صعر

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ص-ع-ر1 sîga, 9 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.أرضحببمشيصعرخددتُصَعِّرْمرحألهخيلأنس

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 9

▶ Ağı aç (3B)

صعر

ص - ع - ر

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 13 sözlük

“Sa’ire” ateşin alevidir. “Se’r” mastar olarak ısıtılmak ve kaynatılmak anlamlarına gelir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

“Sa’ire” ateşin alevidir. “Se’r” mastar olarak ısıtılmak ve kaynatılmak anlamlarına gelir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR6.529 harf
باب العين والصاد والراء معهما ع ص ر، ع ر ص، ص ع ر، ر ع ص، ص رع، ر ص ع عصر: العَصْرُ:الدّهر، فإذا احتاجوا إلى تثقيله قالوا: عُصُر، وإذا سكنوا الصاد لم يقوموا إلاّ بالفتح، كما قال: ..... وهل يَنْعَمَنْ من كان في العُصُرِ الخالي والعصران: الليل والنهار. قال حميد بن ثور: ولا يَلْبِثُ العَصْرَانِ يوماً وليلةً إذا اختلفا أن يدركا ما تيمّما والعَصر: العشيّ. قال: يروحُ بنا عمْروٌ وقد عَصَرَ
Maddenin bağlantısı

باب العين والصاد والراء معهما ع ص ر، ع ر ص، ص ع ر، ر ع ص، ص رع، ر ص ع عصر: العَصْرُ:الدّهر، فإذا احتاجوا إلى تثقيله قالوا: عُصُر، وإذا سكنوا الصاد لم يقوموا إلاّ بالفتح، كما قال: ..... وهل يَنْعَمَنْ من كان في العُصُرِ الخالي والعصران: الليل والنهار. قال حميد بن ثور: ولا يَلْبِثُ العَصْرَانِ يوماً وليلةً إذا اختلفا أن يدركا ما تيمّما والعَصر: العشيّ. قال: يروحُ بنا عمْروٌ وقد عَصَرَ العَصْرُ وفي الرَّوْحَةِ الأولَى الغنيمةُ والأجرُ به سمّيت صلاة العصر، لأنّها تعصر. والعصران: الغداة والعشيّ. قال: المطعم الناس اختلاف العَصْرَيْنِ جفان شيزى كجوابي الغَرْبَـيْنِ والعصارة ما تحلب من شيء تعصره، قال العجاج: عصارة الجزء الذي تحلبا يعني بقية الرَّطْب في أجواف حمر الوحش التي تجزّأ بها عن الماء. وهو العصير أيضاً. قال: وصار باقي الجزء من عصيره إلى سَرار الأرض أو قعوره يعني العصير ما بقي من الرَّطب في بطون الأرض، ويبس ما سواه. وكلّ شيء عُصِر ماؤه فهو عصير، بمنزلة عصير العنب حين يُعصر قبل أن يختمر. والاعتصار أن تخرج من إنسان مالاً بغرم أو بوجه من الوجوه. قال: فمنّ واستبقى ولم يعتصـرْ من فرعه مالاً ولا المكسر مَكسِره لشيء أصله، يقول: منّ على أسيره فلم يأخذ منه مالاً من فرعه، أي: من حيث تفرّع في قومه، ولا من مكسره، أي: أصله، ألا ترى أنّك تقول للعود إذا كسَرته: إنّه لحسن المكسر فاحتاج إلى ذلك في الشّعر فوصف به أصله وفرعه. والاعتصار أن يغصَّ الإنسان بطعام فيعتصر بالماء، وهو شربه إياه قليلاً قليلاً، قال الشاعر: لو بغير الماءِ حَلْـقـي شـرِق كنتُ كالغَصَّانِ بالماء اعتصاري أي: لو شرقت بغير الماء، فإذا شرقت بالماء فبماذا أعتصر? والجارية إذا حرُمت عليها الصلاة، ورأت في نفسها زيادة الشباب فقد أَعْصَرَتْ فهي مُعْصِر، بلغت عصر شبابها. واختلفوا فقالوا: بلغت عَصْرَها وعُصُرَها وعصورَها. قال: ...... وفنّقها المراضعُ والعصورُ ويجمع معاصير. قال أبو ليلى: إذا بلغت قرب حيضها، وأنشد: جاريةٌ بِـسَـفَـوان دارهَـــا تمشي الهُوَيْنا مائلاً خـمـارُهـا يَنْحَلُّ من غُلْـمَـتِـهـا إزارُهـا قد اعْصَرَتْ، أو قد دنا إعصارها والمُعْصِرات: سحابات تُمْطِر. قال الله عزّ وجلَ: " وأنزلنا من المُعْصِرات ماءً ثجّاجا " . ؤاَعْصْرْ القوم: أُمْطِرُوا. قال الله عزّ وجلّ: " وفيه يُعْصَرون " . ويقرأ يَعْصِرون، من عصير العنب. قال أبو سعيد: يَعْصِرون: يستغلّون أَرَضِيهم، لأن الله يُغنيهم فتجيء عصارة أَرَضيهم، أي: غلّتها، لأنك إذا زرعتَ اعتصرتَ من زرعك ما رزقك الله. والإعصار: الريح التي تثير السَّحاب. أعصرتِ الرياح فهي مُعْصِرات، أي: مثيرات للسحاب. والإعصار: الغبار الذي يستدير ويسطع. وغبار العجاجة إعصار أيضاً. قال الله عزّ وجلّ: " فأصابها إعصار فيه نار " يعني العجاجة. والعَصَرُ: الملجأ، والعُصْرةُ أيضاً، والمُتَعَصَّرُ والمعْتَصَرُ، وهذا خلاف ما زعم في تفسير هذا البيت، في قوله: وعصْفَ جارٍ هدَّ جارُ المعتَصَرْ قالوا: أراد به كريم البلل والنَّدَى، وهو كناية عن الفعل، أي: عمل جارٍ وهدَّ جارُ، فهذا معني كَرُمَ، أي: أَكْرِمْ به من مُعْتَصَر، أي: أنك تعصر خيره تنظر ما عنده كما يُعْصَر الشراب. وقال عبد الله: هذا البيت عندي: وعصَّ جارٍ هدَّ جاراً فاعتصر أي: لجأ. وقال أبو دُواد في وصف الفرس: مِسَحٌّ لا يواري العَي رَ منه عَصَرُ اللِّهْبِ قال أبو ليلى: اللِّهْب: الجبل، والعَصَرُ: الملجأ، يقول: هذا العَيْرُ إن اعتصر بالجبل لم ينجو من هذا الفرس. وقال بعضهم: يعني بالعَصَر جمع الإعصار، أي: الغبار. والعُصْرَةُ: الدِّنْيَةُ في قولك: هؤلاءِ موالينا عُصْرَةً، أي: دِنْيَةَ، دون مَنْ سواهم. والمَعْصِرَةُ: موضع يُعْصَرُ فيه العنب. والمِعْصار: الذي يُجْعَلُ فيه شيء يُعْصَر حتى يُتَحلَّب ماؤه. وعَصَرْتُ الكرمَ، وعصرت العنب إذا وليته بنفسك، واعتصرت إذا عُصِرَ لك خاصة. والعَصْرُ: العطية، عَصَرَهُ عَصْراً. قال طرفة: لو كان في إملاكنا واحـدٌ يَعْصِرُنا مثل الذي تَعْصِرُ والعرب تقول: إنّه لكريم العُصارة. وكريم المعتَصَر، أي: كريم عند المسألة. وكلّ شيء منعته فقد اعتصرته. ومنه الحديث: " يعتصر الوالد على ولده في ماله " ،أي: يحبسه عنه، ويمنعه إياه. وعَصرت الشيء حتى تحَلَّب، قال مرار بن منقذ: وهي لو تعصر من أردانها عبقَ المسكِ لكادت تَنعَصِر وبعير معصور قد عصره السّفر عصراً. عرص: العَرْص: خشبة توضع على البيت عُرضاً إذا أراد تسقيفه ثم يوضع عليه أطراف الخشب الصّغار. وعَرَّصت السقف تعريصاً. والعرّاص: من السّحاب ما أطلّ من فوق فقرب حتى صار كالسقف، ولا يكون إلاّ ذا رعد وبرق. قال ذو الرّمة: يَرْقَدُّ في ظلِّ عرَّاصٍ ويطرده حفيف نافجة عُثنونُها حَصِبُ والمُعَرَّص من اللّحم ما ينضج على أيّ لون كان في قدر أو غيره. يقال المعرَّص: الذي تعرَّصه على الجمر فيختلط بالرماد فلا يجود نضجه. والمملول: المغيّب في الجمر، المفأد: المشوي فوق الجمر، والمحنود: المشويّ بالحجارة المحماة خاصة. وعَرْصَةُ الدار: وسطها، والجميع العَرَصات والعِراص. صعر: الصَّعَرُ: مَيَل في العنق، وانقلاب في الوجه إلى أحد الشقين. والتَّصعير إمالة الخدّ عن النظر إلى الناس تهاوناً من كِبْر وعظمة، كأنّه مُعْرض، قال الله عزّ وجلّ: " ولا تصعِّر خدّك للنّاس " . وربما كان الإنسان والظّليم أصعَر خلقةً. وفي الحديث: " يأتي على الناس زمان ليس فيهم إلاّ أَصْعَرُ أو أبترُ " ، يعني رُذالة الناس الذين لا دين لهم. قال سليمان: قد باشر الخدّ منه اللأصعر العَفِرُ والصُّعرورة: دحروجة الجُعَل، يصعرِرُها بالأيدي، قال زائدة: الصُّعْرور أيضاً جنس من الصَّمغ يخرج من الطَّلح. وقال زائدة: أقول: دُحْروجَة وصُعرورة وحُدْروجة، وكتلة ودهدهة كله واحد. قال: يبعرْنَ مثل الفلفل المصعرر وضربته فاصعنرر إذا استدار من الوجع مكانه، وتقبّض، ولكنّهم يدغمون النون في الراء فيصير: اصعرّر. وكل حمل شجر يكون أمثال الفلفل أو أكبر نحو ثمر الأبهل وشبه مما فيه صلابة يسمّى الصعارير. رعص: الرَّعْص بمنزلة النّفض. ارتعصت الشجرة، ورَعَصَتْها الريح وأَرْعَصَتْها، لغتان. والثور يحتمل الكلب بطعنةٍ فيرعَصُه رَعْصاً إذا هزّه ونفضه. صرع: صرعه صرعاً، أي: طرحه بالأرض. والصِّراع: معالجتهما أيّهما يصرع صاحبه. ورجل صِرّيع، أي: تلك صنعته الّتي يعرف بها. وصرّاع شديد الصّرع وإن لم يكن معروفاً... وصَروع للأقران: أي: كثير الصّرع لهم. والصّراعة مصدر الاصطراع بين القوم، وأصَّرَعة: القوم يصرعون من صارعوا. والصُّرَعَةُ: القوم يصرعون من صارعوا. والمِصراعان من الأبواب: بابان منصوبان ينضمّان جميعاً مدخلهما في الوسط من المصراعين. ومن الشّعر ما كان قافيتان في بيت.. يقال: صرَّعت الباب والشعر تصريعاً. ومصارع القوم: سقوطهم عند الموت. قال: ...... ......ولكل جنب مصرع

والصُّرْعة: الرجل الحليم عند الغضب. قال الضرير: الاصطراع مصدر والصِّراعة اسم كالحِياكة والحِراثة وقول لبيد: ..... منها مصارع غابة وقيامها فالمصارع ههنا كان قياسه: مصاريع، لأنه مصروع. ألا ترى أنه ذكر قيامها، فهو جمع. وما ينبغي أن يكون المصَارعُ أن يكون جمعاً ولكنه مضطرّ إلى ذلك. رصع: الرَّصَعُ: مثل الرَّسَح سواء. وقد رصِعَتِ المرأة رَصَعاً، فهي رَصْعاء، أي ليست بعجزاء، ويقال هي التي لا إسْكَتَيْن لها. وأما الرَّصْعُ، جزماً فشدة الطعن. رَصَعَهُ بالرّمح وأَرْصَعَهُ. قال العجاج: رخضاً إلى النصف وطعناً أرصعا قابل من أجوافهـنّ الأخـدعـا قوله: أرصعاً، أي: لازقاً. والرَّصيعَةُ: العقدة في اللّجام عند المعذّر كأنّها فَلْس، وإذا أخذت سيراً فعَقَدتَ فيه عقداً مثلثة فذلك التّرصيع، وهو عقد التميمة وما أشبه، قال الفرزدق: وجئنَ بأولاد النصارى إلـيكُـمُ حَبالَى وفي أعناقِهنّ المراصع أي: الختم في أعناقهنّ. والرَّصَعُ: فراخ النّحل.

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR794 harf
الصَعَرُ: الميل في الخَدِّ خاصةً. وقد صَعَّرَ خَدَّه وَصاعَرَهُ، أي أمالَه مر الكِبْرِ. ومنه قوله تعالى: "ولا تُصَعِّرْ خَدَّكَ للناسِ". وقال الشاعر: وكُنَّا إذا الجَبَّارُ صَعَّرَ خَدَّهُأَقَمْنا له من دَرْئِهِ فتَقَوَّما وفي الحديث: "ليس فيه إلا أَصْعَرُ أو أَبْتَرُ"، أي ليس فيه إلاَّ ذاهبٌ بنفسه أو ذليلٌ. وربَّما كان الإنسانُ والظليم أَصْعَرَ، خِلْقةً. وقول الراجز: وقد قَرَبْنَ قَرَباً
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR18.437 harf
باب العين والصاد مع الراء عصر ، عرص ، صعر ، صرع ، رصع ، رعص : مستعملات . عصر : قال الله جلّ وعَزّ : ( ُ ءِ ) ( العصر : 1 ، 2 ) قال الفرّاء : والعصر : الدهر ، أقسم الله به . وروى مجاهد عن ابن عبّاس أنه قال : العَصْر : ما يلي المغربَ من النهار . وقال قتادة : هي ساعة من ساعات النهار . وقال أبو إسحاق : العصر : الدهر ، والعصر : اليوم ، والعصر : الليلة . وأنشد : ولا يلبث العصران يوم وليلة إذَا طَلَبَا
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR4.673 harf
(باب الصاد والعين وما يثلثهما) (صعف) الصاد والعين والفاء ليس بشيء. على أنهم يقولون الصَّعَْف: شرابٌ([1]). (صعق) الصاد والعين والقاف أصلٌ واحدٌ *يدلُّ على صَلْقَةٍ وشِدَّة صَوت. من ذلك الصَّعْق، وهو الصَّوت الشَّديد. يقال حِمارٌ صَعِقُ الصَّوتِ، إِذا كان شديدَه. ومنه الصَّاعقة، وهي الوقع الشّديدُ من الرَّعْدِ. ويقال إنَّ الصُّعاق الصَّوت الشديد. ومنه قولهم: صَعِق، إِذا ماتَ، كأنَّه أصابته صاعقةٌ.
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR160 harf
- الصعر: ميل في العنق، والتصعير: إمالته عن النظر كبرا، قال تعالى: ﴿ولا تصعر خدك للناس﴾ [لقمان/18]، وكل صعب يقال له: مصعر، والظليم أصعر خلقة (انظر المجمل 2/534).
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR363 harf
ص ع ر في عنقه وخدّه صعر‏:‏ ميل من الكبر يقال‏:‏ ‏"‏ لأقيمن صعرك ‏"‏ وتقول‏:‏ في عينه صور وفي خده صعر‏.‏ وهو أصعر وصعر خده وصاعره ‏"‏ ولا تصاعر خدك ‏"‏ وفلان متصاعر وقد تصاعر‏.‏ قال حسان‏:‏ ألسنا نذود المعلمين لدى الوغى ذياداً يسلّي نخوة المتصاعر والنعام صعر خلقة‏.‏ والأبل تصاعر في البرى‏.‏ وفي الحديث ‏"‏ يأتي على الناس زمان ليس فيهم إلا أصعر أو أبتر ‏"‏‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR4.609 harf
الَّصعَر: مَيَلٌ في الوَجْهِ، وقيل: الصَّعَرُ المَيَل في الخدِّ خاصة، وربما كان خِلْقة في الإِنسان والظَّليم، وقيل: هو مَيَلٌ في العُنُق وانْقِلاب في الوجه إِلى أَحد الشقَّين. وقد صَعَّرَ خَدَّه وصاعَرَه: أَمالهُ من الكِبْرِ؛ قال المُتَلَمِّس واسمه جَرير بن عبد المسيح: وكُنَّا إِذا الجبَّارُ صَعَّرَ خَدَّهُ، أَقَمْنا لَهُ من مَيلِهِ فَتَقَوَّما يقول: إِذا أَمال متكبِّرٌ خدَّه أَذْلَلْناهُ حتى
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR157 harf
* ص ع ر * * الصَّعَرُ * بفتحتين الميل في الخد خاصة وقد * صَعَّرَ * خده * تَصْعِيرا * و * صَاعَرَهُ * أي أماله من الكبر ومنه قوله تعالى ﴿ولا تصعر خدك للناس﴾
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR4.691 harf
الصعر، محركة، والتصعر: ميل في الوجه وقيل: الصعر: الميل في الخد خاصة. أو هو ميل في العنق، وانقلاب في الوجه إلى أحد الشقين. أو هو داء في البعير يأخذه، ويلوي عنقه منه ويميله. صعر، كفرح، صعرا، فهو أصعر، وجمعه صعر، قال أبو دهبل أنشده أبو عمرو بن العلاء: وترى لها دلا إذا نطقـت تركت بنات فؤاده صعرا. ويقال: أصاب البعير صعر وصيد أي داء يلوى منه عنقه. وصعر خده تصعيرا،
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR7.053 harf
صَعِرَ 1 صَعِرَ ذ , aor. صَعَرَ , (Msb, K,) inf. n. صَعَرٌ; (S, A, Mgh, Msb, K;) and ↓ تصعّر; (A, K;) He had a wryness, or distortion, in the cheek, (S,) or in the face, (A, K,) or in either side [thereof], (K,) or in the neck, (Lth, A, Mgh, Msb,) by reason of pride, (A,) with a turning of the face on one side: (Lth, Mgh, Msb:) [see also 5:] or he (a camel) had a disorder by reason of which he
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR491 harf
صعِرَ صعِرَ A ( n. ac. صَعَر 4 ), a. Was distorted, awry ( mouth ). b. Was small ( head ). صَعَّرَ صَعَّرَ II , a. Distorted, twisted, screwed up ( cheek ); sneered, put on a supercilious look. صَاْعَرَ صَاْعَرَ III , أَصْعَرَ IV , a. see II . تَصَعَّرَ تَصَعَّرَ V , a. Had a distorted mouth. صَعَر صَعَر 4 , a. Distortion, crookedness, wryness. أَصْعَرُ أَصْعَرُ 14 , a. Wry-faced,
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok14.766 harf
صعر صَعِرَ - يَصْعَرُ - صَعَّرَ - يُصَعِّرُ صَعِرَ - يَصْعَرُ + الكائن: يميل نحو الجانب والأعلى صَعَّرَ - يُصَعِّرُ: على وزن " فَعَّل " من " صَعِرَ - يَصْعَرُ ": جعله " يَصْعَرُ " على وجه التكرار والشدة: ميَّله بشدة ﴿وَلَا تُصَعِّرْ خَدَّكَ لِلنَّاسِ﴾:يُصَعِّر خده للناس: يميل به نحو الجانب والأعلى بمواجهة الناس وذلك بشكل متكرر ومبالغ فيه،
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler9 mücavir (13 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. خدد

    1 ortak ayet · Hadde, “Yanak” demektir

  2. مرح

    1 ortak ayet · Derlenmiş hasattır

  3. فخر

    1 ortak ayet · Fehr (hı) “Fehhar” çömlekçi demektir

  4. خيل

    1 ortak ayet · Heyl (hı) : At demektir

  5. مشي

    1 ortak ayet · Yürür

  6. حبب

    1 ortak ayet · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)

  7. أنس

    1 ortak ayet · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir

  8. أرض

    1 ortak ayet · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir

  9. أله

    1 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

Geçtiği ayetler(1)

  1. وَلَا تُصَعِّرْ خَدَّكَ لِلنَّاسِ وَلَا تَمْشِ فِي الْأَرْضِ مَرَحًا إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ كُلَّ مُخْتَالٍ فَخُورٍ

    Döndürmeİnsanları küçümseyip yüz çevirme. Yeryüzünde böbürlenerek yürüme. Allah kendini beğenip böbürleneni şüphesiz ki hiç sevmez.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökصعر
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerعرض, كبر, ميل
Zıt Kökقوم
Çekirdek Özet 1Boyun ve yüzde görülen patolojik veya iradi eğrilik, yana bükülme
Çekirdek Özet 2Kibir ve küçümseme saikiyle insanlardan yanağı ve yüzü çevirme tavrı
Çekirdek Özet 3Muhatabı hiçe sayan asimetrik ahlaki yabancılaşma ve iletişimsel kopuş
Kritik Hata Riskiİfadeyi yalnızca sıradan bir yüz çevirme veya beden kusuru sayıp kibrin ontolojik ve toplumsal yıkımını gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
صعSarp yükseliş, zorlayıcı şiddet ve gerilimle sarsılma; صعد (yokuş çıkmak, sarp yere tırmanmak) ve صعق (şiddetli sesle çarpılmak, bayılmak) köklerinde olduğu gibi dikleşme veya kırılma hareketini ifade ederرÇekirdekteki zorlayıcı ve sert gerilim hareketini insan veya hayvanın baş ve boyun bölgesindeki fiziksel eğrilik ile kibirli bükülmeye dönüştürmüştür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
صOlta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırmaBoyun kaslarının tek taraflı kasılması, gerginleşmesi ve hareketi kısıtlayıcı biçimde tutulması
عGöz; görme, bilme, kaynakYüzün, bakış doğrultusunun ve algı odağının yöneldiği hedef
رİnsan başı; baş, ilk, üstBedenin en üst noktası olan baş ve boyun uzvunun taşınması
صعرBaşın (ر) gözün baktığı tabii doğrultudan (ع) boyun kaslarının kasılmasıyla (ص) bir yana doğru bükülüp kibirle çevrilmesi hareketi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDevelerin boynuna arız olan ve boynu bir yana doğru eğik bırakan bir hastalık; devenin yürürken boynunu yana eğip gitmesi veya devenin aşırı büyüyen hörgücünün yana yatması
Cahiliye şiiri kullanımıMütelemmis (Cerîr b. Abdilmesîh) kibirlenen kimselerin boyun eğdirilmesini anlatırken kökü şöyle zikreder: وكُنَّا إِذا الجبَّارُ صَعَّرَ خَدَّهُ / أَقَمْنا لَهُ من مَيلِهِ فَتَقَوَّما
Erken Arapça kullanımErken dönem hadis rivayetinde ahir zamandaki ahlaki yozlaşma anlatılırken insanların yalnızca iki sınıfa kalacağı belirtilir: يأتي على الناس زمان ليس فيهم إلا أصعر أو أبتر

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Arapça صعر kökü, Sami dillerinde bükülme, kasılma, eksenden sapma ve boyun eğriltme semantik alanına aittir. İbranice ve Aramice gibi Batı Sami dillerinde doğrudan aynı üçlü kök morfolojisi daralsa da, boyun ve yüz adalelerinin gerilerek bir tarafa yönelmesini bildiren fonetik varyantlar mevcuttur. Kökün özgün Sami çekirdeğindeki somut katman, canlıların omurga ve boyun hattındaki fiziki asimetriyi gösterir. Erken Arapçada bu fiziksel arıza (özellikle develerdeki boyun eğriliği hastalığı), kibre kapılarak muhatabını küçümseyen insanın beden dilini nitelemek üzere mecazen ahlak ve davranış alanına aktarılmıştır. Kullanıcının çalışma notunda geçen ateş ve ısıtılma anlamı ise سعر köküne ait olup, Sad harfiyle kurulan صعر kökünün anlam dairesinde ateş yakma anlamı bulunmamaktadır.

Güven Güçlü

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönDevedeki boyun eğriliği hastalığından (sa'ar) kibirli insanın yanağını çevirmesine (tas'îr) geçişBeden kusurunu bildiren fiil kalıbından, iradi kibir ve üstünlük taslama tavrını ifade eden tef'îl babına anlamsal genişleme yaşanmıştırKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney ve Batı Sami dillerinde boyun bükme, yan yatma ve asimetrik duruş kökleriArapçada gelişen ahlaki mecaz derinliği diğer Sami kollarında sınırlı kalmış, fiziksel eğrilik matrisi korunmuşturGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik dil ailesi içinde doğrulanmış kök denkliği tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
صعرAnlamlıBoyun eğriliği, yüz çevirmeMuhatabı küçümseyerek yanağı bir tarafa büküp çevirmekHedef kök; Kur'an'da geçer
صرعAnlamlıYere sermek, çarpmakGüreşte rakibini yere düşürmek veya sara nöbetiyle yere serilmekKur'an'da geçer; boyun eğriliğinden gövdenin bütünüyle yere yıkılmasına geçiş
عصرAnlamlıSıkmak, baskılamak, zamanSuyunu çıkarmak için nesneyi büküp sıkıştırmak; daralan zaman dilimiKur'an'da geçer; bükme ve sıkıştırma mekanik çekirdeği ortaktır
عرصAnlamlıAçık alan, avlu, oynaklıkEvlerin ortasındaki geniş boşluk; neşeden veya çeviklikten kıpırdanmakKur'an'da geçmez
رصعAnlamlıBirbirine geçirmek, dizmekMücevheri yuvasına sıkıca oturtmak, halkaları birbirine bağlamakKur'an'da geçmez
رعصAnlamlıTitremek, sarsılmakBedensel gevşeklik veya korku sebebiyle hızlıca sarsılıp titremekKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
صعرMerkezKibirle yüz çevirmeBedenin boyun ve yanak kısmını kibir ve küçümsemeyle bükerek muhataptan saptırmaLokman 31:18'de geçer
عرضKomşuYüz çevirme, ilgisizlikعرض bütünüyle dönüp gitmeyi ve ilgisizliği ifade ederken, صعر özellikle kibir kaynaklı aşağılayıcı boyun bükme jestini içerirKur'an'da çokça geçer
كبرKomşuKibir, büyüklenmeكبر kalpteki büyüklük iddiası ve içsel duyguyken, صعر bu içsel kibrin yanağı çevirmek suretiyle dışa vuran somut beden dilidirKibrin dışavurumudur
ميلKomşuEğilme, sapmaميل her türlü fiziksel veya ahlaki tarafgirliği ve sapmayı anlatırken, صعر doğrudan boyun ve yanak bölgesindeki tek taraflı eğriliktirGenel sapmaya karşı özel organ eğriliği
قومZıtDoğruluk, istikamet, dik duruşDoğruluk, adaletle ayakta durma, eğrilikten ve sapmadan arınmış dosdoğru yönelişKibirli boyun büküşün zıddı olan adil ve dengeli yönelim

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaصعرBoyun eğriliği, kibirle yüz çevirmePatolojik boyun eğriliği ile iradi kibir jestini aynı kökte birleştirirKesin
Latincedespicere, torquereTepeden bakmak, boyun bükmekTorquere fiziksel bükülmeyi, despicere ise küçümseyici bakışı karşılarGüçlü
İngilizceturn away with disdain, wryneckKibirle yüz çevirmek, eğri boyunWryneck tıbbi boyun eğriliğini, disdain ahlaki küçümsemeyi ifade ederGüçlü
Almancaden Kopf hochmütig abwenden, SchiefhalsKibirle başı çevirmek, eğri boyunSchiefhals patolojik boyun eğriliğidir; ahlaki tavır abwenden ile karşılanırGüçlü
Fransızcadétourner le visage par dédain, torticolisKibirle yüz çevirmek, boyun tutulmasıTorticolis fiziksel boyun eğriliğini, dédain küçümseyici tutumu belirtirGüçlü

Kaynak Lane's Lexicon, Oxford Latin Dictionary.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
تُصَعِّرْİnsanları küçümseyerek, büyüklük taslayarak yanağını ve yüzünü çevirmekLokman aleyhisselamın oğluna yönelik ahlaki, içtimai ve edep temelli terbiyesi bağlamı (Lokman 31:18)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAhlak ve nefis tezkiyesiKibrin (istikbâr ve ucb) amellerin sıhhatine ve kalbin niyetine tesiriKalpteki kibrin fiziki uzuvlara sirayet ederek itaatsizliğe yol açan alameti
FıkıhÂdâb-ı muâşeret ve şahitlikMuamelelerde muhatabı tahkir etmenin nehyi ve şahidin kibirli tavrının adalete etkisiŞahitlikte ve toplumsal ilişkilerde vakar ile kibir arasındaki sınırın tespiti
TefsirLokman 31:18 tefsiriAyetteki nehyin hakiki bir boyun büküş mü yoksa kibirden kinaye mi olduğuBedensel jest ile ahlaki kibir arasındaki ayrılmaz bağın vurgulanması
HadisAhir zaman fitneleri rivayetiToplumsal yozlaşmada insanların أصعر (kibirli/dinsiz) veya أبتر (hayırsız) kalacağı beyanıToplumsal çürümenin ve kibirli yabancılaşmanın yaygınlaşması

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevazu ve kulluk bilinciKibrin reddiİnsanın yaratılış gayesine uygun tevazu zemininde kalmasını sağlamaYaratıcı karşısında aczini bilen kulun diğer insanlara tepeden bakmasını engellerKesin
İlmiHakikat arayışı ve ilmi diyalogFikri kibir ve tahkirİlim ehlini muhatabın sözünü küçümseme hatasından korumaHakikate ulaşmak için her seviyedeki muhatabın sözünü dinleme erdemini zorunlu kılarGüçlü
SiyasiYönetici ve tebaa ilişkisiOtokratik kibir ve tahakkümİdarecilerin halka karşı yabancılaşmasını ve yüz çevirmesini engellemeGüç sahiplerinin tebaayı tahkir etmesini önleyerek adil ve doğrudan iletişimi tesis ederGüçlü
İktisadiMülkiyet ve sınıfsal etkileşimServet sarhoşluğuMaddi zenginliğin getirdiği küçümseyici ayrışmayı önlemeZenginlerin yoksullara karşı kibirli beden diliyle ekonomik kastlaşma kurmasını yasaklarGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerAçısal sapma (Angular deflection) ve asimetrik gerilimDüz bir doğrultuda ilerlemesi gereken eksenin tek taraflı gerilim kuvvetiyle simetrisini kaybedip eğrilmesiGüçlü
Beşeri bilimlerKüçümseme mimikleri ve asimetrik yabancılaşma (Contempt micro-expressions)Sosyal psikolojide muhatabın statüsünü geçersiz kılan, iletişimi kesen ve hiyerarşik üstünlük iddia eden dışlayıcı beden diliKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi sadece sıradan bir nezaketsizlik, kaba bir yüz çevirme veya yalnızca fiziksel bir boyun hareketi olarak daraltmak
Kur'an içi daha geniş anlamİnsanın hemcinsine karşı ontolojik üstünlük taslayarak toplumsal bağı parçaladığı, kibrin bedene kazındığı köklü bir ahlaki sapma
Yanlış anlamanın doğuracağı hataLokman aleyhisselamın uyarısını basit bir görgü kuralı düzeyine indirgeyerek, kibrin tevhidi, toplumsal adaleti ve insani ilişkileri çürüten yıkıcı yapısını kavrayamamak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın kalpteki soyut kibir ve ucb hastalığını, muhataba karşı sergilenen en ince ve somut beden dili jesti üzerinden teşhis ettiğini gösterir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Lokman Suresi'nde yer alan hikmet, tevhid, terbiye ve toplumsal ahlak nizamını kuran ayet grubunda (Lokman 31:18) belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Ahlakın yalnızca teorik inançtan ibaret olduğu zannını yıkar; insanın başını, yüzünü ve yanağını yöneltme biçiminin doğrudan kalpteki inanç ve ahlakın aynası olduğunu ortaya koyar

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamDevenin boynunun bir yana bükük kalması veya yanak ve boyun kaslarının kasılmasıyla yüzün tek taraflı eğrilmesi.
  • Soyut anlamKibir, ucb ve tahkir duygusuyla insanları küçümseyerek yüzü ve yanağı muhataptan çevirme tavrı.
  • Sistematik karşılıkİletişimsel simetriyi bozan, muhatabın varlığını ve haysiyetini tanımayan asimetrik ahlaki yabancılaşma.
  • LaTeX modeliu⃗⋅v⃗<1  ⟹  ΔH→0
  • LaTeX açıklamasıModelde u⃗ öznenin yönelim vektörünü, v⃗ ise muhatabın yüz yüze iletişim doğrultusunu temsil eder. İki vektör arasındaki skaler çarpımın birden küçük olması (u⃗⋅v⃗<1) kibir saikiyle gerçekleşen açısal sapmayı ve yüz çevirmeyi simgeler. Bu sapma gerçekleştiğinde, taraflar arasındaki hakkaniyetli iletişim ve ahlaki geçirgenlik potansiyeli (ΔH) sıfıra yaklaşarak toplumsal ve insani bağ kopar.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ص