صوت
ص - و - ت
KÖK- 8 geçiş
- 5 ayet
- 8 sîga
- 13 sözlük
Çomaktır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Çomaktır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR303 harfباب الصاد والتاء و و ا ي ء معهما
ص و ت، ص ي ت يستعملان فقط
صوت:
صَوَّتَ فلانٌ بفلان تصثويتاً أي دَعاه. وصاتَ يصُوتُ صوتاً فهو صائت بمعنى صائح.
وكل ضَرْبٍ من الأُغنيات صَوتٌ من الأصوات.
ورجل صائت: حَسَن الصوت شديدُه.
ورجل صَيِّتٌ: حَسَنُ الصَّوتِ.
وفلان حَسَن الصِّيت: له صِيتٌ وذِكْرٌ في الناس حَسَنٌ.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR733 harfالصوْتُ معروف. وأما قول رُوَيشدِ ابن كَثيرٍ الطائيّ:
يا أيُّها الراكب المُزْجي مَطِيَّتَهُسائلْ بني أسدٍ ما هذه الصَوْتُ
فإنّما أنَّثه لأنّه أراد به الضوضاء والجلبة والاستغاثة. والصائِتُ: الصائحُ. وقد صات الشيء يَصوتُ صَوْتاً؛ وكذلك صَوَّتَ تَصويتاً. ورجل صَيِّتٌ، أي شديد الصوت. وكذلك رجلٌ صاتٌ وحِمار صاتٌ. والصيتُ: الذِكْرُ الجميل الذي ينتشر في الناس، دون القبيح. يقال: ذهب صيتُهُ في الناس،
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR876 harfص ت ( و ا ي ء )
صوت ، صيت : قال الليث : يقال : صَوّت يُصوِّت تصويتاً فهو مصوِّت ، وذلك إذا صَوّتَ بإنسان فَدعاه . ويقال : صاتَ يَصُوت صَوْتاً فهو صائت ، معناه : صائح . وقد يُسمَّى كلُّ ضَرْب من الأُغنِيات صَوتاً ، والجميع الأصوات . ورجل صَيِّتٌ : شديدُ الصوْت .
الحرّاني عن ابن السّكيت : الصَّوتُ ، صَوْتُ الإِنسان وغيرِه . والصِّيتُ : الذِّكْر ، يقال : قد ذهب صِيتُه في النّاس ، أي : ذكْرُه .
وقال
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR8.738 harf(باب الصاد والواو وما يثلثهما)
(صوي) الصاد والواو والياء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على شدّةٍ وصَلابة ويُبْس. عن ابن دريد([1]): "صَوَى الشَّيء، إذا يَبِس، فهو صاوٍ. ويقال صوِيَ يَصوَى". والصَّوَّانُ: حجارةٌ فيها صلابة. وربَّما استُعِير من هذا وحُمِلَ عليه فقيل صَوَّيْت لإِبلي فَحْلاً، إذا اخترتَه لها. ولا يكون الاختيارُ وحدَه تصويَةً، لكن يُصنَع لذلك حتَّى يقوَى ويصلُب. قال:
* صَوَّى لها ذا كِـَدْنَةٍ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR962 harf- الصوت: هو الهواء المنضغط عن قرع جسمين، وذلك ضربان: صوت مجرد عن تنفس بشيء كالصوت الممتد، وتنفس بصوت ما. والمتنفس ضربان: غير اختياري: كما يكون من الجمادات ومن الحيوانت، واختياري: كما يكون من الإنسان، وذلك ضربان: ضرب باليد كصوت العود وما يجري مجراه، وضرب بالفم. والذي بالفم ضربان: نطق وغير نطق، وغير النطق كصوت الناي، والنطق منه إما مفرد من الكلام؛ وإما مركب، كأحد الأنواع من الكلام. قال تعالى:
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR171 harfص و ت
صوت به.
ورجل صيت.
وصوت صيت.
وساب المخبل الزبرقان فقال لأصحابه: كيف رأيتموني قالوا: غلبك بريق سيّغٍ وصوت صيت.
وله صوت في الناس وصيت وذهب صيته فيهم.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR3.843 harfالصَّوتُ: الجَرْسُ، معروف، مذكر؛ فأَما قول رُوَيْشِدِ بن كَثيرٍ الطائي:
يا أَيُّها الراكبُ المُزْجِي مَطِيَّتَه،
سائلْ بَني أَسَدٍ: ما هذه الصَّوْتُ؟
فإِنَّما أَنثه، لأَنه أَراد به الضَّوضاءَ والجَلَبة، على معنى الصَّيْحةِ، أَو الاستغاثة؛ قال ابن سيده: وهذا قبيح من الضرورة، أَعني تأْنيث المذكر، لأَنه خروجٌ عن أَصلٍ إِلى فَرْعٍ، وإِنما المُسْتَجاز من ذلك رَدُّ التأْنيث إِلى التذكير، لأَن التذكير
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR319 harf* ص و ت * * الصَّوْتُ * معروف و * صاتَ * الشيء من باب قال و * صَوَّتَ * أيضا * تَصوِيتا * و * الصَّائِتُ * الصائح ورجل * صَيّتٌ * بتشديد الياء وكسرها و * صَاتٌ * أيضا أي شديد الصوت و * الصِّيتُ * بالكسر الذكر الجميل الذي ينتشر في الناس دون القبيح يقال ذهب صيته في الناس وربما قالوا انتشر * صَوْتُه * في الناس بمعنى صيته
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR3.408 harfصات يصوت، كقال يقول. صات يصات، كخاف يخاف، صوتا، فيهما، فهو صائت، أي: صائح. والصوت: الجرس، معروف، مذكر؛ وقال ابن السكيت: الصوت: صوت الإنسان وغيره. والصائت الصائح. وفي الصحاح: فأما قول رويشد بن كثير الطائي: يا أيها الراكب المزجي مطيته سائل بني أسد ما هذه الصوت فإنما أنثه، لأنه أراد الضوضاء والجلبة والاستغاثة. قال ابن منظور: قال ابن سيده: وهذا قبيح من الضرورة، أعني تأنيث المذكر؛ لأنه خروج عن أصل إلى
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR8.982 harfصَاتَ
1 صَاتَ ذ , aor. يَصُوتُ (S, M, O, K) and يَصَاتُ, (M, O, K,) inf. n. صَوْتٌ, (S, M,) said of a thing (S, O) [and of a man and of any animal]; and ↓ صوّت, (S, M, O, K,) inf. n. تَصْوِيتٌ, said of a man (S) [and of any animal &c.]; and ↓ اصاب; (M, K;) It sounded; it, or he, made, produced, emitted, sent forth, or uttered, a sound, noise, voice, or cry; (PS and KL in explanation of the first,
صَاتَ 1 صَاتَ ذ , aor. يَصُوتُ (S, M, O, K) and يَصَاتُ, (M, O, K,) inf. n. صَوْتٌ, (S, M,) said of a thing (S, O) [and of a man and of any animal]; and ↓ صوّت, (S, M, O, K,) inf. n. تَصْوِيتٌ, said of a man (S) [and of any animal &c.]; and ↓ اصاب; (M, K;) It sounded; it, or he, made, produced, emitted, sent forth, or uttered, a sound, noise, voice, or cry; (PS and KL in explanation of the first, and MA and KL in explanation of the second;) he raised his voice, voiced, called or called out, cried or cried out, shouted, clamoured, exclaimed, or vociferated: (M, K:) صَوْتٌ signifies also the making lamentation: (KL:) and بِهِ ↓ صوّت, (M, TA,) inf. n. as above, (TA,) he called, hailed, or summoned, him; called out, cried out, or shouted, to him. (M, * TA.) It is said in a trad., كَانُوا يَكْرَهُونَ الصَّوْتَ عِنْدَ القِتَالِ [They used to dislike blustering on the occasion of combat, or fight]: meaning one's calling to another, or doing a deed to be mentioned in after times, and shouting, and making oneself known in a boasting and self-conceited manner. (TA.) [See also صَوْتٌ below.]
2 صَوَّتَ see above, in two places: -A2- and see also 4, likewise in two places.
4 أَصْوَتَ see 1. ― -b2- اصات signifies also He became possessed of صِيت [or fame, &c.; i. e. he became famous]. (O.) -A2- [It is also trans.; as in the phrase] اصات القَوْسَ He made the bow to sound [or twang]: (M, TA:) [and so is ↓ صوّت; as in the phrase] صوّت العِلْكَ [He caused the kind of resin called عِلْك to make a sound, or sounds]. (K voce أَنْقَضَ.) ― -b2- [And it is trans. by means af بِ; as in the phrase] اصات بِالرَّجُلِ [and in like manner ↓ صوّت (see جَرَّسَ)] He rendered the man notorious by a thing that he did not desire. (Ibn-Buzurj, TA.)
انصات بِهِ الزَّمَانُ 7 انصات بِهِ الزَّمَانُ ذ [The age resounded with the mention of him; meaning] he became famous, or celebrated. (K.) ― -b2- And انصات He answered, and came, (S, O, K,) being called: of the measure اِنْفَعَلَ from الصَّوْتُ. (S, O.) ― -b3- And He became straight in stature after having been bent; (S, O, K;) as though his youthful vigour returned to him; (S, O; [in one of my copies of the former of which, and in the TA, اِقْتَبَلَ شَبَابُهُ is put for أَقْبَلَ شبابه; or the right explanation is, as though he conformed with a prayer that his youthful vigour might be restored to him; for] it is said, by a poet, of Nasr Ibn-Duhmلn, after he had lived a hundred and ninety years, (S, O,) when, in answer to a prayer of his people, his youthful vigour returned to him and his hair became again black. (O.) ― -b4- Also He went away hiding himself. (K.)
صَاتٌ صَاتٌ ذ : see صِيتٌ: ― -b2- and see also صَيِّتٌ, in two places.
صَوْتٌ صَوْتٌ ذ [an inf. n. (see 1): and also a simple subst., signifying] A sound, (M, MA, TA, PS,) a noise, a voice, a cry, a shout, an exclamation, or a vociferation; (MA, PS;) of a human being and of other things: (ISk, TA:) conventionally, the sound of speech: (Msb:) [also a tone, considered with regard to the degree of elevation or depression of the voice:] and any sort of singing: (M, TA:) [and an air, or a song:] and it is used to signify a clamour, or confused noise, or mixture of sounds, (S,) and a cry for aid or succour: (S, M:) the pl. is أَصْوَاتٌ: (M, Msb, TA:) it is masc.: (S, * M, Msb, TA:) in the following verse, (S, M, Msb,) of Ruweyshid Ibn-Ketheer (S, M) Et-Tل-ee, (S,) يَا أَيُّهَا الرَّاكِبُ المُزْجِى مَطِيَّتَهُ سَايِلْ بَنِى أَسَدٍ مَا هٰذِهِ الصَّوْتُ [O thou, the rider urging on his beast, ask the sons of Asad what is this clamour?], (S, M, Msb,) the poet has made الصوت fem. because meaning thereby. الضَّوْضَآء and الجَلَبَة and الاِسْتِغَاثَة, (S,) or he has made it fem. as meaning الصَّيْحَة, (M, Msb,) or الاِسْتِغَاثَة: (M:) the like is often done by the Arabs, when two words, masc. and fem., are syn.: thus they say, أَقْبَلَتِ العِشَآءُ, meaning العَشِيَّةُ; and هٰذَا العَشِيَّةُ, meaning العِشَآءُ: (Msb:) but the making a masc. n. fem. for this reason is bad; though the reverse is held to be allowable. (M.) The Arabs say, أَسْمَعُ صَوْتًا وَأَرَى فَوْتًا, meaning I hear a sound, or voice, but I see not a deed. (TA.) بِصَوْتِكَ in the Kur xvii. 66 is said to mean With the sounds of [thy] singing, and musical pipes. (M, TA.) ― -b2- اِسْمُ صَوْتٍ is a term applied to A noun significant of a sound: nouns of this kind being of two classes; namely, nouns applied to the purpose of addressing irrational beings, or what are virtually in the predicament of irrational beings, as young infants; and onomatopœias, or nouns imitative of sounds: the former class consists of two descriptions of words; namely, ejaculations used for the purpose of chiding, as هَلَا (to horses) and عَدَسْ (to mules) and كِخْ كِخْ (to a young infant); and ejaculations used for the purpose of calling, as جِىْء (to camels) and تُشَأْ (to an ass): of the other class are غَاقِ (imitative of the cry of the crow) and طَقْ (imitative of the sound produced by the falling of stones) and قبْ (imitative of the sound produced by the fall of a sword) &c.: nouns significant of sounds are generally indecl., because they resemble certain particles in neither governing nor being governed; but some of them are occasionally decl. [like other nouns]. (ElAshmoonee's Expos. of the Alfeeyeh of Ibn-Mلlik, section اسماء الافعال والاصوات.) ― -b3- See also the next paragraph, in four places.
صِيتٌ صِيتٌ ذ (S, M, A, Msb, K) and ↓ صَوْتٌ (S, M, A, K) and ↓ صَاتٌ (M, K) and ↓ صِيتَةٌ (K) Fame, report, repute, or reputation, whether good or evil: (TA:) or good fame, good report, good repute or reputation, (S, M, Msb, K,) that spreads (S) among the people; (S, Msb;) so some say; (TA;) not evil: (S:) [they may often be well rendered renown:] صِيتٌ is originally صِوْتٌ; the و being changed into ى on account of the kesreh preceding it: it seems as though they made it to be of the measure فِعْلٌ to distinguish between the صَوْت that is heard and the fame &c. that is known: but sometimes they said, فِى ↓ اِنْتَشَرَ صَوْتُهُ النَّاسِ in the sense of صِيتُهُ [i. e. His fame &c., or good fame &c., spread among the people]: (S, TA:) and فِى النَّاسِ ↓ لَهُ صَوْتٌ and صِيتٌ [He has fame &c., or good fame &c., among the people]: and ذَهَبَ صِيتُهُ فِيهِمْ [His fame &c., or good fame &c., went among them]. (A.) It is said in a trad., مَا مِنْ عَبْدٍ اـِلَّا لَهُ صِيتٌ فِى السَّمَآءِ, meaning [There is no servant of God, i. e. no man, but he has] a report by which he is known [in Heaven]; and it may be in respect of good and evil. (TA.) And in another trad., فَصْلُ مَا بَيْنَ وَالدَّفٌ ↓ الحَلَالِ وَالحَرَامِ الصَّوْتُ [The distinction between the lawful (i. e. marriage) and the unlawful (i. e. fornication) is the report that is made in the case of the former, and the tambourine that is used in that case], meaning the publication of the marriage, and the going of the report thereof among the people. (TA.) -A2- صِيتٌ also signifies A blacksmith's hammer. (K, * TA.) ― -b2- And An artificer, or a handicraftsman; syn. صَانِعٌ: (K accord. to the TA:) or a goldsmith; syn. صَائِغٌ. (So in the CK and in my MS. copy of the K.)
صِيتَةٌ صِيتَةٌ ذ : see the next preceding paragraph.
صَائِتٌ صَائِتٌ ذ [Sounding; making, producing, emitting, sending forth, or uttering, a sound, noise, voice, or cry; (see its verb, صات;)] raising his voice, calling or calling out, crying or crying out, shouting, exclaiming, or vociferating; (S, Msb, TA;) as also ↓ صَيِّتٌ; the two words being like مَائِتٌ and مَيِّتٌ; the latter originally صَيْوِتٌ. (TA. [But see the next paragraph: and see also مِصْوَاتٌ.])
صَيِّتٌ صَيِّتٌ ذ , applied to a man, (S, M, A, Msb, K,) and ↓ صَاتٌ, so applied, (S, M, K,) and the latter likewise applied to an ass, (S,) both signify the same, (K,) Vehement, strong, or loud, of voice: (S, M, Msb:) ↓ رَجُلٌ صَاتٌ is like رَجُلٌ مَالٌ “ a man having much property, ” and رَجُلٌ نَالٌ “ a man who gives much, ” and كَبْشٌ صَافٌ [“ a ram having much wool ”], &c., all of these epithets being originally of the measure فَعِلٌ: (S:) or صَاتٌ may be of the measure فَاعِلٌ from which the medial radical has gone; or it may be [originally صَوِتٌ,] of the measure فَعِلٌ. (M.) One says also صَوْتٌ صَيِّتٌ [A vehement, strong, or loud, voice]. (A.) See also صَائِتٌ.
صَوَّاتٌ صَوَّاتٌ ذ : see مِصْوَاتٌ.
مُصَوِّتٌ مُصَوِّتٌ ذ : see the next paragraph, in two places.
مِصْوَاتٌ مِصْوَاتٌ ذ One who raises his voice, calls or calls out, cries or cries out, shouts, clamours, exclaims, or vociferates; i. q. ↓ مُصَوِّتٌ: (K, TA:) [or, as also ↓ صَوَّاتٌ, often occurring, who does so much, or is in the habit of doing so; each being of a measure denoting intensiveness of the signification.] ― -b2- [Hence,] one says, مَا بِالدَّارِ مِصْوَاتٌ, meaning There is not in the house any one (K, TA) that raises his voice, &c.: in some copies of the K ↓ مُصَوِّتٌ, which has the same meaning. (TA.)
مُنْصَاتٌ مُنْصَاتٌ ذ Straight in stature. (S.)
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR773 harfصَاتَ
صَاتَ ( w ) A , U ( n. ac. صَوْت 1 ),
a. Made a sound, noise; called, cried, shouted out.
صَوَّتَ
صَوَّتَ II ,
a. see I .
b. [ Bi ], Called, summoned, shouted to, hailed.
أَصْوَتَ
أَصْوَتَ IV ,
a. see I .
b. Became famous.
تَصَوَّتَ
تَصَوَّتَ V
a. [ coll. ], Was renowned, famous, celebrated.
اِنْصَوَتَ
اِنْصَوَتَ VII ,
a. Answered ( to a call ).
b. see IV (b) .
صَوْت
صَوْت
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR12.764 harfصوت
صَاتَ - يَصُوْتُ (صَاتَ - يَصَاتُ) - صَوْت - أَصْوَات
صَاتَ - يَصُوْتُ (صَاتَ - يَصَاتُ) + الكائن: يخرج " صوتاً ": ينفخ الهواء من رئتيه عبر الحنجرة بعد أن يضيقها، محدثاً اهتزازاً حركياً بالهواء، تتلقاه أذن المتلقي وتفسره على أنه صوت: اهتزاز حركي بالهواء بطريقة محددة تميز الجسم الذي كان سبباً بها
صَوْت: على وزن " فـَعـْل" اسم فعل " صَاتً -
Mücavir kökler42 mücavir (55 toplam)
- غضض
2 ortak ayet · Ğudde (dat), “Ğadid” hurmanın tomurcuğu olup yumuşak…
- همس
1 ortak ayet · Alçak ses
- جلب
1 ortak ayet · Cilbab, cübbe benzeri kıyafete denir
- محن
1 ortak ayet · Sınadı
- فزز
1 ortak ayet · فَزٌّ İneğin doğan yavrusuna denir
- حمر
1 ortak ayet · Yaban eşeği demektir
- قصد
1 ortak ayet · Kemik iliğidir
- خيل
1 ortak ayet · Heyl (hı) : At demektir
- عوج
1 ortak ayet · Kıvrık yol demektir
- جهر
1 ortak ayet · Kuru halde olan bir toprağın yağmur aldıktan sonra yeşerip…
- حبط
1 ortak ayet · Habte suyu kurumuş kuyu demektir
- خشع
1 ortak ayet · Huşu : « Haşia », toprak üzerinde olgunlaşmış sonbahardaki…
Geçtiği ayetler(5)
يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَرْفَعُوا أَصْوَاتَكُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِيِّ وَلَا تَجْهَرُوا لَهُ بِالْقَوْلِ كَجَهْرِ …
SeslerinizEy iman edenler; seslerinizi peygamberin sesinden yüksek çıkarmayın. Birbirinize bağırdığınız gibi peygambere bağırmayın. Yoksa siz farkına varmadan amelleriniz boşa gider.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | صوت |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi illetli / vâvî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | نطق, قول, جهر, صيح |
| Zıt Kök | صمت |
| Çekirdek Özet 1 | İki cismin çarpışması veya havanın sıkışıp titreşmesiyle kulağa çarpan her türlü işitilebilir dalga ve ses |
| Çekirdek Özet 2 | Varlığın iç durumunu, haddini, çağrısını ve yönelimini açığa vuran; kontrolü, alçaltılması veya dinlenmesi gereken akustik tecelli |
| Çekirdek Özet 3 | Şiddet, anlamsız gürültü ve baskılama vasıtası olmaktan çıkarılıp edeb, sükûnet ve dinleme ahlakına bağlanan iletişimsel zemin |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca manalı insan sözü veya kelam olarak daraltıp harici gürültü, hayvan sesi ve şeytani kışkırtma gibi genel akustik boyutları gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| صو | İçeriden dışarıya doğru yönelme, yayılma, kabarma, sınır çekme ve boşluğa doğru hamle yapma; nitekim hedefe doğru yönelen yağmur ve iniş için صوب, şekil ve suret verip sınır belirleme için صور, hacim ve kap ölçüsü için صوع, bedeni saran tüy örtüsü için صوف ve belirli bir süre kendini tutma için صوم köklerinde de bu sınırlı ve yönelimli açığa çıkış esastır. | ت | Harfin temsil ettiği temas, nihayet ve keskin kesit etkisiyle havada yayılan dalgayı kulak zarına çarpan, belirli bir temas ve vuruşla sonlanan işitilebilir akustik bir birime (ses) dönüştürür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ص | Olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Havanın dar bir menfezden veya iki yüzeyin birbirine sıkışmasıyla dışarıya doğru fırlatılması hareketini kurar. |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Çıkan basıncın havada sürekli bir dalga ve bağ halinde birbirine eklenerek uzamasını sağlar. |
| ت | İşaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, son | Uzayan akustik dalganın bir alıcıya (kulak zarına veya nesneye) çarpıp sınırına ulaşmasını, somut bir işitsel im olarak algılanmasını tamamlar. |
| صوت | Sıkışıp fırlayan bir nefes veya basıncın dalga halinde ilerleyerek bir sınırda duyulur çarpma oluşturması | İki nesnenin temasıyla veya göğüsten çıkan havanın sıkışmasıyla havada yayılan ve kulağa çarparak algılanan titreşimsel hareket. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İki sert cismin birbirine vurulmasıyla veya akciğerden çıkan havanın sıkışıp salınmasıyla oluşan, kulağın algıladığı yalın titreşim ve tınlama; nitekim Araplar birini çağırmak için yüksek ses çıkarmaya صَوَّتَ فلانٌ بفلان derler. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye döneminde Ruveyşid b. Kesîr et-Tâî sesin gürültü ve feryat bildiren hâlini bir beyitte dişil lafızla şu şekilde zikretmiştir: يا أَيُّها الراكبُ المُزْجِي مَطِيَّتَه / سائلْ بَني أَسَدٍ: ما هذه الصَّوْتُ؟ |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönemde insanın yüksek sesle bağırması, çağrıda bulunması ve toplumda güzel bir şöhret bırakması anlamında kullanılmış; kişinin yaygın ve olumlu anılması صِيت lafzıyla ifade edilmiştir. |
Kaynak Lisânü’l-ʿArab, Kitâbü’l-ʿAyn, Mekâyîsü’l-Luğa.
Sami etimolojik katman
Arapça صوت kökü, Sami dil ailesinin Güney ve Batı kollarında öncelikle akustik gürültü, çağırma ve ses titreşimi alanında belirginleşen bir yapıya sahiptir. İbranicede צוּת veya צָוַח gibi köklerde gürültü koparma, feryat etme ve yüksek ses çıkarma nüansları görülürken, genel Sami zemininde ses ve gürültü çoğunlukla onomatopoetik (yansıma) köklerle veya nefes ve feryat bildiren ikili tabanlarla temsil edilir. Arapçada kök, hem harfsiz yalın fiziksel sesi (çarpan taşların, aletlerin, hayvanların sesi) hem de harfli ve manalı insan kelamını kuşatacak biçimde en geniş şemsiye kavram (cins isim) haline gelmiştir. Bu durum kökün genel bir akustik olgudan toplumsal şöhret ve ahlaki edep alanına doğru semantik genişleme yaşadığını gösterir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisânü’l-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Çarpışma ve hava sıkışmasıyla oluşan titreşim | Fiziksel sesten çağırma fiiline (صات / صوّت), oradan da toplumdaki yankı ve iyi şöhrete (صِيت) evrilmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Aramice feryat ve çığlık kökleri | İbranicedeki bağırma ve çağırma anlamı taşıyan formlarla semantik matris düzeyinde ortaklık taşır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dış halkalarda doğrulanmış güvenilir bir kökteş tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak Mekâyîsü’l-Luğa, Lisânü’l-ʿArab, HALOT.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| صوت | Anlamlı | Ses, nida, şöhret | Kulağa çarpan her türlü titreşim, çağırma ve toplumda yayılan yankı. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| صتو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
| وصت | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
| وتص | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
| تصو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
| توص | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| صوت | Merkez | Akustik algı | Anlamlı olsun ya da olmasın kulağa çarpan her türlü fiziksel ve biyolojik ses | Havanın titreşimiyle ortaya çıkan genel ses cinsi |
| نطق | Komşu | İfade ve mantık | Yalnızca zihinsel bir manayı dışarı aktaran eklemli ve düzenli insan sözü | Hayvan seslerini ve cansız gürültüyü dışarıda bırakır |
| قول | Komşu | Söz ve bildirim | Karşı tarafa bir yargı veya haber aktaran anlamlı ibare | Akustik şiddetten ziyade iletilen anlama odaklanır |
| جهر / جهر | Komşu | Açığa vurma | Sesin gizlilikten çıkarılıp herkesçe duyulacak yüksekliğe ulaştırılması | Sesin yüksek ve açık olma niteliğini bildirir |
| صيح | Komşu | Ani patlama | İnsanın veya varlığın dehşet, öfke veya uyarı anında çıkardığı yırtıcı haykırış | Şiddetli, ani ve sarsıcı tekil akustik patlama |
| صمت | Zıt | Suskunluk ve sessizlik | Ses çıkarma gücü varken iradi veya zorunlu olarak sesi bütünüyle kesme | Sesin ve gürültünün tamamen yokluğu hali |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | صوت | Ses, gürültü, tınlama, şöhret | Kulağın algıladığı hem fiziksel gürültüyü hem insan sesini hem de toplumsal yankıyı karşılar. | Kesin |
| Latince | vox, sonus | İnsan sesi; fiziksel ses | Sonus genel fiziksel sesi, vox ise canlı ve insan sesini karşılar; şöhret anlamı fama kelimesine kayar. | Güçlü |
| İngilizce | voice, sound | İnsan sesi; genel fiziksel ses | Sound fiziksel akustik dalgayı, voice insan sesini ve iradesini karşılar. | Kesin |
| Almanca | Stimme, Laut, Schall | Ses, insan sesi, akustik dalga | Stimme insan sesini ve oy hakkını, Schall ve Laut ise yalın fiziksel sesi ifade eder. | Kesin |
| Fransızca | voix, son | İnsan sesi; akustik ses | Son fiziksel tınıyı, voix insan sesini ve kanaatini ifade eder. | Kesin |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| صوت / Peygamber huzurundaki edep | Beşeri sesin kontrolü ve saygı | İman edenlerin peygamberin sesinin üstüne seslerini yükseltmemeleri ve edeple konuşmaları bağlamı (Hucurât 49:2, 49:3). |
| صوت / Kıyamet günü mutlak sükûnet | Korku ve saygıdan kaynaklanan ses kısıklığı | Mahşer günü Rahman'ın heybetinden seslerin kısılması ve sadece fısıltı duyulması bağlamı (Tâhâ 20:108). |
| صوت / Çirkin ve ölçüsüz böğürtü | Kaba, rahatsız edici ve hadsiz ses | Lokman'ın oğluna nasihatinde sesini alçaltmasını öğütlemesi ve en çirkin sesin eşek anırması olduğunu bildirmesi bağlamı (Lokmân 31:19). |
| صوت / Şeytani kışkırtma ve çağrı | Baştan çıkarıcı vesvese ve fitne narası | İblis'e hitaben gücünün yettiği kimseleri sesiyle, telkiniyle ve ayartıcı çığlığıyla yerinden oynatması bağlamı (İsrâ 17:64). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kelamullah ve halku'l-Kur'an | Allah'ın kelamının ses (savt) ve harf (harf) cinsinden olup olmadığı, ezeli kelam-ı nefsi ile mahluk ses arasındaki fark | Maddi, harfli ve havadaki titreşimden ibaret yaratılmış akustik unsur |
| Fıkıh | Kıraat, namaz ve ezan | Namazda sesli (cehrî) ve sessiz (hafî) okuyuş sınırları; sesin fitne oluşturma veya ibadete çağırma ölçüsü | Fıkhi mükellefiyete konu olan asgari işitilme ve duyurma eşiği |
| Tefsir | Hucurât ve Lokmân surelerindeki ahlaki ilkeler | Ses tonunun bir ahlak, terbiye, hiyerarşi ve kibir göstergesi olarak tahlil edilmesi | İnsanın iç dünyasındaki kibrin veya tevazunun dışa vuran tonlaması |
| Hadis | Ezan, Kur'an tilaveti ve çalgılar | Sesi Kur'an ile güzelleştirme (tezyin) ve şeytani seslerden sakınma rivayetleri | Kalbi etkileyen nağme, samimiyet veya kışkırtıcı akustik etki |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve nübüvvet huzuru | Saygı ve huşû alameti | Haddini bilme ve teslimiyet | Dini otorite ve ilahi huzur karşısında sesin alçaltılması, nefsin teslimiyetini belgeler. | Kesin |
| İlmi | Fiziksel ve biyolojik iletişim | Akustik bilgi taşıyıcı dalga | Anlam ve sinyal iletimi | Düşüncenin havada fiziksel bir titreşim haline gelerek karşı zihne ulaşmasını sağlayan araçtır. | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal hiyerarşi ve kamu düzeni | Kamusal edep ve otoriteye riayet | Saygısızlığı ve anarşiyi önleme | Sesin kontrolsüz yükseltilmesi otoriteye saygısızlık ve kaba bir tahakküm girişimi sayılır. | Güçlü |
| İktisadi | Propaganda ve pazar iletişimi | Şöhret, tanıtım ve manipülatif çağrı | Talep oluşturma veya aldatma | İblis'in sesiyle insanları çağırması gibi, iktisadi alanda da kışkırtıcı reklam ve aldatıcı çığırtkanlığı temsil eder. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Akustik dalga boyu, genlik ve frekans () | Mekanik bir titreşimin ortamdaki moleküllerin birbirine çarpmasıyla enerji aktarması ve dalga üretmesi hadisesidir. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Sözsüz iletişimde paralingvistik ve güç gösterisi | Konuşmanın içeriğinden bağımsız olarak ses tonunun, perdesinin ve şiddetinin kurduğu tahakküm veya teslimiyet ilişkisidir. | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca insanın telaffuz ettiği kelimeler veya konuşma dili olarak algılamak; onu fiziksel dünyadaki gürültülerden ve fısıltılardan soyutlamak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | صوت, şeytanın kışkırtıcı fısıltı ve nağmelerinden (İsrâ 17:64), hayvanların çirkin anırmasına (Lokmân 31:19) ve kıyamet günü dehşetten kısılan fısıltılı nefeslere (Tâhâ 20:108) kadar her türlü akustik tezahürü kapsar. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hucurât 2. ayetteki yasağı sadece peygambere sözlü itiraz etmek sanıp, ses tonu ve gürültüyle kurulan örtük saygısızlık ve psikolojik baskı boyutunu gözden kaçırmak. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın yalnızca sözlerin içeriğini değil, o sözlerin dile getiriliş biçimini, ses tonunu, desibelini ve akustik şiddetini de ahlaki ve hukuki bir sorumluluk alanı kıldığını gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberle iletişim edebini belirleyen ayetlerde (Hucurât suresi), hikmetli beşeri terbiyeyi anlatan pasajlarda (Lokmân suresi), şeytanın insan üzerindeki ayartıcı mekanizmalarında (İsrâ suresi) ve ahiret tasvirlerinde (Tâhâ suresi). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yüksek sesle konuşmanın veya gürültü yapmanın bir güç ve haklılık göstergesi olduğu zannını yıkarak, ölçüsüz yüksek sesi çirkinlikle (eşek sesiyle) ve şeytani tahrikle özdeşleştirir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamİki cismin birbirine vurması veya sıkışan havanın genleşmesiyle havada yayılan, kulak tarafından algılanan fiziksel titreşim ve dalga.
- Soyut anlamVarlığın edep, kibir, sükûnet, kışkırtma veya teslimiyet düzeyini dışa vuran, kontrol edilmesi ve haddinde tutulması gereken psikolojik ve ahlaki işaret.
- Sistematik karşılıkOtorite ve vahiy karşısında desibelin düşürülüp alıcılığın (inṣât) artırıldığı, gürültücü tahakkümün ise kaba hayvanilik veya şeytani ayartma olarak elendiği iletişim modeli.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde , zaman içinde yayılan fiziksel ses sinyalini; , sesin genliğini (şiddetini ve yüksekliğini); , açısal frekansını; ise faz açısını temsil eder. Modelin ikinci kısmındaki limit ifadesinde , edep, haşyet ve ilahi huzur bilincini simgeler; edep ve saygı bilinci en üst düzeye ulaştığında (), sesin şiddeti ve genliği sıfıra yaklaşarak () fısıltı ve mutlak sükûnet haline dönüşür.