صوت
ص - و - ت
KÖK- 8 geçiş
- 5 ayet
- 8 sîga
- 13 sözlük
Çomaktır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Çomaktır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR303 harfباب الصاد والتاء و و ا ي ء معهما
ص و ت، ص ي ت يستعملان فقط
صوت:
صَوَّتَ فلانٌ بفلان تصثويتاً أي دَعاه. وصاتَ يصُوتُ صوتاً فهو صائت بمعنى صائح.
وكل ضَرْبٍ من الأُغنيات صَوتٌ من الأصوات.
ورجل صائت: حَسَن الصوت شديدُه.
ورجل صَيِّتٌ: حَسَنُ الصَّوتِ.
وفلان حَسَن الصِّيت: له صِيتٌ وذِكْرٌ في الناس حَسَنٌ.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR733 harfالصوْتُ معروف. وأما قول رُوَيشدِ ابن كَثيرٍ الطائيّ:
يا أيُّها الراكب المُزْجي مَطِيَّتَهُسائلْ بني أسدٍ ما هذه الصَوْتُ
فإنّما أنَّثه لأنّه أراد به الضوضاء والجلبة والاستغاثة. والصائِتُ: الصائحُ. وقد صات الشيء يَصوتُ صَوْتاً؛ وكذلك صَوَّتَ تَصويتاً. ورجل صَيِّتٌ، أي شديد الصوت. وكذلك رجلٌ صاتٌ وحِمار صاتٌ. والصيتُ: الذِكْرُ الجميل الذي ينتشر في الناس، دون القبيح. يقال: ذهب صيتُهُ في الناس،
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR876 harfص ت ( و ا ي ء )
صوت ، صيت : قال الليث : يقال : صَوّت يُصوِّت تصويتاً فهو مصوِّت ، وذلك إذا صَوّتَ بإنسان فَدعاه . ويقال : صاتَ يَصُوت صَوْتاً فهو صائت ، معناه : صائح . وقد يُسمَّى كلُّ ضَرْب من الأُغنِيات صَوتاً ، والجميع الأصوات . ورجل صَيِّتٌ : شديدُ الصوْت .
الحرّاني عن ابن السّكيت : الصَّوتُ ، صَوْتُ الإِنسان وغيرِه . والصِّيتُ : الذِّكْر ، يقال : قد ذهب صِيتُه في النّاس ، أي : ذكْرُه .
وقال
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR8.738 harf(باب الصاد والواو وما يثلثهما)
(صوي) الصاد والواو والياء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على شدّةٍ وصَلابة ويُبْس. عن ابن دريد([1]): "صَوَى الشَّيء، إذا يَبِس، فهو صاوٍ. ويقال صوِيَ يَصوَى". والصَّوَّانُ: حجارةٌ فيها صلابة. وربَّما استُعِير من هذا وحُمِلَ عليه فقيل صَوَّيْت لإِبلي فَحْلاً، إذا اخترتَه لها. ولا يكون الاختيارُ وحدَه تصويَةً، لكن يُصنَع لذلك حتَّى يقوَى ويصلُب. قال:
* صَوَّى لها ذا كِـَدْنَةٍ
(باب الصاد والواو وما يثلثهما) (صوي) الصاد والواو والياء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على شدّةٍ وصَلابة ويُبْس. عن ابن دريد([1]): "صَوَى الشَّيء، إذا يَبِس، فهو صاوٍ. ويقال صوِيَ يَصوَى". والصَّوَّانُ: حجارةٌ فيها صلابة. وربَّما استُعِير من هذا وحُمِلَ عليه فقيل صَوَّيْت لإِبلي فَحْلاً، إذا اخترتَه لها. ولا يكون الاختيارُ وحدَه تصويَةً، لكن يُصنَع لذلك حتَّى يقوَى ويصلُب. قال: * صَوَّى لها ذا كِـَدْنَةٍ جُلْذيَّا([2]) * وهذا مشتقٌّ من التَّصوية في الشتاء، وذلك أن يُيَبَّس أخلافُ الشَّاة ليكون أسمَنَ لها. يقال صَوَّاها أصحابُها. ومن الباب الصُّوَى، وهي الأعلام من الحجارة. وقول من قال إنّها مُخْتَلَف الرِّياح فالأعلام لا تكون إلاّ كذا. قال: * وَهَبَّتْ له ريحٌ بمختلَفِ الصُّوى([3]) * (صوب) الصاد والواو والباء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على نزولِ شيءٍ واستقرارِهِ قَرَارَه. من ذلك الصَّوَابُ في القول والفعل، كأنَّه أمرٌ نازلٌ مستقِرٌّ قرارَه. وهو خلاف الخطأ. ومنه الصَّوْب، وهو نزول المطر. والنازل صَوبٌ أيضاً. والدّليلُ على صحّة هذا القياس تسميتُهم للصَّواب صَوْباً. قال الشاعر([4]): ذَرِيني إِنَّما خطئي وصَوبِي *** عليَّ وإِنَّما أَنفقتُ مالِي([5])ويقال الصَّيِّب السّحاب ذو الصَّوْب. قال الله تعالى: ﴿أَوْ كَصَيِّبٍ مِنَ السَّمَاءِ﴾ [البقرة 19]. والصَّوْب: النُّزول. قال: فَلَسْتَ لأنسيٍّ ولكن لملأَكٍ *** تَنَزَّلَ من جوِّ السَّماءِ يَصوبُ([6])ويقال للأمر إذا استقرَّ قرارَه على الكلام الجارِي مَجْرى الأمثال: "قد صابت بِقُرّ". قال طرَفة: سادراً * أحسَبُ غَيِّي رشَداً *** فتناهيتُ وقد صابَت بِقُرّْ([7])والتَّصويب: حَدَب في حَدور، لا يكون إلاَّ كذا. فأمَّا الصُّيَّابة فالخِيار من كلِّ شيء، كأنَّه من الصَّوب، وهو خالصُ ماءِ السَّحاب، فكأنَّها مُشْتقّةٌ من ذلك. (صوت) الصاد والواو والتاء أصلٌ صحيح، وهو الصَّوت، وهو جنسٌ لكلِّ ما وَقَرَ في أُذنِ السَّامعِ. يقال هذا صوتُ زَيد. ورجل صيِّت، إِذا كان شديدَ الصَّوت؛ وصائتٌ إذا صاحَ. فأمَّا قولهم: [دُعيَ([8]) ] فانصات([9])، فهو من ذلك أيضاً، كأنه صُوِّتَ به فانفَعل من الصَّوت، وذلك إِذا أجاب. والصِّيت: الذِّكر الحسَن في النَّاس. يقال ذهب صِيتُهُ. (صوح) الصاد والواو والحاء أُصَيْلٌ يدلُّ على انتشارٍ في شيء بعد يُبْس. من ذلك تصوَّحَ البقلُ، وذلك إِذا هاجَ وانتثرَ بعد هَيجه. وصوَّحتْه الرِّيح، إذا أيبسَتْه وشقَّقته ونثَرتْه. قال ذو الرمة: وصَوّح البَقْلَ نَآّجٌ تجيءُ به *** هَيْفٌ يمانيةٌ في مرّها نَكبُ([10])ومن الباب أنَّهم يسمُّون عَرَق الخيل الصُّوَاح. فإن كان صحيحاً فلا يكون إلاَّ إذا يَبِس، ويُسمُّونه اليبيس يبيس الماء. قال الشاعر في الصُّواح: جَلَبْنا الخيل دامِيةً كُلاَها *** يُسَنُّ على سنابكها الصُّواحُ([11])ثم يقال تصوَّح الشعَر، إذا تشقَّقَ وتناثر. ومما يجوز أن يُحمَل على هذا القياس الصُّوح: حائط الوادي، وله صُوحانِ. وإِنّما سُمِّيَ صُوحاً لأنَّه طينٌ يتناثر حتّى يصير ذلك كالحائط. (صور) الصاد والواو والراء كلماتٌ كثيرةٌ متباينة الأصول. وليس هذا الباب ببابِ قياسٍ ولا اشتقاق. وقد مضى فيما كتبناه مثله([12]). ومما ينقاس منه قولُهم صوِرَ يَصْوَر، إذا مال. وصُرْت الشَّيءَ أُصُورُهُ، وأَصَرْتُه، إِذا أَمَلته إليك. ويجيء قياسُه تَصَوَّر، لِمَا ضُرِب، كأنًّه مال وسَقط. فهذا هو المنقاس، وسِوى ذلك فكلُّ كلمةٍ منفردةٌ بنفسها. من ذلك الصُّورة صُورة كلِّ مخلوق، والجمع صُوَر، وهي هيئةُ خِلْقته. والله تعالى البارئ المُصَوِّر. ويقال: رجلٌ صَيِّرٌ إذا كان جميل الصورة. ومن ذلك الصَّور: جماعةُ النَّخْل، وهو الحائش. ولا واحدَ للصَّوْر من لفظه. ومن ذلك الصُِّوار، وهو القَطيع من البقر، والجمع صِيران. قال: فَظَلَّ لصيران الصَّريم غَماغِمٌ *** يُدَاعِسُها بالسَّمْهرِيِّ المعلَّبِ([13])ومن ذلك الصُِّوار، صُِوار المِسْك، وقال قوم: هو ريحُهُ، وقال قوم: هو وعاؤه. ويُنشِدون بيتاً وأخلِقْ به أن يكون مصنوعاً، والكلمتان صحيحتان: إِذا لاح الصُِِّوار ذكرتُ ليلَى *** وأذكرُها إِذا نَفَحَ الصِّوارُ([14])ومن ذلك قولهم: أَجِدُ في رأسي صَوْرة، أي حِكَّة. ومن ذلك شيءٌ حكاه الخليل، قال : عصفور صَوَّار، وهو الذي إِذا دُعِيَ أجابَ. وهذا لا أحسبه عربيَّاً، ويمكن إنْ صحّ أن يكون من الباب الذي ذكرناه أوّلاً؛ لأنه يميل إلى داعِيه. فأمَّا شَعَر النّاصية من الفَرَس فإنه يسمى صَوْراً. وهذا يمكن أن يكون على معنى التشبيه بصَوْر النَّخل، وقد ذُكِرَ. قال: * كأنَّ عِرقاً مائلاً من صَوْرهِ([15]) * ويقال: الصَّارَةُ: أرض ذات شَجَر. (صوع) الصاد والواو والعين أصلٌ صحيح، وله بابان: أحدهما يدلُّ على تفرُّقٍ وتصدُّع، والآخر إناء. فالأوَّل قولُهم: تصوَّعُوا، إِذا تفرَّقوا. قال ذو الرُّمَّة: * تظَلُّ بها الآجالُ عَنِّي تَصَوَّعُ([16]) * ويقال : تصوّع شَعَره، إذا تشقق. كذا قال الخليل. وقال أيضاً: تصوَّعَ النَّبْت: هاج. ويقال انصاع القوم سِراعاً: مَرُّوا. فأمَّا الإناء فالصَّاع والصُّوَاع، وهو إناءٌ يشرب به. وقد يكون مكيالٌ من المكاييل صاعاً، وهو من ذات الواو، وسمِّيَ صاعاً لأنَّه يدور بالمَكِيل. ويقال إنَّ الكَمِيَّ يَصُوع بأقرانه صَوْعاً، إِذا أتاهم من نَواحيهم. والرَّجلَ يَصُوع الإبل. ومن الباب: الصَّاع، وهو بطنٌ من الأرض، في قوله: * بكَفَّيْ ماقِطٍ في صاعِ([17]) * ومنه صاعُ جؤجُؤِ* النَّعامة، وهو موضعُ صَدْرِها إِذا وضعَتْهُ بالأرض. (صوغ) الصاد والواو والغين أصلٌ صحيح، وهو تهيئة على شيءٍ على مثالٍ مستقيم. من ذلك قولهم: صاغ الَحَلْيَ يصوغُهُ صَوغاً. وهما صَوْغان، إِذا كان كلُّ واحدٍ منهما على هيئة الآخَر. ويقال للكذَّابِ: صاغ الكذبَ صَوغاً، إِذا اختلقَه. وعلى هذا تفسير الحديث: "كِذْبة كذَبَتْها الصَّوَّاغُون"، أراد الذين يصُوغُون الأحاديثَ ويَختلقونها. (صوف) الصاد والواو والفاء أصلٌ واحد صحيح، وهو الصُّوف المعروف. والباب كله يَرجِع إليه. يقال كبش أَصْوَفُ وصَوِفٌ وصائفٌ وصَافٌ، كلُّ هذا أن يكونَ كثيرَ الصُّوف. ويقولون: أخذ بصُوفَةِِ قَفاه، إذا أَخَذَ بالشَّعَر السائِل في نُقْرته. وصُوفةُ: قومٌ كانوا في الجاهليّة، كَانوا يَخْدُمون الكعبة، ويُجِيزون الحاجَّ. وحُكي عن أبي عُبيدةَ أنَّهم أفناء القبائل تجمَّعُوا فتشبَّكُوا كما يتشبَّك الصُّوف. قال: وَلاَ يَرِيمُون في التَّعريفِ مَوقِفَهم *** حتَّى يقالَ أَجِيزُوا آلَ صُوفانا([18])فأمَّا قولهم: صاف عن الشَّرِّ([19])، إذا عَدَل، فهو من باب الإبدال، يقال صَابَ([20]) إذا مال. وقد ذُكِر في بابه. (صول) الصاد والواو واللام أصلٌ صحيحٌ، يدلُّ على قَهْرٍ وعُلُوّ. يقال: صال عليه يَصُول صَولةً، إذا استطال. وصال العَيْر، إِذا حَمَلَ على العانة يَصُول صَوْلاً وصِيالاً. وحُكِيَ عن أبي زيد شيءٌ إن صحَّ فهو شاذٌّ. قال: المِصْول: هو الذي يُنقَع فيه الحنظلُ لتَذهب مرارتُه. (صوك) الصاد والواو والكاف كلمةٌ واحدةٌ. يقال لقيتُه أوَّل صَوْكٍ، أي أوّلَ وَهْلة. (صوم) الصاد والواو والميم أصلٌ يدلُّ على إِمساكٍ وركودٍ في مكان. من ذلك صَوم الصَّائم، هو إمساكُهُ عن مَطعَمه ومَشربه وسائرِ ما مُنِعَهُ. ويكون الإمساك عن الكلام صوماً، قالوا في قوله تعالى: ﴿إِنِّي نَذَرْتُ لِلرَّحمنِ صَوْماً﴾ [مريم 26]، إنَّه الإمساكُ عن الكلامِ والصَّمتُ. وأمَّا الرُّكود فيقال للقائم صائم، قال النابغة: خيلٌ صيامٌ وخيلٌ غيرُ صائمةٍ *** تحتَ العَجَاجِ وخيلٌ تَعلُك اللُّجُما([21])والصَّوم: رُكود الرِّيح. والصَّوم: استواء الشَّمس انتصافَ النَّهار، كأنَّها ركدت عند تدويمها([22]). وكذا يقال صامَ النَّهارُ. قال امرؤ القيس: * إذا صامَ النَّهارُ وهَجَّرَا([23]) * ومَصَامُ الفَرَسِ: موقِفه، وكذلك مَصَامَتُه. قال الشَّماخ: * إذا ما استافَ منها مَصَامَةً([24]) * (صون) الصاد والواو والنون أصلٌ واحدٌ، وهن كَنٌّ وحفْظ. من ذلك صُنتُ الشّيءَ أصونُه صوناً وصِيانة. والصُِّوان: صُِوان الثَّوب، وهو ما يُصان فيه. فأمَّا قولهم للفرس القائم صائن. فلَعلَّه أن يكون من الإِبدال، كأنّه أريد به الصَّائم، ثمّ أبدلت الميم نوناً. قال النابغة: وما حاولتُما بِقِيادِ خيلِ *** يَصونُ الوَردُ فيها والكُميتُ([25])وممّا شذَّ عن الباب الصَّوَّان، وهي ضربٌ من الحجارة، الواحدةُ صَوَّانة. --------------------- ([1]) الجمهرة (3: 91). ([2]) الكدنة، بضم الكاف وكسرها. والبيت للفقعسي، كما في اللسان (صوي). وأنشده في (جلذ)، بدون نسبة. ([3]) لامرئ القيس. وعجزه في الديوان 54 واللسان (صوي): * صبا وشمال في منازل قفال *. ([4]) هو أوس بن غلفاء، كما في اللسان (صوب). ([5]) كذا ورد إنشاده. وصوابه: "وإن ما أهلكت مال"، بالقافية المرفوعة الروي. وقبله كما في اللسان: ألا قالت أمامة يوم غول *** تقطع بابن غلفاء الحبال ([6]) قال ابن بري: "البيت لرجل من عبد القيس يمدح النعمان. وقيل هو لأبي وجزة يمدح عبد الله بن الزبير، وقيل هو لعلقمة بن عبدة". ([7]) ديوان طرفة 75. ([8]) التكملة من المجمل. ([9]) في الأصل: "وانصاتا"، صوابه من المجمل. ([10]) ديوان ذي الرمة 11 واللسان (صوح). ([11]) أنشده في اللسان (صوح) بدون نسبة. ([12]) أي في تباين أصوله. ([13]) البيت لامرئ القيس في ديوانه 87 واللسان (علب) بدون نسبة. ([14]) وكذا أنشده في المجمل واللسان بدون نسبة. ([15]) في اللسان (صور): كأن جذعاً خارجاً من صوره *** ما بين أذنيه إلى سنوره ([16]) صدره في الديوان 346: *عسفت اعتساف الصدع كل مهيبة* وفي اللسان (صوع): *عسفت اعتسافاً دونها كل مجهل *. ([17]) البيت للمسيب بن علس من قصيدة في المفضليات: (1: 60). وهو بتمامه: مرحت يداها للنجاء كأنما *** تكرو بكفي لاعب في صاع ([18]) البيت لأوس بن مغراء السعدي، كما في اللسان (صوف). ([19]) في الأصل: "الشعر"، وفي اللسان:"صاف عني شر فلان، وأصاف الله عني شره". ([20]) في الأصل: "صاف". ([21]) البيت في اللسان (صوم) وليس في قصيدته التي على هذا الروي في ديوانه 65 . وسيأتي في (علك). ([22]) في الأصل: "نديمها"، تحريف. وتدويمها: دورانها. ([23]) قطعة من بيت لامرئ القيس في ديوانه 97 واللسان (صوم). وهو بتمامه: فدعها وسل الهم عنك بجسرة *** ذمول إذا صام النهار وهجرا ([24]) قطعة من بيت للشماخ في ديوانه 67. وهو بتمامه. كروف إذا ما استاف منها مصامة *** له من ثرى أبوالهن نشوق. ([25]) البيت في اللسان (صون)، وليس في ديوان النابغة.
ـ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR962 harf- الصوت: هو الهواء المنضغط عن قرع جسمين، وذلك ضربان: صوت مجرد عن تنفس بشيء كالصوت الممتد، وتنفس بصوت ما. والمتنفس ضربان: غير اختياري: كما يكون من الجمادات ومن الحيوانت، واختياري: كما يكون من الإنسان، وذلك ضربان: ضرب باليد كصوت العود وما يجري مجراه، وضرب بالفم. والذي بالفم ضربان: نطق وغير نطق، وغير النطق كصوت الناي، والنطق منه إما مفرد من الكلام؛ وإما مركب، كأحد الأنواع من الكلام. قال تعالى:
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR171 harfص و ت
صوت به.
ورجل صيت.
وصوت صيت.
وساب المخبل الزبرقان فقال لأصحابه: كيف رأيتموني قالوا: غلبك بريق سيّغٍ وصوت صيت.
وله صوت في الناس وصيت وذهب صيته فيهم.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR3.843 harfالصَّوتُ: الجَرْسُ، معروف، مذكر؛ فأَما قول رُوَيْشِدِ بن كَثيرٍ الطائي:
يا أَيُّها الراكبُ المُزْجِي مَطِيَّتَه،
سائلْ بَني أَسَدٍ: ما هذه الصَّوْتُ؟
فإِنَّما أَنثه، لأَنه أَراد به الضَّوضاءَ والجَلَبة، على معنى الصَّيْحةِ، أَو الاستغاثة؛ قال ابن سيده: وهذا قبيح من الضرورة، أَعني تأْنيث المذكر، لأَنه خروجٌ عن أَصلٍ إِلى فَرْعٍ، وإِنما المُسْتَجاز من ذلك رَدُّ التأْنيث إِلى التذكير، لأَن التذكير
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR319 harf* ص و ت * * الصَّوْتُ * معروف و * صاتَ * الشيء من باب قال و * صَوَّتَ * أيضا * تَصوِيتا * و * الصَّائِتُ * الصائح ورجل * صَيّتٌ * بتشديد الياء وكسرها و * صَاتٌ * أيضا أي شديد الصوت و * الصِّيتُ * بالكسر الذكر الجميل الذي ينتشر في الناس دون القبيح يقال ذهب صيته في الناس وربما قالوا انتشر * صَوْتُه * في الناس بمعنى صيته
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR3.408 harfصات يصوت، كقال يقول. صات يصات، كخاف يخاف، صوتا، فيهما، فهو صائت، أي: صائح. والصوت: الجرس، معروف، مذكر؛ وقال ابن السكيت: الصوت: صوت الإنسان وغيره. والصائت الصائح. وفي الصحاح: فأما قول رويشد بن كثير الطائي: يا أيها الراكب المزجي مطيته سائل بني أسد ما هذه الصوت فإنما أنثه، لأنه أراد الضوضاء والجلبة والاستغاثة. قال ابن منظور: قال ابن سيده: وهذا قبيح من الضرورة، أعني تأنيث المذكر؛ لأنه خروج عن أصل إلى
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR8.982 harfصَاتَ
1 صَاتَ ذ , aor. يَصُوتُ (S, M, O, K) and يَصَاتُ, (M, O, K,) inf. n. صَوْتٌ, (S, M,) said of a thing (S, O) [and of a man and of any animal]; and ↓ صوّت, (S, M, O, K,) inf. n. تَصْوِيتٌ, said of a man (S) [and of any animal &c.]; and ↓ اصاب; (M, K;) It sounded; it, or he, made, produced, emitted, sent forth, or uttered, a sound, noise, voice, or cry; (PS and KL in explanation of the first,
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR773 harfصَاتَ
صَاتَ ( w ) A , U ( n. ac. صَوْت 1 ),
a. Made a sound, noise; called, cried, shouted out.
صَوَّتَ
صَوَّتَ II ,
a. see I .
b. [ Bi ], Called, summoned, shouted to, hailed.
أَصْوَتَ
أَصْوَتَ IV ,
a. see I .
b. Became famous.
تَصَوَّتَ
تَصَوَّتَ V
a. [ coll. ], Was renowned, famous, celebrated.
اِنْصَوَتَ
اِنْصَوَتَ VII ,
a. Answered ( to a call ).
b. see IV (b) .
صَوْت
صَوْت
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR12.764 harfصوت
صَاتَ - يَصُوْتُ (صَاتَ - يَصَاتُ) - صَوْت - أَصْوَات
صَاتَ - يَصُوْتُ (صَاتَ - يَصَاتُ) + الكائن: يخرج " صوتاً ": ينفخ الهواء من رئتيه عبر الحنجرة بعد أن يضيقها، محدثاً اهتزازاً حركياً بالهواء، تتلقاه أذن المتلقي وتفسره على أنه صوت: اهتزاز حركي بالهواء بطريقة محددة تميز الجسم الذي كان سبباً بها
صَوْت: على وزن " فـَعـْل" اسم فعل " صَاتً -
Mücavir kökler42 mücavir (55 toplam)
- غضض
2 ortak ayet · Ğudde (dat), “Ğadid” hurmanın tomurcuğu olup yumuşak…
- همس
1 ortak ayet · Alçak ses
- جلب
1 ortak ayet · Cilbab, cübbe benzeri kıyafete denir
- محن
1 ortak ayet · Sınadı
- فزز
1 ortak ayet · فَزٌّ İneğin doğan yavrusuna denir
- حمر
1 ortak ayet · Yaban eşeği demektir
- قصد
1 ortak ayet · Kemik iliğidir
- خيل
1 ortak ayet · Heyl (hı) : At demektir
- عوج
1 ortak ayet · Kıvrık yol demektir
- جهر
1 ortak ayet · Kuru halde olan bir toprağın yağmur aldıktan sonra yeşerip…
- حبط
1 ortak ayet · Habte suyu kurumuş kuyu demektir
- خشع
1 ortak ayet · Huşu : « Haşia », toprak üzerinde olgunlaşmış sonbahardaki…
Geçtiği ayetler(5)
يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَرْفَعُوا أَصْوَاتَكُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِيِّ وَلَا تَجْهَرُوا لَهُ بِالْقَوْلِ كَجَهْرِ …
SeslerinizEy iman edenler; seslerinizi peygamberin sesinden yüksek çıkarmayın. Birbirinize bağırdığınız gibi peygambere bağırmayın. Yoksa siz farkına varmadan amelleriniz boşa gider.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | صوت |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi illetli / vâvî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | نطق, قول, جهر, صيح |
| Zıt Kök | صمت |
| Çekirdek Özet 1 | İki cismin çarpışması veya havanın sıkışıp titreşmesiyle kulağa çarpan her türlü işitilebilir dalga ve ses |
| Çekirdek Özet 2 | Varlığın iç durumunu, haddini, çağrısını ve yönelimini açığa vuran; kontrolü, alçaltılması veya dinlenmesi gereken akustik tecelli |
| Çekirdek Özet 3 | Şiddet, anlamsız gürültü ve baskılama vasıtası olmaktan çıkarılıp edeb, sükûnet ve dinleme ahlakına bağlanan iletişimsel zemin |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca manalı insan sözü veya kelam olarak daraltıp harici gürültü, hayvan sesi ve şeytani kışkırtma gibi genel akustik boyutları gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| صو | İçeriden dışarıya doğru yönelme, yayılma, kabarma, sınır çekme ve boşluğa doğru hamle yapma; nitekim hedefe doğru yönelen yağmur ve iniş için صوب, şekil ve suret verip sınır belirleme için صور, hacim ve kap ölçüsü için صوع, bedeni saran tüy örtüsü için صوف ve belirli bir süre kendini tutma için صوم köklerinde de bu sınırlı ve yönelimli açığa çıkış esastır. | ت | Harfin temsil ettiği temas, nihayet ve keskin kesit etkisiyle havada yayılan dalgayı kulak zarına çarpan, belirli bir temas ve vuruşla sonlanan işitilebilir akustik bir birime (ses) dönüştürür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ص | Olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Havanın dar bir menfezden veya iki yüzeyin birbirine sıkışmasıyla dışarıya doğru fırlatılması hareketini kurar. |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Çıkan basıncın havada sürekli bir dalga ve bağ halinde birbirine eklenerek uzamasını sağlar. |
| ت | İşaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, son | Uzayan akustik dalganın bir alıcıya (kulak zarına veya nesneye) çarpıp sınırına ulaşmasını, somut bir işitsel im olarak algılanmasını tamamlar. |
| صوت | Sıkışıp fırlayan bir nefes veya basıncın dalga halinde ilerleyerek bir sınırda duyulur çarpma oluşturması | İki nesnenin temasıyla veya göğüsten çıkan havanın sıkışmasıyla havada yayılan ve kulağa çarparak algılanan titreşimsel hareket. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İki sert cismin birbirine vurulmasıyla veya akciğerden çıkan havanın sıkışıp salınmasıyla oluşan, kulağın algıladığı yalın titreşim ve tınlama; nitekim Araplar birini çağırmak için yüksek ses çıkarmaya صَوَّتَ فلانٌ بفلان derler. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye döneminde Ruveyşid b. Kesîr et-Tâî sesin gürültü ve feryat bildiren hâlini bir beyitte dişil lafızla şu şekilde zikretmiştir: يا أَيُّها الراكبُ المُزْجِي مَطِيَّتَه / سائلْ بَني أَسَدٍ: ما هذه الصَّوْتُ؟ |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönemde insanın yüksek sesle bağırması, çağrıda bulunması ve toplumda güzel bir şöhret bırakması anlamında kullanılmış; kişinin yaygın ve olumlu anılması صِيت lafzıyla ifade edilmiştir. |
Kaynak Lisânü’l-ʿArab, Kitâbü’l-ʿAyn, Mekâyîsü’l-Luğa.
Sami etimolojik katman
Arapça صوت kökü, Sami dil ailesinin Güney ve Batı kollarında öncelikle akustik gürültü, çağırma ve ses titreşimi alanında belirginleşen bir yapıya sahiptir. İbranicede צוּת veya צָוַח gibi köklerde gürültü koparma, feryat etme ve yüksek ses çıkarma nüansları görülürken, genel Sami zemininde ses ve gürültü çoğunlukla onomatopoetik (yansıma) köklerle veya nefes ve feryat bildiren ikili tabanlarla temsil edilir. Arapçada kök, hem harfsiz yalın fiziksel sesi (çarpan taşların, aletlerin, hayvanların sesi) hem de harfli ve manalı insan kelamını kuşatacak biçimde en geniş şemsiye kavram (cins isim) haline gelmiştir. Bu durum kökün genel bir akustik olgudan toplumsal şöhret ve ahlaki edep alanına doğru semantik genişleme yaşadığını gösterir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisânü’l-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Çarpışma ve hava sıkışmasıyla oluşan titreşim | Fiziksel sesten çağırma fiiline (صات / صوّت), oradan da toplumdaki yankı ve iyi şöhrete (صِيت) evrilmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Aramice feryat ve çığlık kökleri | İbranicedeki bağırma ve çağırma anlamı taşıyan formlarla semantik matris düzeyinde ortaklık taşır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dış halkalarda doğrulanmış güvenilir bir kökteş tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak Mekâyîsü’l-Luğa, Lisânü’l-ʿArab, HALOT.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| صوت | Anlamlı | Ses, nida, şöhret | Kulağa çarpan her türlü titreşim, çağırma ve toplumda yayılan yankı. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| صتو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
| وصت | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
| وتص | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
| تصو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
| توص | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| صوت | Merkez | Akustik algı | Anlamlı olsun ya da olmasın kulağa çarpan her türlü fiziksel ve biyolojik ses | Havanın titreşimiyle ortaya çıkan genel ses cinsi |
| نطق | Komşu | İfade ve mantık | Yalnızca zihinsel bir manayı dışarı aktaran eklemli ve düzenli insan sözü | Hayvan seslerini ve cansız gürültüyü dışarıda bırakır |
| قول | Komşu | Söz ve bildirim | Karşı tarafa bir yargı veya haber aktaran anlamlı ibare | Akustik şiddetten ziyade iletilen anlama odaklanır |
| جهر / جهر | Komşu | Açığa vurma | Sesin gizlilikten çıkarılıp herkesçe duyulacak yüksekliğe ulaştırılması | Sesin yüksek ve açık olma niteliğini bildirir |
| صيح | Komşu | Ani patlama | İnsanın veya varlığın dehşet, öfke veya uyarı anında çıkardığı yırtıcı haykırış | Şiddetli, ani ve sarsıcı tekil akustik patlama |
| صمت | Zıt | Suskunluk ve sessizlik | Ses çıkarma gücü varken iradi veya zorunlu olarak sesi bütünüyle kesme | Sesin ve gürültünün tamamen yokluğu hali |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | صوت | Ses, gürültü, tınlama, şöhret | Kulağın algıladığı hem fiziksel gürültüyü hem insan sesini hem de toplumsal yankıyı karşılar. | Kesin |
| Latince | vox, sonus | İnsan sesi; fiziksel ses | Sonus genel fiziksel sesi, vox ise canlı ve insan sesini karşılar; şöhret anlamı fama kelimesine kayar. | Güçlü |
| İngilizce | voice, sound | İnsan sesi; genel fiziksel ses | Sound fiziksel akustik dalgayı, voice insan sesini ve iradesini karşılar. | Kesin |
| Almanca | Stimme, Laut, Schall | Ses, insan sesi, akustik dalga | Stimme insan sesini ve oy hakkını, Schall ve Laut ise yalın fiziksel sesi ifade eder. | Kesin |
| Fransızca | voix, son | İnsan sesi; akustik ses | Son fiziksel tınıyı, voix insan sesini ve kanaatini ifade eder. | Kesin |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| صوت / Peygamber huzurundaki edep | Beşeri sesin kontrolü ve saygı | İman edenlerin peygamberin sesinin üstüne seslerini yükseltmemeleri ve edeple konuşmaları bağlamı (Hucurât 49:2, 49:3). |
| صوت / Kıyamet günü mutlak sükûnet | Korku ve saygıdan kaynaklanan ses kısıklığı | Mahşer günü Rahman'ın heybetinden seslerin kısılması ve sadece fısıltı duyulması bağlamı (Tâhâ 20:108). |
| صوت / Çirkin ve ölçüsüz böğürtü | Kaba, rahatsız edici ve hadsiz ses | Lokman'ın oğluna nasihatinde sesini alçaltmasını öğütlemesi ve en çirkin sesin eşek anırması olduğunu bildirmesi bağlamı (Lokmân 31:19). |
| صوت / Şeytani kışkırtma ve çağrı | Baştan çıkarıcı vesvese ve fitne narası | İblis'e hitaben gücünün yettiği kimseleri sesiyle, telkiniyle ve ayartıcı çığlığıyla yerinden oynatması bağlamı (İsrâ 17:64). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kelamullah ve halku'l-Kur'an | Allah'ın kelamının ses (savt) ve harf (harf) cinsinden olup olmadığı, ezeli kelam-ı nefsi ile mahluk ses arasındaki fark | Maddi, harfli ve havadaki titreşimden ibaret yaratılmış akustik unsur |
| Fıkıh | Kıraat, namaz ve ezan | Namazda sesli (cehrî) ve sessiz (hafî) okuyuş sınırları; sesin fitne oluşturma veya ibadete çağırma ölçüsü | Fıkhi mükellefiyete konu olan asgari işitilme ve duyurma eşiği |
| Tefsir | Hucurât ve Lokmân surelerindeki ahlaki ilkeler | Ses tonunun bir ahlak, terbiye, hiyerarşi ve kibir göstergesi olarak tahlil edilmesi | İnsanın iç dünyasındaki kibrin veya tevazunun dışa vuran tonlaması |
| Hadis | Ezan, Kur'an tilaveti ve çalgılar | Sesi Kur'an ile güzelleştirme (tezyin) ve şeytani seslerden sakınma rivayetleri | Kalbi etkileyen nağme, samimiyet veya kışkırtıcı akustik etki |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve nübüvvet huzuru | Saygı ve huşû alameti | Haddini bilme ve teslimiyet | Dini otorite ve ilahi huzur karşısında sesin alçaltılması, nefsin teslimiyetini belgeler. | Kesin |
| İlmi | Fiziksel ve biyolojik iletişim | Akustik bilgi taşıyıcı dalga | Anlam ve sinyal iletimi | Düşüncenin havada fiziksel bir titreşim haline gelerek karşı zihne ulaşmasını sağlayan araçtır. | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal hiyerarşi ve kamu düzeni | Kamusal edep ve otoriteye riayet | Saygısızlığı ve anarşiyi önleme | Sesin kontrolsüz yükseltilmesi otoriteye saygısızlık ve kaba bir tahakküm girişimi sayılır. | Güçlü |
| İktisadi | Propaganda ve pazar iletişimi | Şöhret, tanıtım ve manipülatif çağrı | Talep oluşturma veya aldatma | İblis'in sesiyle insanları çağırması gibi, iktisadi alanda da kışkırtıcı reklam ve aldatıcı çığırtkanlığı temsil eder. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Akustik dalga boyu, genlik ve frekans () | Mekanik bir titreşimin ortamdaki moleküllerin birbirine çarpmasıyla enerji aktarması ve dalga üretmesi hadisesidir. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Sözsüz iletişimde paralingvistik ve güç gösterisi | Konuşmanın içeriğinden bağımsız olarak ses tonunun, perdesinin ve şiddetinin kurduğu tahakküm veya teslimiyet ilişkisidir. | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca insanın telaffuz ettiği kelimeler veya konuşma dili olarak algılamak; onu fiziksel dünyadaki gürültülerden ve fısıltılardan soyutlamak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | صوت, şeytanın kışkırtıcı fısıltı ve nağmelerinden (İsrâ 17:64), hayvanların çirkin anırmasına (Lokmân 31:19) ve kıyamet günü dehşetten kısılan fısıltılı nefeslere (Tâhâ 20:108) kadar her türlü akustik tezahürü kapsar. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hucurât 2. ayetteki yasağı sadece peygambere sözlü itiraz etmek sanıp, ses tonu ve gürültüyle kurulan örtük saygısızlık ve psikolojik baskı boyutunu gözden kaçırmak. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın yalnızca sözlerin içeriğini değil, o sözlerin dile getiriliş biçimini, ses tonunu, desibelini ve akustik şiddetini de ahlaki ve hukuki bir sorumluluk alanı kıldığını gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberle iletişim edebini belirleyen ayetlerde (Hucurât suresi), hikmetli beşeri terbiyeyi anlatan pasajlarda (Lokmân suresi), şeytanın insan üzerindeki ayartıcı mekanizmalarında (İsrâ suresi) ve ahiret tasvirlerinde (Tâhâ suresi). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yüksek sesle konuşmanın veya gürültü yapmanın bir güç ve haklılık göstergesi olduğu zannını yıkarak, ölçüsüz yüksek sesi çirkinlikle (eşek sesiyle) ve şeytani tahrikle özdeşleştirir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamİki cismin birbirine vurması veya sıkışan havanın genleşmesiyle havada yayılan, kulak tarafından algılanan fiziksel titreşim ve dalga.
- Soyut anlamVarlığın edep, kibir, sükûnet, kışkırtma veya teslimiyet düzeyini dışa vuran, kontrol edilmesi ve haddinde tutulması gereken psikolojik ve ahlaki işaret.
- Sistematik karşılıkOtorite ve vahiy karşısında desibelin düşürülüp alıcılığın (inṣât) artırıldığı, gürültücü tahakkümün ise kaba hayvanilik veya şeytani ayartma olarak elendiği iletişim modeli.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde , zaman içinde yayılan fiziksel ses sinyalini; , sesin genliğini (şiddetini ve yüksekliğini); , açısal frekansını; ise faz açısını temsil eder. Modelin ikinci kısmındaki limit ifadesinde , edep, haşyet ve ilahi huzur bilincini simgeler; edep ve saygı bilinci en üst düzeye ulaştığında (), sesin şiddeti ve genliği sıfıra yaklaşarak () fısıltı ve mutlak sükûnet haline dönüşür.