ضحك
ض - ح - ك
KÖK- 10 geçiş
- 10 ayet
- 8 sîga
- 13 sözlük
İri hurma tanesi, dolgun veya dolu demektir. Hurmanın açılmış çiçeği gülmek için kullanulanılmıştır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
İri hurma tanesi, dolgun veya dolu demektir. Hurmanın açılmış çiçeği gülmek için kullanulanılmıştır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR912 harfباب الحاء ولكاف والضاد معهما
ض ح ك مستعمل فقط
ضحك:
ضحِكَ يَضَحَكُ ضَحِكاً وضِحْكاً، ولو قال: ضَحَكاً لكان قياساً لأنّ مصدر فَعِلَ فَعَل. والضُحْكَةُ: ما يُضحَكُ منه.
والضُّحَكَةُ: الكثير الضَحِك يُعابُ به. والضِّحّاك في النَعْت أحسَنُ من الضُّحَكَةِ والضَّاحكة: كلُّ سِنٍ من مُقَدَّم الأضراس ما يبدُو عند الضَّحِك. والضَّحّاكُ بن عدنان: الذي يقال مَلَكَ الأرض، ويقال له: المُذْهَب، كانَتْ أمّه
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR725 harfضَحِكَ يَضْحَكُ ضَحْكاً وضِحْكاً وضِحِكاً وضَحِكاً. أربع لغات. والضَحكةُ: المرَّة الواحدة. ومنه قول كثيِّر:
غَلِقَتْ لِضَحْكَتِهِ رِقابُ المالِ
وضَحِكَتْ به ومنه بمعنًى. وتَضاحَكَ الرجلُ واسْتَضْحَكَ بمعنًى. وأضْحَكَهُ الله. ورجلٌ ضَحَكَةٌ، أي كثير الضَحِكِ. وضُحْكَةٌ بالتسكين: يُضْحَكُ منه. والأُضحوكَةُ: ما يُضْحَكُ منه. وامرأةٌ مِضحاك: كثيرةُ الضحِك. قال ابن الأعرابي: الضاحِكُ من السحاب، مثل
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR4.063 harfباب الحاء والكاف والضاد
ضحك
استُعمل من وجوهه : ( ضحك )
ضحك : قال الليث : الضَّحِك : معروفٌ ، تقولُ : ضَحِك يَضْحَك ضَحِكاً ولو قيل ضَحَكاً لكان قِيَاساً ، لأن مصدر فَعِلَ فَعَلٌ .
قلت : وقد جاءت أَحْرُفٌ من المصادر على فَعِلَ . منها ضَحِكَ ضَحِكاً ، وخَنَقَه خَنِقاً ، وخَضَف خَضِفاً وضَرِطَ ضرِطاً وسَرَق سَرِقاً ، قال ذلك الفراءُ وغيره .
وقال الليث : الضُّحْكَة : الشّيءُ الذي يُضْحَك منه ، قال
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR3.732 harf(باب الضاد والحاء وما يثلثهما)
(ضحل) الضاد والحاء واللام أصلٌ صحيحٌ، وهو الماء القليل وما أشبهه. من ذلك الضَّحْل: الماء القليل، ومكانه المَضْحَل، والجمع مَضاحل. ويقال ضَحِل الماء: رقَّ وقلَّ، وهو من الكلام الفصيح الصحيح. وأتَان الضَّحْل: صَخرة بعضها في الماءِ وبعضُها خارج.
(ضحي) الضاد والحاء والحرف المعتل أصلٌ صحيحٌ واحدٌ يدلُّ على بُروز الشيء. فالضَّحَاء: امتداد النَّهار، وذلك هو الوقت البارز
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.814 harf- الضحك: انبساط الوجه وتكشر الأسنان من سرور النفس، ولظهور الأسنان عنده سمين مقدمات الأسنان الضواحك. واستعيرم الضحك للسخرية، فقيل: ضحكت منه، ورجل ضحكة: يضحك من الناس، وضحكة: لمن يضحك منه (قال الراجز:
إن ضحكت منك كثيرا فتية * فأنت ضحكة وهم ضحكة
وتقدم ذلك في مادة (برم) ص 121). قال تعالى: ﴿وكنتم منهم تضحكون﴾ [المؤمنون/110]، ﴿إذا هم منها يضحكون﴾ [الزخرف/47]، ﴿تعجبون * وتضحكون﴾ [النجم/59 - 60]،
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR883 harfض ح ك
افتر عن ضاحكته وضواحكه وهي ما تقدم من أسنانه وبدت مباسمه ومضاحكه وضحك ضحكاً واستضحك وتضاحك وتضحك وأضحكته وضحكته وضاحكته وتضاحكوا ورجل ضحاك وضحوك وضحكة وهو ضحكة وأخوه ضحكة: مضحوك منه وجاء بأضحوكة وبأضاحيك وتقول: ما أضاحيك إلا أضاحيك.
ومن المجاز: ضحكت الأرض عن النبات وضحكت الرياض عن الزهر.
وضحك العارض: برق.
وسحاب ضاحك.
وطريق ضحوك وضحّاك المطالع: واضح والنور يضاحك
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR5.548 harfالضَّحِكُ: معروف، ضَحِكَ يَضْحَك ضَحْكاً وضِحْكاً وضَحِكاً أَربع لغات، قال الأزهري: ولو قيل ضَحَكاً لكان قياساً لأن مصدر فَعِلَ فَعَلٌ، قال الأزهري: وقد جاءت أَحرف من المصادر على فَعَل، منها ضَحِكَ ضَحِكاً، وخَنَقَه خَنِقاً، وخَضَفَ خَضِفاً، وضَرطَ ضَرِطاً، وسَرَقَ سَرِقاً. والضَّحْكَة: المرَّة الواحدة؛ ومنه قول كُثَيِّر:
غَمْر الرِّداء، إذا تبسم ضاحكاً
غَلِقَتْ لضَحْكَتِهِ رقابُ المالِ
وفي
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR315 harf* ض ح ك * * ضَحِكَ * بالكسر * ضِحْكِاً * بوزن علم وفهِم ولعِب و * ضِحِكاً * أيضا بكسرتين و * الضَّحْكةُ * المرة الواحدة و * ضَحِكَ * به ومنه بمعنى و * تضَاحَك * الرجل و * اسْتَضْحَك * بمعنى و * أضْحَكَهُ * الله ورجل * ضُحَكَةٌ * بفتح الحاء كثير الضحك و * ضُحْكَةٌ * بسكونها يُضحك منه و * الأُضْحُوكةُ * ما يُضحك منه
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR8.436 harfضحك، كعلم، وناس من العرب يقولون: ضحكت، بكسر الضاد إتباعا للحاء فإنها حلقية، وهي لغة صحيحة، ولها نظائر سبقت ضحكا بالفتح والكسر، وضحكا بكسرتين كإبل. وضحكا، ككتف، أربع لغات، قال ابن بري: اللغة العالية الضحك، يعني الأخيرة، قال الأزهري: وقد جاءت أحرف من المصادر على فعل منها: ضحك ضحكا، وخنقه خنقا، وخضف خضفا، وضرط ضرطا وسرق سرقا، قال: ولو قيل: ضحكا، يعني بفتحتين لكان قياسا، لأن مصدر فعل فعل، وأنشد ابن
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR12.844 harfضَحِكَ
1 ضَحِكَ ذ , (S, MA, O, Msb, K, &c.,) and some say ضِحِكْتُ, with kesr to the ض, (TA, as from the K, [but not in the CK nor in my MS. copy of the K,]) to agree with the vowel of the ح because the latter is a faucial letter, and this is a correct dial. var. of which similar instances are mentioned, and ضَحَكَ also is said to be a well known dial. var. of ضَحِكَ, (TA,) aor. ضَحَكَ , (S. O,)
ضَحِكَ 1 ضَحِكَ ذ , (S, MA, O, Msb, K, &c.,) and some say ضِحِكْتُ, with kesr to the ض, (TA, as from the K, [but not in the CK nor in my MS. copy of the K,]) to agree with the vowel of the ح because the latter is a faucial letter, and this is a correct dial. var. of which similar instances are mentioned, and ضَحَكَ also is said to be a well known dial. var. of ضَحِكَ, (TA,) aor. ضَحَكَ , (S. O,) inf. n. ضَحِكٌ and ضِحْكٌ (S, MA, O, Msb, K, KL) and ضَحْكٌ, (S, MA, O, K, KL,) the first of which is the superior form, (IDrd, O,) [the second and third being contractions thereof,] and ضِحِكٌ, (S, O, K, KL,) and if you said ضَحَكٌ it would be agreeable with analogy, (Az, TA,) He laughed; (MA, KL, PS, TK;) contr. of بَكَى: (TK:) [see also 6:] الضَّحِكُ is well known, as meaning the expanding of the face, and displaying of the teeth, by reason of happiness, joy, or gladness; and التَّبَسُّمُ is the beginning thereof: thus in the Towsheeh and other works: (MF, TA:) and in like manner in the Mufradát [of Er-Rághib]; in which it is added that it is also used as meaning simply the being happy, joyful, or glad: and sometimes as meaning simply the wondering [at a thing]; and this is the meaning intended by him who says that it is peculiar to man: (TA:) [i. e.] ضَحِكَ, said of a man, signifies also he wondered; syn. عَجِبَ; (O, K, TA;) with مِنْ preposed to the object of wonder: (TA:) or he was frightened; or he feared. (K, TA.) You say, ضَحِكَ مِنْهُ and بِهِ, both meaning the same, (S, O, Msb,) i. e. He laughed at him; derided him; or ridiculed him: or he wondered at him. (Msb.) And ضَحِكَ اـِلَيْهِ [He behaved laughingly, or cheerfully, towards him]. (IDrd and K in art. بش [See بَشَّ لَهُ.]) ― -b2- Said of an ape, He uttered a cry or cries: (K:) or one says of the ape when he utters a cry or cries, يَضْحَكُ, (S, TA,) meaning he displays his teeth, or grins. (TA.) ― -b3- And ضَحِكَ السَّحَابُ (tropical:) The clouds lightened. (S, O, K, TA.) Hence the usage of the verb in a trad. cited voce تَحَدَّثَ. (O, TA.) ― -b4- And ضَحِكَ الغَدِيرُ i. e. (tropical:) [The pool of water left by a torrent] glistened by reason of its fulness. (TA.) ― -b5- [And ضَحِكَ ثَغْرُهُ (assumed tropical:) His front teeth, or his teeth, glistened by reason of his laughing; meaning he laughed so as to show his front teeth, or his teeth.] ― -b6- And ضَحِكَ الزَّهْرُ (tropical:) The flowers [looked gay, or] were as though they were laughing. (TA.) And ضَحِكَتِ الأَرْضُ (tropical:) The earth, or land, put forth its plants, or herbage, and its flowers. (TA.) And ضَحِكَتِ الرِّيَاضُ عَنِ الأَزْهَارِ (tropical:) The meadows, or gardens, displayed the flowers. (TA.) ― -b7- And ضَحِكَتِ النَّخْلَةُ (tropical:) The palm-tree put forth [or disclosed] its ضَحْك; as also ↓ أَضْحَكَت; (TA;) [i. e.] the spathe of the palm-tree, (Skr, O, TA,) that covered the طَلْع [or spadix], (O,) burst open. (Skr, O, TA.) And ضَحِكَ الطَّلْعُ (tropical:) The طلع [here app. meaning the spathe of the palm-tree] split, or clave, open; and so تَبَسَّمَ. (TA.) ― -b8- And, as some assert, (ISd, TA,) ضَحِكَتْ signifies also (tropical:) She menstruated; said of a hare; (ISd, Z, O, Msb, TA;) accord. to some, from the ضَحَّاك [meaning the interior] of the طَلْعَة [of the palm-tree] when it bursts open; (ISd, TA;) and hence, (K, TA,) said also in this sense of a woman, (O, Msb, K, TA,) accord. to Mujáhid, (O, TA,) and some others, (TA,) in the Kur xi. 74, (O, K, TA,) where some read فَضَحَكَتْ, which is said to be a well-known dial. var.; (TA;) and likewise, accord. to some, said in this sense of the hyena, (O, TA,) when she sees blood, or as IAar says, when she eats the flesh of men and drinks their blood: (TA:) [it is commonly asserted by the Arabs that] the hare menstruates like women: (Kzw:) but with respect to this meaning as assigned to the verb in the Kur xi. 74, Fr says that he had not heard it from any person deserving of confidence; (O, TA; *) and Zj says that it is nought: both say that the meaning there is, she laughed by reason of happiness: (TA:) and some say that there is an inversion in this case, what is meant being فَبَشَّرْنَاهَا بِاـِسْحٰقَ فَضَحِكَتْ: (Fr, O, TA:) or the meaning is, she wondered; so says I'Ab; and so Er-Rághib, who adds that it is confirmed by her saying, “ shall I bring forth a child when I am an old woman, and this my husband is an old man? verily this is indeed a wonderful thing: ” and that فَحَاضَتْ which is inserted by some of the expositors after فَضَحِكَتْ is not an explanation of this expression, as some of them have imagined it to be, but is the mention of [a fact which was] a sign that the announcement was not that of an event improbable: or the meaning is, she was frightened; so says Fr.: (TA:) and with respect to the meaning of this verb when said of the hyena, mentioned above, it is rejected by AHát and others: (TA:) IDrd says, on the authority of AHát, respecting the following verse of TaäbbataSharrà, تَضْحَكُ الضَّبْعُ لِقَتْلَى هُذَيْلٍ وَتَرَى الذِّئْبَ لَهَا يَسْتَهِلُّ that the meaning is (assumed tropical:) The hyena displays her teeth, or grins, on account of the slain [of Hudheyl], when she sees them, like as they say of the ass when he plucks out the [plant called] صِلِّيَانَة; (O, TA;) or, as others say, (assumed tropical:) the hyena snarls, displaying her teeth; and sees the wolf raising his voice in calling the [other] wolves to them, i. e. to the slain: (O, TA:*) Abu-l-' Abbás says that the meaning is, (assumed tropical:) the hyena displays her teeth, because the wolf contends with her over the slain: and some say that the poet means, (assumed tropical:) the hyena rejoices because of the slain. (TA.) ― -b9- One says also, ضَحِكَتِ السَّمُرَةُ, meaning (assumed tropical:) The سمرة [or gum-acacia-tree] flowed with its gum: from ضحكت meaning “ she menstruated. ” (Bd in xi. 74.)
مُضَاحَكَةٌ 3 مُضَاحَكَةٌ ذ [inf. n. of ضاحكهُ] signifies [The contending, or vying, in laughing, with another; or the laughing with another; or] the laughing together. (KL.) ― -b2- [Hence,] one says, النَّوْرُ يُضَاحِكُ الشَّمْسَ (assumed tropical:) [The flowers vie in brightness with the sun]. (TA.) ― -b3- And اـِنَّ رَأْيَكَ لَيُضَاحِكُ المُشْكِلَاتِ (tropical:) [Verily thy judgment makes sport with ambiguities]; said to him to whom confused and dubious things are apparent and known. (TA.)
اضحكهُ 4 اضحكهُ ذ , (S, O, K,) inf. n. اـِضْحَاكٌ, (KL,) said of God, (S, O,) or of a man, (K,) He made him, or caused him, to laugh. (S, * O, * K, * KL, PS.) ― -b2- [Hence,] اضحك الضَّبُعَ, said of blood, (TA,) or of the sword, (O, TA,) (assumed tropical:) [It made the hyena to display her teeth; or to snarl, displaying her teeth: or to rejoice: (see 1, latter part:) but explained as meaning] (tropical:) it made the hyena to menstruate. (TA.) ― -b3- And اضحك الحَوْضَ (tropical:) He filled the wateringtrough so that it overflowed: (O, TA:) its glistening being likened to laughing. (TA.) ― -b4- See also 1, near the middle of the paragraph.
5 تَضَحَّكَ see the next paragraph.
تضاحك 6 تضاحك ذ and ↓ تضحّك [are both mentioned in the K and TA as though syn. with each other and with ضَحِكَ: and accord. to the KL, the former signifies He laughed: but accord. to the TK, the latter signifies he manifested laughing: or] the former is syn. with ↓ استضحك [app. as meaning he affected to laugh, or laughing: or, more exactly, agreeably with analogy, like the contr. تَبَاكَى and اِسْتَبْكَى, the former signifies thus; and the latter, he desired to laugh]. (S.) ― -b2- And you say also, هُمْ يَتَضَاحَكُونَ [meaning They laugh together, one with another]. (K.)
10 اـِسْتَضْحَكَ see the next preceding paragraph.
ضَحْكٌ ضَحْكٌ ذ [originally an inf. n., a contraction of ضَحِكٌ,] The appearance, or appearing, of the central incisors [or of the front teeth] by reason of happiness, joy, or gladness. (TA.) ― -b2- And hence, (TA,) Wonder. (K, TA.) -A2- [As an epithet,] A man whose teeth are white. (As, O, TA.) -A3- [And as a subst., properly so termed,] White front teeth. (As, O, K.) ― -b2- And (assumed tropical:) Honey: (K:) or white honey; (Ibn-Es-Seed, TA;) likened to the front teeth because of its intense whiteness: (AA, O, TA:) or honey in its comb; syn. شَهْدٌ. (K.) ― -b3- And, (O, K,) some say, (O,) (assumed tropical:) Fresh butter. (O, K.) ― -b4- And (assumed tropical:) Snow. (O, K.) ― -b5- And (assumed tropical:) Blossoms, or flowers, or white blossoms or flowers; syn. نَوْرٌ: (O, and so in copies of the K:) or light; syn. نُورٌ. (So in a copy of the K.) ― -b6- And (assumed tropical:) The طَلْع [or spadix] of the palm-tree when its envelope bursts open from it; (S, * O, * K;) in the dial. of Belhárith Ibn-Kaab: (O:) accord. to Th, what is in the interior of the طَلْعَة [here meaning spathe of the palm-tree]: as AA says, the وَلِيعَة, or وَلِيع [thus differently written in two different places in the TA,] of the طَلْع [or spathe of the palm-tree], which is eaten; as also ↓ ضَحَّاكٌ. (TA.) ― -b7- And (assumed tropical:) The middle of a road; (K, TA;) and so, accord. to the K, ↓ ضَحَّاكٌ; but, correctly, this should have been there mentioned as syn. with ضَحْكٌ in the sense next preceding. (TA.)
ضَحْكَةٌ ضَحْكَةٌ ذ A single act of ضَحِك [or laughing; i. e. a laugh]. (S, O.) -A2- [The pl.] ضَحْكَاتٌ signifies (tropical:) The best of everything: and ضَحْكَاتُ القُلُوبِ, the best of possessions, or wealth, and of children: so says Aboo-Sa'eed. (TA.)
ضُحْكَةٌ ضُحْكَةٌ ذ A thing, (Lth, TA,) or a man, (S, O. TA,) that is laughed at, or ridiculed; i. e. يُضْحَكُ مِنْهُ: (S, O, K, TA:) an epithet importing more discommendation than ضُحَكَةٌ. (K.) ― -b2- See also مَضْحَكٌ.
ضُحَكَةٌ ضُحَكَةٌ ذ , (S, O, Msb, K,) an epithet importing discommendation, (K,) and ↓ ضُحُكَّةٌ, (Ibn-'Abbád, O, K,) and ↓ ضَحَّاكٌ, (Msb, K,) an epithet importing commendation, (TA, [but the contr. is implied, or rather plainly indicated, in the K,]) and ↓ ضَحُوكٌ, (K,) and ↓ مِضْحَاكٌ, (S, O, K,) which last is [also] applied to a woman, (S, O,) One who laughs much (كَثِيرُ الضَّحِكِ). (S, O, Msb, K.)
ضُحُكَّةٌ ضُحُكَّةٌ ذ : see the next preceding paragraph.
ضَحُوكٌ ضَحُوكٌ ذ : see ضُحَكَةٌ. ― -b2- [Also] A man cheerful in countenance. (O.) ― -b3- And (assumed tropical:) A wide road: (S, O:) or (tropical:) a distinct, an apparent, or a conspicuous, road; as also ↓ ضَحَّاكٌ: pl. of the former (in this sense, TA) ضُحْكٌ. (K, TA.)
ضَحَّاكٌ ضَحَّاكٌ ذ : see ضُحَكَةٌ: ― -b2- and see ضَحْكٌ, last two sentences: ― -b3- and ضَحُوكٌ.
ضَاحِكٌ ضَاحِكٌ ذ Laughing; [&c.;] (KL;) act. part. n. of ضَحِكَ. (Msb, K.) ― -b2- Also applied to clouds (سَحَاب), meaning (tropical:) Appearing, or extending sideways, in the horizon, and lightening. (S, O, TA.) ― -b3- [And to the tooth (السِّنّ, used as a gen. n.): thus in the phrase ضَاحِكَ السِّنِّ, meaning (assumed tropical:) Laughingly, so as to display the teeth.] ― -b4- See also ضَاحِكَةٌ. ― -b5- Also, [or perhaps حَجَرٌ ضَاحِكٌ,] (tropical:) Very white stone appearing in a mountain (IDrd, O, TA.) of any colour, as though laughing. (IDrd, O, TA.) ― -b6- One says also رَأْىٌ ضَاحِكٌ, meaning (tropical:) Judgment that is plain, or perspicuous, (TA,) not confused or dubious. (O, TA.) ― -b7- And, [using ضاحك as a gen. n.,] مَا أَكْثَرَ ضَاحِكَ نَخْلِكُمْ (tropical:) [How numerous are the bursting spathes of your palm-trees!]. (TA.) ― -b8- [And an instance of ضَاحِكٌ applied to a woman, without ة, meaning (assumed tropical:) Menstruating, is cited by Bd, in xi. 74.]
ضَاحِكَةٌ ضَاحِكَةٌ ذ , (S, O, K,) or ↓ ضَاحِكٌ, (Msb,) or both, (Mgh,) (tropical:) The tooth next behind the نَاب [or canine tooth]; (Mgh, Msb;) [i. e. the anterior bicuspid;] any one of the four teeth that are between the أَنْيَاب and the أَضْرَاس: (S, O, K:) or any one of the teeth that are in front of the أَضْرَاس that appear on the occasion of laughing: (K:) pl. ضَوَاحِكُ. (S, Mgh, O, Msb, K.) أَوضَحُوا بِضَاحِكَةٍ (O, TA,) a phrase occurring in a trad., (O,) means (assumed tropical:) They smiled. (TA.)
أُضْحُوكَةٌ أُضْحُوكَةٌ ذ [A laughable thing;] a thing at which one laughs: (O, K, TA:) and ↓ مَضْحَكَةٌ signifies [in like manner a cause of laughter;] a thing at which one laughs, or which one ridicules: pl. of the former أَضَاحِيكُ. (TA.) [See also مُضْحِكَاتٌ.]
مَضْحَكٌ [ مَضْحَكٌ ذ lit. A place of laughing: the front teeth; because they appear in laughing; like مَبْسِمٌ: pl. مَضَاحِكُ.] One says, بَدَتْ مَضَاحِكُهُ and ↓ ضُحْكَتُهُ and [in like manner] مَبَاسِمُهُ (assumed tropical:) [His front teeth appeared, by his laughing]. (TA.)
مَضْحَكَةٌ مَضْحَكَةٌ ذ : see أُضْحُوكَةٌ.
مُضْحِكَاتٌ مُضْحِكَاتٌ ذ [pl. of مُضْحِكَةٌ] i. q. نَوَادِرُ [as meaning Extraordinary things or sayings, particularly such as cause laughter: see also أُضْحُوكَةٌ]. (TA.)
مِضْحَاكٌ مِضْحَاكٌ ذ : see ضُحَكَةٌ.
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.114 harfضَحِكَ
ضَحِكَ A ( n. ac. ضَحْك 1 , ضِحْك 2 , ضَحِك 5 , ضِحِك 8 ),
a. Laughed.
b. [ 'Ala or Bi or Min ], Laughed at; derided, ridiculed.
c. ( n. ac. ضَحَك 4 ), Grinned ( ape ).
d. Lightened ( clouds ).
ضَاْحَكَ
ضَاْحَكَ III ,
a. Laughed, joked with.
أَضْحَكَ
أَضْحَكَ IV ,
a. Made to laugh.
تَضَحَّكَ
تَضَحَّكَ V , تَضَاْحَكَ VI , اِسْتَضْحَكَ X ,
a. see I (a) , ( b ).
ضَحْك
ضَحْك
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR24.044 harfضحك
ضَحِكَ - يَضْحَكُ - ضَاحِك - ضَاحِكاً - أَضْحَكَ - يُضْحِكُ
ضَحِكَ - يَضْحَكُ + كائن + من كائن أو شيء: فعل خاص على شكل حركات معينة بالفم والتنفس والصوت والوجه يفهم منه متلقيه أن من يفعله يشعر بالرضى والسرور الزائد
ضَاحِك: اسم فاعل صفة مشبهة من " ضَحِكَ - يَضْحَكُ "
ضَاحِكاً: حال من " ضَاحِك ": وهو يضحك
ضَاحِكة: مؤنث " ضَاحِك "
أَضْحَكَ -
Mücavir kökler33 mücavir (47 toplam)
- بكي
3 ortak ayet · Bekyu damla damla yağan yağmur demektir
- بسم
1 ortak ayet · Nebsim ön diş olarak kullanılmaktadır
- وزع
1 ortak ayet · Vedia heybe demektir
- بشر
2 ortak ayet · Beşere derinin tüysüz dış yüzü demektir
- يعقوب
1 ortak ayet · Ve Yakup
- سحق
1 ortak ayet · Suhk : Eskimiş, yıpranmış elbise demektir
- وري
1 ortak ayet · Arka
- سخر
1 ortak ayet · Sahr kayalık sahadır
- مرأ
1 ortak ayet · Mer’, “merve”den dönüşmüştür
- نسي
1 ortak ayet · Çadırın kurulduğu yer demektir
- كسب
1 ortak ayet · Kazandı
- رضي
1 ortak ayet · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
Geçtiği ayetler(10)
فَلَمَّا جَاءَهُمْ بِآيَاتِنَا إِذَا هُمْ مِنْهَا يَضْحَكُونَ
GülerlerOnlara ayetlerimizle varınca, onlar bunlara gülüvermişlerdi.
إِنَّ الَّذِينَ أَجْرَمُوا كَانُوا مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا يَضْحَكُونَ
GülerlerDoğrusu suç işlemiş olanlar; mü’minlere, gülerlerdi.
فَالْيَوْمَ الَّذِينَ آمَنُوا مِنَ الْكُفَّارِ يَضْحَكُونَ
Gülerlerİşte bugün de iman edenler, o kafirlere gülerler.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ضحك |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | بسم, فرح, سخر |
| Zıt Kök | بكي |
| Çekirdek Özet 1 | Kapalı veya örtülü olanın yarılıp açığa çıkması, içtekinin dışarı fışkırması ve dişlerin/beyazlığın parıldaması |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın içsel durumunun (sevinç, hayret, inkâr veya istihza) yüzde ve davranışta ani bir yarılmayla dışa vurumu |
| Çekirdek Özet 3 | Varlık düzeyinde zıtların dengesi, psikolojik yarılmanın ahlaki ve ontolojik sonuçları |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca sıradan bir neşelenme veya sesli eğlenceye indirgenerek Kur'an'daki istihza, hayret ve ontolojik zıtlık bağlamlarının gözden kaçırılması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ضح | Açığa çıkma, örtünün kalkması, güneş ışığı veya aydınlığın yayılıp görünür hale gelmesi; nitekim aynı çekirdeği paylaşan ضحو kökünde kuşluk vakti güneşin tam açılması ve örtüsüz kalma anlamı esastır | ك | Açığa çıkma eylemine ani bir patlama, mekanik bir yarılma, ses ve hareket eşliğinde kesintili bir dışavurum karakteri kazandırmıştır |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ض | Yanaktan ve ağız kenarından basınçla dışarı taşan kuvvetli ses ve sıkışma (türetme imge) | İçte biriken basıncın zorlayarak kenarlardan patlak vermesi ve dışarı fırlaması |
| ح | Çit, duvar; çevirme, koruma, kapalı alan | Bedenin veya ağız boşluğunun kapalı, korunaklı ve örtülü iç sınırı |
| ك | Avuç içi; kavrama, bükülme, biçim alma | Dışa vuran hareketin ağız ve yüz kaslarında bükülme, toplanma ve belirli bir şekle bürünmesi |
| ضحك | Kapalı bir sınırdan basınçla dışarı fırlayıp yüzde biçimlenme hareketi | İçeride gizlenen veya örtülü duran duygunun, dudakların ve yüzün yarılmasıyla parıldayarak dışa yansıması |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Tomurcuğun veya hurma çiçeği kılıfının yarılarak içindeki beyazlığın açığa çıkması; havuzun suyla dolup köpürerek taşması; bulutun şimşek çakmasıyla yarılarak parıldaması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair Teabbata Şerran bir beytinde sırtlanın savaş meydanındaki cesetler karşısında ağzını açarak dişlerini göstermesini bu kökle tasvir eder: تضحك الضبع لقتلى هذيل / وترى الذئب لها يستهل |
| Erken Arapça kullanım | Yerin bitki ve çiçeklerini yarıp dışarı çıkarması ile dağda damar halinde parıldayan beyaz taşlar için kökün türevleri kullanılmıştır; ayrıca yolun apaçık belirginleşmesi ضحوك sıfatıyla anılmıştır |
Kaynak İbn Düreyd, Cemheretü'l-Luğa; İbn Fâris, Maqāyīs al-Lugha; Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Arapça ضحك kökü, Batı Sami ve genel Afro-Asyatik dil ailesinde köklü bir geçmişe sahip olan *ṣ-ḥ-q / *ḍ-ḥ-k biçimbirimine dayanır. İbranicede צָחַק (ṣāḥaq) formu hem neşe ve sevinçle gülmeyi, oynamayı hem de alay etmeyi ve küçümsemeyi ifade eder; nitekim İshak (Yitzḥaq) ismi de annesinin hayret ve müjde karşısındaki gülüşüne ve tebessümüne nispetle bu kökten türemiştir. Aramice ve Süryanicede kök fonetik bir kaymayla ܓܚܟ (gḥak / geḥek) veya ܨܚܩ (ṣḥaq) varyantlarına dönüşerek dişlerin açığa çıkması ve gülme fiilini karşılamıştır. Arapçada ض sesinin korunması veya peltekleşmesi, fiziksel yarılma, tomurcuğun patlaması ve fışkırma nüansını daha baskın kılmıştır. Kökün ortak Sami çekirdeğinde "içte birikenin aniden yüzde açığa çıkması, hayret veya alay ile dışavurumu" anlam matrisi kesintisiz biçimde mevcuttur.
Güven Kesin
Kaynak Gesenius' Hebrew and Chaldee Lexicon; Brown-Driver-Briggs (BDB); Payne Smith, Syriac Lexicon.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Çiçeğin yarılması ve suyun taşması | Somut nesnelerdeki yarılma ve parıldama eylemi insandaki dudak açılmasına ve diş görünmesine aktarılmıştır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice צָחַק (ṣāḥaq), Süryanice ܓܚܟ (gḥak) | Gülmek, oynamak, alay etmek ve şaşırmak anlamlarında ortak morfo-semantik kök | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışındaki Afro-Asyatik kollarda güvenilir ve düzenli ses denkliği tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
Kaynak Brown-Driver-Briggs; David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ضحك | Anlamlı | Gülmek, yarılmak, açığa çıkmak | İçteki duygunun yüzde ve dişte dışa vurması, tomurcuğun patlaması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| ضكح | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn kaydıyla mühmeldir |
| حضك | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn kaydıyla mühmeldir |
| حكض | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn kaydıyla mühmeldir |
| كضح | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn kaydıyla mühmeldir |
| كحض | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn kaydıyla mühmeldir |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ضحك | Merkez | Yüzün yarılması ve duygunun dışa vurumu | Dudakların açılarak dişlerin görünmesi, sesli veya sessiz ani dışavurum | Hem sevinç hem alay ve hayret durumlarında genel gülme eylemi |
| بسم | Komşu | Sessiz ve latif sevinç | Dudakların ses çıkarmaksızın hafifçe aralanması ve sükûnet hali | Kahkaha ve taşkınlık içermeyen, incelik ve edep bildiren tebessüm |
| فرح | Komşu | Kalpteki sevinç ve kabarma | İçsel duygunun coşması, kalbin genişlemesi veya şımarıklık | Dışa vurum şart değildir; içsel bir coşku ve şevk durumudur |
| سخر | Komşu | Alay ve istihza | Birini boyun eğdirmek, küçümsemek ve eğlence konusu yapmak | Gülmenin zihinsel ve ahlaki bir saldırı aracına dönüştürülmüş hali |
| بكي | Zıt | Hüzün ve gözyaşı akıtma | Gözden yaş dökülmesi, içsel acı veya huşunun dışarı akması | Gülmenin doğrudan karşıtı olan psikolojik ve fiziksel dışavurum |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ضحك | Gülmek, yarılıp açılmak | Yüzün açılarak dişlerin görünmesi ve iç durumun dışa vurulması | Kesin |
| Latince | ridere | Gülmek, tebessüm etmek, alay etmek | Hem sevinçle gülmeyi hem de alaycı şekilde gülmeyi karşılar; fiziksel yarılma kök anlamını taşımaz | Güçlü |
| İngilizce | laugh, smile, deride | Gülmek, kahkaha atmak, küçümseyerek gülmek | Laugh sesli ve açık eylemi, smile sessiz açılmayı, deride ise istihza yönünü karşılar | Güçlü |
| Almanca | lachen, verlachen | Gülmek, alay etmek | Lachen genel gülme fiilini, verlachen alaycı dışavurumu ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | rire, se moquer | Gülmek, alay konusu etmek | Rire genel gülüşü karşılarken, nesnesiyle kullanıldığında istihza yönüne daralır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary; Grimm Deutsches Wörterbuch; Dictionnaire Larousse.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| يَضْحَكُونَ, تَضْحَكُونَ | Alay, kibir ve küçümseme | İnkârcıların ayetleri, elçileri veya müminleri hafife alarak gülmeleri bağlamı; Zuhruf 43:47, Mü'minûn 23:110, Mutaffifîn 83:29, Necm 53:60 |
| ضَاحِكًا | Şükür, sevinç ve hayret tebessümü | Karıncanın sözünü işiten Hz. Süleyman'ın duyduğu sevinç ve şükür bağlamı; Neml 27:19 |
| ضَاحِكَةٌ | Ahiretteki kurtuluş ve ebedi neşe | Kıyamet günü müminlerin yüzlerindeki aydınlık ve saadet hali bağlamı; Abese 80:39 |
| فَضَحِكَتْ | Hayret, sevinç veya müjde karşısındaki şaşkınlık | Hz. İbrahim'in eşinin yaşlılık ve kısırlık durumunda müjdeyi işitmesi bağlamı; Hûd 11:71 |
| أَضْحَكَ | Ontolojik duygu yaratımı ve zıtlık | İnsandaki sevinç ve hüznü, neşeyi ve ağlamayı var eden ilahi kudret bağlamı; Necm 53:43 |
| يَضْحَكُونَ, فَلْيَضْحَكُوا | İlahi adalet ve durumun tersine dönmesi | Dünyadaki sahte neşenin ahirette ağlamaya, dünyada haksızlığa uğrayanların ise ahirette gülmeye kavuşması bağlamı; Tevbe 9:82, Mutaffifîn 83:34 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi sıfatlar ve haberî sıfatlar | Hadislerde geçen gülme fiilinin Allah'a nispeti; tevil, tenzih ve tefvîz yaklaşımları | Gülmenin rıza, hoşnutluk, lütuf ve kulun durumunu kabul etme şeklinde anlamlandırılması |
| Fıkıh | İbadetlerin sıhhati (namaz bahsi) | Namaz esnasında kahkahanın (sesli gülmenin) abdesti ve namazı bozup bozmayacağı | Sessiz gülüş (tebessüm) ile sesli gülüş (kahkaha) arasındaki sınırlara yoğunlaşma |
| Tefsir | Karakter tahlili ve ahiret tasvirleri | Kafirlerin dünyadaki alaycı gülüşü ile müminlerin ahiretteki yüz aydınlığı arasındaki tezad | İnsanın hakikat karşısındaki kibirli alaycılığı ve kalbi körlüğü |
| Hadis | Nebevî ahlak ve adab | Hz. Peygamber'in gülme biçiminin genellikle tebessüm düzeyinde kalması | Denge, vakar, aşırı kahkahadan sakınma ve kalbin diriliği |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kulun hakikat karşısındaki tavrı | Rıza veya kibir göstergesi | İç durumu açığa vurma | Hakikati ciddiye almayan istihza ile müjdelere duyulan şükür tebessümünü ayırır | Kesin |
| İlmi | Psikolojik durumun morfolojik ifadesi | Zihinsel yarılma ve dışavurum | Duyguyu bedene yansıtma | Şaşkınlık, kavrayış veya inkârın refleks düzeyinde yüzde somutlaşmasıdır | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal hiyerarşi ve iktidar çatışması | İdeolojik baskı ve ötekileştirme aracı | Elitlerin alayı | Statü sahiplerinin zayıf müminleri alaya alarak psikolojik üstünlük kurma girişimi | Güçlü |
| İktisadi | Tüketim ve refah sarhoşluğu | Şımarıklık ve yalancı güven | Gerçeği perdeleme | Maddi güce güvenen müstağni insanın geçici servetle eğlenip kalıcı felaketi unutması | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Faz geçişi ve kritik kırılma noktası (fizik) | İç enerjinin belirli bir eşiği aşmasıyla sistemin kabuğunu kırıp dışarıya ışık, dalga veya enerji yayması hali | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Uyuşmazlık teorisi (psikoloji ve sosyoloji) | Beklenti ile gerçeklik arasındaki ani yarılmanın şaşkınlık, savunma mekanizması veya alay olarak dışa vurulması | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün sadece neşelenmek, hoşça vakit geçirmek ve mizahi eğlence üretmek anlamına hapsedilmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün çoğunlukla ideolojik bir direnç, elçilerle alay etme, hakikati küçümseme ve ahiretteki adalet terazisinde rollerin değişmesi gibi derin varoluşsal anlamları taşıması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki uyarının doğrudan mizaha yönelik olduğu zannedilerek hakikate karşı takınılan kibirli ve tahkir edici tavrın gözden kaçırılması |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanın iç dünyasındaki niyet ve kibrin en çıplak şekilde dışa vurduğu anı temsil eder; hakikati küçümseyen akılla müjdeye teslim olan kalbin ayrışma noktasıdır |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Elçilerin davetine karşı inkârcı kitlelerin gösterdiği direnç ayetlerinde ve ahiretteki nihai hesaplaşma ile yüzlerin tasvir edildiği eskatolojik sahnelerde |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Müminin dünyada tamamen neşesiz olması gerektiği zannını veya inkârcıların alaylarının cezasız kalacağı yanılgısını düzeltir; tebessümün meşruiyetini, kibrin ise hüsranını bildirir |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamKapalı bir kabuğun, dudakların veya tomurcuğun yarılarak içteki beyazlığın, suyun veya duygunun dışarı taşması ve parıldaması.
- Soyut anlamİçsel bir durumun (sevinç, şaşkınlık veya kibirli alay) dış dünyadaki bir uyarıcı karşısında ani ve engellenemez bir biçimde yüzeye vurması.
- Sistematik karşılıkHakikat ile karşı karşıya gelen öznenin geliştirdiği ontolojik tepki; ahirette zıt kutupların yer değiştirmesiyle tecelli eden ilahi adalet dengesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde dışa vuran gülme eylemini, iç dünyadaki duygu veya uyaran birikimini, dışavurum için gereken kritik eşik değerini temsil eder. bu eşik aşıldığında yarılmayı başlatan basamak fonksiyonudur. beklenen ile karşılaşılan arasındaki farkın yönünü belirler; artı değer hayret ve sevinci, eksi değer ise inkâr ve kibri işaret eder. ise gülmenin niteliğini tayin eden ahlaki niyet katsayısıdır (şükür, alay veya şaşkınlık).