عزر

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ع-ز-ر4 sîga, 65 mücavir kök, 4 ayet, 4 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.قرضأصلبنووَتُعَزِّرُوهُعزرضهيعُزَيْرٌرسلوَعَزَّرُوهُنقبمعخبث

KökSîga 4Ayet 4Sure 4Mücavir 65

▶ Ağı aç (3B)

عزر

ع - ز - ر

KÖK
  • 4 geçiş
  • 4 ayet
  • 4 sîga
  • 13 sözlük

“Te’zir”deki “za”nın “ra” dönüşmesi ile oluşmuştur. Güçlendirmek demektir. “Ta’zir” manevi güç, “a’zer” maddi güç demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

“Te’zir”deki “za”nın “ra” dönüşmesi ile oluşmuştur. Güçlendirmek demektir. “Ta’zir” manevi güç, “a’zer” maddi güç demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.997 harf
باب العين و الزاي والراء معهما ع ز ر- ع رز- ز ع ر- ز ر ع مستعملات ر ع ز- ر ز ع مهملان عزر: العَزِيرُ: ثمن الكلأ، ويجمع على عزائر. إذا حُصِدَتِ الحصائدُ بيعت مراعيها. "وعزائرها" والتّعزيرُ: ضربٌ دونَ الحّد. قال: وليس بتَعْزيرِ الأميرِ خَـزايَةٌ عليَّ إذا ما كُنْتُ غَيْرَ مُريب والتعزير: النّصرة. عُزَيْرٌ: اسم. عَيْزارٌ اسم. عرز: العارز: العاتب. قال الشّماخ: وكلّ خليلٍ غَيْرِ هاضِمِ نفسِـه
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR226 harf
التَعْزير: التعظيم والتوقير. والتعزير أيضاً: التأديب؛ ومنه سمِّي الضرب دون الحدّ تَعْزيراً. وعَزَّرْتُ الحمار: أوْقَرْتُه. والعَيْزارُ: شجر. وأبو العيزار: كُنية طائر طويلِ العنق، تراه أبداً في الماء الضحضاح، ويسمى السَبَيْطَر.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR4.995 harf
باب العين والزاي مع الراء عزر ، عرز ، زرع ، زعر : مستعملة . رعز ، رزع : مهملان . عزر : قال الله جلّ وعز : ( وَرَسُولِهِ وَتُعَزِّرُوهُ ) ( الفتح : 9 ) وقال : ( وَعَزَّرْتُمُوهُمْ ) ( المائدة : 12 ) جاء في التفسير في قوله تعالى : ( لتعزروه ) : أي لتنصروه بالسيف . ومَن نصر النبي ( صلى الله عليه وسلم ) فقد نصر الله تعالى . وقال أبو عبيدة في قوله : ( وَعَزَّرْتُمُوهُمْ ) ( المائدة : 12 ) قال :
Maddenin bağlantısı

باب العين والزاي مع الراء عزر ، عرز ، زرع ، زعر : مستعملة . رعز ، رزع : مهملان . عزر : قال الله جلّ وعز : ( وَرَسُولِهِ وَتُعَزِّرُوهُ ) ( الفتح : 9 ) وقال : ( وَعَزَّرْتُمُوهُمْ ) ( المائدة : 12 ) جاء في التفسير في قوله تعالى : ( لتعزروه ) : أي لتنصروه بالسيف . ومَن نصر النبي ( صلى الله عليه وسلم ) فقد نصر الله تعالى . وقال أبو عبيدة في قوله : ( وَعَزَّرْتُمُوهُمْ ) ( المائدة : 12 ) قال : عظَّمتموهم . وقال غيره : ( عزرتموهم : نصرتموهم . وقال إبراهيم بن السّرِيّ : وهذا هو الحق والله أعلم . وذلك أن العَزْر في اللغة : الردّ وتأويل عزَّرْت فلاناً أي أدَّبته إنما تأويله : فعَلتُ به ما يَرْدَعه عن القبيح ؛ كما أن نكَّلت به تأويله : فعَلت به ما يجب أن يَنْكُل معه عن المعاودة . فتأويل عزَّرتموهم نصرتموهم ، بأن تردّوا عنهم أعداءهم . ولو كان التعزير هو التوقير لكان الأجود في اللغة الاستغناء به . والنُصْرة إذا وجبت فالتعظيم داخل فيها ؛ لأن نُصْرة الأنبياء هي المدافعة عنهم ، والذبّ عن دينهم وتعظيمهم وتوقيرهم . قال : ويجوز : تَعْزُرُوه من عَزَرته عَزْراً بمعنى عَزَّرْته تعزيراً . أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : العَزْرُ : النصرُ بالسيف . والعَزْرُ : التأديب دون الحَدّ . والعَزْرُ : المنعُ والعَزْرُ : التوقيف على باب الدين . قلت : وحديث سَعْدٍ يدلُ على أن التعزير هو التوقيف على الدين ؛ لأنه قال : لقد رأيتني مع رسول الله وما لنا طعام إلا الحُبْلَة وورق السَمُر ، ثم أصبحتْ بنو أسد تعزّرني على الإسلام ، لقد ضللتُ إذاً وخاب عملي . وقال ابن الأعرابي أيضاً : التعزير في كلام العرب : التوقير . والتعزير : النصر باللسان والسيف . والتعزير : التوقيف على الفرائض والأحكام . وقال أبو عبيد : أصل التعزير التأديب . ولهذا يسمى الضرب دون الحَدّ تعزيراً ، إنما هو أدبٌ . قال : ويكون التعزير في موضع آخر : تعظيمَك الرجل وتبجيلَه : وقال ابن الأعرابيّ : معنى قول سعدٍ : أصبحتْ بنو أسدٍ تعزرني على الإسلام أي توقِّفني عليه . قلت وأصل العَزْر الردّ والمنع . وقال الليث : العَزِيرُ بلغة أهل السواد هو ثمن الكَلأ والجميع العزائر . يقولون : هل أخذت عَزِير هذا الحَصِيد ؟ أي هل أخذت ثمن مراعيها ؛ لأنهم إذا حصدوا باعوا مراعيها . وعُزَير : اسم نبيّ . وقال ابن الأعرابي : هي العَزْوَرَة والحَزْوَرَةُ والسَرْوَعَة والقائدة : الأكمة . أبو عمرو : مَحَالة عَيْزَارَة : شديدة الأسر . وقد عَيْزَرَهَا صاحبها . وأنشد : فابْتَغِ ذات عَجَل عَيَازِرَا صَرَّافَةَ الصوت دَمُوكا عَاقِرَا والعَزَوَّرُ : السّيء الخُلُق عن أبي عمرو . أبو العباس عن ابن الأعرابي : العَيْزَارُ الغُلاَم الخفيف الروح النشيط . وهو اللَقْنُ الثَقْفُ وهو الريشة ، والمماحل والمماني . عَزْوَرُ : موضع قريب من مكَّة . قال ابن هَرْمَة : ولم ننس أظعاناً عَرَضْن عشيةً طوالع من هَرْشَى قواصد عَزْوَرَا والعَيَازِرُ : بقايا الشجر الذي أُخذت أعاليه بالقطع والأكل . عرز : أبو عبيد عن أبي زيد : المُعارَزة : المعاندة والمجانبة وأنشد للشمّاخ : وكلُّ خليل غيرِها ضم نفسِه لوصل خليل صارِمٌ أو مُعَارِزُ شمر : المُعَازِرُ : المُعَاتِبُ وقال الليث : العَارزُ : العاتبُ . قال : والعَرَز والواحدة عَرَزة وهي شجرة من أصاغر الثُمَام وأدقّ شجره ، له ورق صغار متفرِّقة . وما كان من شجر الثُمَام من ضَرْبه فهو ذو أمَاصِيخ ، يمصوخةٌ في جوف أمصوخة ، تنقلع العليا من السفلى انقلاع العِفَاص من رأس المُكْحُلة . وقال غيره : العَرْز : الانقباض ، وقد اسْتَعْرزَ الشيءُ أي انقبض واجتمع . ويقال : عَرَزت لفلان عرزاً ، وهو أن تقبِض على شيء في كفّك وتضم عليه أصابعك وتُرِي منه شيئاً صاحبَك لينظر إليه ولا تريه كله . وفي ( نوادر الأعراب ) أعرزتني من كذا أي أعوزْتني منه . وروى أبو تراب للخليل قال : التعريز كالتعريض في الخصومة . ثعلب عن ابن الأعرابي قال : العُرَّازُ المغتابون للناس . قال : والعَرَز : شجر الثُمام . زرع : الليث : الزَرْع : نبات كل شيء يُحْرَث . والله يَزْرعه أي يُنَمِّيه حتى يبلغ غايته . ويقال للصبيّ : زرعه الله أي أنبته . والمُزْدَرِع : الذي يزدرِع زَرْعاً يتخصَّص به لنفسه والمُزْدَرَعُ موضع الزراعة . وقال الشاعر : واطلبْ لنا مِنْهُمُ نخلاً ومُزْدَرَعاً كما لجيراننا نَخْلٌ ومُزْدَرَعٌ مُفْتَعَلٌ من الزرع . ومَنِيُّ الرجل : زَرْعُهُ . وقال النضر : الزِرِّيعُ : ما ينبت في الأرض المستحيلة ، مما يتناثر فيها أيام الحصاد من الحَبِّ . ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الزَرَّاعُ : النمّام الذي يَزْرع الأحقادَ في قلوب الأحِبَّاء . أزْرعَ الزرعُ : أحصد . ولا ينزرع أي لا ينبت . وكل بَذْر أردت زرعه فهو زُرْعَة . والزَرّاعات : مواضع الزرع كالمَلاّحات مواضع المِلْح . قال جرير : فقَلَّ غَنَاءٌ عنك في حرب جعفرٍ تُغَنِّيك زَرَّاعَاتُهَا وقصُورهَا والمَزْرَعَةُ المَزْرَعَة . وزُرِعَ لفلان بعد شقاوة أي أصاب مالاً بعد حاجة . وتَزَرَّعَ إلى الشيء : تسرع . ويقال للكلاب : أولاد زارِع . قال : وأخرج منه الله أولاد زارع مُوَلَّعة أكنافها وجُنُوبها والمَزْروعان من بني كعب بن سعد لَقَبان لا إسمان . زعر : الليث : الزَعَر في شَعر الرأس وفي ريش الطائر : قلّةٌ ورِقَّة وتفرّق . وذلك إذا ذهبت أصولُ الشَعر وبقي شكيره . وقال : ذو الرمة يصف الظليم : كأنه خَاضِبٌ زُعْرٌ قوادمه أجْنَى له باللِوَى آءٌ وتَنَوُّمُ وقد زَعِرَ رأسه يَزْعَرُ زَعَراً . أبو عبيد : في خُلُقه زَعَارَّةٌ بتشديد الراء مثل حَمارة الصيف أي شَرَاسة وسوء خُلُق وربما قالوا : هو زَعِرَ الْخُلُق . ومنهم من يخفِّف فيقول في خُلُقه زَعَارَة ، وهي لغة . ثعلب عن ابن الأعرابي : الزَعَر : قِلَّة الشَعَر . ومنه قيل للأحداث : زُعْرَان . وقال ابن شُمَيل : الزُعْرُورُ : شجرة الدُبّ . وقال غيره الزعرور ثمر شجر ، منه أحمرُ وأصفر ، له نوًى صُلْبٌ مستدير . وقال أبو عمرو : الفُلْك : الزُعْرور . رواه أبو العباس عن عمرو عن أبيه .

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR6.316 harf
(باب العين والزاء وما يثلثهما) (عزف) العين والزاء والفاء أصلانِ صحيحان، أحدهما يدلُّ على الانصراف عن الشَّيء، والآخر على صوت من الأصوات. فالأوَّل قول العرب: عَزَفت عن الشَّيء إذا انصرفتَ عنه. والعَزُوف: الذي لا يكاد يثبُت على خُلَّة خليل قال: ألم تعلمي أنِّي عزوفٌ عن الهوى *** إذا صاحبي في غير شيء تغضَّبا([1]) وقال الفَرزدق: * عزَفْتَ بأعشاشٍ وما كدتَ تعزِفُ([2]) * والأصل الثاني: العَزيف:
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR691 harf
- التعزير: النصرة مع التعظيم. قال تعالى: ﴿وتعزروه﴾ [الفتح/9]، وقال عز وجل: ﴿وعزرتموهم﴾ [المائدة/12]، والتعزير: ضرب دون الحد، وذلك يرجع إلى الأول، فإن ذلك تأديب، والتأديب نصرة ما لكن الأول نصرة بقمع ما يضره عنه، والثاني: نصرة بقمعة عما يضره. فمن قمعته عما يضره فقد نصرته. وعلى هذا الوجه قال صلى الله عليه وسلم: (انصر أخاك ظالما أو مظلوما، قال: أنصره مظلوما فكيف أنصره ظالما؟ فقال: كفه عن الظلم) (عن
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR166 harf
ع ز ر زمانك العبد فيه معزز موقر والحرّ معز موقر الأول بمعنى المنصور العظم والثاني بمعنى المضروب المهزم من قوله‏:‏ فويلمّ بزّجرّ شعلٌ على الحصى فوقر بزّ ما هنالك ضائع
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR3.812 harf
العَزْر: اللَّوْم. وعَزَرَهُ يَعْزِره عَزْراً وعَزَّرَه: ردَّه. والعَزْرُ والتَّعْزِيرُ: ضرب دون الحدّ لِمَنْعِه الجانِيَ من المُعاودَة ورَدْعِه عن المعصية؛ قال: وليس بتعزيرِ الأَميرِ خَزايةٌ عليَّ، إِذا ما كنتُ غَيرَ مُرِيبِ وقيل: هو أَشدُّ الضرب. وعَزَرَه: ضَربَه ذلك الضَّرْب. والعَزْرُ: المنع. والعَزْرُ: التوقيف على باب الدِّين. قال الأَزهري: وحديث سعد يدل على أَن التَّعْزِيرَ هو التوقيف على
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR172 harf
* ع ز ر * * التَّعْزِيرُ * التوقير والتعظيم وهو أيضا التأديب ومنه التعزيز الذي هو الضرب دون الحد و * عُزَيْرٌ * اسم ينصرف لخفته وإن كان أعجميا كنوح ولوط لأنه تصغير * عَزْرٍ
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR9.584 harf
العزر: اللوم، يقال: عزره يعزره، بالكسر، عزرا، بالفتح، وعزره تعزيرا: لامه ورده. والعزر، والتعزير: ضرب دون الحد، لمنعه الجاني عن المعاودة، وردعه عن المعصية. قال: وليس بتعزير الأمير خـزاية على إذا ما كنت غير مريب أو هو أشد الضرب. وعزره: ضربه ذلك الضرب، هكذا في المحكم لابن سيده. وقال الشيخ ابن حجر المكي في التحفة على المنهاج: التعزير لغة من أسماء الأضداد، لأنه
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR3.364 harf
عَزَرَهُ 1 عَزَرَهُ ذ , aor. عَزِرَ , inf. n. عَزْرٌ, He prevented, hindered, withheld, or forbade, him; (Mgh, * O, K, * TA;) and turned him away, or back; (Mgh, * O, TA;) عَنِ الشَّىْءِ from the thing: this is the primary signification, from which others, mentioned in the next paragraph, are derived. (TA.) See 2, in eight places. ― -b2- And عَزَرْتُ البَعِيرَ. inf. n. عَزْرٌ, I tied a cord upon
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR520 harf
عَزَرَ عَزَرَ I ( n. ac. عَزْر 1 ), a. Blamed, censured, reproached, reprimanded. b. [ acc. & 'An ], Prevented, withheld from. c. see II (b) , d. ( e ). عَزَّرَ عَزَّرَ II , a. see I (a) . b. Punished, chastised; flogged. c. Honoured. d. [ 'Ala ], Constrained, coerced. e. Aided. عَزْر عَزْر 1 , a. Rebuke; lecture, scolding. عَزَّرَ N. Ac. عَزَّرَ II , a. see 1 . لَا
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok21.413 harf
عزر عَزَرَ - يَعْزِرُ - عَزَّرَ - يُعَزِّرُ - عُزَيْر عَزَرَ - يَعْزِرُ + كائن + كائناً: يرفع من قدره وشأنه، وينصره ويحميه ويرد عنه الأذى والضر عَزّر - يُعَزِّرُ + كائن + كائناً: على وزن " فَعَّل " من " عَزَرَ - يَعْزِرُ ": جعل آخر " يَعْزِرُه " على وجه التكرار والشدة: بالغ في رفع قدره وشأنه وحماه وأيده ونصره عُزَيْر: اسم نبي من أنبياء بني
Tamamını oku

Sîgalar(4)

Mücavir kökler65 mücavir (79 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. ضهي

    1 ortak ayet · Taklit ederler

  2. رسل

    3 ortak ayet · Saçak demektir

  3. أصر

    1 ortak ayet · Asire çadırın eteğini bağlayan ip demektir

  4. نقب

    1 ortak ayet · Geçit, yarık, delik demektir

  5. بنو

    2 ortak ayet · Oğullar

  6. نصر

    2 ortak ayet · Bereketli yağmurla sulanmış toprak demektir

  7. مع

    2 ortak ayet · Beraber

  8. قرض

    1 ortak ayet · Kırpıntı demektir

  9. وقر

    1 ortak ayet · Kayadaki çukur demektir

  10. أمن

    3 ortak ayet · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir

  11. أصل

    1 ortak ayet · Bitki kökü demektir

  12. خبث

    1 ortak ayet · Habes bozuk yemek demektir

Geçtiği ayetler(4)

  1. وَقَالَتِ الْيَهُودُ عُزَيْرٌ ابْنُ اللَّهِ وَقَالَتِ النَّصَارَى الْمَسِيحُ ابْنُ اللَّهِ ذَلِكَ …

    ÜzeyirYahudiler dediler ki: Uzeyr Allah’ın oğludur. Hristiyanlar da dediler ki: Mesih Allah’ın oğludur. Bu, onların ağızlarında dolaşan sözlerdir ki, daha önce küfretmiş olanların sözüne benzetiyorlar. Allah onları yok etsin, nasıl da uyduruyorlar.

Sîga sayfası: وَتُعَزِّرُوهُ
Sîga sayfası: وَعَزَّرُوهُ
Sîga sayfası: وَعَزَّرْتُمُوهُمْ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökعزر
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerنصر, وقر, عزز, منع
Zıt Kökخذل
Çekirdek Özet 1Sınır çizerek, baskı uygulayarak veya engel olarak koruma, ıslah etme ve zararı savuşturma
Çekirdek Özet 2İlahi elçiyi ve davayı taşkınlıklardan koruyup arka çıkarak saygı ile güçlendirme
Çekirdek Özet 3Meşru hududu muhafaza eden terbiye edici fren mekanizması ve destekleyici otorite
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca fiziksel cezalandırma ya da sadece soyut hürmet sayıp koruyucu-ıslah edici müdahale boyutunu dışarıda bırakmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
عزSertlik, kuvvet, galibiyet, üstünlük ve erişilmez sınır kurma; عزز, عزم, عزل, عزب, عزي köklerinde görülen engelleme ve güçlenmeرÇekirdekteki direnç ve kuvvet anlamına tepe, baş, yönlendirici denetim ve süreklilik katarak gücü sınır koyucu, koruyucu ve ıslah edici bir otorite müdahalesine dönüştürür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
عGöz; kaynak, görme, idrak, açığa çıkarmaDurumu gözetleme, ihtiyacı ve kusuru fark ederek odaklanma
زKesici alet; ayırma, biçme, kesin sınır çekmeAşırılığı kesme, haddi belirleme, zararlı unsuru ayırma ve frenleme
رİnsan başı; tepe, öncülük, yönetsel ilkeBaşa geçerek yönlendirme, yüksek bir himaye sağlama ve nihai nizamı kurma
عزرGözetleyerek sınır çekmek ve başa geçip korumakGözetleme (ع) ile fark edilen sınır aşımını kesici bir müdahaleyle frenlemek (ز) ve baş üstünde tutarak koruyup yüceltmek (ر)

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir şeyi menetmek, sınır çekip engellemek; hayvanın ya da insanın haddi aşmasını önleyecek biçimde uyararak terbiye etmek ve hasat sonrasında kalan otlağın hakkını belirlemek.
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şahitlerinde kök, haddi aşan kimseyi frenlemek ve yöneticinin terbiye amaçlı uyguladığı meşru disiplin anlamında kullanılmıştır: وليس بتعزير الأمير خزاية / علي إذا ما كنت غير مريب
Erken Arapça kullanımSahabe ve erken dönem dil kullanımında bir kimseyi dinin emirlerinde sabit kılmak, aşırılıktan veya ihmalden alıkoymak üzere uyarma ve sahip çıkma anlamında yer almıştır.

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinin Kuzeybatı kolunda yer alan kök, özellikle İbranice ve Aramice katmanında doğrudan «yardım etmek, arka çıkmak, tahkim etmek» anlam matrisine dayanır. İbranicede עָזַר (ʿāzar) fiili «yardım etti, arka çıktı, savundu», עֵזֶר (ʿēzer) ismi ise «yardım, yardımcı, destek» manasındadır; Tevrat anlatılarındaki özel ad עֶזְרָא (ʿEzrā, Kur'an'da عُزَيْرٌ) bu kökten türemiştir ve «yardım eden / yardım edilmiş» demektir. Ugarit dilinde de benzer biçimde ʿzr kökü «kurtarmak, güçlendirmek, destek olmak» işlevindedir. Arapçada ise kök hem Sami mirası olan «arka çıkma, yardım ve tazim» anlamını korumuş, hem de iç gelişiminde عز biliteral tabanının tesiriyle «haddi aşanı menederek, terbiye ederek ve frenleyerek yardımcı olma» şeklinde özgün bir çift yönlü koruma-disiplin boyutuna evrilmiştir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith ve Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönعز çekirdeğinden türeme engelleme, men ve korumaKuvvet göstererek haddi aşmayı önlemek, bu yolla hem himaye etmek hem de terbiye etmekKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ʿāzar (עזר) ve Aramice ʿadard / ʿəzarYardım etmek, imdada yetişmek, güç katmak; İbrani geleneğindeki Ezra (عُزَيْرٌ) ismiyle doğrudan fonetik ve anlamsal örtüşmeKesin
Daha geniş dilsel ilişkiGüney Arapça ve Epigrafik Sami metinlerde ʿzrHimaye, askeri takviye ve tehlikelerden koruyan sığınak bağlamıGüçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Gesenius ve Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
عزرAnlamlıHimaye etmek, terbiye etmek, saygıyla güçlendirmekZararı savuşturarak veya menederek arka çıkmak, haddi aşanı durdurmakHedef kök; Kur'an'da geçer
عرزAnlamlıKatılaşmak, büzülmek, geri çekilmekAğacın sertleşmesi, bir kimsenin sitem edip içine kapanması veya çekinmesiKur'an'da geçmez; sertlik boyutu ortaktır
زعرAnlamlıKılların dökülmesi, seyreklik, huysuzlukBedenin veya ahlakın sert ve az tüylü / dar huylu olmasıKur'an'da geçmez; yoksunluk ve sertlik taşır
زرعAnlamlıTohum ekmek, neşvünema buldurmakToprağa tohum atıp mahsul yetiştirmek, çoğaltmakKur'an'da geçer; üretken güç ve yayılma
رعزKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmeldir
رزعKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmeldir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
عزرMerkezHimaye ve destekZararı önleyip sınır koyarak ve saygı duyarak takviye etmekİki yönlü koruma: savuşturma ve hürmetle yüceltme
نصرKomşuYardım ve zaferDüşmana karşı galip gelmeyi sağlamak; doğrudan dış desteğe odaklanırعزر kökündeki terbiye ve sınır koruma şartı bunda aranmaz
وقرKomşuAğırbaşlılık ve saygıVakar, ağırlık ve heybet atfederek saygı göstermekPasif ve zihni hürmet ağır basar; fiili arka çıkma zorunlu değildir
عززKomşuÜstünlük ve kuvvetMağlup edilemez bir güce ve şerefe ulaşmakBizatihi güçlülüğü ifade eder; ötekini savunma boyutu ikincildir
خذلZıtYüzüstü bırakmakYardıma muhtaç olanı terk etmek, desteği çekmekعزر kökünün kurduğu koruyucu kalkanı tamamen yıkmaktır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaعزرMenetmek, terbiye etmek, hürmetle desteklemekHem yanlıştan alıkoyma hem de dış saldırıya karşı arka çıkma çift kutbunu barındırırKesin
LatinceVindicare, corrigere, adiuvareHakkını savunmak, düzeltmek, yardım etmekVindicare hakkı teslim edip savunmayı, corrigere ise haddi aşanı düzeltmeyi karşılarGüçlü
İngilizceTo uphold, to chastise, to reinforceAyakta tutmak, ıslah etmek, takviye etmekUphold hürmetle arka çıkmayı, chastise ise haddi aşanı sınırlandırmayı verirGüçlü
AlmancaBeistehen, zurechtweisen, stärkenArka çıkmak, hizaya getirmek, güçlendirmekZurechtweisen disiplini, beistehen ise vefakar desteği temsil ederGüçlü
FransızcaSoutenir, réprimander, vénérerDesteklemek, azarlayıp düzeltmek, saygı duymakDüzeltici disiplin ile koruyucu himaye iki ayrı sözcükle karşılanabilirGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch ve Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Mazi ve muzari fiil (تُعَزِّرُوهُ, عَزَّرْتُمُوهُمْ, عَزَّرُوهُ)Resule ve ilahi elçilere saygı duyup onları dış tehlikelerden korumak, arka çıkmakİman ve biat bağlamı; Resulullah'ı ve peygamberleri savunup davasını yüceltme emri (A'râf 7:157, Feth 48:9, Mâide 5:12)
Özel isim (عُزَيْرٌ)Tarihsel şahsiyet adı (Ezra); ilahi yardımla kavmini toparlayan liderYahudilerin tevhid inancından saparak beşeri tanrısallaştırma iddiası (Tevbe 9:30)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamPeygamberin ismeti, tebcili ve uluhiyet sınırlarıTevbe 9:30'da Üzeyir'e tanrılık atfedilmesinin reddi; elçiye tazimin uluhiyet derecesine vardırılmamasıAşırı tazim ile şirk arasındaki ayrım; kul olan elçiyi destekleme
FıkıhHaddi aşmayan tazir cezaları (عقوبة التعزير)Şer'an miktarı belirlenmemiş, hakimin takdirine bırakılmış ıslah edici cezalarCaydırma, yanlıştan menetme ve toplumsal düzeni rehabilite etme
Tefsirوتعزروه ve عزروه ayetlerindeki zamirin merciiZamirin Allah'a mı yoksa Resul'e mi döndüğü tartışması; destek ve tazimin mahiyetiElçiyi düşmanlara karşı koruyup hak ettiği nizamı sağlama
Hadis«Zalim de olsa mazlum da olsa kardeşine yardım et» ilkesiZalime yardımın onu zulümden menetmek (عزر) şeklinde tefsir edilmesiIslah edici baskı ile koruyucu desteğin birleştirilmesi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİlahi mesaja ve nebiye sadakatDokunulmazlık kalkanıKutsal emaneti saldırılardan korumakPeygamberi tebliğinde yalnız bırakmayıp ona kalkan olma vazifesiKesin
İlmiDisiplin ve metodolojik eleştiriHata tashihiİlmi sapmaları frenleyerek hakikati korumakYanlış tevili ve haddi aşmayı ilmi tenkitle sınırlama faaliyetiGüçlü
SiyasiKamu düzeni ve kolluk yetkisiTakdir yetkili disiplinToplumsal taşkınlığı had vurulmadan ıslah etmekNizamı korumak için uygulanan orantılı sınırlandırma ve caydırıcılıkKesin
İktisadiPiyasa denetimi ve haksız kazancın engellenmesiRegülasyon ve müdahaleAşırı fiyat ve istismarı dizginlemekPiyasada dengeyi bozan unsurlara karşı üreticiyi ve tüketiciyi kollamaMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerGeri beslemeli sönümleyici (damping/feedback limiter)Sistemde genliğin yıkıcı sınırlara ulaşmasını engelleyerek yapıyı çökmekten kurtaran ve optimum seviyede tutan dinamik dirençGüçlü
Beşeri bilimlerRehabilite edici ceza ve koruyucu vesayetBireyin sapmasını meşru müdahaleyle durdurup onu toplumsal yapıya kazandıran ve haklarını dış saldırıya karşı savunan hukuk mekanizmasıKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü fıkıhtaki teknik anlamıyla sadece «sopayla dövmek veya azarlamak» şeklinde bir ceza türüne indirgemek ya da Kur'an'daki fiilleri yalnızca pasif bir «saygı duymak» zannetmek.
Kur'an içi daha geniş anlamKök, hakikati temsil eden elçiye fiilen kalkan olmayı, onun davasını her türlü tecavüzden korumayı ve toplumsal bünyeyi haddi aşmaktan alıkoyan bütüncül bir tahkimi ifade eder.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataResule yardımın sadece kalbi bir hürmet olduğu zannedilerek mücadelenin gerektirdiği aktif savunma ve nizam kurucu sorumluluk terk edilir; fıkıhta ise tazir intikam aracına dönüşür.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın öngördüğü sadakat anlayışının kuru bir sevgi değil, aktif bir koruma, savunma ve ilahi sınırları muhafaza etme iradesi olduğunu açıklar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Müminlerin peygamberle ilişkisini düzenleyen biat ayetlerinde (Feth 48:9, A'râf 7:157), İsrailoğulları ile yapılan ahitlerde (Mâide 5:12) ve Ehl-i Kitap inanç sapmalarında (Tevbe 9:30).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dini bağlılığı salt içsel bir duyguya indirgeyen pasif yaklaşımı ve otoriteyi sadece kontrolsüz cezalandırma sanan otoriter yorumu tashih eder.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamTaşmayı ve tecavüzü engellemek üzere sınır çekmek, terbiye amacıyla müdahale etmek ve tehlikeye karşı arka çıkarak korumak.
  • Soyut anlamBir davayı, şahsiyeti ya da nizamı zaafiyetten kurtarmak için ona hem dıştan koruyucu güç sağlamak hem de iç taşkınlıklarını sınırlandırmak.
  • Sistematik karşılıkBozucu sapmaları denetleyerek ana yapının istikrarını sağlayan ve onu harici baskılara karşı tahkim eden koruyucu filtre mekanizması.
  • LaTeX modeliS(t)=κ⋅P(t)−λ⋅[D(t)−θ]⋅H(D(t)−θ)
  • LaTeX açıklamasıFormülde S(t) kökün temsil ettiği koruma ve ıslah çıktısını; P(t) himaye edilen unsura dışarıdan sağlanan aktif destek potansiyelini; κ destek katsayısını; D(t) sistemdeki haddi aşma veya sapma eğilimini; θ aşılmaması gereken meşru sınırı; λ ıslah edici frenleme şiddetini; H ise yalnızca sınır aşıldığında devreye giren Heaviside adım fonksiyonunu sembolize eder. Bu model, kökün hem koruyucu takviye (+P) hem de sınır koyucu terbiye (−D) ikili yapısını ifade eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ع