عزر

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ع-ز-ر4 sîga, 65 mücavir kök, 4 ayet, 4 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.قرضأصلبنووَتُعَزِّرُوهُعزرضهيعُزَيْرٌرسلوَعَزَّرُوهُنقبمعخبث

KökSîga 4Ayet 4Sure 4Mücavir 65

▶ Ağı aç (3B)

عزر

ع - ز - ر

KÖK
  • 4 geçiş
  • 4 ayet
  • 4 sîga
  • 13 sözlük

“Te’zir”deki “za”nın “ra” dönüşmesi ile oluşmuştur. Güçlendirmek demektir. “Ta’zir” manevi güç, “a’zer” maddi güç demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

“Te’zir”deki “za”nın “ra” dönüşmesi ile oluşmuştur. Güçlendirmek demektir. “Ta’zir” manevi güç, “a’zer” maddi güç demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.997 harf
باب العين و الزاي والراء معهما ع ز ر- ع رز- ز ع ر- ز ر ع مستعملات ر ع ز- ر ز ع مهملان عزر: العَزِيرُ: ثمن الكلأ، ويجمع على عزائر. إذا حُصِدَتِ الحصائدُ بيعت مراعيها. "وعزائرها" والتّعزيرُ: ضربٌ دونَ الحّد. قال: وليس بتَعْزيرِ الأميرِ خَـزايَةٌ عليَّ إذا ما كُنْتُ غَيْرَ مُريب والتعزير: النّصرة. عُزَيْرٌ: اسم. عَيْزارٌ اسم. عرز: العارز: العاتب. قال الشّماخ: وكلّ خليلٍ غَيْرِ هاضِمِ نفسِـه
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR226 harf
التَعْزير: التعظيم والتوقير. والتعزير أيضاً: التأديب؛ ومنه سمِّي الضرب دون الحدّ تَعْزيراً. وعَزَّرْتُ الحمار: أوْقَرْتُه. والعَيْزارُ: شجر. وأبو العيزار: كُنية طائر طويلِ العنق، تراه أبداً في الماء الضحضاح، ويسمى السَبَيْطَر.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR4.995 harf
باب العين والزاي مع الراء عزر ، عرز ، زرع ، زعر : مستعملة . رعز ، رزع : مهملان . عزر : قال الله جلّ وعز : ( وَرَسُولِهِ وَتُعَزِّرُوهُ ) ( الفتح : 9 ) وقال : ( وَعَزَّرْتُمُوهُمْ ) ( المائدة : 12 ) جاء في التفسير في قوله تعالى : ( لتعزروه ) : أي لتنصروه بالسيف . ومَن نصر النبي ( صلى الله عليه وسلم ) فقد نصر الله تعالى . وقال أبو عبيدة في قوله : ( وَعَزَّرْتُمُوهُمْ ) ( المائدة : 12 ) قال :
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR6.316 harf
(باب العين والزاء وما يثلثهما) (عزف) العين والزاء والفاء أصلانِ صحيحان، أحدهما يدلُّ على الانصراف عن الشَّيء، والآخر على صوت من الأصوات. فالأوَّل قول العرب: عَزَفت عن الشَّيء إذا انصرفتَ عنه. والعَزُوف: الذي لا يكاد يثبُت على خُلَّة خليل قال: ألم تعلمي أنِّي عزوفٌ عن الهوى *** إذا صاحبي في غير شيء تغضَّبا([1]) وقال الفَرزدق: * عزَفْتَ بأعشاشٍ وما كدتَ تعزِفُ([2]) * والأصل الثاني: العَزيف:
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR691 harf
- التعزير: النصرة مع التعظيم. قال تعالى: ﴿وتعزروه﴾ [الفتح/9]، وقال عز وجل: ﴿وعزرتموهم﴾ [المائدة/12]، والتعزير: ضرب دون الحد، وذلك يرجع إلى الأول، فإن ذلك تأديب، والتأديب نصرة ما لكن الأول نصرة بقمع ما يضره عنه، والثاني: نصرة بقمعة عما يضره. فمن قمعته عما يضره فقد نصرته. وعلى هذا الوجه قال صلى الله عليه وسلم: (انصر أخاك ظالما أو مظلوما، قال: أنصره مظلوما فكيف أنصره ظالما؟ فقال: كفه عن الظلم) (عن
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR166 harf
ع ز ر زمانك العبد فيه معزز موقر والحرّ معز موقر الأول بمعنى المنصور العظم والثاني بمعنى المضروب المهزم من قوله‏:‏ فويلمّ بزّجرّ شعلٌ على الحصى فوقر بزّ ما هنالك ضائع
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR3.812 harf
العَزْر: اللَّوْم. وعَزَرَهُ يَعْزِره عَزْراً وعَزَّرَه: ردَّه. والعَزْرُ والتَّعْزِيرُ: ضرب دون الحدّ لِمَنْعِه الجانِيَ من المُعاودَة ورَدْعِه عن المعصية؛ قال: وليس بتعزيرِ الأَميرِ خَزايةٌ عليَّ، إِذا ما كنتُ غَيرَ مُرِيبِ وقيل: هو أَشدُّ الضرب. وعَزَرَه: ضَربَه ذلك الضَّرْب. والعَزْرُ: المنع. والعَزْرُ: التوقيف على باب الدِّين. قال الأَزهري: وحديث سعد يدل على أَن التَّعْزِيرَ هو التوقيف على
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR172 harf
* ع ز ر * * التَّعْزِيرُ * التوقير والتعظيم وهو أيضا التأديب ومنه التعزيز الذي هو الضرب دون الحد و * عُزَيْرٌ * اسم ينصرف لخفته وإن كان أعجميا كنوح ولوط لأنه تصغير * عَزْرٍ
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR9.584 harf
العزر: اللوم، يقال: عزره يعزره، بالكسر، عزرا، بالفتح، وعزره تعزيرا: لامه ورده. والعزر، والتعزير: ضرب دون الحد، لمنعه الجاني عن المعاودة، وردعه عن المعصية. قال: وليس بتعزير الأمير خـزاية على إذا ما كنت غير مريب أو هو أشد الضرب. وعزره: ضربه ذلك الضرب، هكذا في المحكم لابن سيده. وقال الشيخ ابن حجر المكي في التحفة على المنهاج: التعزير لغة من أسماء الأضداد، لأنه
Maddenin bağlantısı

العزر: اللوم، يقال: عزره يعزره، بالكسر، عزرا، بالفتح، وعزره تعزيرا: لامه ورده. والعزر، والتعزير: ضرب دون الحد، لمنعه الجاني عن المعاودة، وردعه عن المعصية. قال: وليس بتعزير الأمير خـزاية على إذا ما كنت غير مريب

أو هو أشد الضرب. وعزره: ضربه ذلك الضرب، هكذا في المحكم لابن سيده. وقال الشيخ ابن حجر المكي في التحفة على المنهاج: التعزير لغة من أسماء الأضداد، لأنه يطلق على التفخيم والتعظيم، وعلى أشد الضرب، وعلى ضرب دون الحد، كذا في القاموس. والظاهر أن هذا الأخير غلط، لأن هذا وضع شرعي لا لغوي، لأنه لم يعرف إلا من جهة الشرع، فكيف ينسب لأهل اللغة الجاهلين بذلك من أصله: والذي في الصحاح بعد تفسيره بالضرب: ومنه سمى ضرب مادون الحد تعزيرا. فأشار إلى أن هذه الحقيقة الشرعية منقولة عن الحقيقة اللغوية بزيادة قيد، وهو كون ذلك الضرب دون الحد الشرعي، فهو كلفظ الصلاة والزكاة ونحوهما المنقولة لوجود المعنى اللغوي فيها بزيادة. وهذه دقيقة مهمة تفظن لها صاحب الصحاح، وغفل عنها صاحب القاموس. وقد وقع له نظير ذلك كثيرا. وكله غلط يتعين التفطن له. انتهى. وقال أيضا في التحفة في الفطرة: مولدة، وأما ما وقع في القاموس من أنها عربية فغير صحيح، ثم ساق عبارة: وقال: فأهل اللغة يجهلونه، فكيف ينسب إليهم. ونظير هذا من خلطه الحقائق الشرعية بالحقائق اللغوية ما وقع له في تفسير التعزير بأنه ضرب دون الحد. وقد وقع له من هذا الخلط شئ كثير، وكله غلط يجب التنبيه عليه. وكذا وقع له في الركوع والسجود فإنه خلط الحقيقة الشرعية باللغوية انتهى. قلت: وقد نقل الشهاب في شرح الشفاء العبارة الأولى التي في التعزير برمتها، ونقله عنه شيخنا بنص الحروف، وزاد الشهاب عند قوله: فكيف ينسب، الخ: قال شيخنا ابن قاسم: لا يقال: هذا لا يأتي على أن الواضع هو الله تعالى، لأنا نقول: هو تعالى إنما وضع اللغة باعتبار تعارف الناس مع قطع النظر عن الشرع. انتهى. قال شيخنا: ثم رأيت ابن نجيم نقل كلام ابن حجر في شرحه على الكنز المسمى بالنهر الفائق برمته، ثم قال: وأقول: ذكر كثير من العلماء أن صاحب القاموس كثيرا ما يذكر المعنى الاصطلاحي مع اللغوي، فلذلك لا يعقد عليه في بيان اللغة الصرفة. ثم ما ذكره في الصحاح أيضا لا يكون معنى لغويا على ما أفاد صاحب الكشاف فإنه قال: العزر: المنع، ومنه التعزير، لأنه منع عن معاودة القبيح. فعلى هذا يكون ضربا دون حد، من إفراد المعنى الحقيقي، فلا ورود على صاحب القاموس في هذه المادة. انتهى. قال شيخنا: قلت: وهذا من ضيق العطن وعدم التمييز بين المطلق والمقيد. فتأمل. قلت: والعجب منهم كيف سكتوا على قول الشيخ ابن حجر، وهو: فكيف ينسب لأهل اللغة الجاهلين بذلك من أصله?: فإنه إن أراد بأهل اللغة الأئمة الكبار كالخليل والكسائي وثعلب وأبي زيد والشيباني وأضرابهم، فلم يثبت ذلك عنهم خلط الحقائق أصلا، كما هو معلوم عند من طالع كتاب العين والنوادر والفصيح وشروحه وغيرها. وإن أراد بهم من بعدهم كالجوهري والفارابي والأزهري وابن سيده والصاغاني، فإنهم ذكروا الحقائق الشرعية المحتاج إليها، وميزوها من الحقائق اللغوية إما بإيضاح، كالجوهري في الصحاح، أو بإشارة، كبيان العلة التي تميز بينهما، وتارة ببيان المأخذ والقيد، كابن سيده في المحكم والمخصص، وابن جنى في سر الصناعة، وابن رشيق في العمدة، والزمخشري في الكشاف.

وكفاك بواحد منهم حجة للمصنف فيما روى ونقل. والمجد لما سمى كتابه البحر المحيط ترك فيه بيان المآخذ وذكر العلل والقيودات التي بها يحصل التمييز بين الحقيقتين، وكذا بين الحقيقة والمجاز، ليتم له إحاطة البحر فهو يورد كلامهم مختصرا ملغزا مجموعا موجزا، اعتمادا على حسن فهم المتبصر الحاذق المميز بين الحقيقة والمجاز وبين الحقائق، ومراعاة لسلوك سبيل الاختصار الذي راعاه، واستغراق الأفراد الذي ادعاه. وقوله: وهي دقيقة مهمة تفطن لها صاحب الصحاح وغفل عنها صاحب القاموس قلت: لم يغفل صاحب القاموس عن هذه الدقيقة، فإنه ذكر في كتابه بصائر ذوي التمييز في لطائف كتاب الله العزيز مشيرا إلى ذلك بقوله ما نصه: التعزير: من الأضداد، يكون بمعنى التعظيم وبمعنى الإذلال، يقال: زماننا العبد فيه معزر موقر، والحر فيه معزر موقر، الأول بمعنى المنصور المعظم، والثاني بمعنى المضروب المهزم. والتعزير دون الحد، وذلك يرجع إلى الأول لأن ذلك تأديب، والتأديب نصرة بقهر ما. انتهى. فالظاهر أن الذي ذكره الشيخ ابن حجر إنما هو تحامل محض على أئمة اللغة عموما، وعلى المجد خصوصا، لتكراره في نسبتهم للجهل في مواضع كثيرة من كتابه: التحفة، على ما مر ذكر بعضها. وشيخنا رحمه الله تعالى لما رأى سبيلا للإنكار على المجد كما هو شنشنته المألوفة سكت عنه، ولم يبد له الانتصار، ولا أدلى دلوه في الخوض، كأنه مراعاة للاختصار. والله يعفو عن الجميع، ويتغمدهم برحمته، إنه حليم ستار. والتعزير أيضا: التفخيم والتعظيم فهو، ضد، صرح به الإمام أبو الطيب في كتاب الأضداد وغيره من الأئمة. وقيل: بين التأديب والتفخيم شبه ضد. والتعزير: الإعانة، كالعزر، يقال: عزره عزرا وعزره تعزيرا، أي أعانه. والتعزير: التقوية، كالعزر أيضا. يقال: عزره وعزره، إذا قواه. والتعزير: النصر بالسيف، كالعزر أيضا، يقال: عزره وعزره، إذا نصره، قال الله تعالى: وتعزروه جاء في التفسير: أي لتنصروه بالسيف: وعزرتموهم عظمتموهم. قال إبراهيم بن السرى: وهذا هو الحق، والله أعلم، وذلك لأن العزر في اللغة الرد والمنع، وتأويل: عزرت فلانا، أي أدبته، إنما تأويله فعلت به ما يردعه عن القبيح، كما أن نكلت به تأويله فعلت به ما يجب أن ينكل معه عن المعاودة، فتأويل عزرتموهم: نصرتموهم بأن تردوا عنهم أعداءهم، ولو كان التعزير هو التوقير لكان الأجود في اللغة الاستغناء به. والنصرة إذا وجبت فالتعظيم داخل فيها، لأن نصرة الأنبياء هي المدافعة عنهم، والذب عن دينهم، وتعظيمهم وتوقيرهم. والتعزير في كلام العرب: التوقير، والنصر باللسان والسيف، وفي حديث المبعث قال ورقة بن نوفل: إن بعث وأنا حي فسأعزره وأنصره، التعزير هنا: الإعانة والتوقير والنصر مرة بعد مرة. والعزر عن الشيء كالضرب: المنع والرد، وهذا أصل معناه. ومنه أخذ معنى النصر، لأن من نصرته فقد رددت عنه أعداءه ومنعتهم من أذاه؛ ولهذا قيل للتأديب الذي دون الحد: تعزير، لأنه يمنع الجاني أن يعاود الذنب. وفي الأبنية لابن القطاع: عزرت الرجل عزرا: منعته من الشيء. والعزر: النكاح، يقال: عزر المرأة عزرا، إذا نكحها. والعزر: الإجبار على الأمر.

يقال: عزره على كذا، إذا أجبره عليه، أورده الصاغاني. والعزر: التوقيف على باب الدين، قال الأزهري: وحديث سعد يدل على ذلك، لأنه قال: قد رأيتني مع رسول الله صلى الله عليه وسلم وما لنا طعام إلا الحبلة وورق السمر، ثم أصبحت بنو أسد تعزرني على الإسلام، لقد ضللت إذا وخاب عملي، أي توقفني عليه. وقيل: توبخني على التقصير فيه. والتعزير: هو التوقيف على الفرائض والأحكام، وأصله التأديب ولهذا يسمى الضرب دون الحد تعزيرا، إنما هو أدب، يقال: عزرته وعزرته. والعزر: ثمن الكلإ إذا حصد وبيعت مزارعه، كالعزير، على فعيل، بلغة أهل السواد، الأخير عن الليث، والجمع العزائر، يقولون: هل أخذت عزير هذا الحصيد? أي هل أخذت ثمن مراعيها، لأنهم إذا حصدوا باعوا مراعيها. والعزائر والعيازر: دون العضاه وفوق الدق، كالثمام والصفراء والسخبر. وقيل أصول ما يرعونه من شر الكلإ، كالعرفج والثمام والضعة والوشيج والسخبر والطريفة والسبط، وهو شر ما يرعونه. والعيازر: العيدان، عن ابن الأعرابي. والعيازير: بقايا الشجر، لا واحد لها، هكذا أورده الصاغاني. والعيزار: الصلب الشديد من كل شئ، عن ابن الأعرابي. ومنه يقال: محالة عيزارة، إذا كانت شديدة الأسر، قد عيزرها صاحبها. وأنشد أبو عمرو:ره على كذا، إذا أجبره عليه، أورده الصاغاني. والعزر: التوقيف على باب الدين، قال الأزهري: وحديث سعد يدل على ذلك، لأنه قال: قد رأيتني مع رسول الله صلى الله عليه وسلم وما لنا طعام إلا الحبلة وورق السمر، ثم أصبحت بنو أسد تعزرني على الإسلام، لقد ضللت إذا وخاب عملي، أي توقفني عليه. وقيل: توبخني على التقصير فيه. والتعزير: هو التوقيف على الفرائض والأحكام، وأصله التأديب ولهذا يسمى الضرب دون الحد تعزيرا، إنما هو أدب، يقال: عزرته وعزرته. والعزر: ثمن الكلإ إذا حصد وبيعت مزارعه، كالعزير، على فعيل، بلغة أهل السواد، الأخير عن الليث، والجمع العزائر، يقولون: هل أخذت عزير هذا الحصيد? أي هل أخذت ثمن مراعيها، لأنهم إذا حصدوا باعوا مراعيها. والعزائر والعيازر: دون العضاه وفوق الدق، كالثمام والصفراء والسخبر. وقيل أصول ما يرعونه من شر الكلإ، كالعرفج والثمام والضعة والوشيج والسخبر والطريفة والسبط، وهو شر ما يرعونه. والعيازر: العيدان، عن ابن الأعرابي. والعيازير: بقايا الشجر، لا واحد لها، هكذا أورده الصاغاني. والعيزار: الصلب الشديد من كل شئ، عن ابن الأعرابي. ومنه يقال: محالة عيزارة، إذا كانت شديدة الأسر، قد عيزرها صاحبها. وأنشد أبو عمرو: فابتغ ذات عـجـل عـيازرا صرافة الصوت دموكا عاقرا

والعيزار أيضا: الغلام الخفيف الروح النشيط، وهو اللقن الثقف اللقف، هكذا في التكملة، وزاد في اللسان: وهو الريشة والمماحل والمماني. والعيزار: ضرب من أقداح الزجاج، كالعيزارية الأخيرة في التكملة، وهما جميعا في اللسان. والعيزار شجر، في اللسان: وهو ضرب من الشجر، الواحدة عيزارة. وفي الصحاح: أبو العيزار كنية طائر طويل العنق تراه في الماء الضحضاح أبدا، يسمى السبيطر، أو هو الكركي. وقال أبو حنيفة: العوزر: نصى الجبل، قال: كذا نسميه، وأهل نجد يسمونه النصى، هكذا أورده الصاغاني. وعيزار وعيزارة، بفتحهما، وعزرة، كطلحة، وعزرار، كسلسال، هكذا بالراء في آخره، وفي بعض الأمهات: عزران، كسحبان، ولعله الصواب وكذا عازر كقاسم وهاجر: أسماء. والعزور، كجعفر: السيئ الخلق، كالعزور، كعملس والحزور. وقد تقدم. والعزور: الديوث، وهو القواد. والعزورة بهاء: الأكمة، قال ابن الأعرابي: هي العزورة والحزورة والسروعة والقائدة: للأكمة. وعزورة، بلا لام: ع، قرب مكة زيدت شرفا. وقيل: هو جبل عن يمنة طريق الحاج إلى معدن بني سليم، بينهما عشرة أميال، أو عزورة: ثنية المدنيين إلى بطحاء مكة، زيدت شرفا. وفي الحديث ذكر عزور كجعفر، وهو ثنية الجحفة، وعليها الطريق من المدينة إلى مكة، ويقال فيه عزورا. وعازر، كهاجر: اسم رجل أحياه سيدنا عيسى عليه السلام وعزير، تصغير عزر: اسم نبي مختلف في نبوته، ينصرف لخفته وإن كان أعجميا، مثل لوط ونوح، لأنه تصغير عزر. وقيس بن العيزارة، وهي أي العيزارة اسم أمه: شاعر من شعراء هذيل، وهو قيس بن خويلد. ومما يستدرك عليه: عزرت البعير عزرا: شددت على خياشيمه خيطا ثم أوجرته. وعزرت الحمار: أوقرته. ومحمد بن عزار بن أوس بن ثعلبة، ككتان، قتله منصور بن جمهور بالسند. ويحيى بن عقبة بن أبي العيزار، عن محمد بن جحادة، ضعفه يحيى بن معين. ومحمد بن أبي القاسم بن عزرة الأزدي، راوية مشهور. وعزير بن سليم العامري النسفي، وعزير بن الفضل وعزير بن عبد الصمد. وحمار العزير هو أحمد بن عبيد الله الأخباري. وعبد الله بن عزير السمرقندي. وعباس بن عزير، وعزير بن أحمد الأصبهاني، وحفيده عزير بن الربيع بن عزير، ونافلته محفوظ بن حامد بن عبد المنعم بن عزير: محدثون. واستدرك شيخنا عزرائيل، ضبطوه بالكسر والفتح: ملك مشهور، عليه السلام. قلت: والعيازرة: قرية باليمن، ومنها القاضي العلامة أستاذ الشيوخ الحسن بن سعيد العيزريني، من قضاة الحضرة الشريفة أبي طالب أحمد بن القاسم ملك اليمن، توفى بالعيازرة سنة 1038.

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR3.364 harf
عَزَرَهُ 1 عَزَرَهُ ذ , aor. عَزِرَ , inf. n. عَزْرٌ, He prevented, hindered, withheld, or forbade, him; (Mgh, * O, K, * TA;) and turned him away, or back; (Mgh, * O, TA;) عَنِ الشَّىْءِ from the thing: this is the primary signification, from which others, mentioned in the next paragraph, are derived. (TA.) See 2, in eight places. ― -b2- And عَزَرْتُ البَعِيرَ. inf. n. عَزْرٌ, I tied a cord upon
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR520 harf
عَزَرَ عَزَرَ I ( n. ac. عَزْر 1 ), a. Blamed, censured, reproached, reprimanded. b. [ acc. & 'An ], Prevented, withheld from. c. see II (b) , d. ( e ). عَزَّرَ عَزَّرَ II , a. see I (a) . b. Punished, chastised; flogged. c. Honoured. d. [ 'Ala ], Constrained, coerced. e. Aided. عَزْر عَزْر 1 , a. Rebuke; lecture, scolding. عَزَّرَ N. Ac. عَزَّرَ II , a. see 1 . لَا
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok21.413 harf
عزر عَزَرَ - يَعْزِرُ - عَزَّرَ - يُعَزِّرُ - عُزَيْر عَزَرَ - يَعْزِرُ + كائن + كائناً: يرفع من قدره وشأنه، وينصره ويحميه ويرد عنه الأذى والضر عَزّر - يُعَزِّرُ + كائن + كائناً: على وزن " فَعَّل " من " عَزَرَ - يَعْزِرُ ": جعل آخر " يَعْزِرُه " على وجه التكرار والشدة: بالغ في رفع قدره وشأنه وحماه وأيده ونصره عُزَيْر: اسم نبي من أنبياء بني
Tamamını oku

Sîgalar(4)

Mücavir kökler65 mücavir (79 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. ضهي

    1 ortak ayet · Taklit ederler

  2. رسل

    3 ortak ayet · Saçak demektir

  3. أصر

    1 ortak ayet · Asire çadırın eteğini bağlayan ip demektir

  4. نقب

    1 ortak ayet · Geçit, yarık, delik demektir

  5. بنو

    2 ortak ayet · Oğullar

  6. نصر

    2 ortak ayet · Bereketli yağmurla sulanmış toprak demektir

  7. مع

    2 ortak ayet · Beraber

  8. قرض

    1 ortak ayet · Kırpıntı demektir

  9. وقر

    1 ortak ayet · Kayadaki çukur demektir

  10. أمن

    3 ortak ayet · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir

  11. أصل

    1 ortak ayet · Bitki kökü demektir

  12. خبث

    1 ortak ayet · Habes bozuk yemek demektir

Geçtiği ayetler(4)

  1. وَقَالَتِ الْيَهُودُ عُزَيْرٌ ابْنُ اللَّهِ وَقَالَتِ النَّصَارَى الْمَسِيحُ ابْنُ اللَّهِ ذَلِكَ …

    ÜzeyirYahudiler dediler ki: Uzeyr Allah’ın oğludur. Hristiyanlar da dediler ki: Mesih Allah’ın oğludur. Bu, onların ağızlarında dolaşan sözlerdir ki, daha önce küfretmiş olanların sözüne benzetiyorlar. Allah onları yok etsin, nasıl da uyduruyorlar.

Sîga sayfası: وَتُعَزِّرُوهُ
Sîga sayfası: وَعَزَّرُوهُ
Sîga sayfası: وَعَزَّرْتُمُوهُمْ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökعزر
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerنصر, وقر, عزز, منع
Zıt Kökخذل
Çekirdek Özet 1Sınır çizerek, baskı uygulayarak veya engel olarak koruma, ıslah etme ve zararı savuşturma
Çekirdek Özet 2İlahi elçiyi ve davayı taşkınlıklardan koruyup arka çıkarak saygı ile güçlendirme
Çekirdek Özet 3Meşru hududu muhafaza eden terbiye edici fren mekanizması ve destekleyici otorite
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca fiziksel cezalandırma ya da sadece soyut hürmet sayıp koruyucu-ıslah edici müdahale boyutunu dışarıda bırakmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
عزSertlik, kuvvet, galibiyet, üstünlük ve erişilmez sınır kurma; عزز, عزم, عزل, عزب, عزي köklerinde görülen engelleme ve güçlenmeرÇekirdekteki direnç ve kuvvet anlamına tepe, baş, yönlendirici denetim ve süreklilik katarak gücü sınır koyucu, koruyucu ve ıslah edici bir otorite müdahalesine dönüştürür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
عGöz; kaynak, görme, idrak, açığa çıkarmaDurumu gözetleme, ihtiyacı ve kusuru fark ederek odaklanma
زKesici alet; ayırma, biçme, kesin sınır çekmeAşırılığı kesme, haddi belirleme, zararlı unsuru ayırma ve frenleme
رİnsan başı; tepe, öncülük, yönetsel ilkeBaşa geçerek yönlendirme, yüksek bir himaye sağlama ve nihai nizamı kurma
عزرGözetleyerek sınır çekmek ve başa geçip korumakGözetleme (ع) ile fark edilen sınır aşımını kesici bir müdahaleyle frenlemek (ز) ve baş üstünde tutarak koruyup yüceltmek (ر)

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir şeyi menetmek, sınır çekip engellemek; hayvanın ya da insanın haddi aşmasını önleyecek biçimde uyararak terbiye etmek ve hasat sonrasında kalan otlağın hakkını belirlemek.
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şahitlerinde kök, haddi aşan kimseyi frenlemek ve yöneticinin terbiye amaçlı uyguladığı meşru disiplin anlamında kullanılmıştır: وليس بتعزير الأمير خزاية / علي إذا ما كنت غير مريب
Erken Arapça kullanımSahabe ve erken dönem dil kullanımında bir kimseyi dinin emirlerinde sabit kılmak, aşırılıktan veya ihmalden alıkoymak üzere uyarma ve sahip çıkma anlamında yer almıştır.

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinin Kuzeybatı kolunda yer alan kök, özellikle İbranice ve Aramice katmanında doğrudan «yardım etmek, arka çıkmak, tahkim etmek» anlam matrisine dayanır. İbranicede עָזַר (ʿāzar) fiili «yardım etti, arka çıktı, savundu», עֵזֶר (ʿēzer) ismi ise «yardım, yardımcı, destek» manasındadır; Tevrat anlatılarındaki özel ad עֶזְרָא (ʿEzrā, Kur'an'da عُزَيْرٌ) bu kökten türemiştir ve «yardım eden / yardım edilmiş» demektir. Ugarit dilinde de benzer biçimde ʿzr kökü «kurtarmak, güçlendirmek, destek olmak» işlevindedir. Arapçada ise kök hem Sami mirası olan «arka çıkma, yardım ve tazim» anlamını korumuş, hem de iç gelişiminde عز biliteral tabanının tesiriyle «haddi aşanı menederek, terbiye ederek ve frenleyerek yardımcı olma» şeklinde özgün bir çift yönlü koruma-disiplin boyutuna evrilmiştir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith ve Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönعز çekirdeğinden türeme engelleme, men ve korumaKuvvet göstererek haddi aşmayı önlemek, bu yolla hem himaye etmek hem de terbiye etmekKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ʿāzar (עזר) ve Aramice ʿadard / ʿəzarYardım etmek, imdada yetişmek, güç katmak; İbrani geleneğindeki Ezra (عُزَيْرٌ) ismiyle doğrudan fonetik ve anlamsal örtüşmeKesin
Daha geniş dilsel ilişkiGüney Arapça ve Epigrafik Sami metinlerde ʿzrHimaye, askeri takviye ve tehlikelerden koruyan sığınak bağlamıGüçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Gesenius ve Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
عزرAnlamlıHimaye etmek, terbiye etmek, saygıyla güçlendirmekZararı savuşturarak veya menederek arka çıkmak, haddi aşanı durdurmakHedef kök; Kur'an'da geçer
عرزAnlamlıKatılaşmak, büzülmek, geri çekilmekAğacın sertleşmesi, bir kimsenin sitem edip içine kapanması veya çekinmesiKur'an'da geçmez; sertlik boyutu ortaktır
زعرAnlamlıKılların dökülmesi, seyreklik, huysuzlukBedenin veya ahlakın sert ve az tüylü / dar huylu olmasıKur'an'da geçmez; yoksunluk ve sertlik taşır
زرعAnlamlıTohum ekmek, neşvünema buldurmakToprağa tohum atıp mahsul yetiştirmek, çoğaltmakKur'an'da geçer; üretken güç ve yayılma
رعزKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmeldir
رزعKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmeldir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
عزرMerkezHimaye ve destekZararı önleyip sınır koyarak ve saygı duyarak takviye etmekİki yönlü koruma: savuşturma ve hürmetle yüceltme
نصرKomşuYardım ve zaferDüşmana karşı galip gelmeyi sağlamak; doğrudan dış desteğe odaklanırعزر kökündeki terbiye ve sınır koruma şartı bunda aranmaz
وقرKomşuAğırbaşlılık ve saygıVakar, ağırlık ve heybet atfederek saygı göstermekPasif ve zihni hürmet ağır basar; fiili arka çıkma zorunlu değildir
عززKomşuÜstünlük ve kuvvetMağlup edilemez bir güce ve şerefe ulaşmakBizatihi güçlülüğü ifade eder; ötekini savunma boyutu ikincildir
خذلZıtYüzüstü bırakmakYardıma muhtaç olanı terk etmek, desteği çekmekعزر kökünün kurduğu koruyucu kalkanı tamamen yıkmaktır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaعزرMenetmek, terbiye etmek, hürmetle desteklemekHem yanlıştan alıkoyma hem de dış saldırıya karşı arka çıkma çift kutbunu barındırırKesin
LatinceVindicare, corrigere, adiuvareHakkını savunmak, düzeltmek, yardım etmekVindicare hakkı teslim edip savunmayı, corrigere ise haddi aşanı düzeltmeyi karşılarGüçlü
İngilizceTo uphold, to chastise, to reinforceAyakta tutmak, ıslah etmek, takviye etmekUphold hürmetle arka çıkmayı, chastise ise haddi aşanı sınırlandırmayı verirGüçlü
AlmancaBeistehen, zurechtweisen, stärkenArka çıkmak, hizaya getirmek, güçlendirmekZurechtweisen disiplini, beistehen ise vefakar desteği temsil ederGüçlü
FransızcaSoutenir, réprimander, vénérerDesteklemek, azarlayıp düzeltmek, saygı duymakDüzeltici disiplin ile koruyucu himaye iki ayrı sözcükle karşılanabilirGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch ve Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Mazi ve muzari fiil (تُعَزِّرُوهُ, عَزَّرْتُمُوهُمْ, عَزَّرُوهُ)Resule ve ilahi elçilere saygı duyup onları dış tehlikelerden korumak, arka çıkmakİman ve biat bağlamı; Resulullah'ı ve peygamberleri savunup davasını yüceltme emri (A'râf 7:157, Feth 48:9, Mâide 5:12)
Özel isim (عُزَيْرٌ)Tarihsel şahsiyet adı (Ezra); ilahi yardımla kavmini toparlayan liderYahudilerin tevhid inancından saparak beşeri tanrısallaştırma iddiası (Tevbe 9:30)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamPeygamberin ismeti, tebcili ve uluhiyet sınırlarıTevbe 9:30'da Üzeyir'e tanrılık atfedilmesinin reddi; elçiye tazimin uluhiyet derecesine vardırılmamasıAşırı tazim ile şirk arasındaki ayrım; kul olan elçiyi destekleme
FıkıhHaddi aşmayan tazir cezaları (عقوبة التعزير)Şer'an miktarı belirlenmemiş, hakimin takdirine bırakılmış ıslah edici cezalarCaydırma, yanlıştan menetme ve toplumsal düzeni rehabilite etme
Tefsirوتعزروه ve عزروه ayetlerindeki zamirin merciiZamirin Allah'a mı yoksa Resul'e mi döndüğü tartışması; destek ve tazimin mahiyetiElçiyi düşmanlara karşı koruyup hak ettiği nizamı sağlama
Hadis«Zalim de olsa mazlum da olsa kardeşine yardım et» ilkesiZalime yardımın onu zulümden menetmek (عزر) şeklinde tefsir edilmesiIslah edici baskı ile koruyucu desteğin birleştirilmesi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİlahi mesaja ve nebiye sadakatDokunulmazlık kalkanıKutsal emaneti saldırılardan korumakPeygamberi tebliğinde yalnız bırakmayıp ona kalkan olma vazifesiKesin
İlmiDisiplin ve metodolojik eleştiriHata tashihiİlmi sapmaları frenleyerek hakikati korumakYanlış tevili ve haddi aşmayı ilmi tenkitle sınırlama faaliyetiGüçlü
SiyasiKamu düzeni ve kolluk yetkisiTakdir yetkili disiplinToplumsal taşkınlığı had vurulmadan ıslah etmekNizamı korumak için uygulanan orantılı sınırlandırma ve caydırıcılıkKesin
İktisadiPiyasa denetimi ve haksız kazancın engellenmesiRegülasyon ve müdahaleAşırı fiyat ve istismarı dizginlemekPiyasada dengeyi bozan unsurlara karşı üreticiyi ve tüketiciyi kollamaMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerGeri beslemeli sönümleyici (damping/feedback limiter)Sistemde genliğin yıkıcı sınırlara ulaşmasını engelleyerek yapıyı çökmekten kurtaran ve optimum seviyede tutan dinamik dirençGüçlü
Beşeri bilimlerRehabilite edici ceza ve koruyucu vesayetBireyin sapmasını meşru müdahaleyle durdurup onu toplumsal yapıya kazandıran ve haklarını dış saldırıya karşı savunan hukuk mekanizmasıKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü fıkıhtaki teknik anlamıyla sadece «sopayla dövmek veya azarlamak» şeklinde bir ceza türüne indirgemek ya da Kur'an'daki fiilleri yalnızca pasif bir «saygı duymak» zannetmek.
Kur'an içi daha geniş anlamKök, hakikati temsil eden elçiye fiilen kalkan olmayı, onun davasını her türlü tecavüzden korumayı ve toplumsal bünyeyi haddi aşmaktan alıkoyan bütüncül bir tahkimi ifade eder.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataResule yardımın sadece kalbi bir hürmet olduğu zannedilerek mücadelenin gerektirdiği aktif savunma ve nizam kurucu sorumluluk terk edilir; fıkıhta ise tazir intikam aracına dönüşür.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın öngördüğü sadakat anlayışının kuru bir sevgi değil, aktif bir koruma, savunma ve ilahi sınırları muhafaza etme iradesi olduğunu açıklar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Müminlerin peygamberle ilişkisini düzenleyen biat ayetlerinde (Feth 48:9, A'râf 7:157), İsrailoğulları ile yapılan ahitlerde (Mâide 5:12) ve Ehl-i Kitap inanç sapmalarında (Tevbe 9:30).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dini bağlılığı salt içsel bir duyguya indirgeyen pasif yaklaşımı ve otoriteyi sadece kontrolsüz cezalandırma sanan otoriter yorumu tashih eder.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamTaşmayı ve tecavüzü engellemek üzere sınır çekmek, terbiye amacıyla müdahale etmek ve tehlikeye karşı arka çıkarak korumak.
  • Soyut anlamBir davayı, şahsiyeti ya da nizamı zaafiyetten kurtarmak için ona hem dıştan koruyucu güç sağlamak hem de iç taşkınlıklarını sınırlandırmak.
  • Sistematik karşılıkBozucu sapmaları denetleyerek ana yapının istikrarını sağlayan ve onu harici baskılara karşı tahkim eden koruyucu filtre mekanizması.
  • LaTeX modeliS(t)=κ⋅P(t)−λ⋅[D(t)−θ]⋅H(D(t)−θ)
  • LaTeX açıklamasıFormülde S(t) kökün temsil ettiği koruma ve ıslah çıktısını; P(t) himaye edilen unsura dışarıdan sağlanan aktif destek potansiyelini; κ destek katsayısını; D(t) sistemdeki haddi aşma veya sapma eğilimini; θ aşılmaması gereken meşru sınırı; λ ıslah edici frenleme şiddetini; H ise yalnızca sınır aşıldığında devreye giren Heaviside adım fonksiyonunu sembolize eder. Bu model, kökün hem koruyucu takviye (+P) hem de sınır koyucu terbiye (−D) ikili yapısını ifade eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ع