غيره. وسُمِّي الوكِيلُ لأنّه يُوكَلُ إليه الأمر. والوَِكال في الدّابّة: أن يتأخَّر أبداً خَلْفَ الدّوابّ، كأنّه
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.124 harf- التوكيل: أن تعتمد على غيرك وتجعله نائبا عنك، والوكيل فعيل بمعنى المفعول. قال تعالى: ﴿وكفى بالله وكيلا﴾ [النساء/81] أي: اكتف به أن يتولى أمرك، ويتوكل لك، وعلى هذا: ﴿حسبنا الله ونعم الوكيل﴾ [آل عمران/173]، ﴿وما أنت عليهم بوكيل﴾ [الأنعام/107] أي: بموكل عليهم وحافظ لهم، كقوله: ﴿لست عليهم بمسيطر * إلا من تولى﴾ [الغاشية/22 - 23] فعلى هذا قوله تعالى: ﴿قل لست عليكم بوكيل﴾ [الأنعام/66]، وقوله: {أرأيت من
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR654 harfو ك ل
وكل إليه الأمر وكولاً وهذا موكول إليك ووكلته إلى الله وواكلته وتواكلوا.
وفلان وكلٌ ووكلةٌ تكلةٌ ومواكلٌ: ضعيف يتّكل على غيره.
وتقول: توكّل على الله ولا تتكل على غيره.
وهو وكيل بيّن الوكالة.
ووكّلته بالبيع فتوكّل به.
ومن المجاز: قول الشمّاخ يصف ناقة: قد وكّلت بالهدى إنسان صادقة كأنه عن تمام الظمء مسمول كأنه سمل لفرط غؤوره بعد تمام الظمء.
ووكّل همّه بكذا.
وهو
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR6.080 harfفي أَسماء الله تعالى الوَكِيلُ: هو المقيم الكفيل بأَرزاق العباد، وحقيقته أَنه يستقلُّ بأَمر المَوْكول إِليه. وفي التنزيل العزيز: أَن لا تَتَّخِذوا من دُوني وكِيلاً؛ قال الفراء: يقال رَبًّا ويقال كافِياً؛ ابن الأَنباري: وقيل الوَكِيلُ الحافظ، وقال أَبو إِسحق: الوَكِيلُ في صفة الله تعالى الذي توَكَّل بالقيام بجميع ما خَلَق، وقال بعضهم: الوَكِيلُ الكفيل ونِعْمَ الكَفِيل بأَرزاقِنا، وقال في قولهم
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR383 harf* و ك ل * * الوَكِيلُ * معروف يُقال * وَكَّلَهُ * بأمر كذا * تَوْكِيلاً * والاسم * الوِكَالَةُ * بفتح الواو وكسرها و * التَّوَكُّلُ * إظهار العجز والاعتماد على غيرك والاسم * التُّكْلانُ * و * اتَّكَلَ * على فلان في أمره إذا اعتمده و * وَكَلَهُ * إلى نفسه من باب وعد و * وُكُولاً * أيضا وهذا الأمر * مَوْكُولٌ * إلى رأيك و * وَاكَلَهُ مُوَاكَلَةً * إذا اتَّكَل كل واحد منهما على صاحبه
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR8.069 harf| | ( * ! وَكَلَ بِاللهِ * ! يَكِلُ ) ، كَوَعَدَ يَعِدُ ، | ( * ! وَتَوَكَّلَ عَلَى اللهِ ) * ! تَوَكُّلاً ، ( * ! وَأَوْكَلَ ) | * ! إِيْكَالاً ، ( * ! واتَّكَلَ ) * ! اتِّكَالاً : ( اسْتَسْلَمَ | إِلَيْهِ ) ، يُقَالُ : قَدْ * ! أَوْكَلْتَ عَلَى أَخِيْكَ | العَمَلَ ، أَيْ : خَلَّيْتَهُ كُلَّهُ عَلَيْهِ . | | * ! وَاتَّكَلَ عَلَيْهِ فِي أَمْرِهِ : اعْتَمَدَهُ ، | وَأَصْلُهُ : اوْتَكَلَ ، قُلِبَتْ
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR1.734 harfوَكَلَهُ اِلَى رَأْيِهِ
1 وَكَلَهُ اِلَى رَأْيِهِ ذ , inf. n. وَكْلٌ and وُكُولٌ, He left him to his opinion, or judgment. (TA.) And وَكَلْتُهُ اِلَى نَفْسِهِ, aor. يَكِلُ, inf. n. وُكُولٌ, [I left him to himself;] I did not manage his affair, nor aid him. (Msb.) And كِلْنِى اِلَى كَذَا Leave thou me to manage such a thing. (TA.) ― -b2- وَكَلْتُهُ اِلَى دِينِهِ [I left him to his religion, not
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.809 harfوَكَلَ
وَكَلَ
a. [ يَكِلُ ] ( n. ac. وَكْل 1 , وُكُوْل 27 ) [ acc. & Ila ], Intrusted, confided, committed, consigned to; recommended to; left to ( himself ).
b. [ Bi or 'Ala ], Trusted, relied upon.
c. Slackened speed, crawled along.
وَكَّلَ
وَكَّلَ II ,
a. Appointed his substitute, representative.
b. [ acc. & Bi ], Delegated to; charged, commissioned with; set over.
وَاْكَلَ
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok29.051 harfوكل
وَكَلَ - يَكِلُ - وَكِيْل - وَكَّل - يُوَكِّلً، وُكِّلَ - يُوَكَّلُ - تََوَكَّلَ - يَتَوَكَّلُ - مُتَوَكِّل - مُتَوَكِّلُوْن
وَكَلَ - يَكِلُ + كائن + كائناً + على كائن أو شيء أو أمر: يدعمه ويعينه ويسنده على الأمر أو الكائن أو الشيء، وذلك في عمل أو أمر يشعر أنه عاجز عن فعله بمفرده
وَكِيْل: اسم فاعل مبالغة بمعنى مفعول على وزن " فعيل " من
Sîgalar(20)
- وَكِيلًاVekil(فَعِيلًا)×13
- فَلْيَتَوَكَّلِDayansın(فَلْيَتَفَعَّلْ)×9
- تَوَكَّلْتُDayandım(تَفَعَّلْتُ)×7
- وَتَوَكَّلْVe dayan(وَتَفَعَّلْ)×7
- بِوَكِيلٍVekil(بِفَعِيلٍ)×5
- وَكِيلٌVekil(فَعِيلٌ)×5
- يَتَوَكَّلُونَDayanırlar(يَتَفَعَّلُونََ)×5
- تَوَكَّلْنَاDayandık(تَفَعَّلْنَا)×4
- الْمُتَوَكِّلُونَDayananlar(الْمُتَفَعِّلُونَ)×3
- فَتَوَكَّلْDayan+1 anlam(فَتَفَعَّلْ)×2
Mücavir kökler76 mücavir (238 toplam)
- أله
46 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- كفي
7 ortak ayet · “Dengi” demektir
- شيأ
14 ortak ayet · Şey
- ربب
20 ortak ayet · Ribve, tümsek demektir
- نوب
3 ortak ayet · Nöbet kelimesinden gelmiştir
- أمن
17 ortak ayet · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
- ليس
5 ortak ayet · Bu kelime “late”den dönüşmüştür
- همم
2 ortak ayet · Erimekte olan kar, zayıflamakta olan kişi, çaba göstermek…
- سلط
3 ortak ayet · Salata, doğranmış sebze demektir
- قول
23 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
- أذي
2 ortak ayet · Başta saçlar arasında kepeklenmeyi yapan hastalığın adıdır
- حسب
4 ortak ayet · Hisbe okun nişangah kısmına denir
Geçtiği ayetler(62)
… يُبَيِّتُونَ فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ وَكَفَى بِاللَّهِ وَكِيلًا
VekilSana; peki, derler. Yanından ayrıldıktan sonra da içlerinden bir grup sana söylediklerini hilafına geceleyin plan kurarlar. Allah gece tasarladıklarını yazıyor. Onlara aldırış etme. Allah’a tevekkül et. Vekil olarak Allah yeter.
هَأَنْتُمْ هَؤُلَاءِ جَادَلْتُمْ عَنْهُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا فَمَنْ يُجَادِلُ اللَّهَ عَنْهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَمْ مَنْ يَكُونُ عَلَيْهِمْ وَكِيلًا
Vekilİşte siz öyle kimselersiniz ki; dünya hayatında onları savunuyorsunuz. Ama kıyamet günü Allah’a karşı onları kim savunacak? Yahut onlara kim vekil olacak?
وَلِلَّهِ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَكَفَى بِاللَّهِ وَكِيلًا
VekilGöklerde olanlar da, yerde olanlar da Allah’ındır. Vekil olarak Allah yeter.
… مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَكَفَى بِاللَّهِ وَكِيلًا
VekilEy Ehl-i Kitab; dininizde taşkınlık etmeyin. Allah hakkında ancak gerçeği söyleyin. Meryem oğlu İsa Mesih; Allah’ın peygamberi, O’nun Meryem’e ulaştırdığı kelimesi ve kendinden bir ruhtur. Allah’a ve peygamberlerine iman edin. Allah üçtür, demeyin. Kendi yararınıza olarak bundan vazgeçin. Allah sadece bir tek ilahtır. Çocuğu olmaktan münezzehtir. Göklerde olanlar da, yerde olanlar da O’nundur. Vekil olarak Allah yeter.
وَآتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ وَجَعَلْنَاهُ هُدًى لِبَنِي إِسْرَائِيلَ أَلَّا تَتَّخِذُوا مِنْ دُونِي وَكِيلًا
VekilMusa’ya da kitabı verdik. Ve onu, İsrailoğulları için bir hidayet kıldık. Beni bırakıp başkasını vekil edinmeyesiniz diye.
رَبُّكُمْ أَعْلَمُ بِكُمْ إِنْ يَشَأْ يَرْحَمْكُمْ أَوْ إِنْ يَشَأْ يُعَذِّبْكُمْ وَمَا أَرْسَلْنَاكَ عَلَيْهِمْ وَكِيلًا
VekilRabbınız sizi daha iyi bilir. İsterse size merhamet eder, isterse sizi azablandırır. Biz; seni, onların üzerine vekil olarak göndermedik.
إِنَّ عِبَادِي لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطَانٌ وَكَفَى بِرَبِّكَ وَكِيلًا
VekilMuhakkak ki Benim kullarım üzerine senin bir hakimiyetin yoktur. Vekil olarak Rabbın yeter.
أَفَأَمِنْتُمْ أَنْ يَخْسِفَ بِكُمْ جَانِبَ الْبَرِّ أَوْ يُرْسِلَ عَلَيْكُمْ حَاصِبًا ثُمَّ لَا تَجِدُوا لَكُمْ وَكِيلًا
VekilKara tarafında sizi yere batırmasından veya başınıza taş yağdırmasından emin mi oldunuz? Sonra kendiniz için bir vekil de bulamazsınız.
وَلَئِنْ شِئْنَا لَنَذْهَبَنَّ بِالَّذِي أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ ثُمَّ لَا تَجِدُ لَكَ بِهِ عَلَيْنَا وَكِيلًا
VekilEğer Biz istemiş olsaydık; sana, vahyetmiş olduğumuzu götürürdük. Sonra onun için Bize karşı duracak bir vekil de bulamazdın.
أَرَأَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلَهَهُ هَوَاهُ أَفَأَنْتَ تَكُونُ عَلَيْهِ وَكِيلًا
VekilHeva ve hevesini tanrı edinen kimseyi gördün mü? Şimdi onun üzerine vekil sen mi olacaksın?
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | وكل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Misâl (ilk harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | كفل, فوض, عمد |
| Zıt Kök | خذل |
| Çekirdek Özet 1 | Kendi yetki, yük veya işini başka bir mercie dayandırmak, teslim etmek ve ona itimat etmek |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın sınırlılığını bilerek iradesini ve neticeleri mutlak kudret ve kefil olan Allah'a havale etmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Bir sisteme güven duyarak işlev yürütme, sorumluluk devri ve ontolojik emniyet mekanizması |
| Kritik Hata Riski | Tevekkülü sebepleri terk etmek, eylemsizlik veya pasif fatalizm (kadercilik) olarak anlamak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| وك | Ağırlık koyma, bir yere dayanma, bastırma ve bir noktaya yük bindirme hareketi; nitekim وكأ bir nesneye veya asaya yaslanıp ağırlığı ona vermeyi, وكد bir şeyi sağlamlaştırıp yerine bağlamayı, وكز ise kuvvetle vurup yükü tek noktaya nakletmeyi ifade eder. | ل | Çoban değneği, yöneltme ve bağ kurma işlevine sahip ل harfinin eklenmesiyle soyut bir irade, iş veya sorumluluğun bilinçli bir yönelimle güvenilen bir merciye aktarılması, bağlanması ve ona havale edilmesi anlamı kazanılmıştır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| و | Çengel, çadır kazığı | İki nesneyi birbirine raptetme, tutturma, kopmaz bir bağ ve sabitleme kurma işlevini yükler. |
| ك | Avuç içi | Kavrama, yükü kabul etme, kuşatma, koruma altına alma ve teslim almayı simgeler. |
| ل | Çoban değneği, üvendire | Yöneltme, bir hedefe sevk etme, boyun eğdirme ve yetki devrini ifade eder. |
| وكل | Kazık ile bağlayıp avucun içine sevk etmek | Kişinin kendi güç yetiremediği veya yetkisini devretmek istediği işi, güvenilir bir merciin tasarrufuna ve himayesine (avucuna) bağlayarak teslim etmesi hareketidir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir binek hayvanının yürüyüşünde tembellik edip geride kalması, adımlarını öndeki hayvana veya binicinin zorlamasına bırakması; işini bizzat görmeyip başkasına terk eden zayıf kimse. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruü’l-Kays bir beytinde atın süratini överken onun kamçıya veya dürtmeye gerek duymaksızın kendi coşkusuyla koştuğunu ve işi başkasına bırakmadığını ifade etmek üzere kökü şu ibareyle kullanır: لا يواكل نَهْزها |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi Şemmâh b. Dırâr, yolculukta çölde susuzluktan gözleri çöken devesinin yine de hedefine kilitlenişini anlatırken gözün hedefe tam bağlanmasını kökün türeviyle mecazen ifade etmiştir: قد وكّلت بالهدى إنسان صادقة |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde وكل kökü, özellikle Güney-Batı Sami (Arapça ve Güney Arapça) kolunda belirgin bir idari, hukuki ve ahlaki tasarruf terimi olarak gelişmiştir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Ârâmîce) aynı semantik yükü doğrudan bu kök yerine يكل (güç yetirmek, muktedir olmak) veya ب Secara kökleri taşırken, Arapçada kök birine dayanma, işi havale etme ve kefalet altına girme ekseninde özelleşmiştir. Kullanıcının notundaki kuşun yumurtlama yeri tanımı klasik sözlüklerde وكل kökünde değil, fonetik olarak komşu olan وكن maddesinde yer almaktadır; bu durum iki kök arasındaki fonetik ve kavramsal yakınlığın (bir yere yerleşme, emniyetle bırakma) bir yansıması olarak değerlendirilebilir. Arapçadaki kullanım, zayıflık veya acziyet sebebiyle işi bir başkasına bırakma şeklindeki fiziksel/sosyal olgudan, mutlak kudret sahibine bilinçli bir güven duyma makamına doğru semantik bir terfi yaşamıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT ve Lane’s Lexicon.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | وكل — Acziyet göstermek, işi başkasına havale etmek | Fiziksel olarak yürüyüşte gevşeyip yükü başkasına bırakan binek hayvanı tasvirinden hukuki ve kalbi sorumluluk devrine geçiş. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice יכל (y-k-l), Güney Arapça wkl | İbranicede güç yetirme, tahammül etme; Güney Arapça kitabelerde temsilci, kayyım ve idari vekil anlamında paralellik. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik kök tabakası | Belirli bir Afro-Asyatik dış bağ tespit edilememiştir; kavram Sami idari-hukuki gelişiminin ürünüdür. | Veri bulunamadı |
Kaynak Lisān al-ʿArab ve David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| وكل | Anlamlı | Birine dayanmak, vekil tayin etmek | Kendi işini veya iradesini güvenilir bir merciye havale edip ona güvenmek. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| ولك | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilim mühmel veya işlevsiz kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| كول | Anlamlı | Toplanmak, yığılmak | Kum veya nesnelerin bir araya gelip yığın oluşturması; gevşeklik. | Kur'an'da geçmez; ters permütasyon. |
| كلو | Anlamlı | Böbrek, koruyucu organ | Yemen lehçesinde böbrek (el-külye) anlamına gelen kullanım; iç organ emniyeti. | Kur'an'da geçmez. |
| لوك | Anlamlı | Bir şeyi ağızda çiğneyip evirmek | Sert bir lokmayı yutmadan ağız içinde gezdirmek, gevelemek. | Kur'an'da geçmez. |
| لكو | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik leksikografide bağımsız bir anlam kökü olarak tescil edilmemiştir. | Kur'an'da geçmez. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| وكل | Merkez | Güvenip yetki devretmek | Sorumluluğu güvenilen merciye verip sonucu ona bırakma, teslimiyet. | Kendi sınırlılığını bilerek işi yetkiliye havale etmektir. |
| كفل | Komşu | Yükümlülüğü üstlenmek | Bir kimsenin bakımını, nafakasını veya borcunu bizzat üzerine alma. | وكل işi havale eden tarafın fiiliyken, كفل sorumluluğu üstlenen kefilin fiilidir. |
| فوض | Komşu | Kayıtsız şartsız bırakmak | Bütün tedbir ve tasarrufu hiçbir sınır koymaksızın tam bir teslimiyetle devretme. | فوض kökünde sınırları çizilmemiş mutlak bırakış; وكل kökünde ise meşru bir temsil bağı vardır. |
| عمد | Komşu | Bir desteğe yaslanmak | Fiziksel veya manevi bir dayanağa dayanarak ayakta durma. | عمد mekanik bir destek almayı; وكل ise iradi ve ahlaki bir güven ilişkisini bildirir. |
| خذل | Zıt | Yardımsız ve desteksiz bırakmak | Dayanılan veya güvenilen mercie destek vermeyi terk edip onu yalnız bırakma. | وكل güven ve himaye üretirken, خذل güveni boşa çıkarıp yüzüstü bırakmaktır. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | وكل | Güvenmek, vekil kılmak | Bir işi tam yetkiyle bir merciye havale edip ona içtenlikle güvenmek. | Kesin |
| Latince | depono, fido, mandare | Emanet etmek, güvenmek, vekâlet vermek | Mandare hukuki yetki devrini karşılar; fido ise içsel itimadı verir ancak ikisi tek kelimede birleşmez. | Güçlü |
| İngilizce | entrust, rely upon, trustee | Emanet etmek, dayanmak, vekil | Entrust işi teslim etmeyi, rely yaslanmayı karşılar; İslami tevekkülün aktif teslimiyet boyutunu tam vermez. | Güçlü |
| Almanca | anvertrauen, vertrauen auf | İtimat edip tevdi etmek | Bilişsel ve ahlaki güveni ifade eder; kurumsal vekâlet boyutu genellikle ayrı terimlerle ifade edilir. | Güçlü |
| Fransızca | s'en remettre à, confier | Kendini birine bırakmak, tevdi etmek | Yetkiyi ve kaderini emin ellere bırakma nüansını iyi yansıtır. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Cassell’s German-English Dictionary.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| وَكِيل (Allah hakkında) | Hafîz, Kâfî, Râzık, idareci ve koruyucu | Evrenin ve kulların tüm işlerini bizzat çekip çeviren, rızkı üstlenen mutlak merci (Âl-i İmrân 3:173, En'âm 6:102, İsrâ 17:65). |
| تَوَكَّلْ / فَلْيَتَوَكَّلِ (Müminlere emir) | Bütün sebeplere sarıldıktan sonra kalben yalnız Allah'a güvenmek | Zorluk, baskı, savaş ve karar anlarında azimle hareket edip sonucu Allah'a havale etme (Âl-i İmrân 3:159, Tevbe 9:51, Talâk 65:3). |
| لَسْتَ عَلَيْهِمْ بِوَكِيلٍ (Resulullah hakkında) | Zorba, bekçi, zorlayıcı denetçi olmama | Peygamberin görevinin sadece tebliğ olduğunu, insanların kalbine zorla iman sokacak bir muhafız olmadığını bildiren bağlam (En'âm 6:66, En'âm 6:107, Şûrâ 42:48). |
| وَكِيلًا (Şirk bağlamında nefyedilen) | Sahte koruyucu, aracı, sığınılan put veya güç | İnsanların Allah'ın dışında kendi akıbetlerini emanet edecekleri hiçbir ilah veya veli edinemeyecekleri vurgusu (İsrâ 17:2, Ahzâb 33:48). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kaza, kader, esbâb (sebepler) ve tefvîz | Sebeplere riayet etmenin tevekküle aykırı olup olmadığı; insanın fiillerindeki kesb ile neticeyi Allah'a havale etmesi dengesi. | İmanın bir gereği olarak kalbin yalnızca Müsebbibü'l-Esbâb'a bağlanması, fâil-i mutlak olarak Allah'ın görülmesi. |
| Fıkıh | Vekâlet akdi, temsil, velâyet | Bir kimsenin bizzat yapabileceği hukuki bir muameleyi kendi adına yapması için bir başkasına yetki vermesi ve sınırları. | Hukuki ehliyet, tasarruf yetkisi, temsilcinin azli ve vekilin sorumluluk hudutları. |
| Tefsir | İrade, azim ve tevekkül sıralaması | Âl-i İmrân 3:159 ayetindeki istişare, kesin karar (azm) ve ardından tevekkül silsilesinin ameli ve ahlaki izahı. | Tevekkülün eylemin başında veya ortasında tembellik değil, karar ve eylemden sonra kalbi bir sükûnet olduğu tespiti. |
| Hadis | Rızık, tedbir ve emniyet ahlakı | Deveyi bağlayıp sonra tevekkül etme hadisi ile kuşların sabah aç çıkıp akşam tok dönmesi rivayetlerindeki dinamizm. | Sebepleri terk etmenin cehalet, sebeplere güvenip dayanmanın şirk, sebepleri işleyip Allah'a güvenmenin sünnet oluşu. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve kulluk bilinci | Mutlak itimat ve teslimiyet | Kaygı ve ümitsizliği yok etme | Kulun, kendi gücünün bittiği yerde her şeye gücü yeten bir Zât'a sığınarak psikolojik ve ontolojik sükûna ermesi. | Kesin |
| İlmi | Nedensellik ve epistemoloji | Kanunların güvencesi | Determinizm putlaştırmasını kırma | Sebeplerin kendi başına yaratıcı olmadığını, sebep-sonuç ilişkisinin arkasındaki ilahi iradeye güvenmeyi öğretir. | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve temsil | Meşru temsil ve emanet | Keyfi tahakkümü engelleme | Yöneticinin toplum üzerinde bir zorba (cebbâr/vekil) değil, sadece ilahi emri tebliğ ve adaletle icra eden bir emanetçi olması. | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve risk yönetimi | Rızık emniyeti ve vekâleten tasarruf | İhtikâr ve hırsı dizginleme | Mülkün asıl sahibinin Allah olduğunu bilip insanın yalnızca emanetçi/vekil sıfatıyla iktisadi faaliyette bulunması. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Fonksiyonel delege etme ve açık sistem kararlılığı (Control Theory) | Bir ana işlemcinin (CPU) alt rutinlere görev dağıtması veya karmaşık bir sistemin dinamik yükünü ana taşıyıcı bir sönümleyiciye (damping factor) aktararak rezonanstan korunması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hukuki temsil (Agency Theory) ve ontolojik güven (Sociology of Trust) | Bireyin karmaşık ve riskli toplumsal dünyada kaygı krizine girmemek için meşru kurumlara ve nihai anlam zeminine güven yetkisi devretmesi. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Tevekkül kavramını hiçbir çalışma, planlama ve tedbir almadan oturup beklemek (tuvâkele / fatalizm) veya tam aksine tamamen seküler bir vekâlet sözleşmesine indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da tevekkül daima 'azim', 'istişare', 'cihad' ve 'amel' kavramlarıyla yan yana geçer; eylemin alternatifi değil, eylemin kalbi ve ahlaki omurgasıdır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Müslüman toplumların bilimsel, teknik ve ekonomik geri kalmışlıklarını 'kader ve tevekkül' ile meşrulaştırmaları; ferdi planda ise derin bir sorumluluk kaçışına düşmeleri. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Çünkü Kur'an, insanın yaratıcısıyla olan ontolojik bağını 'vekillik' ve 'tevekkül' üzerinden kurar; insan acizliğini kabul ettiği ölçüde güçlenir ve bu kök şirkin tüm aracılarını yıkarak insanı doğrudan Allah'a muhatap kılar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin kavimlerinin tehditlerine karşı duruşlarını anlatan kıssalarda, cihad ve toplumsal kriz ayetlerinde (Âl-i İmrân, Enfâl, Ahzâb) ve rızık-kader ilişkisini kuran surelerde (Talâk, Hûd). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | 'İnsan her şeyi kendi aklıyla ve gücüyle çözer' şeklindeki hümanist kibri ve 'Nasılsa kaderimizde ne varsa o olur' şeklindeki tembel teslimiyetçiliği aynı anda yıkarak dinamik bir kulluk bilinci inşa eder. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir binek hayvanının adımlarını gevşetip yükünü ve seyrini başkasına bırakması; işini bizzat yapamayıp bir başkasına terk eden zayıf kimsenin tutumu.
- Soyut anlamİnsanın sınırlı irade, güç ve bilgisinin farkına vararak meşru sebepleri yerine getirdikten sonra varoluşsal yükünü ve amelinin nihai sonucunu mutlak kudret sahibi olan Allah'a emanet etmesi.
- Sistematik karşılıkİbadette ihlas, siyasette tahakkümden arınmış temsil, ahlakta ise endişe ve vehimlerden kurtulup ontolojik emniyet bulma mekanizması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde bireyin meşru karar ve azmini (azim), dış dünyadaki sebep ve tedbirleri (esbâb), ise insan bilgisinin kuşatamadığı sonsuz ihtimaller uzayını temsil eder. Birey kendi enerjisini ve çabasını en üst düzeye çıkardığında (), sınırlı alan ile sonsuz ihtimaller arasındaki bu oran bir dönüşümle (, kalbi yönelim/tevekkül) mutlak ve sınırsız güven kaynağı olan Zât'a (, el-Vekîl) havale edilir; sistem böylece rezonans ve çöküşten kurtularak kararlı bir sükûna erer.