شأم
ش - أ - م
KÖK- 3 geçiş
- 2 ayet
- 1 sîga
- 11 sözlük
Şam, arabistan’ın kuzeyindeki beldenin adıdır. Yemen ise güneyindeki beldenin adıdır. Yemin sağ yan, şeim ise sol yan demektir. Şimal kelimesi şe’meleden türemiştir. Uzak şeim anlamındadır.devamı ›
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: شءم
Notlarım
Sözlükler(11)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Şam, arabistan’ın kuzeyindeki beldenin adıdır. Yemen ise güneyindeki beldenin adıdır. Yemin sağ yan, şeim ise sol yan demektir. Şimal kelimesi şe’meleden türemiştir. Uzak şeim anlamındadır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.568 harfباب الشين والميم و و ا ي ء معهما
و ش م، ش ي م، م ش ي، م ي ش، ش أ م، م أ ش مستعملات
وشم:
الوشم: أن تَشِمَ المرأةُ يدها بنؤورٍ أو نيل.. وشمت الجارية، واستوشمت. وفي الحديث: "لعن الله الواشمة والمُستوشمة والمتشمة".
وأوشمت الأرض: ظهر شيء من نباتها، متفرق، شبِّه بالوشم، وجمعه: وُشُوم.
شيم:
شيمةُ الإنسان: خلقه.
والأشيم من كلِّ شيء: الذي به شامة. والشّامةُ: علامة مخالفة لسائر اللّون والأنثى، شيماء.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR591 harfالمَشْأَمَةُ: المَيْسَرَةُ. وكذلك الشَأْمَةُ. يقال قعد فلانٌ شَأْمَةً. ويقال: يا فلان شائِمْ بأصحابك، أي خُذْ بهم شَأْمَةً، أي ذات الشِمال. ونظرت يَمْنةً وشَأْمَةً. والشُؤْمُ: نقيض اليُمْن؛ يقال: رجل مَشومٌ ومَشْئُومٌ. والأَشائِمُ: نقيض الأَيامِن. ويقال: ما أَشْأَمَ فلاناً. وقد شَأَمَ فلانٌ على قومه يَشْأَمُهُمْ، فهو شائمٌ، إذا جرّ عليهم الشُوْمَ. وقد شُئِمَ عليهم فهو مَشْئُومٌ، إذا صار شُؤْماً
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR7.752 harfش م ( و ا ي ء )
شأم ، شام ، شيام ، وشم ، ومش ، ماش ، مشى ، شما .
شما : أهمله الليث . وروى أبو العباس ، عن ابن الأعرابيّ : شما ، إذا علا أمرُه ، قال : والشَّمَا : الشمَع .
ومش : أهمله الليث . وروى أبو العباس عن ابن الأعرابيّ قال : الوَمْشَة : الخالُ الأبيض .
وشم : روي عن النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أنه لَعَن الواشِمة والمسْتَوشِمة ، وبعضهم يرويه : ( المُؤتشِمة ) .
قال أبو عُبيد : الوَشْمُ في
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR2.826 harf(باب الشين والهمزة وما يثلثهما)
(شأت) الشين والهمزة والتاء. إنَّ الشئِيت من الأفراس: العَثُور.
* كميتٌ لا أحَقُّ ولا شئِيتُ([1]) *
(شأز) الشين والهمزة والزاء أُصَيْلٌ يدل على قلق وتَعَادٍ([2]) في مكان. من ذلك المكان الشّأْز، وهو الخشِن المتعادِي. قال رؤبة:
* شأزٍ بمَنْ عَوَّه جدْبِ المنطَلَق([3]) *
ويقال أشْأَزهُ([4]) الشيءُ، إِذا أقْلَقَه.
(شأس) الشين والهمزة والسين، هو كالباب الذي قَبلَه،
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR514 harfش أ م
هو من أهل الشّأم ورجلٌ شآم وقد أشأم وتقول: جمع بين المتفرق وقرن المشئـم بالمعـرق.
وقعـد شأمة: يسرة.
والشأم عن مشأمة القبلة و " هم أصحاب المشأمة ".
وشائم بأصحابك: ياسر واعتمد على رجله الشؤمى: اليسرى ومضـى علـى شؤمـي يديـه.
وشئـم فلـان وهـو مشئوم وأصابهم بالشؤم والمشأمة وجرى لهم الطائر الأشأم والطير الأشائم.
قال: فإذا الأشائم كالأيا - من والأيامن كالأشائم وقال
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR5.199 harfالشُّؤْمُ: خلافُ اليُمْنِ. ورجل مَشْؤُوم على قومه، والجمع مَشائِيمُ نادر، وحكمه السلامة؛ أَنشد سيبويه اللأَحْوص اليَرْبوعي: مَشائِينِ ليسوا مُصْلحين عَشيرةً،
ولا ناعِبٍ إِلاَّ بشُؤْمٍ غُرابُها
رَدَّ ناعباً على موضع مصلحين، وموضعه خفض بالباء أَي ليسوا بمصلحين لأَن قولك ليسوا مصلحين وليسوا بمصلحين معناهما واحد، وقد تَشاءمُوا به. وفي الحديث: إِن كان الشُّؤْم ففي ثلاث؛ معناه إِن كان فيما تكره عاقبته
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR472 harf* ش أ م * * الشَأَمُ * بلاد يُذكر ويُؤنث ورجل * شَأْميُّ * و * شَآمٍ * على فعال و * شَآمِيُّ * أيضا حكاه سيبويه ولا تقل شَأْمٌ وما جاء في ضرورة الشعر فمحمول على أنه اقتصر من النسبة على ذكر البلد وامرأة * شَآميَّةٌ * و * شَآمِيةٌ * مخففة الياء و * المَشْأَمةُ * الميسرة و * الشُّؤْمُ * ضد اليمن يقال رجل * مَشْومٌ * و * مَشْئُومٌ * ويقال ما أشأم فلانا والعامة تقول ما أيشمه وقد * تَشَاءَمَ * به بالمد
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR7.531 harf| | ( *!الشَّأْم : بِلادٌ عن *!مَشْأَمة القِبْلة ، و ) | قد ( سُمِّيَتِ لذلِك ) أي : لأَنَّها عن | مَشْأَمة القِبْلة ، ( أو لأَنَّ قومًا من بَنِي | كَنْعان *!تَشاءَمُوا إِلَيْها أَي : تَياسَروا ، أو | سُمِّي بِسامِ بنِ نُوح فإِنَّه بالشِّين ) | المُعْجَمَة ( بالسُّرْيَانِيَّة ) ، ثم لَمَّا | أعرَبُوه أَعجَمُوا الشِّين ، وهذا | الوَجْه قد أَنْكَرَه كَثِيرٌ من مُحَقِّقِي | أَئِمَّة التَّوارِيخ ،
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.096 harfMadde başı: شءمشَأَمَ
شَأَمَ A ( n. ac. شَأْم 1 )
a. [ acc. or 'Ala ], Was unlucky; inauspicious for, brought evil upon.
شَؤُمَ
شَؤُمَ U ( n. ac. شَآمَة [ 22t ] )
a. [ 'Ala ], Brought ill-luck.
شَأَّمَ
شَأَّمَ II ,
a. Sent to Syria.
شَاْءَمَ
شَاْءَمَ III
a. [ Bi ], placed himself on the left of.
أَشْءَمَ
أَشْءَمَ IV ,
a. Journeyed to Syria.
تَشَاْءَمَ
تَشَاْءَمَ VI
a. [ Bi ], Deemed unlucky, augured
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok13.978 harfMadde başı: شءمشءم
شَأَمَ - يَشْأَمُ - مَشأَمَة
شَأَمَ - يَشْأَمُ + كائن أو شيء + كائناً: ضد " يَمَنَه - يَمِينُه يَمْناً ويُمْناً، فهو مَيْمون ": يجعله مشؤوماً: ينحسه ويقلل في حظه من الخير والبركة
مَشأَمَةْ: اسم فعل من على وزن " مَفْعَلة ": مصدر ميمي من " شَأَمَ - يَشْأَمُ ": اسم مكان منه: جهة النحس والشؤم وسوء الحظ وقلة الخير والبركة،: وهي الشمال الذي
Sîgalar(1)
Mücavir kökler3 mücavir (6 toplam)
Geçtiği ayetler(2)
وَأَصْحَابُ الْمَشْأَمَةِ مَا أَصْحَابُ الْمَشْأَمَةِ
UğursuzlukSolcular; o solcular ne bahtsızdırlar.
وَأَصْحَابُ الْمَشْأَمَةِ مَا أَصْحَابُ الْمَشْأَمَةِ
UğursuzlukSolcular; o solcular ne bahtsızdırlar.
وَالَّذِينَ كَفَرُوا بِآيَاتِنَا هُمْ أَصْحَابُ الْمَشْأَمَةِ
UğursuzlukAyetlerimize küfredenler ise, solcuların kendileridir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | شأم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Hemzeli |
| Bağlamsal Yakın Kökler | شمل, نحس, طير |
| Zıt Kök | يمن |
| Çekirdek Özet 1 | Doğuya yönelen birinin sol tarafında kalan yön, sol el veya sol taraf |
| Çekirdek Özet 2 | Hayrın, bereketin ve istikametin zıddı; bedbahtlık, uğursuzluk ve sol taraf ehli |
| Çekirdek Özet 3 | Yön tayininde sol kutup; ilahi hidayet ve bereket akışından mahrumiyet |
| Kritik Hata Riski | Kökü ontolojik ve kaçınılmaz bir uğursuzluk veya büyüsel bir kader kabul ederek iradi sapmayı ve yöneliş hatasını gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| شأ | Belirme, yönelme, başlangıç hali veya durum kazanma | م | Çekirdeğin işaret ettiği yönelme halini sol cihete, kuzey ufkuna ve bereketten yoksunluk konumuna bağlayarak sabit bir yön ve nitelik haline dönüştürmüştür; nitekim aynı çekirdeği paylaşan شأن kökünde durumun ve işin tezahürü varken, شأم kökünde bu durum sol tarafa ve uğursuz sayılan neticeye tahsis edilmiştir. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ش | Diş | Isırma, keskinlik, ikiye ayrılma ve ayrışma hareketi |
| أ | Öküz başı | Güç, öncülük, yönelim ve başlangıç ilkesi |
| م | Su | Akış, yayılma, kuşatıcılık ve toplanma |
| شأم | Diş, öküz başı ve su imgelerinin birleşimi | Gücün ve hareketin ana eksenden ayrılarak (diş/kesilme) sol tarafa doğru yönelmesi (öküz başı) ve bu yönde toplanıp bir hal olarak çökmesi (su) |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Güneşe veya doğuya yönelindiğinde sol tarafta kalan yön; bedenin sol yanı ve bu doğrultuda Arabistan yarımadasının solunda/kuzeyinde kalan coğrafi bölge (eş-Şâm). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem Arap şiirinde sol taraftan uçan veya uğursuzluk getirdiğine inanılan kuşlar için kullanılır: عدِي بن خَرَشة الخَطْمي veya bir ensârîye nispet edilen beyitte sol cihet ve Şam diyarı kastedilerek şöyle denmiştir: أُمِّي شآمِيَةً إِذْ لا عَرَاقَ لنا / قوماً نودُّهُمُ إِذْ قومُنا شُوسُ |
| Erken Arapça kullanım | Yön tayininde sol tarafı tutmak (شأمت القوم: topluluğun soluna geçtim) ve sol taraftan gelen işaretleri tefeülün zıddı olan tatayyur/uğursuzluk sayma tabiri olarak kullanılmıştır: جرت لهم طير الأشائم |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn ve Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Sami dillerinde شأم kökü, ilksel oryantasyonda (yüzün doğan güneşe çevrildiği kadim yön bulma sisteminde) sol tarafı ve dolayısıyla kuzeyi ifade eden kök ailesiyle doğrudan bağlantılıdır. İbranicede sol taraf ve kuzey yönü için kullanılan שְׂמֹאל (śəmōl) ile Süryanicedeki ܣܸܡܵܠܵܐ (semmālā) kelimeleri, Arapçadaki شمل ve شأم biçimleriyle fonetik ve semantik bir akrabalık gösterir. Arapçada hemzeli شأم kökü, somut yön anlamının (sol/kuzey) yanında, kadim Sami algısında sol tarafın zayıflık, tehlike ve bereketsizlikle ilişkilendirilmesi sonucu soyut anlamda uğursuzluk ve talihsizlik (şü'm) manasını kazanmıştır. Güney Samicede ve kadim Arap lehçelerinde coğrafi olarak Mekke merkezli bakışta sol kolda kalan kuzey topraklarına eş-Şâm denmesi de bu kökene dayanır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane's Lexicon, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | شأم - شؤم | Sol taraf (el-meş'eme) anlamından soyutlanarak kutsuzluk, bereketsizlik ve hayrın karşıtı olan şü'm kavramına evrilmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice שְׂמֹאל (śəmōl), Süryanice ܣܸܡܵܠܵܐ (semmālā) | Kadim Sami yön tasavvurunda sol ve kuzey kavramının fonetik ve semantik ortaklığı mevcuttur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik yön tasavvuru | Yüzün doğuya dönülmesiyle bedenin solunun kuzey, sağının güney olarak kodlanması ortak kadim modeldir. | Muhtemel |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| شأم | Anlamlı | Sol taraf, uğursuzluk | Sol taraf, kuzey ciheti ve bereket yoksunluğu | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| شمأ | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| أشم | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Mühmel kombinasyon |
| أمش | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Mühmel kombinasyon |
| مشأ | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Mühmel kombinasyon |
| مأش | Anlamlı | Sıyırmak, temizlemek | Yağmurun toprağın yüzünü sıyırıp götürmesi | Kitābü'l-ʿAyn'da müsta'mel; Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| شأم | Merkez | Sol taraf ve bereketsizlik | Sol ciheti ve ilahi feyizden mahrum kalma durumunu ifade eder | Maddi ve manevi sol taraf ehli |
| شمل | Komşu | Sol taraf ve kuşatma | شمل yön ve kapsama bildirirken, شأم doğrudan bereketsizlik ve bedbahtlık manasına bürünür | Yön ve kuşatma boyutu baskındır |
| نحس | Komşu | Uğursuzluk ve sıkıntı | نحس zaman ve şartların sertliğini ve darlığını, شأم ise konumun bereketsizliğini bildirir | Şiddetli sıkıntı ve tozutma |
| طير | Komşu | Uğursuz sayma (tatayyur) | طير psikolojik bir zan ve alamet arama fiili iken, شأم ortaya çıkan olumsuz neticedir | Kuşun uçuşundan kötü anlam çıkarma |
| يمن | Zıt | Sağ taraf ve bereket | يمن sağ ciheti, feyzi, emniyeti ve ilahi lütfa mazhar olmayı ifade eder | شأم kökünün her boyutta tam zıddıdır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | شأم | Sol cihet, bedbahtlık | Yön olarak sol ve ahlaki/ontolojik mahrumiyet | Kesin |
| Latince | Sinister | Sol taraf, uğursuz | Hem fiziksel sol yönü hem de meşum ve talihsiz olmayı karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Sinister, ill-omened, inauspicious | Uğursuz, hayırsız, sol | Ahlaki kötülükten ziyade hayırsız akıbet ve bereketsizlik yönünü vurgular | Güçlü |
| Almanca | Unheilvoll, linkisch | Uğursuz, felaketli, sol yönlü | Yıkıcı sonuç ve olumsuz kutup anlamını karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Sinistre, néfaste | Meşum, uğursuz | Sol anlam kökünden gelip felaket çağrışımını barındırır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| el-Meş'eme (المشأمة) | Sol taraf, inkarcıların konumu | Ahirette amel defterini solundan alanlar ve cehennem ehli bağlamında (Vâkıa 56:9, Vâkıa 56:41) |
| Ashâbü'l-Meş'eme (أصحاب المشأمة) | Bedbahtlar, hayırdan mahrum olanlar | Ayetleri inkar eden ve nefislerine haksızlık eden helak ehli bağlamında (Beled 90:19) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Eşkiya ve said kavramları | İnsanın ezelden meşum olup olmadığı; kaderde bedbahtlığın ilahi ilim ve iradeyle ilişkisi | İlahi lütuftan mahrumiyet ve helak hali |
| Fıkıh | Tatayyur ve uğursuzluk inancı | Cahiliye adeti olan eşyada ve zamanda uğursuzluk görme (teşa'üm) inancının yasaklanması | Batıl inançların hukuki ve itikadi reddi |
| Tefsir | Ashâbü'l-meş'eme tamlaması | Amel defterlerinin soldan verilmesi veya sol tarafa sevk edilme keyfiyeti | Mahşer günü hesap ve ayrışma sahneleri |
| Hadis | Şü'm rivayetleri | Bazı varlıklarda (ev, at, kadın) uğursuzluk olabileceğine dair rivayetlerin tevili | Uğursuzluğun varlığın zatında değil uyumsuzlukta aranması |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahiret ve hesap | Sol kutup (küfür ve hüsran) | İnkarcıların nihai akıbetini tayin | Hakikate sırt çevirenlerin mahrumiyetini gösterir | Kesin |
| İlmi | Yön ve koordinat sistemi | Sol referans aksı | Coğrafi ve uzamsal belirleme | Doğu eksenli yön tayininde sol kutbu temsil eder | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk ve meşruiyet dışılık | Haktan sapan muhalefet | Düzenin ifsadı ve sapma | Adalet ve meşruiyet ekseninden kopuşu simgeler | Muhtemel |
| İktisadi | Verimsizlik ve iflas | Zarar ve bereketsizlik | Sermaye ve emeğin telef oluşu | Bereketin ve üretimin tam zıddı olan hüsran halidir | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Negatif yönelim ve skaler azalma | Kartezyen veya vektörel düzlemde referans noktasının soluna düşen ve değeri eksilten yönelim | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Marjinalleşme ve anomi | Toplumsal meşruiyet ve normatif merkezden kopup işlevsiz ve dışlanmış alana kayma | Muhtemel |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca büyüsel, kaçınılmaz ve irade dışı bir uğursuzluk (kara talih) olarak anlamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İnsanın kendi inkârı ve amelleri sebebiyle ilahi rahmetin ve meymenetin zıddı olan meş'eme tarafına savrulması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kötülüğü ve hüsranı eşyanın veya kaderin kör bir cilvesi sayarak insanın ahlaki sorumluluğunu göz ardı etmek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin insanlığı iki ana kutba (meymene ve meş'eme) ayırdığı sahnelerde, bâtılın ve hüsranın ontolojik değil ahlaki ve istikametsel bir kopuş olduğunu anlamayı sağlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Vâkıa suresindeki mahşer tasnifinde ve Beled suresindeki sarp yokuşu aşamayanların akıbetini bildiren ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Cahiliye dönemindeki tabiatta veya nesnelerde bağımsız bir uğursuzluk gücü bulunduğu zannını yıkarak, uğursuzluğu ilahi hakikatten yüz çevirmenin tabii sonucu kılar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamYüz doğuya çevrildiğinde sol kolda kalan yön, sol el ve kuzey coğrafyası.
- Soyut anlamİlahi bereketten, selametten ve hidayetten mahrum kalarak hüsran ve bedbahtlık kutbuna dahil olma hali.
- Sistematik karşılıkİki kutuplu ahiret ve ahlak tasnifinde negatif, verimsiz ve helake giden sol kutup.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde fıtrî istikameti, ise haktan ve rahmetten sapmayı temsil eder. Bu iki vektörün farkı olan net yönelim , sol kutba doğru negatif bir yöneliş üretir. Zaman sonsuza (ahirete) uzandığında bereketi ve ilahi lütfu gösteren potansiyel fonksiyonu eksi sonsuza ıraksayarak tam bir mahrumiyet ve hüsran halini (el-meş'eme) neticelendirir.