يمن
ي - م - ن
KÖK- 71 geçiş
- 63 ayet
- 23 sîga
- 13 sözlük
Sağ yandır. Doğuya dönüldüğünde sağ taraf kalan yerdir. Sol tarafta kalan yere de şimal denir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Sağ yandır. Doğuya dönüldüğünde sağ taraf kalan yerdir. Sol tarafta kalan yere de şimal denir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR4.972 harfباب النون والميم و و ا ي ء معهما
ن م ا، ن و م، ن ي م، ي م ن، ي ن م، م ي ن، أ ن م، ن أ م، أ م ن، م أ ن، م ن ا، م ن أ مستعملات
نما:
نما الشَّيْء يَنْمُو نُموّا، ونَمَى يَنْمي نَماءً أيضا.
وأنماه الله: رَفَعَهُ، وزاد فيه إنماء، ونماه أيضاً، قال النّابغة:
إلى صَعبِ المَقادةِ مُنْذريٍّ نَماه في فُرُوعِ المَجْدِ نامي
ونما الخِضابُ يَنْمو نُمُوّاً إذا زاد حمرةً وسواداً.
ونميتُ فلاناً في الحَسَب،
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.691 harfاليَمَنُ: بلاد للعرب، والنسبة إليها يَمَنِيٌّ ويَمانٍ مخفَّفةً. قال سيبويه: وبعضهم يقول يَمانِيّ بالتشديد. قال أميَّة بن خلف:
يَمانِيًّا يظَلُّ يشـدُّ كِـيراًوينفُخ دائماً لَهَبَ الشُواظِ
وقومٌ يَمانِيَةٌ ويَمانونَ. وامرأةٌ يَمانِيَةٌ أيضاً. وأَيْمَنَ الرجل، ويَمَّنَ، ويامَنَ، إذا أتى اليَمَنَ. وكذلك إذا أخذ في سيره يميناً. يقال: يامِنْ يا فلان بأصحابك، أي خذْ بهم يَمنَةً. وتَيَمَّنَ:
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR35.475 harfن م ( و ا ي ء )
نمى ، نوم ، نيم ، منى ، مأن ، يمن ، ينم ، ونم ، أمن ، نأم ، منأ ، أنم ، منا ، مين ، إنما .
أنم : الليث : الأَنام : ما على ظَهر الأرض من جَميع الخَلْق .
قال : ويجوز في الشّعْر : الأَنِيم .
وقال المُفّسرون في قول الله تعالى : ( للهالْمِيزَانَ وَالاَرْضَ وَضَعَهَا لِلاَنَامِ ) ( الرحمن : 10 ) هم : الجِنّ والإنس .
والدّليل على ما قالوا أن الله تَعالى قال بعقب ذِكره ( الأنام ) إلى قوله
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR9.246 harf(باب الياء وما بعدها مما جاء على ثلاثة أحرف وكتبت ذلك كلّه باباً واحداً لقلّته([1]))
(يأس) الياء والهمزة والسين. كلمتان: إحداهما اليأس: قَطْعُ الرَّجاء. ويقال إنَّه ليست ياء في صَدرِ كلمةٍ بعدها همزة إلاّ هذه. يقال منه: يَئِس يَيْأَس ويَيْئِس، على يَفْعَل ويَفْعِل.
والكلمة الأخرى: ألم تَيْأَس، أي ألم تَعْلَم. وقالوا في قوله تعالى: ﴿أفَلَمْ يَيْأَسِ الَّذِينَ آمَنُوا﴾ [الرعد 31]، أي أفلم يَعلَمْ.
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR2.128 harf- اليمين: أصله الجارحة، واستعماله في وصف الله تعالى في قوله: ﴿والسموات مطويات بيمينه﴾ [الزمر/67] على حد استعمال اليد فيه، وتخصيص اليمين في هذا المكان، والأرض بالقبضة حيث قال جل ذكره: ﴿والأرض جميعا قبضته يوم القيامة﴾ [الزمر/67] (الآية: ﴿والأرض جميعا قبضته يوم القيامة، والسموات مطويات بيمينه﴾ ) يختص بما بعد هذا الكتاب. وقوله: ﴿إنكم كنتم تأتوننا عن اليمين﴾ [الصافات/28] أي: عن الناحية التي كان منها
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR837 harfي م ن
يمن على قومه يمناً وهو ميمون عليهم وهو الأيمن وهي اليمنى.
وأخذ بيمينه ويمناه قالوا لليمين: اليمنى كما قالوا للشمال: الشّومى.
وقيل للحلف: اليمين: لأنهم كانوا يتماسحون بأيمانهم فيتحالفون.
وتيمّن به.
ويمّن عليه وبرّك.
ويمين الله وأيمن الله وأيم الله وليمن الله لأفعلنّ.
قال: واستيمنته: استحلفته.
ويامنوا وتيامنوا: أخذوا في جانب اليمين.
وولاذه ميامنه.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR yok19.441 harfاليُمْنُ: البَركةُ؛ وقد تكرر ذكره في الحديث. واليُمْنُ: خلاف الشُّؤم، ضدّه. يقال: يُمِنَ، فهو مَيْمُونٌ، ويَمَنَهُم فهو يامِنٌ. ابن سيده: يَمُنَ الرجلُ يُمْناً ويَمِنَ وتَيَمَّنَ به واسْتَيْمَن، وإنَّه لمَيْمونٌ
عليهم. ويقال: فلان يُتَيَمَّنُ برأْيه أَي يُتَبَرَّك به، وجمع المَيْمونِ مَيامِينُ. وقد يَمَنَه اللهُ يُمْناً، فهو مَيْمُونٌ، والله الْيَامِنُ. الجوهري: يُمِن فلانٌ على قومه، فهو
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.520 harf* ي م ن * * اليَمَنُ * بلاد للعرب والنسبة إليهم * يَمَنِيٌّ * و * يَمَانٍ * مخففة والألف عوض من ياء النسب فلا يجتمعان قال سيبويه وبعضهم يقول * يَمَانِيٌّ * بالتشديد وقوم * يَمَانِيَةٌ * و * يَمَانُون * مثل ثمانية وثمانون وامرأة * يَمَانيَةٌ * أيضا و * أَيْمَنَ * الرجل و * يَمَّنَ تَيْمِيناً * و * يَامَنَ * إذا أتى اليمن وكذا إذا أخذ في سيره يمينا يُقال يَامِنْ يا فلان بأصحابك أي خُذ بهم يَمنة ولا
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR14.540 harf: ( *!اليُمْنُ ، بالضَّمِّ : البَرَكَةُ ) ؛ ) وقد تَكَرَّرَ ذِكْرُه في الحدِيثِ ، وهو ضِدُّ الشُّؤْمِ ؛ ( *!كالمَيْمَنَةِ ) ؛ ) وبه فسِّرَ قَوْلُه تعالى : ﴿أُولَئِكَ أَصْحابُ *!المَيْمِنَةِ﴾ ، أَي كانوا *!مَيامِينَ على أَنْفُسِهم غَير مَشَائِيم ، وجَمْعُ *!المَيْمَنَةِ *!مَيَامِنُ ، وقد ( *!يَمِنَ ) الرَّجُلُ ، ( كعَلِمَ وعُنِيَ وجَعَلَ وكَرُمَ ) ، *!يُمْناً ، ( فهو *!مَيْمونٌ *!وأَيْمَنُ
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR2.853 harf1 يُمِنَ ذ , (T, M, K,) and يَمِنَ, (M, K,) He was prosperous; fortunate; lucky. (T, M, K.) 3 يَامَنَ ذ : see 3 in art. شأم in two places. 4 أَيْمَنَهُ ذ He made it to incline towards the right: see an ex. voce سِنٌّ (near the end of the paragraph). ― -b2- أَيْمَنَ: see أَشْأَمَ in two places. ― -b3- أَيْمَنْتُ إِبِلِى: see أَيْسَرْتُ. 5 تَيَمَّنَ ذ He was placed on his right side in the grave.
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR3.234 harfيَمَنَ
يَمَنَ I [&
a. يَامِن ] ( n. ac. يَمْن 1 ), Went to the right.
b. Approached from the right.
c. [ Bi ], Led to the right.
d. Placed on the right side ( one dead ).
e. A [& يَامَن ], ( n. ac. يُمْن 3 , مَيْمَنَة 17t ) [& pass. ], Was fortunate, lucky.
f. U , see ( يَمُنَ ) ( b ).
يَمِنَ
يَمِنَ A ,
a. see supra (b) , ( e ).
يَمُنَ
يَمُنَ U ,
a. see I (e) .
b. [ 'Ala ],
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR52.234 harfيمن
يَمِنُ - يَيْمَنُ (يَمَنَ - يَيْمَنُ) - يَمِيْن - عن اليمين - أصحاب اليمين - أيْمان - أيْمَن - الجانب الأيمن - يَمَنَ - يَمِيْنُ - مَيْمَنَة - يَمِيْن - أَيْمَان
يَمِنُ - يَيْمَنُ (يَمَنَ - يَيْمَنُ) + الكائنُ + نسبة لكائن: يأخذ جهة اليمين نسبة له: يقع على يمينه: فيه بيان موقع من غير حركة
يَمُنُ - يَيْمُنُ + كائن + كائناً: يأتيه من
Sîgalar(23)
- الْيَمِينِSağ(الْفَعِيلِ)×12
- أَيْمَانُكُمْSağ elleriniz+1 anlam(أَفْعَالُكُمْ)×8
- أَيْمَانِهِمْOnların yeminleri+1 anlam(أَفْعَالِهُمْ)×7
- أَيْمَانَهُمْOnların yeminleri(أَفْعَالَهُمْ)×4
- أَيْمَانُهُمْOnların sağ elleri(أَفْعَالُهُمْ)×4
- أَيْمَانِكُمْYeminleriniz(أَفْعَالِكُمْ)×4
- بِيَمِينِهِOnun sağ eliyle+2 anlam(بِفَعِيلِهِ)×4
- أَيْمَانَكُمْYeminleriniz(أَفْعَالَكُمْ)×3
- الْمَيْمَنَةِUğurluluk+1 anlam(الْمَفْعَلَةِ)×3
- أَيْمَانٌYeminler(أَفْعَالٌ)×2
Mücavir kökler120 mücavir (343 toplam)
- شمل
7 ortak ayet · Sol
- ملك
14 ortak ayet · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder
- صحب
8 ortak ayet · Sahafe sahifa üzerine yazı yazılmış veya şekil çizilmiş…
- نكث
3 ortak ayet · Bozulmuş iptir
- قسم
5 ortak ayet · Kasem sad ile gövdesi kopmuş ağacın yerinde duran köküdür
- جهد
5 ortak ayet · Cehd düz, sert yer demektir
- نكح
4 ortak ayet · Nikah
- عور
2 ortak ayet · Ölçmek için kullanılan boş kaptır
- حصن
3 ortak ayet · Hasen (ha, sad) : Kale duvarı demektir
- نسو
5 ortak ayet · Kadınlar
- أله
33 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- فرض
3 ortak ayet · Farz (dat) Ayırmada ayrılacak yerin belirtildiği yer…
Geçtiği ayetler(63)
أَوَلَمْ يَرَوْا إِلَى مَا خَلَقَ اللَّهُ مِنْ شَيْءٍ يَتَفَيَّأُ ظِلَالُهُ عَنِ الْيَمِينِ وَالشَّمَائِلِ سُجَّدًا لِلَّهِ وَهُمْ دَاخِرُونَ
SağAllah’ın yarattığı şeylerin gölgelerinin sağa sola vurarak boyun eğip Allah’a secde ettiklerini görmüyorlar mı?
وَتَرَى الشَّمْسَ إِذَا طَلَعَتْ تَزَاوَرُ عَنْ كَهْفِهِمْ ذَاتَ الْيَمِينِ وَإِذَا غَرَبَتْ تَقْرِضُهُمْ ذَاتَ الشِّمَالِ وَهُمْ فِي فَجْوَةٍ …
SağGüneşin doğduğu zaman; mağaralarının sağ tarafına yöneldiğini, battığı zaman da; sol tarafa gittiğini görürsün. Kendileri de mağaranın iç tarafında idiler. Bu, Allah’ın ayetlerindendir. Allah, kimi hidayete erdirirse; o, doğru yola ermiştir, kimi de şaşıracak olursa; artık onun için yol gösterici bir dost bulamazsın.
وَتَحْسَبُهُمْ أَيْقَاظًا وَهُمْ رُقُودٌ وَنُقَلِّبُهُمْ ذَاتَ الْيَمِينِ وَذَاتَ الشِّمَالِ وَكَلْبُهُمْ بَاسِطٌ ذِرَاعَيْهِ بِالْوَصِيدِ لَوِ اطَّلَعْتَ …
SağOnlar uykuda iken; sen, onları uyanık sanırdın. Biz, onları sağa ve sola döndürüyorduk. Köpekleri de dirseklerini eşiğe uzatmıştı. Onları görsen; için korkuyla dolar, geri dönüp kaçardın.
قَالُوا إِنَّكُمْ كُنْتُمْ تَأْتُونَنَا عَنِ الْيَمِينِ
SağVe derler ki: Doğrusu siz, bize sağdan gelirdiniz.
إِذْ يَتَلَقَّى الْمُتَلَقِّيَانِ عَنِ الْيَمِينِ وَعَنِ الشِّمَالِ قَعِيدٌ
SağSağında ve solunda onunla beraber oturup amellerini tesbit eden iki de tesbit edici vardır.
وَأَصْحَابُ الْيَمِينِ مَا أَصْحَابُ الْيَمِينِ
SağSağcılar; ne bahtiyardır o sağcılar.
وَأَصْحَابُ الْيَمِينِ مَا أَصْحَابُ الْيَمِينِ
SağSağcılar; ne bahtiyardır o sağcılar.
لِأَصْحَابِ الْيَمِينِ
SağSağcılar için.
وَأَمَّا إِنْ كَانَ مِنْ أَصْحَابِ الْيَمِينِ
SağŞayet sağcılardan ise;
فَسَلَامٌ لَكَ مِنْ أَصْحَابِ الْيَمِينِ
SağSelem sana sağcılardan.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | يمن |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | İlk harfi illetli (misâl-i yâî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | حلف, قسم, برك |
| Zıt Kök | شأم |
| Çekirdek Özet 1 | Bedenin en işlevsel, kuvvetli ve becerikli organı olan sağ el ve sağ yön |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi lütuf, bereket, ahde sadakat, kudret ve hesap gününde kurtuluşa erenlerin konumu |
| Çekirdek Özet 3 | Hukuki ve ahlaki bağlayıcılığı tescil eden ahit mekanizması ile meşru iktidar ve sorumluluk dengesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir el hareketi veya salt sözlü bir yemin kalıbına indirgeyerek arkasındaki hukuki kuvvet, meşruiyet ve metafizik hayır boyutunu gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| يم | Bir hedefe yönelme, kastetme, toplanma ve yoğunlaşma; nitekim يمم kökünde de bilinçli yöneliş ve kast anlamı esastır | ن | Harekete süreklilik, yerleşiklik ve güç kazandırarak soyut yönelişi bedensel kuvvete, hayır ve bereket odağına ve hukuki taahhüde dönüştürmüştür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ي | el ve kol; iş, yapma, uzanma | Eyleme geçme, yapabilme kudreti, iş görme ve bir nesneye ya da hedefe uzanma |
| م | su; akış, çokluk, derinlik | Canlılık, bereket, kuşatıcılık ve sürekli bir akışın varlığı |
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Hareketin sürekliliği, tohumun neşvüneması, kararlılık ve canlı bir bağın kurulması |
| يمن | Elin uzanarak süreklilik, güç ve bereket akışını tahsis etmesi | Bedenin en yetkin uzvuyla bir yöne yönelip ahit, kudret ve bereket bağını kesintisiz kılma hareketi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İnsanın ve canlının bedensel olarak daha güçlü, tutucu ve becerikli olan sağ tarafı ve sağ eli; doğuya dönüldüğünde güneyde kalan yön |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şammâh b. Dırâr beytinde kök, sağ el ve şerefli uzuv anlamında şahit gösterilmiştir: إذا ما رايةٌ رُفِعَتْ لمَجْدٍ / تلقَّاها عَرَابةُ باليَمِين |
| Erken Arapça kullanım | Nâbiğa ez-Zübyânî beytinde kök, bereket ve uğur anlamında şahit getirilmiştir: ولكنْ ما أتاك عن ابن هندٍ / من الحَزْم المُيَمَّن والتَّمامِ |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Proto-Sami dillerinde ortak bir miras olan *ymn kökü, fiziksel olarak bedenin sağ tarafını ve coğrafi yönelimde güneyi temsil eder. Nitekim kadim Sami coğrafyasında yönler güneşe (doğuya) dönülerek belirlendiğinden, sağ taraf daima güney cihetini karşılamıştır. İbranicede yāmīn (sağ el, güney, refah), Süryanicede yamīnā (sağ taraf, yemin, sadakat) ve Akadcada imittu / emtu (*imnum kökünden; sağ el, hayırlı taraf) formları düzenli fonetik ve semantik denklik sergiler. Bu kök, Sami zihninde sağ elin bedensel üstünlüğünü ve iş yapma yetisini doğrudan güç, bereket, meşruiyet ve tarafların birbirine el vermesiyle gerçekleşen ahitleşme kavramlarına genişletmiştir. Arapçada ise hem fiziksel yön ve organ adı hem de soyut anlamda bereket, yemin ve mülkiyet bağı olarak zengin bir semantik çekirdek korumuştur.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | يمن kökünden türeyen yemin, meymene ve teyemmün kavramları | Sağ elin gücünden hareketle ahit için el tutuşma, hayırlı yöne yönelme ve bereket umma anlamları türemiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice yāmīn, Süryanice yamīnā, Akadca imittu | Bütün temel Sami dillerinde sağ el, güney yönü ve kudret/doğruluk anlamları eksiksiz bir paralellik gösterir | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Güney Arapça ve Eski Etiyopya (Ge'ez) dillerinde yaman | Güney Sami sahasında da coğrafi yön ve sağ uzuv anlamı aynen korunmuştur; Afroasyatik diğer kollarda izler zayıftır | Güçlü |
Kaynak David Cohen, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| يمن | Anlamlı | Sağ taraf, kuvvet, bereket, ahit | Hedef köktür; bedenin sağ tarafını ve ahit kudretini imler | Kur'an'da geçer |
| ينم | Anlamlı | Bir tür çöl otu | Çöl florasında koyunların otladığı özel bir bitki türü | Kur'an'da geçmez |
| مين | Anlamlı | Yalan söylemek, aldatmak | Gerçeğin üzerini örten asılsız söz ve hilaf-ı hakikat beyan | Kur'an'da geçmez |
| مني | Anlamlı | Takdir etmek, ölçüp biçmek, dökmek | Kader, temenni, menî ve ölüm gibi takdir edilen paylar | Kur'an'da geçer |
| نيم | Anlamlı | Uyku, sükunet, gevşeme | Canlının dinlenme ve uyuşma hali, yumuşak doku | Kur'an'da geçmez |
| نمي | Anlamlı | Artmak, yükselmek, üremek | Canlı veya cansız bir varlığın boy atması, çoğalması | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| يمن | Merkez | Kuvvet, bereket, ahit ve sağ taraf | Güç ve bereketi bünyesinde toplayan, el sıkışarak yapılan ahit bağı | Bedenin sağ elinden hareketle kurulan tüm meşru güç ve hayır alanı |
| حلف | Komşu | Sözleşme, yemin ve dostluk | İki tarafın karşılıklı antlaşma ve bağlılık yeminiyle bir araya gelmesi | يمن kökünün organ ve kudret vurgusuna karşılık, sırf ittifak ve sözleşme bağını öne çıkarır |
| قسم | Komşu | Yemin etmek ve paylaştırmak | Bir şeyi parçalara ayırarak veya kesin sınır çizerek sözü tahkim etme | يمن el tutuşma ve kudrete dayanırken, قسم pay ve kesin hüküm sınırına dayanır |
| برك | Komşu | Bereket, artış ve kalıcılık | İlahi hayrın bir şeyde yerleşmesi, devam etmesi ve çoğalması | يمن bereketi sağ yön ve kudret sembolizmiyle verirken, برك yerleşme ve durağan artışı anlatır |
| شأم | Zıt | Uğursuzluk, sol taraf ve meş'eme | Hayrın zıddı olan darlık, bereketsizlik ve felaket yönü | Kur'an'da meymene ve ashabü'l-yemin zıddı olarak meş'eme ve ashabü'ş-şimal halinde kullanılır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | يمن | Sağ el, bereket, yemin, kudret | Somut organ, yön, soyut kuvvet ve hukuki bağlayıcılığı cem eden geniş kök | Kesin |
| Latince | dexter, iurare | Sağ el / becerikli, yemin etmek | Dexter fiziksel sağ ve beceriyi, iurare ise hukuki yemini karşılar; iki ayrı köktür | Güçlü |
| İngilizce | right, oath, auspicious | Sağ yön/hak, yemin, uğurlu | Right kökü hem sağ yönü hem ahlaki doğruluğu karşılar; ancak tek kelime bereketi kapsamaz | Güçlü |
| Almanca | rechts, Eid, Segen | Sağ taraf, ant, bereket | Sağ yön ile yemin ve bereket alanı farklı kelimelerle ifade edilir | Güçlü |
| Fransızca | droite, serment | Sağ taraf/hukuk, yemin | Droite hem sağ yönü hem meşru hukuku içerir, yemin anlamı serment ile karşılanır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Kluge Etymologisches Wörterbuch, Collins Robert French Dictionary.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أَيْمَانُكُمْ / أَيْمَانِهِمْ | Hukuki yemin ve taahhüt | Yapılan antlaşmalar, yeminler ve bunların bozulması veya kefareti bağlamında; Bakara 2:225, Mâide 5:89, Nahl 16:91 |
| أَيْمَانُكُمْ / أَيْمَانُهُنَّ | Meşru mülkiyet ve sorumluluk bağı | Hukuken meşru şekilde tasarruf ve himaye altında bulunanlar bağlamında; Nisâ 4:33, Nûr 24:31, Ahzâb 33:50 |
| الْيَمِينِ / بِيَمِينِهِ | Kudret, kuvvet ve mutlak hakimiyet | Bizzat organ veya kudretin tecellisi; Zümer 39:67, Hâkka 69:45, Tâhâ 20:69 |
| أصحاب اليمين / الْيَمِينِ | Cennet ehli ve kurtuluşa erenler | Ahirette amel defteri sağından verilenler veya bahtiyar olanlar; Vâkıa 56:27, Vâkıa 56:90, Müddessir 74:39 |
| الْمَيْمَنَةِ | Bereket ve hayır topluluğu | İyilik, infak ve imanın neticesinde ulaşılan uğurlu makam; Vâkıa 56:8, Beled 90:18 |
| الْأَيْمَنِ | Mekansal olarak sağ cihet | Vahyin gerçekleştiği kutlu vadinin sağ yamacı; Meryem 19:52, Tâhâ 20:80, Kasas 28:30 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Sıfât-ı ilâhiyye (yedullah ve yeminullah) | Ayetlerde Allah'a nispet edilen yemin lafzının cismaniyet mi yoksa mutlak kudret ve tasarruf mu olduğu | Maddi organdan arındırılarak ilahi kudret, celal ve izzete hamledilmesi |
| Fıkıh | Eymân ve nüfûz hukuku | Yeminin bağlayıcılığı, kasem lafızları, lağv-gamûs-mün'akide ayrımı ve yemin kefareti | Hukuki bir taahhüdü ilahi isimle tahkim etme ve mülkiyet ahdi |
| Tefsir | Ashâb-ı Yemîn ve meymene tasviri | Amel defterlerinin sağdan verilmesinin keyfiyeti ve sağ tarafın ontolojik üstünlüğü | Ahiretteki nihai kurtuluş, saadet, ilahi rıza ve bereket makamı |
| Hadis | Teyemmün ve yeme-içme adabı | Hz. Peygamber'in her hayırlı ve temiz işte sağdan başlamayı tercih etmesi (teyemmün) | Nezafet, meymenet, ibadet ve ahlakta sağ tarafın sembolik takdisi |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve kulluk bağı | Ahde vefa ve ilahi lütuf | İmanı ve taahhütleri koruma | Dini hayat Allah'a verilen ezeli ve ebedi yeminin sağ eliyle tutulmasıdır | Kesin |
| İlmi | Epistemolojik doğruluk | Sağlam delil ve kuvvet | Hükmü tahkim etme | Zayıf ve şüpheli zandan arınmış, kudretli ve kesinleşmiş bilgi formu | Güçlü |
| Siyasi | Meşru egemenlik ve biat | El tutuşarak yapılan bağ | Otoriteyi tescil etme | Yöneticinin adaletle hükmetmesi ve tebaanın meşru biat bağıyla bağlanması | Kesin |
| İktisadi | Mülkiyet ve akit güvenliği | Meşru mülk ve sözleşme | Hukuki güveni sağlama | Ticari muamelelerin ve mülkiyet haklarının ahit ile korunması | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Pozitif yönelim ve kiralite (chirality) | Kartezyen koordinat sisteminde pozitif doğrultu, fizikte sağ el kuralı ve moleküler kimyada sağa yönelimli asimetri kuvveti ve düzeni kurar | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hukuki taahhüt ve toplumsal sözleşme | Bireylerin karşılıklı hak ve ödevleri el sıkışarak veya yeminle sabitlemesi, toplumsal düzenin temel meşruiyet harcıdır | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün anlamını yalnızca mahkemede veya günlük dilde söylenen alelade bir kasem sözüne ya da basit bir bedensel uzva hapsetmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bedensel kuvvetten meşru mülkiyete, ilahi vadideki kutlu mekandan ahiretteki mutlak kurtuluşa ve hukuki ahitleşmeye uzanan çok katmanlı yapı |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | 'Mâ meleket eymânukum' ifadesini salt tarihsel bir kölelik kalıbı sanıp altındaki karşılıklı hukuki sorumluluk ve meşru ahit zeminini görememek veya ilahi kudret ifadelerini lafzi antropomorfizme kurban etmek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem ahlaki ve hukuki yükümlülük teorisini (ahitleşme, yeminler) hem de uhrevi tasnif mekanizmasını (ashâb-ı yemîn / meymene) üzerine bina ettiği kurucu bir kavramdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yemin kefaretlerini ve ahitleri düzenleyen fıkhi ayetlerde, mülkiyet ve aile hukukuna dair ayetlerde ve kıyamet sahneleri ile amel defterlerinin dağıtımını anlatan ahiret tasvirlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yeminin kuru bir sözden ibaret olmadığını, bizzat kişinin meşru kudretini ve şerefini ortaya koyduğu bağlayıcı bir akit olduğunu göstererek dildeki laubaliliği ve lafızcılığı düzeltir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBedenin en kuvvetli, tutucu, fonksiyonel ve hünerli uzvu olan sağ el; yön olarak güney ve sağ cihet.
- Soyut anlamİlahi bereket, hayır, ahlaki üstünlük, hukuki bağlayıcılığı tescil eden yemin ve ahit kudreti.
- Sistematik karşılıkHukuki ve toplumsal düzlemde meşruiyet ve taahhüt güvencesi; teolojik düzlemde ise hesabı başarıyla tamamlayıp saadet yurduna erme hali.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde kökün temsil ettiği yemin ve meymenet durumunu; bedensel ve fiili kudreti; hukuki ve ahlaki ahitleşmeyi; ilahi bereket ve hayrı; ise meşruiyet ve mülkiyet güvencesini temsil eder. Kudret ile ahdin bileşimi, varlığı bereket ve meşruiyetin kesiştiği pozitif yöne taşır.