يمن

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ي-م-ن23 sîga, 120 mücavir kök, 63 ayet, 34 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.عورألهقسمأَيْمَانُكُمْيمنشملالْأَيْمَانَملكالْمَيْمَنَةِأَيْمَانِهِمْنكثنكحالْيَمِينِفرض

KökSîga 23Ayet 63Sure 34Mücavir 120

▶ Ağı aç (3B)

يمن

ي - م - ن

KÖK
  • 71 geçiş
  • 63 ayet
  • 23 sîga
  • 13 sözlük

Sağ yandır. Doğuya dönüldüğünde sağ taraf kalan yerdir. Sol tarafta kalan yere de şimal denir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Sağ yandır. Doğuya dönüldüğünde sağ taraf kalan yerdir. Sol tarafta kalan yere de şimal denir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR4.972 harf
باب النون والميم و و ا ي ء معهما ن م ا، ن و م، ن ي م، ي م ن، ي ن م، م ي ن، أ ن م، ن أ م، أ م ن، م أ ن، م ن ا، م ن أ مستعملات نما: نما الشَّيْء يَنْمُو نُموّا، ونَمَى يَنْمي نَماءً أيضا. وأنماه الله: رَفَعَهُ، وزاد فيه إنماء، ونماه أيضاً، قال النّابغة: إلى صَعبِ المَقادةِ مُنْذريٍّ نَماه في فُرُوعِ المَجْدِ نامي ونما الخِضابُ يَنْمو نُمُوّاً إذا زاد حمرةً وسواداً. ونميتُ فلاناً في الحَسَب،
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.691 harf
اليَمَنُ: بلاد للعرب، والنسبة إليها يَمَنِيٌّ ويَمانٍ مخفَّفةً. قال سيبويه: وبعضهم يقول يَمانِيّ بالتشديد. قال أميَّة بن خلف: يَمانِيًّا يظَلُّ يشـدُّ كِـيراًوينفُخ دائماً لَهَبَ الشُواظِ وقومٌ يَمانِيَةٌ ويَمانونَ. وامرأةٌ يَمانِيَةٌ أيضاً. وأَيْمَنَ الرجل، ويَمَّنَ، ويامَنَ، إذا أتى اليَمَنَ. وكذلك إذا أخذ في سيره يميناً. يقال: يامِنْ يا فلان بأصحابك، أي خذْ بهم يَمنَةً. وتَيَمَّنَ:
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR35.475 harf
ن م ( و ا ي ء ) نمى ، نوم ، نيم ، منى ، مأن ، يمن ، ينم ، ونم ، أمن ، نأم ، منأ ، أنم ، منا ، مين ، إنما . أنم : الليث : الأَنام : ما على ظَهر الأرض من جَميع الخَلْق . قال : ويجوز في الشّعْر : الأَنِيم . وقال المُفّسرون في قول الله تعالى : ( للهالْمِيزَانَ وَالاَرْضَ وَضَعَهَا لِلاَنَامِ ) ( الرحمن : 10 ) هم : الجِنّ والإنس . والدّليل على ما قالوا أن الله تَعالى قال بعقب ذِكره ( الأنام ) إلى قوله
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR9.246 harf
(باب الياء وما بعدها مما جاء على ثلاثة أحرف وكتبت ذلك كلّه باباً واحداً لقلّته([1])) (يأس) الياء والهمزة والسين. كلمتان: إحداهما اليأس: قَطْعُ الرَّجاء. ويقال إنَّه ليست ياء في صَدرِ كلمةٍ بعدها همزة إلاّ هذه. يقال منه: يَئِس يَيْأَس ويَيْئِس، على يَفْعَل ويَفْعِل. والكلمة الأخرى: ألم تَيْأَس، أي ألم تَعْلَم. وقالوا في قوله تعالى: ﴿أفَلَمْ يَيْأَسِ الَّذِينَ آمَنُوا﴾ [الرعد 31]، أي أفلم يَعلَمْ.
Maddenin bağlantısı

(باب الياء وما بعدها مما جاء على ثلاثة أحرف وكتبت ذلك كلّه باباً واحداً لقلّته([1])) (يأس) الياء والهمزة والسين. كلمتان: إحداهما اليأس: قَطْعُ الرَّجاء. ويقال إنَّه ليست ياء في صَدرِ كلمةٍ بعدها همزة إلاّ هذه. يقال منه: يَئِس يَيْأَس ويَيْئِس، على يَفْعَل ويَفْعِل. والكلمة الأخرى: ألم تَيْأَس، أي ألم تَعْلَم. وقالوا في قوله تعالى: ﴿أفَلَمْ يَيْأَسِ الَّذِينَ آمَنُوا﴾ [الرعد 31]، أي أفلم يَعلَمْ. وأنشدوا: أقولُ لَهُم بالشِّعْبِ إذ يأسِرُونَني *** ألم تَيأَسُوا أنِّي ابنُ فارِسِ زَهْدَمِ([2])(يبس) الياء والباء والسين: أصلٌ صحيح يدلُّ على جفاف. يقال: يَبِس الشّيءُ يَيْبَس ويَيْبِس. واليَبْس: يابس النَّبت. قال ابن السِّكِّيت: هو جمع يابس. واليَبَس بفتح الباء: المكان يفارقه الماء فيَيْبَس. ويقال يَبِسَتِ الأرضُ: ذَهَبَ ماؤها ونَداها؛ وأيْبَسَتْ: كَثُر يَبْسها. وقال الشَّيبانيّ: امرأة يَبَسٌ، إذا لم تَنَلْ خيراً. قال: * إلى عجوزٍ شَنّة الوجهِ يَبَسْ([3]) * ويَبِيس الماء: العَرَقُ إذا يَبِس. والأيْبَسانِ: ما لا لحمَ عليه من السَّاق والكَعْب. (يتم) الياء والتاء والميم. يقال: اليُتم في النَّاس من قِبَل الأب، وفي سائر الحيوان من جهة الأمّ. ويقولون لكلِّ منفردٍ يتيم، حتَّى قالوا بَيْتٌ [من الشِّعر([4])] يتيم. وقال الشَّاعر يصف رامياً أصاب أتاناً وأيتم *أطفالَها: فناط بها سهماً شِداداً غِرارُه *** وأيْتَمتِ الأطفالَ منها وجوبُها (يتن) الياء والتاء والنون: كلمةٌ واحدة، وهي اليَتْنُ، وهو الفصيل يَخرجُ رجلاهُ عند الولادة قَبْلَ رأسِه. يقال: أيْتَنَت النّاقةُ والمرأةُ، إذا وَلدَتْ يَتْناً. (يدع) الياء والدال والعين: كلمتان متباينتان، إحداهما الأيْدَع: صِبْغٌ أحمر. ويقال منه يَدَّعْتُ الشَّيء أُيَدِّعُه تَيدِيعاً. والأخرى يقولون: أيْدَعَ الحَجَّ على نَفْسِه: أوْجَبَه. قال جرير: [ورَبِّ الراقصاتِ إلى الثَّنايا *** بشُعْثٍ أيْدَعُوا حَجَّاً تَماما([5])](يزن) الياء والزاء والنون. ليس فيه إلا ذو يَزَن، من ملوك حِمْيَر، ينسب إليه الرِّماح، فيقال يَزَنيّة وأزَنيَّة. (يسر) الياء والسين والراء: أصلانِ يدلُّ أحدُهما على انفتاحِ شيءٍ وخِفّته، والآخرُ على عُضوٍ من الأعضاء. فالأول: اليُسْر: ضِدُّ العُسْر. واليَسَرات: القوائم الخِفاف. ويقال: فرسٌ حَسَنُ التَّيْسُور، أي حَسَنُ نَقلِ القوائم. قال: قد بَلَوْناهُ على عِلاَّتِهِ *** وعَلَى التَّيْسورِ منه والضُّمُرْ([6])ومن الباب: يسَّرت الغنم، إذا كثر لبنها ونسلها. قال: هما سَيِّدانا يَزْعُمانِ وإنَّما *** يَسُودَانِنا أنْ يَسَّرَتْ غَنَماهُما([7])ويقال رجل يَسْرٌ ويَسَرٌ، أي حَسَنُ الانقياد. واليَسَار: الغِنَى. وتَيسَّرَ الشَّيءُ واستَيْسَر. ويُسْرٌ([8]): مكان. ومن الباب الأيْسار: القوم يجتمعون على الميْسِر، واحِدُهم يَسَر. قال: وهُمُ أيسارُ لُقمانَ إذا *** أَغْلَتِ الشَّتْوَةُ أبْداءَ الجُزُرْ([9])والمَيْسِر: القِمار. ومن الباب اليَسَرَةُ: أسرارُ الكَفِّ إذا كانت غيرَ ملتزِقة. والكلمة الأخرى: اليَسَارُ لليَدِ. يقال: تَياسَرُوا، إذ أخذوا ذاتَ اليَسار. ويقال ياسَرُوا، وهو أجْوَد. (يعر) الياء والعين والراء. يقال: اليَعْر: الجَدْي. قال: * كما رُبِط اليَعْرُ([10]) * [أي كما رُبِط([11])] عند الزُّبْيَة للذِّئب. واليُعَار: صوت الشَّاء. يقال: يَعَرَت تَيْعَِر([12]) يُعاراً. (يعط) الياء والعين والطاء. يقولون للذِّئب إذا زَجَرُوه: يعاط([13]). قال: ويقال أيْعَطتُ به قال: * يَهفو إذا قيل له يَعاطِ([14]) * (يفن) الياء والفاء والنون. يقولون: اليَفَنُ: الشَّيخ الكبير. (يفع) الياء والفاء والعين: كلمةٌ تدلُّ على الارتفاع. فاليَفَاع: ما عَلاَ من الأرض. ومنه يقال: أيْفَعَ الغُلامُ: إذا عَلاَ شبابُه، فهو يافعٌ، ولا يقال مُوفِعٌ. (يقن) الياء والقاف والنون: اليَقَن([15]) واليَقين: زَوال الشَّكِّ. يقال يَقِنْت، واستَيْقَنْت، وأيْقَنْت. (يقه) الياء والقاف والهاء. سمعت عليَّ بن إبراهيمَ القَطَّانَ يقول: سمعت ثعلباً يقول: أيْقَه يُوقِهُ إيقاهاً، إذا فَهِمَ. يقال أيْقِهْ لهذا، أي افْهَمْه. ويقال بل ذلك من الطَّاعة. قال: * واستيقَهوا للمُحَلِّمِ([16]) * (يلب) الياء واللام والباء: كلمةٌ واحدة قد اختُلِفَ في معناها. وهي اليَلَبُ، قال قومٌ: اليَلَب: البِيْضُ من جُلودِ الإبل. وقال قومٌ: اليَلَب: التُّرْس. وأنشدوا: عَليْهمْ كلُّ سابغَةٍ دِلاصٍ *** وفي أيديهم اليَلَبُ المُدَارُ([17]) وقال الخليل: اليَلَب: الفُولاذ. [قال]: * ومِحْوَرٍ أُخْلِصَ مِن ماءِ اليَلَبْ([18]) * (يلق) الياء واللام والقاف. يقولون: اليَلَق: الأبيضُ من كلِّ شيء. وأنشدوا: وأتْركُ القِرْنَ في الغُبار وفي *** حِضْنَيْهِ زرقاءُ متنُها يَلَقُ([19])ويقال اليَلَقَة([20]): العَنْز البيضاء. (يمن) الياء والميم والنون: كلماتٌ من قياسٍ واحد. فاليَمين: يَمين اليَدِ. [و] يقال: اليَمِين: القُوَّة. وقال الأصمعيُّ في قول الشَّماخ: إذا ما رايةٌ رُفِعَتْ لمَجْدٍ *** تلقَّاها عَرَابةُ باليَمِين([21]) أراد اليَدَ اليُمْنى. واليُمْن: البَرَكة، وهو ميمونٌ. واليمين: الحَلِف، وكلُّ ذلك من اليد اليُمْنى. وكذلك اليَمَنُ، وهو بلدٌ. يقال: رجلٌ يَمانٍ، وسيفٌ يَمانٍ. وسمِّي الحَلِف يميناً لأنَّ المتحالِفَينِ كأنَّ أحدَهما يَصْفِقُ بيمينه على يمينِ صاحبه.

(ينف)* الياء والنون والفاء. يَنُوفُ في شعر امرئ القيس([22]): هَضْبةٌ في جبَلَيْ طَيّ. (ينم) الياء والنون والميم. اليَنَمة: نَبْتٌ. (يهر) الياء والهاء والراء. يقولون: اليَهْر([23]): اللَّجاج. واستَيْهَرَ الرَّجُل: لَجّ. (يهم) الياء والهاء والميم. اليهماء: المفازةُ لا عَلمَ بها. ويقال الأيْهمانِ: السَّيل والحَريق. ويقال الأيْهَمُ من الرِّجال: الأصَمُّ. ويقال للشُّجاع أيْهَم، وهو من الباب، كأنَّه لا مَأتَى لأحدٍ إليه. (يوح) الياء والواو والحاء: كلمةٌ واحدة، وهو يُوح: اسمٌ من أسماء الشمس. (يوم([24])) الياء والواو والميم: كلمةٌ واحدة، هي اليَوم: الواحدُ من الأيّام، ثم يستعيرونه في الأمر العظيم ويقولون([25]) نِعْمَ فلانٌ في اليَوم إذا نَزَل. وأنشد: * نِعَمْ أخُو الهيجاء في اليَومِ اليَمِي([26]) * وقال قوم: هو مقلوبٌ كان في اليَوِم. والأصل في أيَّامٍ أيْوَام، لكنَّه أُدغِم. أما ما زاد على الثَّلاثة في هذا الباب، مثل (اليَرْبُوع) وهي دوَيْبَّة، و(يَبْرِين) وهو موضعٌ، و(يَمْؤُود) و(يَلَمْلَم) وهما موضعان، و(اليَرَنْدَج)، وهي جلودٌ سودٌ، وما أشْبَهَ ذلك- فإنَّ سبيل الياء في أوائلها سبيلُ الهمزة في الرُّباعيِّ والخماسيّ، فإنَّهما زائدتان، وإنَّما الاعتبارُ بما يجيء بعد الياء، كما هو الاعتبار في باب الهمزة بما يجيء بعدها. وقد مضى ذلك في أبواب الكتاب. ال الشيخ الإمام الأجلُّ السعيد، أبو الحسين أحمد بن فارس رحمَةُ الله عليه وأجْزَلَ له الثَّواب. قد ذكرنا ما شَرَطْنا في صدر الكتاب أن نَذكُرَه، وهو صدرٌ من اللُّغةِ صالح. فأمَّا الإحاطة بجميع كلامِ العرب [فهو] مما لا يقدِرُ عليه إلاَّ الله تعالى، أو نبيٌّ من أنبيائه عليهم السَّلاَمُ، بوحْي الله تعالى وعَزّ. ذلك إليه، والحمد لله أوّلاً وآخراً، وباطِناً وظاهراً. والصَّلاةُ والسَّلامُ على رسوله محمدٍ وآله أجمعين، الطيِّبين الطَّاهرين. قد وقعت الفراغة من كتابة كتاب المقاييس اللغة([27]) ---------------------__ ([1]) ورد هذا الباب بدون عنوان خلافاً للمألوف، وقد أثبت ما كتبه ابن فارس في المجمل في مثل هذا الموضع. ([2]) لسحيم بن وثيل اليربوعي، أو لولده جابر بن سحيم، كما في اللسان (يأس، يسر، زهدم). وزهدم: فرس سحيم، وعلى ذلك فالوجه نسبة الشعر إلى جابر. ويروى: " ابن قاتل زهدم" وزهدم في هذه الرواية رجل من عبس، فنصح إذن نسبة الشعر إلى سحيم. ويروى: "ابن فارس لازم" مع نسبته إلى جابر، ولازم اسم فرس لسحيم. انظر خيل ابن الكلبي 17. ويروى: "إذ ييسرونني". ([3]) أنشده في المجمل واللسان (يبس). ([4]) التكملة من المجمل. ([5]) التكملة من اللسان (يدع). والبيت لم يرو في ديوان جرير. ([6]) للمرار بن منقذ، في المفضليات (1: 82) برواية: "وعلى التيسير"، وأنشده في المجمل واللسان (يسر) برواية المقاييس. ([7]) لأبي أسيدة الدبيري في اللسان (يسر). وانظر تهذيب الألفاظ 135 والحيوان (6: 65-66). ([8]) كذا ضبط في المجمل والقاموس. قال في القاموس: "جبل تحت ياسرة، لماءة من مياه أبي بكر ابن كلاب". وضبط في اللسان ومعجم البلدان بضمتين. قال في معجم البلدان: "نقب تحت الأرض يكون فيه ماء لبني يربوع بالدهناء". وفي اللسان: "دحل لبني يربوع". وأنشدوا لطرفة: أرق العين خيال لم يقر *** طاف والركب بصحراء يسر ([9]) لطرفة في ديوانه 73 واللسان (يسر، بدأ). ([10]) للبريق الهذلي في بقية أشعار الهذليين 43 واللسان (يعر) ومعجم البلدان (الأملاح) قال ياقوت: "وقد تكرر ذكره في شعر هذيل فلعله من بلادهم". والبيت بتمامه: أسائل عنهم كلما جاء راكب *** مقيماً بأملاح كما ربط اليعر ويروى أيضاً لعامر بن سدوس الخناعي، كما في البقية. ([11]) بمثلها يلتئم الكلام. ([12]) بكسر العين، وفتحها عن كراع. ([13]) في الأصل: "يعط". ويعاط بتثليث الياء، كما في المجمل واللسان والقاموس. ونبه في المجمل واللسان أن لغة الكسر قبيحة. وفي اللسان: "قال الأزهري وهو قبيح، لأن كسر الياء زادها قبحاً، لأن الياء خلقت من الكسرة". وليس في كلام العرب كلمة على فعال في صدرها ياء مكسورة. وقال غيره يسار لغة في اليسار. ([14]) قبله في المجمل واللسان: صب على شاء أبي رياط *** ذؤالة كالأقدح المراط وفي اللسان: "إذا قيل لها يا عاط". ويا عاط: لغة في يعاط. والضمير في "لها" راجع إلى لفظ "ذؤالة"، وهو علم جنس للذئب. ([15]) كذا ضبط في المجمل بالتحريك. ويقال بالفتح أيضاً. ([16]) للمخبل السعدي في اللسان (يقه، حلم). وهو بتمامه: فردوا صدور الخيل حتى تنهنهت *** إلى ذي النهى واستيقهوا للمحلم ورواية اللسان (يقه): "واستيقهت". قال: "ويروى: واستيدهوا". وقد ورد بهذه الأخيرة في اللسان (حلم). ([17]) أنشده في المجمل واللسان (يلب). ([18]) لرؤبة، كما في مجالس ثعلب 160. وأنشده في اللسان (يلب) بدون نسبة. قال ثعلب: ظن رؤبة أنه من حديد، وإنما هو جلود. وانظر أخطاء الشعراء في المزهر (2: 500-504). ([19]) أنشده في المجمل واللسان (يلق). ([20]) وكذا في المجمل والقاموس. وفي اللسان وتاج العروس: "اليلق". ([21]) ديوان الشماخ 97 واللسان (يمن). ([22]) هو قوله في ديوانه 130 واللسان (نوف) ومعجم البلدان (ينوف): كأن دثاراً حلقت بلبونه *** عقاب ينوف لا عقاب القواعل ويروى: "ينوفى" بالقصر، و"وتنوفي"، و"تنوف". ([23]) وكذا في المجمل والقاموس، مع ضبطه في المجمل بالتحريك وفي القاموس بالضبطين. لكن في اللسان: "اليَهْيَرّ". ([24]) وردت هذه المادة في الأصل بعد مادة (يدي)، فرددتها إلى نصابها. ([25]) في الأصل: "يوم"، صوابه في المجمل واللسان. ونص المجمل: "نعم الرجل في اليوم" واللسان: "نعم الأخ فلان في اليوم". ([26]) لأبي الأخزر الحماني في اللسان (يوم، كرم). ([27]) كذا وردت عبارة ناسخ الأصل.

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR2.128 harf
- اليمين: أصله الجارحة، واستعماله في وصف الله تعالى في قوله: ﴿والسموات مطويات بيمينه﴾ [الزمر/67] على حد استعمال اليد فيه، وتخصيص اليمين في هذا المكان، والأرض بالقبضة حيث قال جل ذكره: ﴿والأرض جميعا قبضته يوم القيامة﴾ [الزمر/67] (الآية: ﴿والأرض جميعا قبضته يوم القيامة، والسموات مطويات بيمينه﴾ ) يختص بما بعد هذا الكتاب. وقوله: ﴿إنكم كنتم تأتوننا عن اليمين﴾ [الصافات/28] أي: عن الناحية التي كان منها
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR837 harf
ي م ن يمن على قومه يمناً وهو ميمون عليهم وهو الأيمن وهي اليمنى‏.‏ وأخذ بيمينه ويمناه قالوا لليمين‏:‏ اليمنى كما قالوا للشمال‏:‏ الشّومى‏.‏ وقيل للحلف‏:‏ اليمين‏:‏ لأنهم كانوا يتماسحون بأيمانهم فيتحالفون‏.‏ وتيمّن به‏.‏ ويمّن عليه وبرّك‏.‏ ويمين الله وأيمن الله وأيم الله وليمن الله لأفعلنّ‏.‏ قال‏:‏ واستيمنته‏:‏ استحلفته‏.‏ ويامنوا وتيامنوا‏:‏ أخذوا في جانب اليمين‏.‏ وولاذه ميامنه‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR yok19.441 harf
اليُمْنُ: البَركةُ؛ وقد تكرر ذكره في الحديث. واليُمْنُ: خلاف الشُّؤم، ضدّه. يقال: يُمِنَ، فهو مَيْمُونٌ، ويَمَنَهُم فهو يامِنٌ. ابن سيده: يَمُنَ الرجلُ يُمْناً ويَمِنَ وتَيَمَّنَ به واسْتَيْمَن، وإنَّه لمَيْمونٌ عليهم. ويقال: فلان يُتَيَمَّنُ برأْيه أَي يُتَبَرَّك به، وجمع المَيْمونِ مَيامِينُ. وقد يَمَنَه اللهُ يُمْناً، فهو مَيْمُونٌ، والله الْيَامِنُ. الجوهري: يُمِن فلانٌ على قومه، فهو
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.520 harf
* ي م ن * * اليَمَنُ * بلاد للعرب والنسبة إليهم * يَمَنِيٌّ * و * يَمَانٍ * مخففة والألف عوض من ياء النسب فلا يجتمعان قال سيبويه وبعضهم يقول * يَمَانِيٌّ * بالتشديد وقوم * يَمَانِيَةٌ * و * يَمَانُون * مثل ثمانية وثمانون وامرأة * يَمَانيَةٌ * أيضا و * أَيْمَنَ * الرجل و * يَمَّنَ تَيْمِيناً * و * يَامَنَ * إذا أتى اليمن وكذا إذا أخذ في سيره يمينا يُقال يَامِنْ يا فلان بأصحابك أي خُذ بهم يَمنة ولا
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR14.540 harf
: ( *!اليُمْنُ ، بالضَّمِّ : البَرَكَةُ ) ؛ ) وقد تَكَرَّرَ ذِكْرُه في الحدِيثِ ، وهو ضِدُّ الشُّؤْمِ ؛ ( *!كالمَيْمَنَةِ ) ؛ ) وبه فسِّرَ قَوْلُه تعالى : ﴿أُولَئِكَ أَصْحابُ *!المَيْمِنَةِ﴾ ، أَي كانوا *!مَيامِينَ على أَنْفُسِهم غَير مَشَائِيم ، وجَمْعُ *!المَيْمَنَةِ *!مَيَامِنُ ، وقد ( *!يَمِنَ ) الرَّجُلُ ، ( كعَلِمَ وعُنِيَ وجَعَلَ وكَرُمَ ) ، *!يُمْناً ، ( فهو *!مَيْمونٌ *!وأَيْمَنُ
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR2.853 harf
1 يُمِنَ ذ , (T, M, K,) and يَمِنَ, (M, K,) He was prosperous; fortunate; lucky. (T, M, K.) 3 يَامَنَ ذ : see 3 in art. شأم in two places. 4 أَيْمَنَهُ ذ He made it to incline towards the right: see an ex. voce سِنٌّ (near the end of the paragraph). ― -b2- أَيْمَنَ: see أَشْأَمَ in two places. ― -b3- أَيْمَنْتُ إِبِلِى: see أَيْسَرْتُ. 5 تَيَمَّنَ ذ He was placed on his right side in the grave.
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR3.234 harf
يَمَنَ يَمَنَ I [& a. يَامِن ] ( n. ac. يَمْن 1 ), Went to the right. b. Approached from the right. c. [ Bi ], Led to the right. d. Placed on the right side ( one dead ). e. A [& يَامَن ], ( n. ac. يُمْن 3 , مَيْمَنَة 17t ) [& pass. ], Was fortunate, lucky. f. U , see ( يَمُنَ ) ( b ). يَمِنَ يَمِنَ A , a. see supra (b) , ( e ). يَمُنَ يَمُنَ U , a. see I (e) . b. [ 'Ala ],
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR52.234 harf
يمن يَمِنُ - يَيْمَنُ (يَمَنَ - يَيْمَنُ) - يَمِيْن - عن اليمين - أصحاب اليمين - أيْمان - أيْمَن - الجانب الأيمن - يَمَنَ - يَمِيْنُ - مَيْمَنَة - يَمِيْن - أَيْمَان يَمِنُ - يَيْمَنُ (يَمَنَ - يَيْمَنُ) + الكائنُ + نسبة لكائن: يأخذ جهة اليمين نسبة له: يقع على يمينه: فيه بيان موقع من غير حركة يَمُنُ - يَيْمُنُ + كائن + كائناً: يأتيه من
Tamamını oku

Sîgalar(23)

Mücavir kökler120 mücavir (343 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. شمل

    7 ortak ayet · Sol

  2. ملك

    14 ortak ayet · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder

  3. صحب

    8 ortak ayet · Sahafe sahifa üzerine yazı yazılmış veya şekil çizilmiş…

  4. نكث

    3 ortak ayet · Bozulmuş iptir

  5. قسم

    5 ortak ayet · Kasem sad ile gövdesi kopmuş ağacın yerinde duran köküdür

  6. جهد

    5 ortak ayet · Cehd düz, sert yer demektir

  7. نكح

    4 ortak ayet · Nikah

  8. عور

    2 ortak ayet · Ölçmek için kullanılan boş kaptır

  9. حصن

    3 ortak ayet · Hasen (ha, sad) : Kale duvarı demektir

  10. نسو

    5 ortak ayet · Kadınlar

  11. أله

    33 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  12. فرض

    3 ortak ayet · Farz (dat) Ayırmada ayrılacak yerin belirtildiği yer…

Geçtiği ayetler(63)

Sîga sayfası: الْيَمِينِ
  1. أَوَلَمْ يَرَوْا إِلَى مَا خَلَقَ اللَّهُ مِنْ شَيْءٍ يَتَفَيَّأُ ظِلَالُهُ عَنِ الْيَمِينِ وَالشَّمَائِلِ سُجَّدًا لِلَّهِ وَهُمْ دَاخِرُونَ

    SağAllah’ın yarattığı şeylerin gölgelerinin sağa sola vurarak boyun eğip Allah’a secde ettiklerini görmüyorlar mı?

  2. وَتَرَى الشَّمْسَ إِذَا طَلَعَتْ تَزَاوَرُ عَنْ كَهْفِهِمْ ذَاتَ الْيَمِينِ وَإِذَا غَرَبَتْ تَقْرِضُهُمْ ذَاتَ الشِّمَالِ وَهُمْ فِي فَجْوَةٍ …

    SağGüneşin doğduğu zaman; mağaralarının sağ tarafına yöneldiğini, battığı zaman da; sol tarafa gittiğini görürsün. Kendileri de mağaranın iç tarafında idiler. Bu, Allah’ın ayetlerindendir. Allah, kimi hidayete erdirirse; o, doğru yola ermiştir, kimi de şaşıracak olursa; artık onun için yol gösterici bir dost bulamazsın.

  3. وَتَحْسَبُهُمْ أَيْقَاظًا وَهُمْ رُقُودٌ وَنُقَلِّبُهُمْ ذَاتَ الْيَمِينِ وَذَاتَ الشِّمَالِ وَكَلْبُهُمْ بَاسِطٌ ذِرَاعَيْهِ بِالْوَصِيدِ لَوِ اطَّلَعْتَ …

    SağOnlar uykuda iken; sen, onları uyanık sanırdın. Biz, onları sağa ve sola döndürüyorduk. Köpekleri de dirseklerini eşiğe uzatmıştı. Onları görsen; için korkuyla dolar, geri dönüp kaçardın.

  4. قَالُوا إِنَّكُمْ كُنْتُمْ تَأْتُونَنَا عَنِ الْيَمِينِ

    SağVe derler ki: Doğrusu siz, bize sağdan gelirdiniz.

  5. إِذْ يَتَلَقَّى الْمُتَلَقِّيَانِ عَنِ الْيَمِينِ وَعَنِ الشِّمَالِ قَعِيدٌ

    SağSağında ve solunda onunla beraber oturup amellerini tesbit eden iki de tesbit edici vardır.

  6. وَأَصْحَابُ الْيَمِينِ مَا أَصْحَابُ الْيَمِينِ

    SağSağcılar; ne bahtiyardır o sağcılar.

  7. وَأَصْحَابُ الْيَمِينِ مَا أَصْحَابُ الْيَمِينِ

    SağSağcılar; ne bahtiyardır o sağcılar.

  8. لِأَصْحَابِ الْيَمِينِ

    SağSağcılar için.

  9. وَأَمَّا إِنْ كَانَ مِنْ أَصْحَابِ الْيَمِينِ

    SağŞayet sağcılardan ise;

  10. فَسَلَامٌ لَكَ مِنْ أَصْحَابِ الْيَمِينِ

    SağSelem sana sağcılardan.

Sîga sayfası: أَيْمَانُكُمْ
Sîga sayfası: أَيْمَانِهِمْ
Sîga sayfası: أَيْمَانَهُمْ
Sîga sayfası: أَيْمَانُهُمْ
Sîga sayfası: أَيْمَانِكُمْ
Sîga sayfası: أَيْمَانَكُمْ
Sîga sayfası: الْمَيْمَنَةِ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökيمن
YapıÜçlü kök
Özel Durumİlk harfi illetli (misâl-i yâî)
Bağlamsal Yakın Köklerحلف, قسم, برك
Zıt Kökشأم
Çekirdek Özet 1Bedenin en işlevsel, kuvvetli ve becerikli organı olan sağ el ve sağ yön
Çekirdek Özet 2İlahi lütuf, bereket, ahde sadakat, kudret ve hesap gününde kurtuluşa erenlerin konumu
Çekirdek Özet 3Hukuki ve ahlaki bağlayıcılığı tescil eden ahit mekanizması ile meşru iktidar ve sorumluluk dengesi
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir el hareketi veya salt sözlü bir yemin kalıbına indirgeyerek arkasındaki hukuki kuvvet, meşruiyet ve metafizik hayır boyutunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
يمBir hedefe yönelme, kastetme, toplanma ve yoğunlaşma; nitekim يمم kökünde de bilinçli yöneliş ve kast anlamı esastırنHarekete süreklilik, yerleşiklik ve güç kazandırarak soyut yönelişi bedensel kuvvete, hayır ve bereket odağına ve hukuki taahhüde dönüştürmüştür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
يel ve kol; iş, yapma, uzanmaEyleme geçme, yapabilme kudreti, iş görme ve bir nesneye ya da hedefe uzanma
مsu; akış, çokluk, derinlikCanlılık, bereket, kuşatıcılık ve sürekli bir akışın varlığı
نfiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkHareketin sürekliliği, tohumun neşvüneması, kararlılık ve canlı bir bağın kurulması
يمنElin uzanarak süreklilik, güç ve bereket akışını tahsis etmesiBedenin en yetkin uzvuyla bir yöne yönelip ahit, kudret ve bereket bağını kesintisiz kılma hareketi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamİnsanın ve canlının bedensel olarak daha güçlü, tutucu ve becerikli olan sağ tarafı ve sağ eli; doğuya dönüldüğünde güneyde kalan yön
Cahiliye şiiri kullanımıŞammâh b. Dırâr beytinde kök, sağ el ve şerefli uzuv anlamında şahit gösterilmiştir: إذا ما رايةٌ رُفِعَتْ لمَجْدٍ / تلقَّاها عَرَابةُ باليَمِين
Erken Arapça kullanımNâbiğa ez-Zübyânî beytinde kök, bereket ve uğur anlamında şahit getirilmiştir: ولكنْ ما أتاك عن ابن هندٍ / من الحَزْم المُيَمَّن والتَّمامِ

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Proto-Sami dillerinde ortak bir miras olan *ymn kökü, fiziksel olarak bedenin sağ tarafını ve coğrafi yönelimde güneyi temsil eder. Nitekim kadim Sami coğrafyasında yönler güneşe (doğuya) dönülerek belirlendiğinden, sağ taraf daima güney cihetini karşılamıştır. İbranicede yāmīn (sağ el, güney, refah), Süryanicede yamīnā (sağ taraf, yemin, sadakat) ve Akadcada imittu / emtu (*imnum kökünden; sağ el, hayırlı taraf) formları düzenli fonetik ve semantik denklik sergiler. Bu kök, Sami zihninde sağ elin bedensel üstünlüğünü ve iş yapma yetisini doğrudan güç, bereket, meşruiyet ve tarafların birbirine el vermesiyle gerçekleşen ahitleşme kavramlarına genişletmiştir. Arapçada ise hem fiziksel yön ve organ adı hem de soyut anlamda bereket, yemin ve mülkiyet bağı olarak zengin bir semantik çekirdek korumuştur.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönيمن kökünden türeyen yemin, meymene ve teyemmün kavramlarıSağ elin gücünden hareketle ahit için el tutuşma, hayırlı yöne yönelme ve bereket umma anlamları türemiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice yāmīn, Süryanice yamīnā, Akadca imittuBütün temel Sami dillerinde sağ el, güney yönü ve kudret/doğruluk anlamları eksiksiz bir paralellik gösterirKesin
Daha geniş dilsel ilişkiGüney Arapça ve Eski Etiyopya (Ge'ez) dillerinde yamanGüney Sami sahasında da coğrafi yön ve sağ uzuv anlamı aynen korunmuştur; Afroasyatik diğer kollarda izler zayıftırGüçlü

Kaynak David Cohen, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
يمنAnlamlıSağ taraf, kuvvet, bereket, ahitHedef köktür; bedenin sağ tarafını ve ahit kudretini imlerKur'an'da geçer
ينمAnlamlıBir tür çöl otuÇöl florasında koyunların otladığı özel bir bitki türüKur'an'da geçmez
مينAnlamlıYalan söylemek, aldatmakGerçeğin üzerini örten asılsız söz ve hilaf-ı hakikat beyanKur'an'da geçmez
منيAnlamlıTakdir etmek, ölçüp biçmek, dökmekKader, temenni, menî ve ölüm gibi takdir edilen paylarKur'an'da geçer
نيمAnlamlıUyku, sükunet, gevşemeCanlının dinlenme ve uyuşma hali, yumuşak dokuKur'an'da geçmez
نميAnlamlıArtmak, yükselmek, üremekCanlı veya cansız bir varlığın boy atması, çoğalmasıKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
يمنMerkezKuvvet, bereket, ahit ve sağ tarafGüç ve bereketi bünyesinde toplayan, el sıkışarak yapılan ahit bağıBedenin sağ elinden hareketle kurulan tüm meşru güç ve hayır alanı
حلفKomşuSözleşme, yemin ve dostlukİki tarafın karşılıklı antlaşma ve bağlılık yeminiyle bir araya gelmesiيمن kökünün organ ve kudret vurgusuna karşılık, sırf ittifak ve sözleşme bağını öne çıkarır
قسمKomşuYemin etmek ve paylaştırmakBir şeyi parçalara ayırarak veya kesin sınır çizerek sözü tahkim etmeيمن el tutuşma ve kudrete dayanırken, قسم pay ve kesin hüküm sınırına dayanır
بركKomşuBereket, artış ve kalıcılıkİlahi hayrın bir şeyde yerleşmesi, devam etmesi ve çoğalmasıيمن bereketi sağ yön ve kudret sembolizmiyle verirken, برك yerleşme ve durağan artışı anlatır
شأمZıtUğursuzluk, sol taraf ve meş'emeHayrın zıddı olan darlık, bereketsizlik ve felaket yönüKur'an'da meymene ve ashabü'l-yemin zıddı olarak meş'eme ve ashabü'ş-şimal halinde kullanılır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaيمنSağ el, bereket, yemin, kudretSomut organ, yön, soyut kuvvet ve hukuki bağlayıcılığı cem eden geniş kökKesin
Latincedexter, iurareSağ el / becerikli, yemin etmekDexter fiziksel sağ ve beceriyi, iurare ise hukuki yemini karşılar; iki ayrı köktürGüçlü
İngilizceright, oath, auspiciousSağ yön/hak, yemin, uğurluRight kökü hem sağ yönü hem ahlaki doğruluğu karşılar; ancak tek kelime bereketi kapsamazGüçlü
Almancarechts, Eid, SegenSağ taraf, ant, bereketSağ yön ile yemin ve bereket alanı farklı kelimelerle ifade edilirGüçlü
Fransızcadroite, sermentSağ taraf/hukuk, yeminDroite hem sağ yönü hem meşru hukuku içerir, yemin anlamı serment ile karşılanırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Kluge Etymologisches Wörterbuch, Collins Robert French Dictionary.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
أَيْمَانُكُمْ / أَيْمَانِهِمْHukuki yemin ve taahhütYapılan antlaşmalar, yeminler ve bunların bozulması veya kefareti bağlamında; Bakara 2:225, Mâide 5:89, Nahl 16:91
أَيْمَانُكُمْ / أَيْمَانُهُنَّMeşru mülkiyet ve sorumluluk bağıHukuken meşru şekilde tasarruf ve himaye altında bulunanlar bağlamında; Nisâ 4:33, Nûr 24:31, Ahzâb 33:50
الْيَمِينِ / بِيَمِينِهِKudret, kuvvet ve mutlak hakimiyetBizzat organ veya kudretin tecellisi; Zümer 39:67, Hâkka 69:45, Tâhâ 20:69
أصحاب اليمين / الْيَمِينِCennet ehli ve kurtuluşa erenlerAhirette amel defteri sağından verilenler veya bahtiyar olanlar; Vâkıa 56:27, Vâkıa 56:90, Müddessir 74:39
الْمَيْمَنَةِBereket ve hayır topluluğuİyilik, infak ve imanın neticesinde ulaşılan uğurlu makam; Vâkıa 56:8, Beled 90:18
الْأَيْمَنِMekansal olarak sağ cihetVahyin gerçekleştiği kutlu vadinin sağ yamacı; Meryem 19:52, Tâhâ 20:80, Kasas 28:30

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamSıfât-ı ilâhiyye (yedullah ve yeminullah)Ayetlerde Allah'a nispet edilen yemin lafzının cismaniyet mi yoksa mutlak kudret ve tasarruf mu olduğuMaddi organdan arındırılarak ilahi kudret, celal ve izzete hamledilmesi
FıkıhEymân ve nüfûz hukukuYeminin bağlayıcılığı, kasem lafızları, lağv-gamûs-mün'akide ayrımı ve yemin kefaretiHukuki bir taahhüdü ilahi isimle tahkim etme ve mülkiyet ahdi
TefsirAshâb-ı Yemîn ve meymene tasviriAmel defterlerinin sağdan verilmesinin keyfiyeti ve sağ tarafın ontolojik üstünlüğüAhiretteki nihai kurtuluş, saadet, ilahi rıza ve bereket makamı
HadisTeyemmün ve yeme-içme adabıHz. Peygamber'in her hayırlı ve temiz işte sağdan başlamayı tercih etmesi (teyemmün)Nezafet, meymenet, ibadet ve ahlakta sağ tarafın sembolik takdisi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve kulluk bağıAhde vefa ve ilahi lütufİmanı ve taahhütleri korumaDini hayat Allah'a verilen ezeli ve ebedi yeminin sağ eliyle tutulmasıdırKesin
İlmiEpistemolojik doğrulukSağlam delil ve kuvvetHükmü tahkim etmeZayıf ve şüpheli zandan arınmış, kudretli ve kesinleşmiş bilgi formuGüçlü
SiyasiMeşru egemenlik ve biatEl tutuşarak yapılan bağOtoriteyi tescil etmeYöneticinin adaletle hükmetmesi ve tebaanın meşru biat bağıyla bağlanmasıKesin
İktisadiMülkiyet ve akit güvenliğiMeşru mülk ve sözleşmeHukuki güveni sağlamaTicari muamelelerin ve mülkiyet haklarının ahit ile korunmasıKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerPozitif yönelim ve kiralite (chirality)Kartezyen koordinat sisteminde pozitif doğrultu, fizikte sağ el kuralı ve moleküler kimyada sağa yönelimli asimetri kuvveti ve düzeni kurarGüçlü
Beşeri bilimlerHukuki taahhüt ve toplumsal sözleşmeBireylerin karşılıklı hak ve ödevleri el sıkışarak veya yeminle sabitlemesi, toplumsal düzenin temel meşruiyet harcıdırKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün anlamını yalnızca mahkemede veya günlük dilde söylenen alelade bir kasem sözüne ya da basit bir bedensel uzva hapsetmek
Kur'an içi daha geniş anlamBedensel kuvvetten meşru mülkiyete, ilahi vadideki kutlu mekandan ahiretteki mutlak kurtuluşa ve hukuki ahitleşmeye uzanan çok katmanlı yapı
Yanlış anlamanın doğuracağı hata'Mâ meleket eymânukum' ifadesini salt tarihsel bir kölelik kalıbı sanıp altındaki karşılıklı hukuki sorumluluk ve meşru ahit zeminini görememek veya ilahi kudret ifadelerini lafzi antropomorfizme kurban etmek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın hem ahlaki ve hukuki yükümlülük teorisini (ahitleşme, yeminler) hem de uhrevi tasnif mekanizmasını (ashâb-ı yemîn / meymene) üzerine bina ettiği kurucu bir kavramdır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Yemin kefaretlerini ve ahitleri düzenleyen fıkhi ayetlerde, mülkiyet ve aile hukukuna dair ayetlerde ve kıyamet sahneleri ile amel defterlerinin dağıtımını anlatan ahiret tasvirlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Yeminin kuru bir sözden ibaret olmadığını, bizzat kişinin meşru kudretini ve şerefini ortaya koyduğu bağlayıcı bir akit olduğunu göstererek dildeki laubaliliği ve lafızcılığı düzeltir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBedenin en kuvvetli, tutucu, fonksiyonel ve hünerli uzvu olan sağ el; yön olarak güney ve sağ cihet.
  • Soyut anlamİlahi bereket, hayır, ahlaki üstünlük, hukuki bağlayıcılığı tescil eden yemin ve ahit kudreti.
  • Sistematik karşılıkHukuki ve toplumsal düzlemde meşruiyet ve taahhüt güvencesi; teolojik düzlemde ise hesabı başarıyla tamamlayıp saadet yurduna erme hali.
  • LaTeX modeliY=(K×A)→+(B∩M)
  • LaTeX açıklamasıFormülde Y kökün temsil ettiği yemin ve meymenet durumunu; K bedensel ve fiili kudreti; A hukuki ve ahlaki ahitleşmeyi; B ilahi bereket ve hayrı; M ise meşruiyet ve mülkiyet güvencesini temsil eder. Kudret ile ahdin bileşimi, varlığı bereket ve meşruiyetin kesiştiği pozitif yöne taşır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ي