صرر

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ص-ر-ر6 sîga, 39 mücavir kök, 6 ayet, 5 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.صِرٌّيُصِرُّيُصِرُّونَذنبصررصككعجزحنثيُصِرُّواوَأَصَرُّواصَرَّةٍعقمغفرنفس

KökSîga 6Ayet 6Sure 5Mücavir 39

▶ Ağı aç (3B)

صرر

ص - ر - ر

KÖK
  • 6 geçiş
  • 6 ayet
  • 6 sîga
  • 9 sözlük

Cırcır böceğidir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(9)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Cırcır böceğidir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.707 harf
باب الصاد والراء ص ر، ر ص يستعملان صر: صَرَّ الجُنْدُبُ صَريراً، وصَرْصَرَ الأَخْطَبُ صَرْصَرةً. وصَرَّ البابُ يَصِرُّ، وكلُّ صَوْتٍ شِبْهُ ذلك فهو صَرير اذا امتدَّ، فاذا كانَ فيه تخفيف وتَرجيع في إِعادةٍ ضُوعِفَ كقولك: صَرْصَرَ الأخطَبُ صَرْصَرَةً. ورِيحٌ صَرْصَرٌ: ذات صِرٍّ، ويقال: ذاتُ صَوْتٍ، والصَّرْصَرُ نَعْتٌ لها من البَرْدِ. والصِّرُّ: البَرْد الذي يضربُ كلَّ شيءٍ ويَحُسُّه، ومنه قوله
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.856 harf
الصَرَّةُ: الضَجَّةُ والصيحةُ. والصَرَّةُ: الجماعةُ. والصَرَّةُ: الشدةُ مِن كرْبٍ وغيره. وصَرَّةُ القيظِ: شِدةُ حره. والصِرارُ: الأماكن المرتفعة لا يعلوها الماء. والصُرَّةُ للدراهم. وصَرَرْتُ الصُرَّةَ: شدَدْتها. ابن السكيت: صَرَّ الفرسُ أذنَيه: ضمَّهما إلى رأسه. قال: فإذا لم يوقِعوا قالوا: أَصَرَّ الفرس بالألف. وحافرٌ مَصْرورٌ، أي ضيِّقٌ مقبوضٌ. وصَرَرْتُ الناقة: شدَدْت عليها الصِرارَ، وهو خيط
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR875 harf
ص ر ر ريح صر وصرصر‏.‏ وأقبل في صرة‏:‏ في شدة صياح‏.‏ وصر الجندب والباب والقلم صريراً‏.‏ وصرت الآذان‏:‏ سمع لها طنين‏.‏ قال‏:‏ إذا صرت الآذان قلت ذكرتني وصر صماخه من العطش‏.‏ وصرصر الأخطب‏.‏ وصرّ الحمار أذنيه وأصر بهما وأصر الحمار من غير ذكر الأذنين‏.‏ وفلان صرورة‏.‏ وقطع صارته‏:‏ عطشه‏.‏ ومضت صرة القيظ‏:‏ شدة حره‏.‏ وصر الدراهم في الصرة والصرر‏.‏ وصر الأطباء بالصرار والأصرة‏.‏ وهو من
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR yok15.253 harf
الصِّرُّ، بالكسر، والصِّرَّةُ: شدَّة البَرْدِ، وقيل: هو البَرْد عامَّة؛ حكِيَتِ الأَخيرة عن ثعلب. وقال الليث: الصِّرُّ البرد الذي يضرب النَّبات ويحسِّنه. وفي الحديث: أَنه نهى عما قتله الصِّرُّ من الجراد أَي البَرْد. ورِيحٌ وصَرْصَرٌ: شديدة البَرْدِ، وقيل: شديدة الصَّوْت. الزجاج في قوله تعالى: بِريحٍ صَرْصَرٍ؛ قال: الصِّرُّ والصِّرَّة شدة البرد، قال: وصَرْصَرٌ متكرر فيها الراء، كما يقال:
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR825 harf
* ص ر ر * * الصُّرَّةُ * بالفتح الصيحة والصُّرَّةللدراهم و * صَرَّ * الصرة شدها وصرَّ الناقة شدّ عليها * الصِّرَارَ * بالكسر وهو خيط يُشد فوق الخلف والتودية لئلا يرضعها ولدها وبابهما رد و * الصِّرُّ * بالكسر برد يضرب النبات والحرث ورجل * صَرُورةٌ * بفتح الصاد و * صَارُورةٌ * و * صَرُورِيٌ * إذا لم يحُج وامرأة * صَرُورةٌ * لم تحج و * أصَرَّ * على الشيء أقام عليه ودام و * صَرَّارُ * الليل بالفتح
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR13.754 harf
الصرة بالكسر: شدة البرد، حكاها الزجاج في تفسيره أو البرد عامة ، حكيت هذه عن ثعلب، كالصر فيهما، بالكسر أيضا. وقال الليث: الصر: البرد الذي يضرب النبات ويحسه، وفي الحديث أنه نهى عما قتله الصر من الجراد أي البرد. قال الزجاج: الصرة: أشد الصياح، يكون في الطائر والإنسان وغيرهما، وبه فسر قوله تعالى فأقبلت امرأته في صرة ويقال جاء في صرة، وجاء يصطر، أي في ضجة وصيحة وجلبة. والصرة بالفتح: الشدة من
Maddenin bağlantısı

الصرة بالكسر: شدة البرد، حكاها الزجاج في تفسيره أو البرد عامة ، حكيت هذه عن ثعلب، كالصر فيهما، بالكسر أيضا. وقال الليث: الصر: البرد الذي يضرب النبات ويحسه، وفي الحديث أنه نهى عما قتله الصر من الجراد أي البرد. قال الزجاج: الصرة: أشد الصياح، يكون في الطائر والإنسان وغيرهما، وبه فسر قوله تعالى فأقبلت امرأته في صرة ويقال جاء في صرة، وجاء يصطر، أي في ضجة وصيحة وجلبة. والصرة بالفتح: الشدة من الكرب والحرب والحر وغيرها، ولا يخفي ما بين الحرب والحر من الجناس المذيل. وصرة القيظ: شدته وشدة حره، وقد فسر قول امريء القيس: فألحفه بالـهـاديات ودونـه جواحرها في صرة لم تزيل

بالشدة من الكرب. الصرة: العطفة. الصرة: الجماعة، وبه فسر بعض قول امريء القيس المتقدم، أي في جماعة لم تتفرق. الصرة: تقطيب الوجه من الكراهة. الصرة: الشاة المصراة وسيأتي معنى المصراة قريبا. الصرة: خرزة للتأخيذ يؤخذ بها النساء الرجال. هذه عن اللحياني. الصرة، بالضم: شرج الدراهم ونحوها، كالدنانير، معروفة، وقد صرها صرا. وصررت الصرة: شددتها. وريح صر، بالكسر، وصرصر، إذا كانت شديدة الصوت، أو شديدة البرد. قال الزجاج: وصرصر، متكرر فيها الراء، كما يقال: قلقلت الشيء، وأقللته، إذا رفعته من مكانه، وليس فيه دليل تكرير، وكذلك صرصر وصر، وصلصل وصل، إذا سمعت صوت الصرير غير مكرر قلت: صر، وصل فإذا أردت أن الصوت تكرر قلت: قد صلصل وصرصر. وقال الأزهري: بريح صرصر أي شديدة البرد جدا. وقال ابن السكيت: ريح صرصر فيه قولان: يقال: أصلها صرر من الصر، وهو البرد، فأبدلوا مكان الراء الوسطى فاء الفعل، كما قالوا تجفجف الثوب، وكبكبوا، وأصله تجفف وكببوا. ويقال: هو من صرير الباب، ومن الصرة، وهي الضجة، قال عز وجل فأقبلت امرأته في صرة قال المفسرون: في ضجة وصيحة. وقال ابن الأنباري في قوله تعالى كمثل ريح فيها صر ثلاثة أقوال: أحدها: فيها برد. والثاني فيها تصويت وحركة. وروى عن ابن عباس قول آخر، فيها صر، قال: فيها نار. وصر النبات، بالضم، صرا: أصابه الصر، أي شدة البرد. وصر، كفر، يصر، كيفر، صرا، بالفتح، وصريرا، كأمير: صوت وصاح شديدا، أي أشد الصياح، كصرصر، قال جرير يرثي ابنه سوادة: قالوا نصيبك من أجر فقـلـت لـهـم من للعرين إذا فارقـت أشـبـالـي فارقتني حين كف الدهر من بصري. وحين صرت كعطم الرمة البالي. ذاكم سوادة يجلو مقلتي لحم باز يصرصر فوق المرقب العالـي. قال ثعلب: قيل لامرأة: أي النساء أبغض إليك? فقالت: التي إن صخبت صرصرت. وصر الجندب يصر صريرا، وصر الباب يصير، وكل صوت شبه ذلك فهو صرير إذا امتد، فإذا كان فيه تخفيف وترجيع في إعادة ضوعف كقولك: صرصر الأخطب صرصرة، كأنهم قدروا في صوت الجندب المد، وفي الصوت الأخطب الترجيع فحكوه على ذلك وكذلك الصقر والبازي. صر صماخه صريرا: صاح من العطش. وقال ابن السكيت: صرت أذني صريرا، إذا سمعت لها دويا. وصر الباب والقلم صريرا، أي صوت. وفي الأساس: صرت الأذن سمع لها طنين. وصر صماخة من الظمإ. وصر الناقة، وصر بها يصرها، بالضم، صرا، بالفتح: شد ضرعها بالصرار، فهي مصرورة ومصررة، وفي حديث مالك ابن نويرة حين جمع بنو يربوع صدقاتهم ليوجهوا بها إلى أبي بكر، رضي الله عنه، فمنعهم من ذلك، وقال: وقلت خذوها هذه صدقاتـكـم مصررة أخلافها لم تـحـرد سأجعل نفسي دون ما تحذرونه وأرهنكم يوما بما قلتـه يدي

وصر الفرس والحمار بأذنه يصر صرا وصرها، وأصر بها: سواها ونصبها للاستماع، كصررها وقال ابن السكيت: يقال: صر الفرس أثذنيه: ضمهما إلى رأسه، فإذا لم يوقعوا قالوا: أصر الفرس، بالألف، وذلك إذا جمع أذنيه وعزم على الشد. وقال غيره: جاءت الخيل مصرة آذانها، أي محددة آذانها، رافعة لها، وإنما تصر آذانها إذا جدت في السير. الصرار ككتاب: ما يشدبه الضرع، ج أصرة، وهو الخيط الذي تشد به التوادي على أطراف الناقة وتذير الأطباء بالبعر الرطب، لئلا يؤثر الصرار فيها. وقال الجوهري: الصرار: خيط يشد فوق الخلف، لئلا يرضعها ولدها، وفي الحديث لايحل لرجل يؤمن بالله واليوم الآخر أن يحل صرار ناقة بغير إذن صاحبها فإنه خاتم أهلها قال ابن الأثير: من عادة العرب أن تصر ضروع الحلوبات إذا أرسلوها المرعى سارحة، ويسمون ذلك الرباط صرارا، فإذا راحت عشيا حلت تلك الأصرة، وحلبت، فهي مصرورة ومصررة، قال وعلى هذا المعنى تأولوا قول الشافعي فيما ذهب إليه في أمر المصراة. وقال الشاعر: إذا اللقاح غدت ملقي أصرتهـا ولا صريم من الولد ان مصبوح الصرار: ع، بقرب المدينة. على ساكنها أفضل الصلاة والسلام، وهو ماء محتفر جاهلي على سمت العراق. وقيل: أطم لبني الأشهل، قلت: وإليه نسب محمد بن عبد الله الصراري، ويقال فيه: محمد بن إبراهيم الصراري، والأول أصح، روى عن عطاء، وعنه بكر ابن مضر، هكذا قاله أئمة الأنساب، وقال الحافظ بن حجر: إنما روى عن عطاء بواسطة ابن أبي حسين. قلت: وابن أبي حسين هذا هو عبد الله بن عبد الرحمن بن أبي حسين، روى عن عطاء. والمصراة: المحفلة، على تحويل التضعيف. أو هي من صري يصري. تصرية، فحمل ذكره المعتل. وناقة مصرة: لا تدشر، قال أسامة الهذلي: أقرت على حول عسوس مصرة وراهق أخلاف السديس بزولها والصرر محركة: السنبل بعما يقصب وقبل أن يظهر. هو السنبل ما لم يخرج فيه القمح، قاله أبو حنيفة، واحدته صرة، وقد خالف هنا قاعدته، وهي قوله، وهي بهاء. وقد أصر السنبل. وقال ابن شميل: أصر الزرع إصرارا، إذا خرج أطراف السفاء قبل أن يخلص سنبله، فإذا خلص سنبله قيل، قد أسبل، وقال في موضع آخر: يكون الزرع صرا حين يلتوي الورق، وييبس طرف السنبل وإن لم يخرج فيه القمح. وأصر يعدو، إذا أسرع بعض الإسراع، ورواه أبو عبيد: أضر بالضاد، وزعم الطوسي أنه تصحيف. أصر على الأمر: عزم، ومنه يقال: هو مني صري، بالكسر وأصري، بفتح الهمزة وكسر الصاد والراء، وصري، بكسر الصاد وفتح الراء المشددة، وأصري، بزيادة الهمزة، وصري، بضم الصاد وكسر الراء، وصري، بفتح الراء المشددة، أي عزيمة وجد. وقال أبو زيد: إنها مني لأصري أي لحقيقة، وأنشد أبو مالك: فد علمت ذات الثنايا الـغـر أن الندى من شيمتي أصري.

أي حقيقة. وقال أبو سمال الأسدي حين ضلت ناقته: اللهم إن لم تردها علي فلم أصل لك صلاة. فوجدها عن قريب، فقال: علم الله مني صري، أي عزم عليه. وقال ابن السكيت: إنها عزيمة محتومة، قال: وهي مشتقة من أصررت على الشيئ، إذا أقمت ودمت عليه، ومنه قوله تعالى ولم يصروا على ما فعلوا وهم يعملون . وقال أبو الهيثم: أصر، أي اعزمي، كأنه يخاطب نفسه من، قولك: أصر على فعله يصر إصرارا، إذا عزم على أن يمضي فيه ولا يرجع. وفي الصحاح: وقد يقال: كانت هذه الفعلة مني أصري، أي عزيمة، ثم جعلت الياء ألفا، كما قالوا: بأبي أنت وبأبا أنت، وكذلك صري وصري، وعلى أن يحذف الألف من إصري، لا على أنها لغة صررت على الشيء وأصررت. وقال الفراء: الأصل في قولهم: كانت مني صري وأصري، أي أمر فلما أرادوا أن يغيروه عن مذهب الفعل حولوا ياءه ألفا، فقالوا: صري واصري، كما قالوا: نهى عن قيل وقال. وقال: أخجتا من نية الفعل إلى الأسماء، قال: وسمت العرب تقول: أعييتني من شب إلى دب، ويخفض، فيقال: من شب إلى دب ومعناه: فعل ذلك مذ كان صغيرا إلى أن دب كبيرا. وصخرة صراء: صماء، وفي اللسان: ملساء. وفي التكملة: وحجر أصر: صلب. ورجل صرور، كصبور، وصرورة، بالهاء، وصرارة، كسحابة، وصارورة، كقارورة، وصارور، بغير هاء، وصروري وصاروري، كلاهما بياء النسب، وصاروراء، كعاشوراء، عن الكسائي نقله الصاغاني. قال شيخنا: يحلق بنظائر عاشوراء التي أنكرها ابن دريد. انتهى، والمعروف في الكلام رجل صرور، وصرورة: لم يحج قط وأصله من الصر: الحبس والمنع، وقد قالوا: صروري وصاروري، فإذا قلت ذلك ثنيت وجمعت وأنثت. وقال ابن الأعرابي: كل ذلك من أوله إلى آخره مثنى مجموع، كانت فيه ياء النسب أو لم تكن، ج صرارة وصرار، بالفتتح فيهما. الصارورة والصارور: هو الذي لم يتزوج، للواحد والجميع. وكذلك المؤنث. والصرورة في شعر النبغة: الذي لم يأت النساء، كأنه أصر على تركهن، وفي الحديث لا صرورة في الإسلام . وقال اللحياني: رجل صرورة، ولا يقال إلا بالهاء. وقال ابن جني: رجل صرورة، وامرأة صرورة، ليست الهاء لتأنيث الموصوف بما هي فيه، وإنما لحقت لإعلام السامع أن هذا الموصوف بما هي فيه قد بلغ الغاية والنهاية، فجعل تأنيث الصفة أمارة لما أريد من تأنيث الغاية والمبالغة. وقال الفراء عن بعض العرب: قال: رأيت أقواما صرارا، بالفتح، واحدهم صرارة. وقال بعضهم: قوم صوارير: جمع صارورة، قال: ومن قال: صروري وصاروري ثنى وجمع وأنث. وفسر أبو عبيد قوله عليه السلام لا صرورة في الإسلام بأنه التبتل، وترك النكاح، فجعله اسما للحدث، يقول: ليس ينبغي لأحد أن يقول: لا أتزوج، يقول: ليس هذا من أخلاقالمسلمين، وهذا فعل الرهبان، وهو معروف في كلام العرب، ومنه قول النابغة: لو أنها عرت لأشمط راهب عبد الإله صرورة متعبـد يعني الراهب الذي قد ترك النساء. وقال ابن الأثير في تفسير هذا الحديث: وقيل أراد: من قتل في الحرم قتل، ولا يقبل منه أن يقول: إني صرورة ما حججت ولا عرفت حرمة الحرم: قال: وكان الرجل في الجاهلية إذا أحدث حدثا، ولجأ إلى الكعبة لم يهج، فكان إذا لقيه ولي الدم في الحرم قيل له: هو صرورة ولا تهيجه. وحافر مصرورة ومصطر متقبض أو ضيق، والأرح: العريض، وكلاهما عيب، وأنشد: لارحح فيه ولا اصطرار وقال أبو عبيد: اصطر الحافر اصطرارا، إذا كان فاحش الضيق، وأنشد لأبي النجم العجلي:

بكل وأب للحصى رضاح ليس بمصطر ولا فرشاح أي بكل حافر وأب مقعب يحفر الحصى لقوته، ليس ضيق، وهو المصطر، ولا بفرشاح، وهو الواسع الزائد على المعروف والصارة، بتشديد الراء: الحاجة، قال أبو عبيد: لنا قبله صارة، أي حاجة. الصرة: العطش، ج صرائر، نادر، قال ذو الرمة: فانصاعت الحقب لم تقصع صرائرها وقد نشـحـن فـلا ري ولا هـيم قال ابن الأعرابي: صريصر إذا عطش، ويقال: قصع الحمار صارته، إذا شرب الماء فذهب عطشه. جمع الصارة بمعنى الحجة صوار، قاله أبو عبيد، ففي كلام المصنف لف ونشر غير مرتب. وقيل: إن الصرائر جمع صريرة، وأما الصترة فجمعه صوار لا غير. يقال: شرب حتى ملأمصاره، المصار: الأمعاء، حكاه أبو حنيفة عن ابن الأعرابي، ولم يفسره بأكثر من ذلك. والصرارة، بالفتح: نهر يأخذ من الفرات. والصراري: الملاح، قال القطامي: في ذي جلول يقضي الموت صاحبه أذا الصراري من أهواله ارتسمـا جمع صراريون، ولا يكسر، قال العجاج: جذب الصراريين بالكرور. ويقال للملاح: الصاري، مثل القاضي، وسيذكر في المعتل. قال ابن بري: كان حق صراري أن يذكر في الفصل صرا المعتل اللام، لأن الواحد عندهم صار وجمعه صراء، وجمع صراء صراري، قال: وقد ذكر الجوهري في فصل صرا أن الصاري: الملاح، وجمعه صراء، قال ابن دريد: ويقال للملاح: صار، والجمع صراء، وكان أبو علي يقول: صراء واحد، مثل حسان للحسن، وجمعه صراري واحتج بقول الفرزدق: أشارب خمرة وخدين زير وصراء لفسوته بخـار. قال: ولا حجة لأبي علي في هذا البيت، لأن صراري الذي هو عنده جمع بدليل قول المسيب بن علس يصف غائصا أصاب درة وهو: وترى الصراري يسجدون لها ويضمها بيديه لـلـنـحـر وقد استعمله الفرزدق للواحد، فقال: ترى الصراري والأمواج تضربه لو يستطيع إلى برية عـبـرا. وكذلك قول خلف بن جميل الطهوي: ترى الصراري في غبراء مظلمة تعله طورا ويعلو فوقها تيرا. قال: ولهذا السبب، جعل الجوهري الصراري واحدا لما رآه في أشعار العرب يخبر عنه كما يخبر عن الواحد الذي هو الصاري، فظن أن الياء فيه للنسبة، كأنه منسوب إلى صرار مثل حواري منسوب إلى حوار، وحواري الرجل: خاصته، وهو واحد لا جمع، ويدلك على أن الجوهري لحظ هذا المعنى كونه جعله في فصل صرر، فلو لم تكن الياء للنسب عنده لم يدخله في هذا الفصل. وصررت الناقة: تقدمت، عن أبي ليلى، قال ذو الرمة: إذا ما تأرتنا المراسيل صررتأبوض النسا قوادة أينق الركب. وصرين، بالكسر: د، بالشام قاله الصاغاني، وقال غيره: موضع ، ولم يعينه، قال الأخطل: إلى هاجس من آل ظمياء والتي أتى دونها باب بصرين مقفل.

والصر، بالكسر: طائر كالعصفور في قده، أصفر اللون، سمي بصوته، يقال: صر العصفور يصر، إذا صاح، وفي حديث جعفر الصادق: اطلع علي ابن الحسين وأنا أنتف صرا قيل هو عصفور بعينه، كما ورد التصريح به في رواية أخرى. والصرصور، كعصفور: دويبة تحت الأرض تصر أيام الربيع، كالصرصر والصرصر كهدهد وفدفد. الصرصور: العظام من الإبل، كالصرصر والصرصر. الصرصور: البختي منها. أو ولده، والسين لغة. وقال ابن الأعرابي: الصرصور: الفحل النجيب من الأبل. الصرصران: إبل نبطية، يقال لها: الصرصرانيات. وفي الصحاح: الصرصراني: واحد الصرصرانيات وهي الإبل التي بين البخاتي والعراب، أو هي الفوالج. والصرصراني والصرصران: ضرب من سمك البحر أملس الجلد ضخم، وأنشد لرؤبة: مرت كظهر الصرصران الأدخن. ودرهم صري، بالفتح ويكسر: له صرير وصوت إذا نقر، هكذا بالراء وفي بعض النسخ بالدال، وكذلك الدينار، وخص بعضهم به الجحد، ولم يستعمله فيماسواه. وقال ابن الأعرابي: ما لفلان صر، أما عنده درهم ولا دينمار، يقال ذلك في النفي خاصة. وقال خالد بن جنبة: يقال للدرهم صري، وما ترك صريا إلا قبضه. ولم يثنه ولم يجمعه. وصرار الليل، مشددة، ولو قال ككتان كان أليق: طويئر، وهو الجدجد، ولو فسره به كان أحسن وهو أكبر من الجندب، وبعض العرب يسميه الصدى. والصراصرة: نبط الشام. والصرصر، كفدفد: الديك، سمي به لصياحه. الصرصر: قريتان ببغداد، عليا وسفلى، وهي، أي السفلى أعظمهما، وهي على فرسخين من بغداد، منها أبو القاسم إسماعيل ابن الحسن بن عبد الله بن الهيثم بن هشام الصرصري، ثقة، عن المحاملي وابن عقدة، وعنه البرقاني. وصرر، محركة: حصن باليمن. قرب أبين. والأصرار: قبيلة بها:، أي باليمن ذكره الصاغاني. صرار، كسحاب، أو كتاب: واد بالحجاز، وقال ابن الأثير: هي بئر قديمة على ثلاثة أميال من المدينة من طريق العراق. والصريرة، كسفينة: الدراهم المصرورة، يسمونها اليوم بالصر. والصويرة، كدويبة: الضيق الخلق والرأي، ذكره الصاغاني. وصاررته على كذا من الأمر: أكرهته عليه. والصران، بالضم: ما نبت بالجلد، محركة، وهي الأرض الصلبة، من شجر العلك وغيره. والصار: الشجر الملتف الذي لا يخلو، أي لا تخلو أصوله من الظل لاشتباكه. والصر، بالفتح: الدلو تسترخي، فتصر، أي تشد وتسمع بالمسمع، وهو عروة في داخل الدلو بإزائها عروة أخرى، أنشد ابن الأعرابي: إن كانت اما امصرت فصرها إن امصار الدلو لا يضرها.

يقال: امصر الغزل، إذا تمسخ. قاله الصاغاني. ومما يستدرك عليه: المصر، بالفتح: الصرة. والصر، بالكسر: النار، قاله ابن عباس. وجاء يصطر، أي يصخب. وصرير القلم: صوته. واصطرت السارية: صوتت وحنت، وهو في حديث حنين الجذع. وصريصر، إذا جمع، عن ابن الأعرابي، ورجل صار بين عينيه: متقبض جامع بينهما، كما يفعل الحزين. وفي الحديث: أخرجا ما تصررانه من الكلام أي ما تجعانه في صدوركما. وكل شيء جمعته فقد صررته، ومنه قيل للأسير: مصرور، لأنه يديه جمعتا إلى عنقه. وأصر على الذنب: لم يقلع عنه، وفي الحديث: ويل للمصرين الذين يصرون على ما فعلوه وهم يعلمون. والإصرار على الشيء: الملازمة والمداومة والثبات عليه، وأكثر ما يستعمل في الشر والذنوب. وصر فلان على الطريق فلا أجد مسلكا. وصرت على هذه البلدة وهذه الخطة فلا أجد منها مخلصا. وجعلت دون فلان صرارا: سدا وحاجزا فلا يصل إلى. وامرأة مصطرة الحقوين. والصرار: الأماكن المرتفعة لا يعلوها الماء. وصرار: اسم جبل، وقال جرير: إن الفرزدق لا يزايل لـؤمـه حتى يزول عن الطريق صرار ويقال للسفينة: قرقور، وصرصور وصرصر: اسم نهر بالعراق. وفي التهذيب من النوادر: وصرصرت المال صرصرىة، إذا جمعته ورددت أطراف ما انتشر منه، وكذلك كمهلته وحبكرته ودبكلته وزمرمته وكبكبته. ويقال لمن وقع في أمر لا يقوى عليه: صر عليه الغزو استه. ومن أمثالهم: علقت معالقها وصر الجندب. وقد أشار له المصنف في ع-ل-ق. وأحاله على الراء، ولم يذكره كما ترى، وسيأتي شرحه هناك.

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.859 harf
صَرَّ صَرَّ I ( n. ac. صَرّ 1 , صَرِيْر 25 ), a. Made a noise: called out ( man ); roared, rumbled ( wind, thunder ); creaked ( door ). b. U ( n. ac. صَرّ 1 ), Fastened, made fast, secured. c. [ acc. or Bi ], Pricked up ( his ears: horse ). صَرَّرَ صَرَّرَ II , a. Went on before, preceded; advanced; proceeded. صَاْرَرَ صَاْرَرَ III a. [ acc. & 'Ala ], Constrained, compelled to.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok44.772 harf
صرر صَرَّ - يَصُرُّ - صَرّ - صَرَّة - أَصَرَّ - يُصِرُّ صَرَّ - يَصُرُّ + كائن + شيئاً أو أشياء: يجمع عدة أشياء إلى بعضها بعضاً ويشدها بثوب أو بشيء من حبل أو غيره ويكون منها " صرة " صَرَّة: على وزن " فـَعـْلة" اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من " صَرٌّ - يَصُرُّ ": تجميع الأشياء وشدها على بعضها بطريقة خاصة محددة {فَأَقْبَلَتْ امْرَأَتُهُ فِي
Tamamını oku

Sîgalar(6)

Mücavir kökler39 mücavir (56 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. صكك

    1 ortak ayet · Hemen ard arda vurdu

  2. حنث

    1 ortak ayet · Hars(se) sürülmüş tarla demektir

  3. صبع

    1 ortak ayet · Onların parmakları

  4. عقم

    1 ortak ayet · عَقِيمٌ: kısır anlamındadır ancak hastalığa bağlı…

  5. كبر

    2 ortak ayet · Yaşlı adamdır

  6. حرث

    1 ortak ayet · Hars ekin demektir

  7. غفر

    2 ortak ayet · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır

  8. ثوب

    1 ortak ayet · Sevb dış elbise demektir

  9. فحش

    1 ortak ayet · Fahşa (ha) “Üns” oku atan yayın insan tarafı; “vahş” ise…

  10. عجز

    1 ortak ayet · Belin at tarafıdır

  11. غشو

    1 ortak ayet · Örter

  12. نفس

    2 ortak ayet · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir

Geçtiği ayetler(6)

  1. فَأَقْبَلَتِ امْرَأَتُهُ فِي صَرَّةٍ فَصَكَّتْ وَجْهَهَا وَقَالَتْ عَجُوزٌ عَقِيمٌ

    Çığlık atmakBunun üzerine zevcesi hayretle seslenerek döndü, yüzünü kapayarak: Kısır bir kocakarı, dedi.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökصرر
YapıÜçlü (sülâsî mücerred)
Özel DurumMüzâaf (ayn ve lâm harfleri aynı)
Bağlamsal Yakın Köklerعكف, لجج, عزم
Zıt Kökحلل
Çekirdek Özet 1Bir şeyi büzerek, sıkarak düğümlemek ve bu gerilimden tiz bir ses veya dondurucu bir şiddet çıkarmak
Çekirdek Özet 2Kötülükte, inkârda veya gaflette geri adım atmaksızın düğümlenip kalmak; nefsi bir tutuma kilitlemek
Çekirdek Özet 3Çözülmeye ve dönüşüme direnen katı, gerilimli ve dinamik esnekliğini yitirmiş statik irade tutumu
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca zihinsel bir inat sayıp eylemin büzücü, kuşatıcı ve hayatı dondurucu fiziksel ve ahlaki bağ boyutunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
صرSıkıştırma, daraltma, sürtünme ve yüksek gerilimle sınırlandırma; bu durumun doğurduğu tiz ses veya keskin şiddet. Çekirdek ortaklığı taşıyan صرح kökünde sınırın parlatılıp açığa çıkarılması, صرخ kökünde bu gerilimin feryatla dışa vurulması, صرط kökünde hattın dar ve kısıtlayıcı bir yola dönüşmesi, صرع kökünde şiddetle sıkıp yere serme, صرف kökünde yönün keskin bükülmesi, صرم kökünde ise gerilimin kesilip ayrılması görülür.رÇekirdeğin sonundaki ر harfinin katlanması (idğam/tekerrür), sıkışma ve gerilim hareketine süreklilik, katılaşma ve çözülmez bir ısrar boyutu katarak durumu kalıcı bir kilide veya keskin bir ayaza dönüştürmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
صOlta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırmaHareketi yakalayan, bir noktaya odaklayan ve kaçışa izin vermeyecek biçimde kıskaca alan ilk basınç.
رİnsan başı; baş, ilk, üstEylemin iradi, bilinçli ve en üst düzeyde sebat eden bir baş eğmeme veya yönelim kararlılığı taşıması.
رİnsan başı; baş, ilk, üstİlk iradi yönelimin katlanarak pekişmesi, başın aynı doğrultuda sabitlenmesi ve geri çekilmenin engellenmesi.
صررKıskaca alarak bir başı veya iradeyi kendi ekseninde sımsıkı düğümleme; bu yüksek gerilimin çıkardığı sürtünme sesi ve hareketi donduran sıkışma.Bütün harflerin birleşimi, iradenin çözülmeyi reddeden bir düğüm gibi büzülüp gerilmesini, dış etkilere karşı kendi kabuğuna kilitlenerek ses ve sertlik üretmesini tasvir eder.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDevenin memesini yavrusu emmesin diye bir bez parçasıyla (sarar/sırar) sımsıkı bağlamak; paraları ve değerli nesneleri bir beze koyup ağzını büzerek düğümlemek (surre); kapı menteşesinin, kalemin veya cırcır böceğinin sürtünmeden ötürü tiz ses (sarîr) çıkarması; bitkileri kurutup donduran aşırı sert ayaz (sırr).
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem bedevi şiirinde kök, susuzluktan içi kuruyan hayvanların gırtlağından gelen tiz ses, eyer tahtalarının sürtünme gıcırtısı ve kışın ekinleri kavuran dondurucu rüzgar bağlamında geçer; kuraklığın ve gerilimin ifadesi olarak yer alır.
Erken Arapça kullanımKlasik sözlüklerde zikredilen erken kullanımlarda hayvanın kulaklarını dikip sıkarak koşması (صر أذنيه), hacca gitmemeye veya evlenmemeye kesin yemin edip kendi üzerine bağ koyan kimse (صرورة) ve cırcır böceğinin ötüşü için (صر الجندب صريرا) kalıpları öne çıkar.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-Arab ve Esâsü’l-Belâga sözlüklerinin ilgili madde başları.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinin genelinde bu kök, nesneleri birbirine sımsıkı bağlama, bohçalama, hapsetme, daraltma ve bu daralmanın yol açtığı sürtünme veya düşmanlık ekseninde gelişmiştir. İbranicede yer alan tsarar (צָרַר) fiili bir şeyi sarmak, bağlamak, torbaya koyup düğümlemek, daraltmak ve mecazen hasım olup sıkıştırmak anlamlarına gelir. Süryanicede tsar (ܨܪ) biçimi sıkıştırma, sınırlandırma ve daraltma çekirdeğini muhafaza eder. Akadcada yer alan ṣarāru kökü sızma, damlama veya belirli bir sürtünmeyle ses çıkarma nüanslarıyla fonetik bir paralellik sunar. Arapçada kök çift yönlü bir morfolojik olgunlaşma göstermiştir: Bir yandan somut nesneyi bağlayıp büzme ve buradan türeyen iradi ısrar (أصر), diğer yandan sıkışan havanın ve sürtünen yüzeylerin çıkardığı tiz ses (çığlık, cırcır sesi, gıcırtı) ile hücreleri büzüştüren şiddetli soğuk (ayaz). Bu semantik alan, gerilimin fiziksel büzülmeden akustik ve ahlaki katılaşmaya doğru düzenli bir kayma sergilediğini ortaya koyar.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary ve Lisānü’l-Arab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönصرر kökünden türeyen sîgalarSıkmak ve büzmek fiilinden düğüm ve torba (صرة), kulak dikip odaklanma ve iradi katılaşma (إصرار), tiz sürtünme sesi (صرير) ve dondurucu soğuk (صر) anlamları türetilmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice tsarar (צָרַר), Süryanice tsar (ܨܪ)Sarmak, bağlamak, daraltmak, kuşatarak sıkıştırmak ve düşmanlık etmek anlam alanları Arapçadaki bağlama ve sıkma köküyle tam örtüşür.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik büzme ve sıkıştırma morfemleriKuzey Afrika ve kadim Doğu Akdeniz dillerinde bağlama, düğümleme ve daraltma ifade eden çift sesli köklerle morfolojik yakınlık mevcuttur.Muhtemel

Kaynak David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques ve Gesenius Hebrew Grammar.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
صررAnlamlıSıkmak, düğümlemek, ses çıkarmak, soğuk olmakİradeyi bir noktaya bağlayıp bırakmamak, ekinleri büzüştüren ayaz veya tiz feryat.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
رصرAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş bağımsız bir üçlü kök olarak kayıt altına alınmamıştır.Kur’an’da geçmez.
ررصKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıİki re ve bir sad harfinin bu dizilimi Arap fonotaktiğinde kök yapısı oluşturmaz.Kur’an’da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
صررMerkezDüğümlemek, sıkmak, ısrar etmekİradenin kendi üzerine kilitlenerek geri dönüşsüz biçimde katılaşması ve esnekliğini yitirmesi.Hem fiziksel sıkmayı hem tutumsal kilitlenmeyi içerir.
عكفKomşuBir yerde durmak, ayrılmamakBir mekâna veya nesneye fiziksel olarak tutunup orada kalmayı ifade eder; gerilim veya kilitlenme şart değildir.Süreklilik mekânsal veya eylemsel bağlılıktır.
لججKomşuİnatla çekişmek, diretmekTartışmada ve düşmanlıkta haksızca üste çıkma, dalgalanma ve gürültülü inatlaşma baskındır.Çekişmenin taşkınlığı ve kör dövüşü esastır.
عزمKomşuKarar vermek, azmetmekBir işi yapmaya yönelik bilinçli, planlı ve yapıcı niyet kesinliğidir; katılaşmış olumsuz ısrar taşımaz.İradenin pozitif hamle kararlılığıdır.
حللZıtÇözmek, serbest bırakmak, düğümü açmakSımsıkı bağlanmış, büzülmüş ve gerilmiş bir yapının gerilimini kaldırarak akışa izin vermek.Düğümün açılması ve kilitlenmenin son bulmasıdır.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaصررSıkmak, bağlamak, ısrar etmekSomut düğümden ahlaki kilitlenmeye ve dondurucu etkiye uzanan geniş alan.Kesin
LatinceInsistere, constringere, obstinareÜzerinde durmak, sıkıca bağlamak, inat etmekConstringere fiziksel bağlama ve büzmeyi, obstinare ise zihinsel katılaşmayı karşılar; tek kökte birleşmezler.Güçlü
İngilizceTo persist, to constrict, chilling blastIsrar etmek, büzmek/daraltmak, dondurucu rüzgarPersist kökün ahlaki sebatını, constrict ise fiziksel sıkma hareketini ifade eder; anlam tek kelimede toplanmaz.Güçlü
AlmancaBeharren, zusammenschnüren, klirrende KälteDirenmek/ısrar etmek, bağlayıp sıkmak, keskin soğukBeharren eylemsel inat ve saplanmayı, zusammenschnüren ise keseyi büzme hareketini verir.Güçlü
FransızcaPersister, serrer, froid piquantIsrar etmek, sıkmak, keskin soğukSerrer fiili nesneyi büzüp bağlama boyutuyla kökün somut tarafını tam yansıtır.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
صِرٌّBüzücü, dondurucu ve helak edici aşırı soğukİnkârcıların dünya hayatındaki harcamalarının ekinleri vuran ayaz gibi telef oluşu (Âl-i İmrân 3:117).
صَرَّةٍTiz feryat, dehşet çığlığı ve hayret haykırışıHz. İbrahim'in yaşlı eşinin çocuk müjdesi karşısında yüzünü tokatlayarak çığlık atması (Zâriyât 51:29).
أَصَرُّوا / يُصِرُّGünah veya inkâr üzerinde kilitlenip tövbe etmeksizin direnmekHz. Nûh'un kavminin haktan kaçışı (Nûh 71:7), kibirlenen müstekbirin hali (Câsiye 45:8), büyük günahta direnenler (Vâkıa 56:46) ve müminlerin hatada ısrar etmeyişi (Âl-i İmrân 3:135).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamGünah teorisi ve büyük günah (kebîre) tanımıKüçük günahın ısrarla işlendiğinde büyük günahtan sayılıp sayılmayacağı ve imana etkisi.Kalbin hakikate karşı esnekliğini yitirip kilitlenmesi ve tövbeden yüz çevirmesi.
FıkıhAdalet vasfı ve tövbe hukukuŞahitliğin kabulü ve fısk hali; günahta ısrar eden (müsırr) kimsenin mürüvvet ve adaletinin düşmesi.Eylemin süreklilik arz eden kasıtlı bir alışkanlığa ve hukuki dirence dönüşmesi.
TefsirTövbe ayetlerinin şartları ve helak sahneleriÂl-i İmrân 3:135 ayetinde geçen ve müminlerin vasfı olan "yaptıklarında bile bile ısrar etmemek" ilkesi.Bilincin suça kılıf bulmadan hatayı kabul edip bağı derhal çözmesi (ademü'l-ısrâr).
HadisAhlaki kilitlenme ve fıtratın korunması"İstiğfar eden kimse günde yetmiş kez dönse de ısrar etmiş sayılmaz" nebevi ilkesi ve musarrât hadisleri.Hayvanın memesini bağlayıp süt biriktirerek aldatma (tasriye) ve kalbin hatada düğümlenmesi.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTövbe ve ahlaki yenilenme mekanizmasıKilitlenme ve katılaşma engeliİbadet ve istiğfarın kalpteki katı bağları düzenli olarak çözmesiKulun işlediği kusuru sistemik bir tavra dönüştürmeden derhal itiraf edip esneklik kazanması sağlanır.Kesin
İlmiEpistemik açıklık ve dogmatizm eleştirisiFikri taassup ve bilişsel kilitlenmeDelil karşısında önceki hipotezi bırakıp gerçeğe teslim olmaYeni veriye rağmen yanlış önermeyi savunmaya devam etmek zihnin kendi üzerine düğümlenmesidir.Güçlü
SiyasiYönetim ve kamu otoritesinin denetimiTiranlık ve bürokratik inatHatalı kararlardan rücu edebilme yeteneğiİktidarın meşru eleştiriyi reddederek zulüm ve haksızlık politikalarında direnmesi çöküşü getirir.Güçlü
İktisadiDeğer saklama, piyasa akışı ve dürüstlükVarlığı dolaşımdan çekme (keseleme) ve aldatmaKaynakların hapsedilmesini ve malın kusurunun gizlenmesini önlemeDevenin memesini bağlayıp sütünü biriktirme hilesi (musarrât) gibi sermayenin tıkanması engellenir.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerHisterezis (histeresis) ve faz kilitlenmesi (phase-locking)Sistemin dışarıdan gelen kuvvet ortadan kalksa veya tersine dönse bile önceki durumun gerilimini koruyarak yeni duruma geçmeye direnmesi, esnekliğini yitirip donması.Güçlü
Beşeri bilimlerBilişsel çelişkiyi azaltma kalkanı ve patika bağımlılığı (path dependence)Bireyin veya kurumun geçmişte verdiği hatalı bir kararın maliyetine katlanamayıp o doğrultuda bilinçli olarak saplanıp kalması, geri dönüş mekanizmalarını felç etmesi.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca bireyin gündelik dildeki inatçılığına veya sadece bir eylemi birkaç kez tekrarlamasına indirgemek.
Kur'an içi daha geniş anlamKök Kur'an'da yalnızca zihinsel bir tercih değil, ekinleri helak eden dondurucu bir ayaz (sırr), ruhu sarsan tiz bir haykırış (sarra) ve tövbe kapısını kapatarak ruhu kendi karanlığına bağlayan köklü bir kilitlenmedir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataIsrar kavramı basit bir tekrar zannedilirse, müminin kusur işlemesi ile inkârcının kusurunda kilitlenip kalması arasındaki ahlaki ve ontolojik fark silinir; istiğfarın düğüm çözücü mahiyeti kavranamaz.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?İnsanın hakikat karşısındaki en büyük zaafının bilgisizlikten ziyade bildiği halde geri adım atamamak, yani iradeyi bir hataya düğümleyip (ısrar) kilitlenmek olduğunu gösterdiği için temel bir ahlak ölçütüdür.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Müttakilerin günah işledikten sonra derhal Allah'ı anıp hatada direnmeyişlerini anlatan tasvirlerde (Âl-i İmrân 3:135), helak olan kavimlerin uyarıları duymazdan gelme sahnelerinde ve inkârcıların amellerinin telef oluşunu tasvir eden mesellerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Mümin olmanın kusursuzluk demek olduğu yanılgısını düzeltir; asıl müminliğin kusurda kilitlenmemek, bağı süratle çözüp istiğfar ile fıtri akışa geri dönmek olduğunu ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir nesneyi torbaya veya memeye bez bağlar gibi sımsıkı büzmek, yüksek sürtünmeyle gıcırtı ve çığlık üretmek, varlığı dondurucu bir ayazla kaskatı kesmek.
  • Soyut anlamİradenin tövbeye, dönüşüme ve esnekliğe kapılarını kapatarak belirli bir günah veya inkâr çizgisi üzerinde kör bir düğüm halinde kilitlenmesi.
  • Sistematik karşılıkSistemin dış uyarıcılara ve dengeleyici geri bildirimlere rağmen durumunu değiştirmeyi reddeden dinamik katılığı ve çözülmezlik direnci.
  • LaTeX modeliΩ(t)={x∈X∣dxdt=0∧∇Φ(x)≠0}
  • LaTeX açıklamasıFormüldeki X mümkün ahlaki ve zihinsel durumlar uzayını, x bireyin anlık eylem durumunu temsil eder. ∇Φ(x)≠0 ifadesi, bireyin üzerinde hakikatten, ilahi vahiyden veya vicdandan kaynaklanan net bir değişim potansiyeli ve geri bildirim kuvveti bulunduğunu gösterir. Ancak dxdt=0 koşulu, mevcut kuvvet ve basınca rağmen durumun zaman içinde hiçbir değişim göstermediğini, yani sistemin kendi durumuna kilitlendiğini ifade eder. Ω(t) kümesi ise bu şekilde dış baskıya rağmen değişim türevi sıfırlanmış, yani ısrar halinde katılaşmış durumu sembolize eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ص