عضي

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ع-ض-ي1 sîga, 2 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.عضيعِضِينَقرأجعل

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 2

▶ Ağı aç (3B)

عضي

ع - ض - ي

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 8 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Organlar

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: عضو

Notlarım

Sözlükler(8)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.730 harf
Madde başı: عضوباب العين والضّاد وواي معهما ع ض و، ع و ض، ض و ع، ض ي ع، ض ع و، و ض ع عضو: العُضْوُ والعِضْوُ - لغتان - كلّ عظم وافر من الجسد بلحمه. والعِضة: القطعة من الشيء؛ عضّيت الشيء عِضةً عِضةً إذا وزّعته بكذا، قال: وليس دين الله بالمُعَضَّى وقوله تعالى: "جعلوا القرآن عضين"، أي: عضةً عضةً تفرقوا فيه فآمنوا ببعضه وكفروا ببعضه. عوض: العِوَضُ معروف، يقال: عِضْتُه عِياضاً وعَوْضاً، والاسم: العِوَضُ،
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR7.318 harf
Madde başı: عضو(باب العين والضاد وما يثلثهما) (عضل) العين والضاد واللام أصلٌ واحد صحيح يدلُّ على شِدّةٍ والتواءٍ في الأمر. من ذلك العَضَل، قال الأصمعيّ: كلُّ لحمةٍ صُلْبَةٍ في عَصَبَةٍ فهي عَضَلة. يقال: عَضِل الرّجلُ يَعْضَل عَضَلاً. ومن الباب: هو عُضْلَةٌ من العُضَل، أي مُنكَر داهية. وهو من القياس، كأنَّه وصف بالشِّدَّة. والعضل([1]) من الرِّجال: القويّ. ومن الباب: الدّاءُ العُضَال، الأمر المُعْضِل، وهو
Maddenin bağlantısı

(باب العين والضاد وما يثلثهما) (عضل) العين والضاد واللام أصلٌ واحد صحيح يدلُّ على شِدّةٍ والتواءٍ في الأمر. من ذلك العَضَل، قال الأصمعيّ: كلُّ لحمةٍ صُلْبَةٍ في عَصَبَةٍ فهي عَضَلة. يقال: عَضِل الرّجلُ يَعْضَل عَضَلاً. ومن الباب: هو عُضْلَةٌ من العُضَل، أي مُنكَر داهية. وهو من القياس، كأنَّه وصف بالشِّدَّة. والعضل([1]) من الرِّجال: القويّ. ومن الباب: الدّاءُ العُضَال، الأمر المُعْضِل، وهو الشَّديد الذي يُعيِي إصلاحُه وتدارُكُه. ويقال منه أعْضَلَ. ويقال إنَّ ذا الإصبع تزوَّجَ امرأةً، فأتى قومَه يسألهمْ مَهرَها فلم يُعطُوه فقال: واحدةٌ أعْضَلَكم أمرُها *** فكيف لو دُرْتُ على أرْبَعِ([2]) يقول: عَجَزتم عن مَهْرِ واحدةٍ فكيف لو تزوَّجتُ بأربع. يقال: أعضلَه الأمرُ وأعْضَلَ به. وقال عمر: "أعْضَلَ بي أهلُ الكوفة ما يرضَوْن بأمير، ولا يَرضاهم أمير"، أي أعياني أمرُهم. والمُعْضِلات: الشدائد. ويقال: عضّلتُ عليه، أي ضيَّقتُ في أمره. وعَضَلْتُ المرأةَ عَضْلاً، وعَضَّلْتُها تعضيلاً، إذا منعتها من التزوُّج ظُلماً. قال الله تعالى: ﴿فَلا تَعْضُلُوهُنَّ أنْ يَنْكِحْنَ أَزْوَاجَهُنَّ﴾ [البقرة 232]، أي تحبِسُوهنّ. ويقال عَضَّلَتِ المرأة، إذا نَشِب الولدُ في رَحِمِها فلم يَسْهُل مَخرجُه. وشاةٌ معضِّلة وغنم مَعَاضيل. [و] عضّلت الأرضُ بأهلها، أي غصَّت بهم وضاقت لكثرتهم. قال أوس: ترى الأرضَ منّا بالفَضاءِ مريضةً *** مُعضِّلة مِنَّا بجمعٍ عَرَمْرَمِ([3]) ويقال سنة عِضْل: عسيرة. قال: * فيا للنَّاس للسَّنة العِضْلِ * قال الفرّاء: ما يأتِينا خيرُ فلانٍ إلاّ مُعْضِلاً، أي في التواءٍ ونكَد. وعَضَل: قبيلةٌ، وهو من هذا. (عضم) العين والضاد والميم قد ذكرت فيه كلماتٌ عن الخليلِ وغيره وأراها غلطاً من الرُّواة عنه. فأمَّا الخليل فأعلى رتبةً من أنْ يصحِّح مثلَ هذا. قال: العَضْم: مَقْبِض القَوْس. وأنشدوا: * رُبَّ عَضْمٍ رأيتُ في جوف ضَهْرِ([4]) * قالوا: والضَّهْر: موضعٌ في الجَبَل، وهذا كله كلام. والعضام: عَسيب البعير. والعضمُ: خشبةٌ ذاتُ أصابعَ يُذْرَى بها الطّعام*. وعَضْمُ الفدّان: لوحُه العريض. والعَيْضُوم([5]) ، قالوا: الأكول. وذكرنا هذا كله تعريفاً أنَّه لا أصلَ له، ولولا ذاك ما كان لذِكره وجه. (عضو) العين والضاد والحرف المعتل أصلٌ واحدٌ يدلُّ على تجزئةِ الشَّيء. من ذلك العِضْو والعُضْو. والتَّعضية: أن يُعَضِّيَ الذّبيحة أعضاء. والعِضَةُ: القِطعة من الشيء، تقول: عَضّيْتُ الشيء أي وزَّعته. قال رؤبة: * وليس دينُ الله بالمُعَضّى([6]) * أي بالمفرَّق. قال الخليل: وقوله تعالى: ﴿الَّذِينَ جَعَلُوا القُرْآنَ عِضِينَ﴾ [الحجر 91]، أي عِضَة عِضة، ففرَّقوه، آمنوا ببعضه وكَفَرُوا ببعضه. والاسم منه التَّعضية. ومنه الحديث: "لا تَعْضِيَةَ في ميراث" أي لا تَقسِموا ما [لا] يحتمل القَسْم كالسَّيف والدّرَّة وما أشبَهَ ذلك. (عضب) العين والضاد والباء أصلٌ صحيحٌ واحدٌ يدلُّ على قَطْعٍ أو كسر. قال الخليل: العَضْب: السَّيف القاطع. والعَضْب: القطعُ نَفْسُه. تقول عَضَبه يَعْضِبه، أي قطعه. ومنه رَجُلٌ عضْب اللِّسان، وقد عَضُبَ لسانُه عُضُوبَاً وعَضُوبةً. وهذا إنما هو تشبيهٌ بالسَّيف العَضْب. قال ابنُ دُريد: "عَضَبتُ الرجل بلساني، إذا [تناولتَه به]، شتمتَه، ورجلٌ عَضَّابٌ، إذا كان شَتّاماً([7]) ". وعَضَبَني الوَعْك([8]) أي نَهَكَني. ومن الباب: الشَّاة العَضْباء: المكسورة القَرْن. ويقال إنَّ العَضَبَ يكون في أحد القَرنين. وذكر ابنُ الأعرابي أن العَضَب في الأُذن: أن يذهب نِصفُها أو ثلثها، وفي القرن، إذا ذهب من مُشَاشِهِ شيء. وحُكِي: رجلُ أَعْضَبُ، أي قصير اليد. ويقال إنَّ الأعضب من الرِّجال: الذي لا إخوةَ له ولا ناصِرَ ولا أحد له. (عضر) العين والضاد والراء لا أصلَ لـه في كلام العرب، وإنْ ذُكر فيه شيءٌ فغير صحيح. (عضد) العين والضاد والدال أصلٌ صحيح يدلُّ على عضوٍ من الأعضاء؛ يُستعار في موضع القوّة والمُعين. فالعضد([9]) : ما بين المِرْفق إلى الكتف، يقال عَضُدَ وعَضْدَ، وهما عَضُْدان، والجمع أعضاد. وهي مؤنَّثة. ويقال: فلانٌ عضُدِي، لمكان القُوّة التي في العَضُد. ورجلٌ عضديٌّ وعُِضَاديّ. قال الخليل: والعَضْد: المعونة([10]) ، يقال: عضَدْتُ فلاناً، أي أعنْتُه. قال الله تعالى: ﴿وَمَا كُنْتُ مُتَّخِذَ المُضِلِّينَ عَضُداً﴾ [الكهف 51]. قال ابنُ الأعرابيّ: عضُد الرجل: قَومُه وعشيرته، ولذلك يقال: يَفُتُّ في عَضُده. وقال أعرابيٌّ لرجلٍ استعانَه فلم يُعِنه: "أنت والله العَضد الثَّلْماء"، نسبهُ إلى الضَّعف، وإذا قَصُرَت العضُد أو دَقَّت فهي عضِدَة([11]) . وأمَّا العَضَد يفتح الضاد [فهو] داءٌ يأخذُ في العضُد. قال النابغة: شَكَّ الفريصَةَ بالمِدْرَى فأَنْفَذَها *** شَكَّ المبيطِر إِذْ يَشْفِي من العَضَدِ([12]) قال بعضُهم: لا يكونُ العَضَد إلاّ في الإبل خاصَّة. وناقَةٌ عضِدَةٌ، اشتكَتْ عضُدَها. وإبلٌ مُعَضَّدة: موسومة في أعضادها. ويقال للدُّمْلُج: المِعْضَد والمِعْضَاد، لأنّه في العَضُد يُمْسَك. ويقال لـه العِضَاد أيضاً. ويقال ذلك للذي يُشَدّ على الَعضُد للنفقة([13]) . قال الخليل: وأعضاد كلِّ شيءٍ: ما يُشَدُّ حوالَيْه من البِناء، وذلك كأعضاد الحوض، وهي صفائح من حجارةٍ يُنْصَبْنَ حول شفيرهِ، الواحد عَضُد. قال لبيد: راسخُ الدِّمْنِ على أعضادِهِ *** ثَلَمَتْهُ كلُّ ريحٍ وسَبَلْ([14]) وعَضُد الرَّحْلِ: خشبتانِ لَزِيقتَانِ بالواسطة. وعِضادة الباب: مِسَاكاهُ اللذان يُطبَق البابُ عليهما. والعَضِيد: النَّخْلة تنَاوَلُ ثمرَها بيدك. وممكنٌ أن يسمَّى بذلك لأجل أنَّ العَضُد تُطَاوِلُها فتنالُها. والرَّجُلُ العُضاديُّ: الممتلئ العَضدين لحماً. قال: وأعجبَهَا ذُو شَمْلةٍ وهِرَاوَةٍ *** غلامٌ عُضَاديٌّ سمينُ البآدلِ قال: والعاضد: الذي يلزم جانبَ الإبل، ولابدَّ لها من عاضدين؛ لأن السّوَّاق خلْفَها والعاضِدَين من جانبَيها. وأنشد ابنُ الأعرابيّ: يا ليت لي بصاحِبيَّ صاحبا *** إذا مَشَى لم يَعْضُد الرَّكائبا([15]) أي لم يأتِها من قِبَل أعضادها. والعاضد: السَّهمُ يأخذ ناحيةً من الغَرَضِ لا يصيبُه. وعَضَد الرَّجلُ عن الطَّريقِ: مالَ. قال ابن السِّكِّيت: العاضد من الجِمال الذي يَعضُد النّاقةَ فيتنوَّخُها. قال: صَوَّى لها ذا كُدنةٍ جُلاعِدَا([16]) *** طَوْعَ السِّنانِ ذراعاً وعاضِدا والأصل الآخَر القَطْع. قال الخليل: العَضْد: قَطْع الشّجرةِ بالمِعْضَد، وهو سيفٌ ممتهَنٌ في قَطْع الشَّجَر. والعاضد: القاطع. وفي الحديث في مدينة الرسول: "لا يُعْضَدُ شَجرُها". وقال في المِعْضد: حسامٍ إذا ما قمتُ منتصراً به *** كفَى العَوْدَ منه البَدءُ ليس بمِعْضَدِ([17]) قال ابنُ الأعرابيّ: سيف مِعْضَدٌ ومِعْضادٌ وَعَضَّادٌ، أي قاطع. يقال عَضّدت الشجرة، واسم ما يقطع منها العَضيد والعَضَد. قال الهذليّ([18]) : الطَّعْنُ شَغشغةٌ والضَّربُ هيقعةٌ *** ضَرْبَ المعوِّل تحتَ الدِّيمة العَضَدا([19]) ومما شذَّ عن هذين الأصلين: الثَّوب المُعَضَّد، وهو المخطّط قال: * ولا ذَوَات الرَّبْط والمُعَضَّدِ * ---------------------ـ ([1]) في الأصل: "العضلي" تحريف. وإنما يقال "عضل" بفتح فكسر، وبضمتين وفي آخره لام مشددة. ([2]) أنشده في اللسان (عضل) برواية: "أعضلني داؤها فكيف لو قمت". ([3]) ديوان أوس 27 واللسان (عضل) والمخصص (6: 200). ([4]) وكذا أنشده في اللسان (عضم). وأنشده في (ضهر): "رب عصم". والعصم: جمع أعصم وعصماء، وهو الوعل في ذراعيه أو في أحدهما بياض، وسائره أسود أو أحمر. وفي الموضعين من اللسان: "في وسط ضهر". ([5]) قال أبو منصور فيه: "هذا تصحيف قبيح، والصواب العيصوم بالصاد". وقال: "وإنما قيل لها -أي للمرأة- عصوم وعيصوم لأن كثرة أكلها يعصمها من الهزال ويقويها". ([6]) ديوان رؤبة 81. وهو في اللسان (عضا) بدون نسبة. ([7]) إلى هنا ينتهي نص الجمهرة (2: 302-303)، والتكملة السالفة منها. ([8]) الوعك: الحمى، أو ألمها. وفي الأصل، "الوعل" تحريف. وفي أساس البلاغة: "عضبه المرض: وقذه". وفي اللسان: "عضبته الزمانة تعضبه عضباً، إذا أقعدته عن الحركة". ([9]) في الأصل: "بالعضد". ([10]) في الأصل: "المؤنة". ([11]) في الأصل: "عضيدة"، تحريف. ([12]) سبق البيت وتخريجه في (بطر). ([13]) كذا في الأصل. وفي اللسان: "والعضاد والمعضد: ما شد في العضد من الحرز". ([14]) ديوان لبيد 13 واللسان (عضد). ([15]) هذا البيت في اللسان (عضد). ([16]) نسبه للفقعسي في اللسان (جلعد). وأنشد بعده: * لم يرع بالأصياف إلا فاردا * ونظير هذا البيت ما أنشد في اللسان (صوى) للفقعسي: صوى لها ذا كدنة جلذيا *** أخيف كانت أمه صفيا ([17]) البيت لطرفة في معلقته المشهورة. ([18]) هو عبد مناف بن ربع الهذلي، كما في اللسان (عضد، شغغ) . ([19]) سبق البيت في (شغ).

ـ

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR296 harf
ع ض ي قال عليه السلام ‏"‏ لا تعضية على أهل الميراث ‏"‏ أي لا يدخل عليهم الضرر بقسمة نحو السيف وعضّى بني عوف فأما عدوّهم فأرضى وأما العزّ منهم فغيّرا وشيء معضيٍّ‏:‏ مفرّق‏.‏ و ‏"‏ جعلوا القرآن عضين ‏"‏ وتقول‏:‏ أمروا أن يكونوا للرسول معزّين فكانوا عليه عزين وأن يجعلوا القرآن عظات فجعلوه عضين‏.‏
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR447 harf
Madde başı: عضو* ع ض و * * العُضْوُ * بضم العين وكسرها واحد * الأَعْضاءِ * و * عَضَّى * الشاة * تَعْضِيةً * جزأها * أعْضاءً * و * عَضَّى * الشيء أيضا فرَّقه وفي الحديث ﴿لا تعضية في ميراث إلا فيما حمل القَسْم﴾ يعني أن ما لا يحتمل القسم كالحبة من الجوهر ونحوها لا يُفرَّق وإن طلب بعض الورثة القسم فيه لأن فيه ضررا عليهم أو على بعضهم ولكنه يُباع ثم يُقسم الثمن بينهم وقوله تعالى ﴿الذين جعلوا القرآن عِضِين﴾
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR2.238 harf
Madde başı: عضو: ( *!العُضْو ، بالضمِّ والكسْر : واحدُ *!الأعْضاءِ كقُفْلٍ وأقْفالٍ وقِدْحٍ وأَقْداحٍ . وفي المصْباحٍ ضمّ العَيْن أَشْهَر مِن كَسْرها . وهو ( كلُّ لَحْمٍ وافِرٍ بعَظْمِه . ( وفي الُمحْكم : كلُّ عَظْمٍ وافِرِ اللَّحْم . ( *!والتّعْضِيَةُ التَّجْزِئَةُ : يقالُ *!عَضَّيْتُ الشاةَ إذاً جَزَّيْتها أجْزاءً . ( وأيْضاً : ( التَّفْرِيقُ والتَّوْزيعُ ؛ ومنه الحديثُ : ( لا *!تَعْضِيَةَ في مِيراثٍ إلا
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR3.924 harf
Madde başı: عضوعَضَا 1 عَضَا ذ , aor. يَعْضُو, inf. n. عَضْوٌ: see 2, in three places. ― -b2- العَضْوُ in the language of the Arabs signifies [also] السِّحْرُ [i. e. عَضْوٌ is the inf. n. of عَضَا signifying He enchanted; like عَضْهٌ an inf. n. of عَضَهَ: see the last sentence of the first paragraph of art. عضه]. (TA.) ― -b3- And كَانَ يَعْضُو الجِرَاحَ occurs in the “ Aghلnee ” of Abu-l-Faraj, in the
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR358 harf
Madde başı: عضوعَضَا عَضَا U ( n. ac. عَضْو 1 ), a. Divided, sundered, severed; dissected, dismembered. عَضَّوَ عَضَّوَ II , a. see I . عِضْو عِضْو 2 , a. see 3 . عُضْو عُضْو 3 , ( pl. أَعْضَآء [ 38A ] ), a. Limb, member. عِضَة عِضَة ( pl. عِضُوْن ), a. Part, portion. b. see عِضَة above. تَعْضِيَة تَعْضِيَة a. Separation, division; dissection, dismemberment.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR8.397 harf
Madde başı: عضوعضو عَضَا - يَعْضُوْ - عِضة- عِضِيْن عَضَا - يَعْضُو + كائن + شيئاً: يقطعه أجزاء أو أعضاء منفصلة متعددة مختلفة فيما بينها، وخاصة لتوزيعها: كتقطيع وتفريق الخروف بعد ذبحه لقطع متباينة لتوزيعه عِضَة: أصلها " عِضوة " على وزن " فـِعلة" من فعل " عَضَا - يَعْضُو": اسم فعل بمعنى مفعول: قسم أو جزء منفصل عِضين: جمع "عِضة ": أجزاء وقطع وأعضاء متباينة
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler2 mücavir (3 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. قرأ

    1 ortak ayet · “Karye”, kaynar veya kuyu suyunun bulunduğu, halkın…

  2. جعل

    1 ortak ayet · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…

Geçtiği ayetler(1)

  1. الَّذِينَ جَعَلُوا الْقُرْآنَ عِضِينَ

    OrganlarOnlar ki; Kur’an’ı parçalara ayırmışlardı.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökعضي
YapıÜçlü
Özel DurumNâkıs
Bağlamsal Yakın Köklerفرق, بضع, قسم
Zıt Kökجمع
Çekirdek Özet 1Canlı bir gövdeyi, kesilen hayvanı veya bir bütünü eklem yerlerinden kesip uzuvlarına ayırma
Çekirdek Özet 2İlahi vahyin organik bütünlüğünü bozup işine gelen parçaları seçerek onu işlevsizleştirme
Çekirdek Özet 3Bir sistemin kurucu parçalarını birbirinden kopararak yapının canlılığını ve değerini yok etme
Kritik Hata RiskiKökü salt soyut bir yalanlama veya iftira sayarak ayetteki metinsel ve yapısal parçalama suçunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
عضSertçe kavrama, kenetlenme, bir gövdeye dişlerini geçirerek tutma veya baskı uygulama anlamını taşır; nitekim عضض dişlemek, عضد kola kenetlenen kuvvetli pazı, عضل ise sertleşip kemiğe yapışan kas dokusudur.يSert kavrama ve dişleme baskısını esnek ve yönlendirici bir eyleme dönüştürerek gövdeyi eklem yerlerinden ayırma, eti uzuvlarına bölme sonucuna bağlamıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
عgöz; görme, bilme, kaynakBir bütünün yapısını, eklem noktalarını ve ayrım yerlerini görerek teşhis etme hareketi.
ضolta, bitki (türetme harf: ص ikizi); yakalama, sıkıştırma, baskıHedef alınan doku veya eklem üzerine kuvvet ve kesici baskı uygulama hareketi.
يel ve kol; iş, yapma, uzanmaAyrıştırma, parçalama ve paylaştırma eylemini fiilen yürütme hareketi.
عضيBir bütünün eklem ve bağ dokusunu görerek ayırt etme, baskı uygulayarak mafsallarından çözme ve fiili müdahaleyle uzuvlarına ayırma hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamKesilen bir koyun veya devenin etini rastgele parçalamak yerine eklem yerlerinden kesip uzuvlarına ayırma eylemidir (تعضية الشاة).
Cahiliye şiiri kullanımıErken Arap şiirinde kabilenin birliğini ve organik gücünü parçalama anlamında kullanılmıştır: وعضّى بني عوف فأما عدوّهم فأرضى وأما العزّ منهم فغيّرا
Erken Arapça kullanımPaylaşıldığında değerini ve işlevini yitiren kılıç, mücevher gibi eşyaların miras taksiminde parçalanmasını yasaklayan hadis rivayeti: لا تعضية على أهل الميراث

Kaynak Asâsü'l-Belâga, Lisânü'l-Arab, Tâcü'l-Arûs, Kitâbü'l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde kök, organik bir gövdenin azalarına bölünmesi, kemik ve et dokusunun eklem noktalarından ayrılması semantik alanı üzerinde temellenir. İbranicede kemik, öz ve yapısal iskeleti ifade eden kelimelerle kök bağı bulunan bu hat, Güney Sami ve klasik Arapça sahasında doğrudan canlı bir organizmanın uzuvları manasındaki kelimelerin türediği bir kaynağa dönüşmüştür. Arapçada bir varlığın işlevsel parçası anlamına gelen uzuv kelimesi de bu kökün zemininden neşet eder. Erken dönemde kelamın veya kabilenin birlik ve beraberliğinin bozulması, canlı bir gövdenin uzuvlarının kesilerek birbirinden koparılması istiaresiyle açıklanmıştır. Kökün bir diğer dalı olan iftira ve asılsız isnat anlamı da sözü parçalayıp tahrif ederek aslından uzaklaştırma eylemiyle semantik temas halindedir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lane's Lexicon.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönEti eklemlerinden ayırma ve uzuvlaştırmaBir bütünü işlevsel parçalarına kesip ayırma eyleminden türeyerek mecazen sözü veya toplumu parçalama anlamına evrilmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Sami ve İbranice iskelet/kemik/yapı kökleriGövdenin temel yapı taşları ve mafsal ayrımlarıyla ilgili ortak semantik çekirdek paylaşılır.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik yapısal doku ayrımıBir bütünü eklem noktalarından bölmeye yönelik arkaik fiziksel köklerle muhtemel akrabalık taşır.Muhtemel

Kaynak Lisān al-ʿArab, Dictionnaire des racines sémitiques, HALOT.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
عضيAnlamlıBir bütünü uzuvlarına ayırmak, parçalamakEti eklem yerlerinden kesip ayırmak, mirası veya ilahi kelamı parçalamak.Hedef kök; Kur'an'da geçer
عيضAnlamlıBirbirine dolanmış sık ağaçlık, çalılıkDalları ve kökleri birbirine girmiş, ayrıştırılması güç ağaç topluluğu.Hedef kökün uzuvlara ayrılmasına zıt olarak dokuların birbirine kenetlenmesi; Kur'an'da geçmez
ضعيKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArap dilinde kullanılmayan diziliş; Kur'an'da geçmez
ضيعAnlamlıKaybolmak, helak olmak, zayi olmakBir şeyin korunaksız kalarak elden çıkması, işlevini ve varlığını yitirmesi.Parçalanıp dağılmanın nihai sonucu; Kur'an'da geçer
يعضKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitâbü'l-ʿAyn kaydına göre mühmel diziliş; Kur'an'da geçmez
يضعKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArap dilinde kök türetimi bulunmayan yapı; Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
عضيMerkezParçalamaBir bütünü eklem yerlerinden ayırarak uzuvlaştırmaCanlı veya yapısal bir bütünün hayatını ve fonksiyonunu bitiren anatomik parçalama.
فرقKomşuAyırmaBirbirine bitişik şeyleri uzaklaştırmaİki şeyi birbirinden tefrik edip aralarını açar; عضي ise bizzat gövdeyi organlarına böler.
بضعKomşuKesmeBütünden rastgele bir et parçası kesip koparmaMafsal gözetmeksizin etten bir parça kesmeyi anlatır; عضي eklemleri esas alır.
قسمKomşuTaksim etmePay ve hisselere bölüştürmeGenellikle ölçülü ve adil paylaştırmayı hedefler; عضي bütünü sakatlayan parçalamadır.
جمعZıtBütünlemeParçaları bir araya getirip tek vücut kılmaDağınık unsurları birleştirerek yekpare güç oluşturur; عضي bu vahdeti yıkar.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaعضيParçalara ve uzuvlara ayırmakBir bütünü mafsallarından bölerek işlevsel vahdetini bozmak.Kesin
Latincedismembrare, articulatim dividereUzuvlarına ayırmak, parçalamakCanlı bir gövdeyi organlarına ayırma yönünü tam karşılar; sözü tahrif etme nüansını dışarıda bırakır.Güçlü
İngilizcedismember, parcel out, compartmentalizeUzuvlarını kesmek, bölümlere ayırmakCanlı bir sistemin veya metnin bütünlüğünü keyfi biçimde bölme hareketini karşılar.Güçlü
Almancazergliedern, zerstückelnUzuvlarına ayırmak, parçalamakBütüncül bir yapıyı anatomik veya metinsel parçalara bölerek dağıtma eylemini ifade eder.Güçlü
Fransızcadémembrer, morcelerParçalamak, taksim etmekBir gövdeyi veya mülkü organlarına bölerek vahdetini bozma anlamını karşılar.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
عِضِين (çoğul isim)İlahi vahyi işine gelen parçalara ayırıp işlevsizleştirmeKur'an'ın bir kısmını kabul edip bir kısmını reddederek veya onu parça parça niteleyerek vahyin canlılığını bozanların kınanması (Hicr 15:91).
عِضِين (çoğul isim)Büyü, yalan ve uydurma isnatlar (عضه köküyle ilişkili tefsir vechi)Müşriklerin Kur'an'ı sihir, kehanet, şiir veya masal diyerek asılsız kategorilere parçalama girişimi (Hicr 15:91).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamVahyin ve imanın bölünmezliğiİmanın veya ilahi kelamın bir kısmını alıp bir kısmını terk etmenin (teb'îz) küfür sayılıp sayılmayacağı meselesi.Parçacı iman anlayışının reddedilerek vahyin vahdetine iman zorunluluğu.
FıkıhMiras ve ortak mülkün taksimiKılıç, kitap, mücevher gibi bölündüğünde değeri düşen veya helak olan eşyaların parçalanma yasağı.Varlığın değerini ve işlevini yok eden ifraz eyleminin menedilmesi.
TefsirHicr Suresi 91. ayetinin teviliAyetteki ifadenin vahyin bir kısmına inanıp bir kısmına inanmamak mı yoksa ona sihir/şiir demek mi olduğu tartışması.Metnin canlı bütünlüğünün kasıtlı parçalanarak tahrif edilmesi.
HadisMiras ve kısmet rivayetleriMal taksiminde ortaklardan birinin zarara uğratılmasını engelleme kuralı.Bütünü parçalayarak kullanım dışı bırakmanın hukuki engeli.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahiy ve şeriat tasavvuruTeb'îz ve seçmeci dindarlıkSistemin canlılığını yok etmeDinin bütüncül hükümlerinden bazılarını alıp bazılarını atmak dini canlı bir beden olmaktan çıkarır.Kesin
İlmiMetin tenkidi ve usulİndirgemecilik ve bağlam koparmaHakikati tahrif etmeBir metni veya ilmi hakikati bağlamından koparıp parçaları mutlaklaştırarak ana gayeyi saptırma.Güçlü
SiyasiToplum yönetimi ve birlikKabilecilik ve fraksiyonlaşmaSosyal asabiyeti parçalamaToplumu eklem yerlerinden bölerek çatışan gruplara ayırmak ortak iradeyi ve iktidarı imha eder.Güçlü
İktisadiMülkiyet ve sermaye bütünlüğüAtıl ifraz ve sermaye ufalanmasıDeğer kaybı oluşturmaDeğeri bütünlüğünde saklı olan üretim araçlarını bölerek ekonomik verimsizlik ve iflas doğurma.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerBiyolojide diseksiyon ve sistemik çöküşCanlı bir organizma organlarına ayrıldığında canlılığını yitirmesi gibi; elemanları arasındaki ilişki kesilen bir sistemin fonksiyonunun sıfırlanması.Güçlü
Beşeri bilimlerHukukta gayrikabil-i taksim malların parçalanmasıTek başına anlam ifade eden bir hukuki varlığın parçalanması durumunda uğradığı nihai değer ve fonksiyon kaybı.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiİlgili ayette geçen kelimeyi yalnızca geçmiş kavimlerin Kur'an'a büyü veya yalan demesiyle sınırlamak.
Kur'an içi daha geniş anlamCanlı bir bünye olan ilahi vahyi parçalara ayırarak bir kısmını uygulayıp bir kısmını terk eden her türlü indirgemeci yaklaşımın yerilmesi.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataVahyi selektif biçimde cımbızlayarak işine geldiği gibi kullanan modern zihniyetlerin bu ilahi ikazın kapsamı dışında kaldığı zannı doğar.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahyin eklektik ve parçacı yaklaşımlarla anlaşılamayacağını, onun tek bir canlı organizma gibi organik bir bütün olduğunu ihtar ettiği için hayatidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Hicr Suresi 90-93. ayetleri başta olmak üzere, Kitap ehlini vahyin bir kısmına inanıp bir kısmını inkar etmekle suçlayan ayetlerin kavranmasında belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Ayetleri tarihsel, metinsel ve tematik bağlamından koparıp kendi ideolojisine dayanak kılan cımbızlama usulünün bir tahrif suçu olduğunu tescil eder.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir hayvanın etini veya canlı bir bünyeyi eklem yerlerinden keserek bağımsız uzuvlarına ayırmak.
  • Soyut anlamBirbirine bağlı ve canlı bir sistem teşkil eden bütünün unsurlarını kopararak yapının işlevini ve hayatını yok etmek.
  • Sistematik karşılıkMetin veya toplum mühendisliğinde bütünü oluşturan ilişkiler ağını felç eden parçalama ve indirgeme operasyonu.
  • LaTeX modeliS=(⋃i=1nci)→  δ  {c1,c2,…,cn}  ⟹  f(S)=1∧∑i=1nf(ci)=0
  • LaTeX açıklamasıModelde S simgesi kurucu bileşenlerin (ci) birleşimiyle meydana gelen ve işlevsellik değeri tam olan (f(S)=1) canlı veya organik bütünü temsil eder. Parçalama ve uzuvlaştırma operatörü (δ) bu bütüne uygulandığında, bileşenler arasındaki bağ dokusu koparak yalıtılmış bir kümeye dönüşür. Eşitliğin sağ tarafı, parçalanmış unsurların tek tek fonksiyonlarının toplamının sıfıra indiğini (∑f(ci)=0), yani bütünlüğünü yitiren sistemin canlılık ve değerini tamamen kaybettiğini ifade eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ع