عطف
ع - ط - ف
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 12 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Onun yanı
Notlarım
Sözlükler(12)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.748 harfباب العين والطّاء والفاء معهما
يستعمل ع ط ف، ع ف ط فقط
عطف:
عَطَفْتُ الشيءَ: أَمَلْتُه.
وانعطف الشيء: انعاج.
وعَطَفْتُ عليه: انصرفت.
وعَطَفْتُ رأسَ الخَشَبَةِ، أي: لَوَيْتُ. وقوله: "ثانيَ عِطْفِهِ" أي: لاوي عُنُقِه، وهُنَّ عواطفُ: أي: ثواني الأعناقِ.
وثَنَى فلانٌ على عِطْفِهِ إذا أعرضَ عنكَ وجفاك. وتَعْطِفُ على ذي رَحِمٍ، في الصّلة والبرّ. وعَطَفَ اللهُ فلاناً على فلانٍ عطفاً.
والعَطّافُ:
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR969 harfعَطَفْتُ، أي مِلتُ. وعَطَفْتُ العودَ فانْعَطَفَ. وعَطَفْتُ الوسادةَ: ثنيتها. وعَطَفْتُ عليه، أي أشفقت. يقال: ما تَثْنِيتي عليك عاطِفَةٌ من رَحِمٍ أو قرابةٍ. وعَطَفَ عليه، أي كرَّ. قال أبو وَجْزَةَ السعديّ:
العاطِفونَ تحينَ ما من عاطِفٍ والمُطْعِمونَ زَمَان أينَ المُطْعِمُ
وظبيةٌ عاطِفٌ: تَعْطِف جيدَها إذا ربضت. والعَطْفَةُ: خَرَزَةٌ تُؤَخِّذُ بها النساءُ الرجالَ. والمِعْطَفُ بالسكر: الرداء،
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR5.956 harfباب العين والطاء مع الفاء
عطف ، عفط
استعمل من وجوهه : عطف ، وعفط ، وأهمل باقي الوجوه .
عطف : قال الله جلّ وعزّ : ( ثَانِىَ عِطْفِهِ لِيُضِلَّ عَن سَبِيلِ اللَّهِ ) ( الحج : 9 ) جاء في التفسير أن معناه : لاوياً عُنُقه . وهذا يوصف به المتكبِّر . فالمعنى : ومن الناس من يجادل في الله بغير علم ثانياً عطفه . ونصب ) ثَانِىَ عِطْفِهِ ) ( الحج : 9 ) على الحال ومعناه التنوين ؛ كقوله جلّ وعزّ : ( هَدْياً
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR5.260 harf(باب العين والطاء وما يثلثهما)
(عطف) العين والطاء والفاء أصلٌ واحدٌ صحيح يدلُّ على انثناء وعِياجٍ. يقال: عَطَفْتُ الشّيء، إذا أمَلْتَه. وانعَطَف، إذا انعاج. ومصدر عطف العُطُوف. وتعطّفَ بالرَّحمة تعطُّفاً. وعَطَف الله تعالى فلاناً على فلانٍ عَطْفاً. والرَّجُل يَعْطِف الوِسادةَ: يثنيها، عطفاً، إذا ارتفَقَ بها. قال لبيد:
ومَجُودٍ من صُبابات الكَرَى *** عاطِفِ النُّمرُقِ صَدْقِ المُبْتَذَلْ([1])
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR622 harf- العطف يقال في الشيء إذا ثني أحد طرفيه إلى الآخر، كعطف الغصن والوسادة والحبل، ومنه قيل للرداء المثني: عطاف، وعطفا الإنسان: جانباه من لدن رأسه إلى وركه، وهو الذي يمكنه أن يلقيه من بدنه. ويقال: ثنى عطفه: إذا أعرض وجفا، نحو: ﴿نأى بجانبه﴾ [الإسراء/83]، وصعر بخده، ونحو ذلك من الألفاظ (يقال: نأى بجانبه، وطوى كشحه، وثنى عطفه، وصعر خده، وزوى طرفه، وشمخ أنفه، وازور جانبه، واكفهر حاجبه. انظر: جواهر
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR949 harfع ط ف
عطفت عليه عطوفاً وعطفهه تعالى عليه عطفاً وفلان أهل أن يعطف عليه ويتعطّف وخير الناس العطّاف عليهم: العطوف على صغيرهم وكبيرهم.
والرجل يعطف الوسادة: يثنيها فيرتفقها.
وظبية عاطف: تعطف جيدها إذا ربضت وظباء عواطف.
وهزّ عطفيه فرحاً وثنى عني عطفه: أعرض وما تثنيني عليهم عاطفة رحم.
وناقة عطوف: تعطف على البوّ فترأمه.
ووتّروا العطائف: القسيّ الواحدة: عطيفة.
قال ذو
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR8.566 harfعَطَفَ يَعْطِفُ عَطْفاً: انصرفَ. ورجل عَطوف وعَطَّاف: يَحْمِي المُنْهَزِمين. وعطَف عليه يَعْطِفُ عَطفاً: رجع عليه بما يكره أَو له بما يريد. وتعطَّف عليه: وصَلَه وبرَّه. وتعطَّف على رَحِمه: رَقَّ لها. والعاطِفةُ: الرَّحِم، صفة غالبة. ورجل عاطِف وعَطُوف: عائد بفضله حَسَنُ الخُلُق. قال الليث: العطَّاف الرجل الحسَن الخُلُق العطوف على الناس بفضله؛ وقول مُزاحم العُقَيْلي أَنشده ابن الأَعرابي:
وجْدِي به
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR414 harf* ع ط ف * * عَطَف * مال وعطف العود * فانْعَطَفَ * و * عَطَفَ * الوسادة ثناها وعطف عليه أشفق وباب الكل ضرب و * المِعْطَفُ * بكسر الميم الرداء وكذا * العِطَافُ * و * تَعَطَّفَ * عليه أشفق و * تَعاطَفُوا * عطف بعضهم على بعض و * اسْتَعْطَفَهُ * عليه * فعَطَف * و * عِطْفَا * الرجل جانباه من لدن رأسه إلى وركيه وكذا عِطفا كل شيء جانباه وثنى * عِطْفَهُ * عنه أي أعرض عنه و * مُنْعَطُ * الوادي بفتح الطاء
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR6.785 harfعطف يعطف عطفا: مال نقله الجوهري، ومنه الحديث: فوالله لكأن عطفتهم حين سمعوا صوتي عطفة البقر على أولادها. وعطف عليه: أشفق كتعطف قال شيخنا: صرحوا بأن العطف بمعنى الشفقة مجاز من العطف بمعنى الانثناء ثم استعير للميل والشفقة إذا عدي بعلى، وإذا عدى بعن كان على الضد. وعطف الوسادة: ثناها، كعطفها تعطيفا. وعطف عليه: أي حمل وكر وفي اللسان: رجع عليه بما يكره، أو له بما يريد. ويتوجه قول أبي وجزة السعدي:
عطف يعطف عطفا: مال نقله الجوهري، ومنه الحديث: فوالله لكأن عطفتهم حين سمعوا صوتي عطفة البقر على أولادها. وعطف عليه: أشفق كتعطف قال شيخنا: صرحوا بأن العطف بمعنى الشفقة مجاز من العطف بمعنى الانثناء ثم استعير للميل والشفقة إذا عدي بعلى، وإذا عدى بعن كان على الضد. وعطف الوسادة: ثناها، كعطفها تعطيفا. وعطف عليه: أي حمل وكر وفي اللسان: رجع عليه بما يكره، أو له بما يريد. ويتوجه قول أبي وجزة السعدي: العاطفون تحين ما من عاطف والمسبغون يدا إذا ما أنعموا على العاطفة، وعلى الحملة. والعطفة: خرزة للتأخيذ تؤخذ بها النساء الرجال، كما في الصحاح. والعطفة: شجرة تتعلق الحبلة بها وهي التي يقال لها: العصبة، كما سيأتي ويكسر فيهما في الأولى حكى اللحياني، وفي الثانية أبو حنيفة، وأنشد الأزهري قول الشاعر: تلبس حبها بدمي ولحمـي تلبس عطفة بفروع ضال وقال ابن بري: العطفة: اللبلاب، سمي بذلك لتلويه على الشجر. والعطفة بالكسر: أطراف الكرم المتعلقة منه، وشجرة العصبة وهي التي تقدم فيها أن الحبلة تتعلق بها. وبالتحريك: نبت يتلوى على الشجر لا ورق له، ولا أفنان، تراه البقر خاصة، وهو مضر بها، ويزعمون أنه يؤخذ بعض عروقه ويلوى، ويرقى، ويطرح على الفارك فتحب زوجها قال الأزهري: وقال النضر: إنما هي العطفة فخففها الشاعر ضرورة؛ ليستقيم له الشعر، وقال أبو عمرو في غريب شجر البر: العطف، واحدها عطفة. وظبية عاطف: تعطف جيدها إذا ربضت وكذلك الحاقف من الظباء. والعطاف ككتاب، والمعطف كمنبر: الرداء والطيلسان، وكل ثوب يتردى به، جمع الأخير: معاطف، قال ابن مقبل: شم العرانين ينسيهم معاطـفـهـم ضرب القداح وتاريب على الخطر وقل الأصمعي: لم أسمع للمعاطف بواحد، وفي حديث ابن عمر: خرج متلفعا بعطاف وفي حديث عائشة: فناولتها عطافا كان علي وجمع العطاف: عطف، وأعطفة، وعطوف، والمعطف والعطاف، مثل مئزر وإزار، وملحف ولحاف، ومسرد وسراد. وقيل: سمي الرداء عطافا لوقوعه على عطفى الرجل، وهما ناحيتا عنقه. والعطاف: السيف لأن العرب تسميه رداء، قال: ولا مال لي إلا عطاف ومـدرع لكم طرف منه حديد ولي طرف الطرف الأول: حده الذي يضرب به، والطرف الثاني: مقبضه، وقال آخر: لا مال إلا العطاف تؤزره أم ثلاثين وابنة الجـبـل وقال ابن عباد: العطاف ككتاب: اسم كلب. والعطوف: الناقة التي تعطف على البو فترأمه نقله الجوهري، والجمع عطف. والعطوف: مصيدة سميت لأن فيها خشبة منعطفة الرأس كالعاطوف. والعطوف في قداح الميسر: القدح الذي يعطف على القداح فيخرج فائزا قال صخر الغي الهذلي: فخضخضت صفني في جمه خياض المدابر قدحا عطوفا
أو هو: القدح الذي لا غرم فيه ولا غنم وهو أحد الأغفال الثلاثة من قداح الميسر، سمي عطوفا لأنه في كل ربابة يضرب، قاله القتيبي في كتاب الميسر كالعطاف، كشداد فيهما. أو العطوف: الذي يرد مرة بعد مرة. أو الذي كرر مرة بعد مرة قاله السكري في شرح ديوان الهذليين. أو العطاف كشداد: قدح يعطف على مآخذ القداح، وينفرد وبه فسر قول ابن مقبل: وأصفر عـطـاف إذا راح ربـه غدا ابنها عيان في الشواء المضهب والعطاف: فرس عمرو بن معدي كرب رضي الله عنه. وعطاف بن خالد: محدث مخزومي مدني، يروى عن نافع، قال أحمد: ثقة، وقال ابن معين: ليس به بأس. والعطف، محركة: طول الاشفار وانعطافها، ومنه حديث أم معبد: وفي أشفاره عطف، نقله كراع، ويروى بالغين، وهو أعلى. وعطيف كزبير: علم والأعرف عغطيف، بالمعجمة، عن ابن سيده. والمعطوفة: قوس عربية تعطف سيتها عليها عطفا شديدا وهي التي تتخذ للأهداف قاله ابن دريد والجوهري.
وفي الصحاح: عطفا الرجل: جانباه من لدن رأسه إلى وركيه، وكذل: عطفا كل شيء بالكسر: جانباه. وقال ابن الأعرابي: يقال: تنح عن عطف الطريق، ويفتح: أي قارعته وكذا عن علبه، ودعسه، وقريه، وقارعته. وعطف القوس بالكسر: سيتها ولها عطفان، قال ابن عباد. ويقال: هو ينظر في عطفيه: أي معجب بنفسه. قال ابن دريد: وجاء فلان ثاني عطفه: أي جاء رخي البال ومنه قوله تعالى ثاني عطفه ليضل عن سبيل الله أو معناه: لا ويا عنقه قال الأزهري: وهذا يوصف به المتكبر أو المعنى متكبرا معرضا عن الإسلام، ولا يخفى أن التكبر والإعراض من نتائج العنق، فالمآل واحد ويقال: ثنى عنه فلان عطفه: أي أعرض عنه، نقله الجوهري. وتعوج الفرس هكذا في النسخ، وهو غلط، والصواب وتعوج القوس في عطفيه: إذا تثنى يمنة ويسرة كما هو نص العباب. والعطف أيضا أي: بالكسر: الإبط وقيل: المنكب، وقال الأزهري: منكب الرجل عطفه، وإبطه عطفه، والجمع العطوف. والعطف بالفتح: الانصراف وقد عطف يعطف عطفا. والعطف بالضم: جمع العاطف والعطوف وهما العائد بالفضل، الحسن الخلق. والعطاف بالكسر، وهذه للإزار وفي عبارة المصنف قلاقة ظاهرة. وقال أبو زيد: امرأة عطيف، كأمير: أي لينة مطواع وهي التي لا كبر لها. ويقال: عطفته ثوبي تعطيفا: إذا جعلته عطافا له أي رداء على منكبيه كالذي يفعله الناس في الحر. وقسي معطفة: معطوفة إحدى السيتين على الأخرى وكذلك لقاح معطفة، شدد فيهما للكثرة قال الجوهري: وربما عطفوا عدة ذود على فصيل واحد، واحتلبوا ألبانهن على ذلك ليدررن. وانعطف الغصن وغيره: انثنى وهو مطاوع عطفه. قال الجوهري: ومنعطف الوادي: منعرجه، ومنحناه. قال: وتعاطفوا: أي عطف بعضهم على لعض. قال: وتعطف به أي بالعطاف: إذا ارتدى بالرداء، ومنه الحديث: سبحان من تعطف بالعز وقال به معناه: سبحان من تردى بالعز، والتعطف في حق الله سبحانه مجاز، يراد به الاتصاف، كأن العز شمله شمول الرداء، هذا قول ابن الأثير، قال صاحب اللسان: ولا يعجبني قوله: كأن العز شمله شمول الرداء، والله تعالى يشمل كل شيء، وقال الأزهري: المراد به عز الله وجماله وجلاله، والعرب تضع الرداء موضع النعمة والبهاء كاعتطف به اعتطافا، كما في المحيط واللسان، ومنه قول ابن هرمة: علقها قـلـبـه جـويرية تلعب بين الولدان معتطفه وقال الليث: يقال للإنسان: يتعاطف في مشيته: إذا حرك رأسه، وقال غيره: هو بمنزلة تهادى وتمايل أو تبختر وهما واحد. واستعطفه استعطافا: سأله أن يعطف عليه فعطف. ومما يستدرك عليه: رجل عطوف وعطاف: يحمي المنهزمين. وتعطف عليه: وصله وبره. وتعطف على رحمه: رق لها. والعاطفة: الرحم، صفة غالبة. وقال الليث: العطاف: الرجل الحسن الخلق، العطوف على الناس بفضله. ويقال: ماتثنيني عليك عاطفة من رحم ولا قرابة. وعطف الشيء عطوفا، وعطفه تعطيفا: حناه وأماله، فانعطف وتعطف. ويقال: عطفت رأس الخشبة، شدد للكثرة. وقوس عطوف، ومعطفة: معطوفة إحدى السيتين على الأخرى. والعطيفة والعطافة: القوس، قال ذو الرمة في العطائف:
وأشقر بلـى وشـيه خـفـقـانـه على البيض في أغمادها والعطائف وقوس عطفى: أي معطوفة، قال أسامة الهذلي: فمد ذراعيه وأجنأ صلـبـه وفرجها عطفى مرير ملاكد والعطافة بالكسر: المنحنى، قال ساعدة بن جؤية يصف صخرة طويلة فيها نحل: من كل معنقة وكل عطافة منها يصدقها ثواب يزعب وشاة عاطفة بينة العطوف والعطف: تثني عنقها لغير علة. وفي حديث الزكاة: ليس فيها عطفاء أي: ملتوية القرن، وهي نحو العقصاء. والعطوف: المحبة لزوجها، والحانية على ولدها. وانعطف نحوه: مال إليه. وعطف رأس بعيره إليه: إذا عاجه عطفا. وعطف الله تعالى بقلب السلطان على رعيته: إذا جعله عاطفا رحيما. وجمع عطف الرجل: أعطاف، وعطاف، وعطوف. ومر ينظر في عطفيه: إذا مر معجبا. واعتطف السيف والقوس: ارتدى بهما، الأخيرة عن ابن الأعرابي وأنشد: ومن يعتطفه على مئزر فنعم الرداء على المئزر والعطف: عطف أطراف الذيل من الظهارة على البطانة. وفي حلبة الخيل: العاطف، وهو السادس، روي ذلك عن المؤرج، قال الأزهري: ولم أجد الرواية ثابتة عن المؤرج من جهة من يوثق به، قال: فإن صحت عنه الرواية فهو ثقة. وسموا عاطفا، وعطيفة، كجهينة. وفي الأساس: يقال: لا تركب مثفارا ولا معطافا: أي مقدما للسرج، ولا مؤخرا.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR yok20.678 harfعَطَفَ
1 عَطَفَ ذ , (S, Mgh, O, Msb, K,) aor. عَطِفَ , (O, K,) inf. n. عُطُوفٌ, (Mgh, Msb,) or عَطْفٌ, (O, TA,) He, or it, (a man, S, O, or a thing, Msb,) inclined; (S, Mgh, O, Msb, K;) or bent: (MF, TA:) and ↓ انعطف also has the former meaning, (Mgh, Msb, * TA,) as in the saying انعطف نَحْوَهُ i. e. he, or it, inclined towards him, or it; (TA;) [or the latter meaning;] or it became inclined,
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.717 harfعَطَفَ
عَطَفَ I ( n. ac. عَطْف 1 , عُطُوْف 27 )
a. [ Ila ], Inclined, leant, bent, turned towards, to.
b. [ 'Ala ], Was well-inclined, kindly-disposed to.
c. [ acc. & 'Ala ], Joined to, by a copula.
d. [ 'An ], Turned away from; was disinclined, averse to.
e. [ acc. & 'An ], Turned, diverted from.
f. Bent, bowed, curved; folded, doubled up.
g. Handled, guided ( the reins ).
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR23.946 harfعطف
عَطَفَ - يَعْطِفُ - عَطْف
عَطَفَ - يَعْطِفُ + كائن + شيئاً: يحنيه بجعله شبه قوس: يثنيه بلويه وحنيه بشكل نصف دائري أو شبه قوس
عَطْف: اسم فعل " عَطَفَ - يَعْطِفُ ": وهو كذلك ما يكون بفعل " عَطَفَ - يَعْطِفُ ": الجزء المنحنى بشكل قوس: وهو في الجسم جانب الجسم من الرأس وحتى الورك الذي يُثْنَى ويُعْطَف عند الخصر، للجانب الأيمن والأيسر، أو
Sîgalar(1)
Mücavir kökler11 mücavir (14 toplam)
- حرق
1 ortak ayet · Yanık demektir
- ثني
1 ortak ayet · Sena yaka demektir
- خزي
1 ortak ayet · Hizy (hı, ze) : Dikenli çalı demektir
- ذوق
1 ortak ayet · Sevik (Sin) özel bir un çorbasıdır
- دنو
1 ortak ayet · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
- سبل
1 ortak ayet · Biribirini kesen yoldur
- ضلل
1 ortak ayet · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
- عذب
1 ortak ayet · Su yosunudur
- يوم
1 ortak ayet · “Yemm” durgun akan su demektir
- قوم
1 ortak ayet · Hayvanların ön ayaklarına denir
- أله
1 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
Geçtiği ayetler(1)
ثَانِيَ عِطْفِهِ لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ لَهُ فِي الدُّنْيَا خِزْيٌ وَنُذِيقُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَذَابَ الْحَرِيقِ
Onun yanıAllah yolundan saptırmak için, kibirlenerek, yanını eğip büker. Dünyada rüsvaylık onadır. Ve kıyamet günü ona yakıcı azabı tattırırız.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | عطف |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ميل, ثني, حنن, رحم |
| Zıt Kök | قسو |
| Çekirdek Özet 1 | Bir cismi, nesneyi veya bedeni doğrultusundan bükmek, katlamak ve yönünü çevirmek |
| Çekirdek Özet 2 | Kibir sebebiyle boynunu ve omuzunu eğerek haktan yüz çevirme hareketi |
| Çekirdek Özet 3 | Bir yönelişin veya bağın kırılmadan kavis çizerek bir hedefe meyledip bağlanması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca duygusal sevgi ve şefkat ile sınırlandırmak; ayetteki fiziksel bükülme ve kibirli yüz çevirme hareketini gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| عط | Bir şeyi germe, çekme, uzatma veya serbest bırakıp yönünü değiştirme potansiyeli; nitekim عطل kökünde serbest ve boş bırakma, عطو kökünde ise eli uzatarak alma veya verme hareketi bulunur | ف | Çekirdek anlamdaki uzanma ve açılma hareketini bir uca, kenara veya dudak kıvrımına ulaştırarak bükme, ikiye katlama ve kavisli biçimde meyletme yönünde daraltmıştır |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ع | göz; görme, bilme, kaynak | Dikkatin, algının ve içsel yönelimin bir noktaya odaklanması |
| ط | sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Kavis çizerek dönme, eğrilme, sarılma ve çevreleme hareketi |
| ف | ağız; söz, açıklık, kenar | Bir cismin uç noktası, sınırı veya kenarından beliren yönelme |
| عطف | Gözün ve dikkatin odaklandığı istikamete doğru kavis çizerek bir ucun veya kenarın bükülmesi; bedenin veya nesnenin doğrusal hattını kırarak bir yana kıvrılması | Harflerin birleşimi, doğrusal duruşun kavisli bir eğilme ve uç noktadan katlanma hareketiyle yön değiştirmesini tasvir eder |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir ağaç dalının, yayın, giysinin veya yastığın ucunu büküp katlamak; insanın başı ile kalçası arasında kalan omuz, boyun ve yan tarafı; devenin yavrusuna kavis çizerek boynunu uzatıp eğilmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Lebîd b. Rebîa uykulu halde yastığı ikiye katlayıp yaslanan kişiyi tasvir ederken kökü fiziksel bükme anlamında kullanmıştır: ومَجُودٍ من صُبابات الكَرَى / عاطِفِ النُّمرُقِ صَدْقِ المُبْتَذَلْ |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönemde insanın kibirle yanını dönüp yüz çevirmesi ثنى عطفه deyimiyle; savaşta geri çekilenleri korumak için kavis çizip dönen kahraman ise عَطَّاف ismiyle ifade edilmiştir |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Arapça عطف kökü, merkezi Sami dillerinde bir eksen etrafında dönme, eğilme, bükülme ve yön değiştirme semantik alanına aittir. İbranicede yer alan ve bükülmek, sarılmak, örtünmek veya zayıflayıp yere doğru meyil etmek anlamlarına gelen ע-ט-ף (ʿ-ṭ-p̄) kökü ile doğrudan fonetik ve anlamsal soydaşlık gösterir. Nitekim İbranice kullanımda elbisenin bedene sarılması ve bedenin halsizlikle ikiye katlanması anlamları, Arapçadaki elbisenin omuza sarılması (عِطَاف) ve yastığın ikiye bükülmesi (عَطْفُ الوِسَادَة) somut kullanımıyla tam bir semantik matris uyumu sergiler. Süryanicede de benzer şekilde örtünme ve katlanma yönü muhafaza edilmiştir. Arapçada kök bir yandan fiziksel kavis ve bükülmeyi korurken, diğer yandan yönelinen nesneye göre çift kutuplu bir anlam kazanmış; sevgiyle yönelmede şefkat, kibirle yönelmede ise yüz çevirme ve böbürlenme semantiğini geliştirmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | عطف | Dalın, yayın veya boynun eğilmesi, kavis çizmesi; nesnenin bir tarafının diğerine katlanması | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ע-ט-ף (ʿ-ṭ-p̄), Süryanice ʿ-ṭ-p̄ | Bükülmek, sarınmak, örtüye bürünmek ve bir yana doğru meyledip düşmek | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik çerçevenin ötesinde kanıtlanmış güvenilir bir kökteş tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| عطف | Anlamlı | Bükmek, meyletmek, katlamak | Bir nesnenin, bedenin veya tutumun yönünü kavisli biçimde değiştirmesi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| عفط | Anlamlı | Püskürtmek, anlamsız ses çıkarmak | Koyunun veya keçinin burnundan sesli nefes veya sıvı atması, saçma sapan konuşmak | Kur'an'da geçmez; hedef kökle ses ve dağılma ilgisi zayıftır |
| طعف | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| طفع | Anlamlı | Taşmak, dolup dökülmek | Kabın ağzına kadar dolup dışarı taşması, doluluk | Kur'an'da geçmez; kavis yerine sınır aşımı bildirir |
| فعط | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| فطع | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| عطف | Merkez | Bükülme, kavis çizerek yönelme | Doğrultuyu kavisli bir kıvrılmayla bozma; hem şefkatli yaklaşmayı hem kibirli yüz çevirmeyi kapsar | Bedenin yan tarafını dönmek veya nesneyi katlamak |
| ميل | Komşu | Doğrudan sapma | Bir tarafa doğru düz bir hat boyunca yatma; katlanma veya kavis şartı aranmaz | Denge çizgisinden uzaklaşıp bir yöne ağırlık verme |
| ثني | Komşu | İkiye katlama | Bir şeyi iki parçalı hale getirecek şekilde katlama veya tekrarlama | Kavis çizmekten ziyade iki kat etme ve geri çevirme |
| حنن | Komşu | İçsel şefkat | Varlıkta derin bir sızı ve özlemle yönelme; bedensel bükülmeden çok ruhsal çekim | Sesli inilti ve kalp titreşimiyle yönelme |
| رحم | Komşu | Kuşatıcı koruma | Zayıf olanı himaye altına alma ve bağışlama | Bükülme hareketinden bağımsız, varoluşsal merhamet |
| قسو | Zıt | Katılık ve bükülmezlik | Dış etkiye karşı eğrilmeyen, katlanmayan ve merhamet kabul etmeyen taşlaşma | Hiçbir tarafa meyletmeyen kuruluk ve duyarsızlık |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | عطف | Bükülme, meyletme, yan taraf | Hem cismin fiziksel bükülmesini hem insanın tutumsal yönelişini içerir | Kesin |
| Latince | flectere, inclinare | Bükmek, eğmek, meyletmek | Fiziksel kavis yapma hareketini tam karşılar; sevgi veya kibir nüansları bağlamla eklenir | Güçlü |
| İngilizce | to bend, to incline, affection | Bükmek, meyletmek, şefkat | Fiziksel bükülme eylemini karşılar; duygu aktarımında tekil kelime iki kutbu aynı anda taşıyamaz | Güçlü |
| Almanca | beugen, zuneigen, Zuneigung | Bükmek, eğilmek, sempati | Cismin eğrilmesi ile kalbin meyletmesi ayrışır; kökün çift kutuplu yapısı bölünür | Güçlü |
| Fransızca | fléchir, incliner, affection | Eğmek, yöneltmek, sevgi | Fiziksel kavis verme anlamını verir; kibirle yüz çevirme deyimsel kalıplarla aktarılır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lisān al-ʿArab.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| ثَانِيَ عِطْفِهِ | Kibirle boyun ve omuz büküp haktan yüz çevirme | İnkârcı önderlerin Allah'ın ayetleri karşısında gururla yan çizip insanları saptırması; Hac 22:9 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kibir, istikbar ve hidayetten sapma psikolojisi | İnkârcının delillere akli bir cevap vermek yerine bedensel ve psikolojik bir kibir tavrıyla haktan yüz çevirmesi | Hakkı kabul etmemek için bilinçli biçimde sergilenen bedensel ve zihni direnç |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Fıkhi bir terim veya hüküm kalıbı olarak müstakil bir norm oluşturmamıştır | Veri bulunamadı |
| Tefsir | ثَانِيَ عِطْفِهِ terkibinin lügavî ve mecazi tahlili | İfadenin hakiki anlamda boynunu büküp böbürlenme mi yoksa yüz çevirmenin kinayeli bir tasviri mi olduğu | Gurur, tekebbür ve hakkı dinlemekten kaçınan yan çizme tavrı |
| Hadis | Merhamet, akrabalık bağları ve sosyal dayanışma | Müminlerin birbirine şefkatle eğilip kenetlenmesini ifade eden تعاطف kullanımı | Müminler arasındaki koruyucu eğilim, merhamet ve bağ |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy karşısındaki tutum | Haktan kavis çizerek kaçınma | İnkârı bedensel kibirle dışa vurma | İnsanın hakikati dinlemek yerine yanını dönerek temastan kaçması | Kesin |
| İlmi | Dilbilim ve mantık bağı | İki unsuru birbirine bağlayan atıf | Anlamsal süreklilik sağlama | Cümle unsurlarını koparmadan birbiri üzerine kavisleyip bağlama | Güçlü |
| Siyasi | Otorite ve tebaa ilişkisi | Güç zehirlenmesi ve tebaaya eğilme | Yönetenin tavır kırılması | Yöneticinin ya kibirle tebaadan yüz çevirmesi ya da adaletle onlara eğilmesi | Güçlü |
| İktisadi | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kökün doğrudan bir iktisadi kurum veya kuralla bağı tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Eğrilik yarıçapı ve bükülme momenti (curvature) | Bir doğrunun bir kuvvet etkisiyle eksenini terk edip kavis çizmesi; doğrusal akışın bükülme açısıyla sapması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Bedensel mesafe koyma ve kibir dili (nonverbal rejection) | Bireyin bir mesajı reddederken bedenin eksenini ve omuz hattını karşı taraftan uzağa kırması | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca duygusal merhamet, acıma veya nahivdeki atıf edatlarına indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün bedensel bir mimariyi, insanın kibir kaynaklı gövde ve boyun hareketini teşhir eden somut yüzünü kavramak |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hac 22:9 ayetindeki ثَانِيَ عِطْفِهِ tasvirini soyut bir red zannedip inkârın fiziksel kibir, bedensel böbürlenme ve küstah duruş boyutunu gözden kaçırmak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın inkârcı psikolojisini sadece fikirsel bir ret olarak değil, bedene ve omza yansıyan somut bir kibir duruşu olarak nasıl modellediğini gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnkâr önderlerinin hakka karşı takındığı kibirli, alaycı ve halkı saptırıcı tavırları anlatan ayet grubunda belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İnkârın salt bir bilgi veya delil eksikliği olduğu yanılgısını düzeltir; asıl engelin boyun büküp yan çizen kibir olduğunu ortaya koyar |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir nesneyi, dalı veya vücudun omuz ve boyun bölgesini doğrusal ekseninden kavis çizdirerek bükmek ve katlamak.
- Soyut anlamBir delil veya varlık karşısında zihnin ve iradenin doğrusal akışı terk ederek ya kibirle kaçınması ya da merhametle yönelmesi.
- Sistematik karşılıkBir referans eksenine göre yönelme açısının kavisli bir kırılmayla yön değiştirmesi ve mesafeyi açması veya kapatması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde eğrisi boyunca oluşan eğriliğinin toplam açsal sapması olarak gösterilmiştir; bu sapma sonucunda hakikatin doğrultusu olan vektörü ile kişinin yönelim vektörü arasındaki iç çarpım negatif olmakta, yani doğrusal temastan kavisli bir kopuş ve zıtlaşma gerçekleşmektedir.