عطف

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ع-ط-ف1 sîga, 11 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.عذبألهدنوسبلعطفعِطْفِهِحرققومثنييومذوقضلل

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 11

▶ Ağı aç (3B)

عطف

ع - ط - ف

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 12 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Onun yanı

Notlarım

Sözlükler(12)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.748 harf
باب العين والطّاء والفاء معهما يستعمل ع ط ف، ع ف ط فقط عطف: عَطَفْتُ الشيءَ: أَمَلْتُه. وانعطف الشيء: انعاج. وعَطَفْتُ عليه: انصرفت. وعَطَفْتُ رأسَ الخَشَبَةِ، أي: لَوَيْتُ. وقوله: "ثانيَ عِطْفِهِ" أي: لاوي عُنُقِه، وهُنَّ عواطفُ: أي: ثواني الأعناقِ. وثَنَى فلانٌ على عِطْفِهِ إذا أعرضَ عنكَ وجفاك. وتَعْطِفُ على ذي رَحِمٍ، في الصّلة والبرّ. وعَطَفَ اللهُ فلاناً على فلانٍ عطفاً. والعَطّافُ:
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR969 harf
عَطَفْتُ، أي مِلتُ. وعَطَفْتُ العودَ فانْعَطَفَ. وعَطَفْتُ الوسادةَ: ثنيتها. وعَطَفْتُ عليه، أي أشفقت. يقال: ما تَثْنِيتي عليك عاطِفَةٌ من رَحِمٍ أو قرابةٍ. وعَطَفَ عليه، أي كرَّ. قال أبو وَجْزَةَ السعديّ: العاطِفونَ تحينَ ما من عاطِفٍ والمُطْعِمونَ زَمَان أينَ المُطْعِمُ وظبيةٌ عاطِفٌ: تَعْطِف جيدَها إذا ربضت. والعَطْفَةُ: خَرَزَةٌ تُؤَخِّذُ بها النساءُ الرجالَ. والمِعْطَفُ بالسكر: الرداء،
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR5.956 harf
باب العين والطاء مع الفاء عطف ، عفط استعمل من وجوهه : عطف ، وعفط ، وأهمل باقي الوجوه . عطف : قال الله جلّ وعزّ : ( ثَانِىَ عِطْفِهِ لِيُضِلَّ عَن سَبِيلِ اللَّهِ ) ( الحج : 9 ) جاء في التفسير أن معناه : لاوياً عُنُقه . وهذا يوصف به المتكبِّر . فالمعنى : ومن الناس من يجادل في الله بغير علم ثانياً عطفه . ونصب ) ثَانِىَ عِطْفِهِ ) ( الحج : 9 ) على الحال ومعناه التنوين ؛ كقوله جلّ وعزّ : ( هَدْياً
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR5.260 harf
(باب العين والطاء وما يثلثهما) (عطف) العين والطاء والفاء أصلٌ واحدٌ صحيح يدلُّ على انثناء وعِياجٍ. يقال: عَطَفْتُ الشّيء، إذا أمَلْتَه. وانعَطَف، إذا انعاج. ومصدر عطف العُطُوف. وتعطّفَ بالرَّحمة تعطُّفاً. وعَطَف الله تعالى فلاناً على فلانٍ عَطْفاً. والرَّجُل يَعْطِف الوِسادةَ: يثنيها، عطفاً، إذا ارتفَقَ بها. قال لبيد: ومَجُودٍ من صُبابات الكَرَى *** عاطِفِ النُّمرُقِ صَدْقِ المُبْتَذَلْ([1])
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR622 harf
- العطف يقال في الشيء إذا ثني أحد طرفيه إلى الآخر، كعطف الغصن والوسادة والحبل، ومنه قيل للرداء المثني: عطاف، وعطفا الإنسان: جانباه من لدن رأسه إلى وركه، وهو الذي يمكنه أن يلقيه من بدنه. ويقال: ثنى عطفه: إذا أعرض وجفا، نحو: ﴿نأى بجانبه﴾ [الإسراء/83]، وصعر بخده، ونحو ذلك من الألفاظ (يقال: نأى بجانبه، وطوى كشحه، وثنى عطفه، وصعر خده، وزوى طرفه، وشمخ أنفه، وازور جانبه، واكفهر حاجبه. انظر: جواهر
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR949 harf
ع ط ف عطفت عليه عطوفاً وعطفهه تعالى عليه عطفاً وفلان أهل أن يعطف عليه ويتعطّف وخير الناس العطّاف عليهم‏:‏ العطوف على صغيرهم وكبيرهم‏.‏ والرجل يعطف الوسادة‏:‏ يثنيها فيرتفقها‏.‏ وظبية عاطف‏:‏ تعطف جيدها إذا ربضت وظباء عواطف‏.‏ وهزّ عطفيه فرحاً وثنى عني عطفه‏:‏ أعرض وما تثنيني عليهم عاطفة رحم‏.‏ وناقة عطوف‏:‏ تعطف على البوّ فترأمه‏.‏ ووتّروا العطائف‏:‏ القسيّ الواحدة‏:‏ عطيفة‏.‏ قال ذو
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR8.566 harf
عَطَفَ يَعْطِفُ عَطْفاً: انصرفَ. ورجل عَطوف وعَطَّاف: يَحْمِي المُنْهَزِمين. وعطَف عليه يَعْطِفُ عَطفاً: رجع عليه بما يكره أَو له بما يريد. وتعطَّف عليه: وصَلَه وبرَّه. وتعطَّف على رَحِمه: رَقَّ لها. والعاطِفةُ: الرَّحِم، صفة غالبة. ورجل عاطِف وعَطُوف: عائد بفضله حَسَنُ الخُلُق. قال الليث: العطَّاف الرجل الحسَن الخُلُق العطوف على الناس بفضله؛ وقول مُزاحم العُقَيْلي أَنشده ابن الأَعرابي: وجْدِي به
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR414 harf
* ع ط ف * * عَطَف * مال وعطف العود * فانْعَطَفَ * و * عَطَفَ * الوسادة ثناها وعطف عليه أشفق وباب الكل ضرب و * المِعْطَفُ * بكسر الميم الرداء وكذا * العِطَافُ * و * تَعَطَّفَ * عليه أشفق و * تَعاطَفُوا * عطف بعضهم على بعض و * اسْتَعْطَفَهُ * عليه * فعَطَف * و * عِطْفَا * الرجل جانباه من لدن رأسه إلى وركيه وكذا عِطفا كل شيء جانباه وثنى * عِطْفَهُ * عنه أي أعرض عنه و * مُنْعَطُ * الوادي بفتح الطاء
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR6.785 harf
عطف يعطف عطفا: مال نقله الجوهري، ومنه الحديث: فوالله لكأن عطفتهم حين سمعوا صوتي عطفة البقر على أولادها. وعطف عليه: أشفق كتعطف قال شيخنا: صرحوا بأن العطف بمعنى الشفقة مجاز من العطف بمعنى الانثناء ثم استعير للميل والشفقة إذا عدي بعلى، وإذا عدى بعن كان على الضد. وعطف الوسادة: ثناها، كعطفها تعطيفا. وعطف عليه: أي حمل وكر وفي اللسان: رجع عليه بما يكره، أو له بما يريد. ويتوجه قول أبي وجزة السعدي:
Maddenin bağlantısı

عطف يعطف عطفا: مال نقله الجوهري، ومنه الحديث: فوالله لكأن عطفتهم حين سمعوا صوتي عطفة البقر على أولادها. وعطف عليه: أشفق كتعطف قال شيخنا: صرحوا بأن العطف بمعنى الشفقة مجاز من العطف بمعنى الانثناء ثم استعير للميل والشفقة إذا عدي بعلى، وإذا عدى بعن كان على الضد. وعطف الوسادة: ثناها، كعطفها تعطيفا. وعطف عليه: أي حمل وكر وفي اللسان: رجع عليه بما يكره، أو له بما يريد. ويتوجه قول أبي وجزة السعدي: العاطفون تحين ما من عاطف والمسبغون يدا إذا ما أنعموا على العاطفة، وعلى الحملة. والعطفة: خرزة للتأخيذ تؤخذ بها النساء الرجال، كما في الصحاح. والعطفة: شجرة تتعلق الحبلة بها وهي التي يقال لها: العصبة، كما سيأتي ويكسر فيهما في الأولى حكى اللحياني، وفي الثانية أبو حنيفة، وأنشد الأزهري قول الشاعر: تلبس حبها بدمي ولحمـي تلبس عطفة بفروع ضال وقال ابن بري: العطفة: اللبلاب، سمي بذلك لتلويه على الشجر. والعطفة بالكسر: أطراف الكرم المتعلقة منه، وشجرة العصبة وهي التي تقدم فيها أن الحبلة تتعلق بها. وبالتحريك: نبت يتلوى على الشجر لا ورق له، ولا أفنان، تراه البقر خاصة، وهو مضر بها، ويزعمون أنه يؤخذ بعض عروقه ويلوى، ويرقى، ويطرح على الفارك فتحب زوجها قال الأزهري: وقال النضر: إنما هي العطفة فخففها الشاعر ضرورة؛ ليستقيم له الشعر، وقال أبو عمرو في غريب شجر البر: العطف، واحدها عطفة. وظبية عاطف: تعطف جيدها إذا ربضت وكذلك الحاقف من الظباء. والعطاف ككتاب، والمعطف كمنبر: الرداء والطيلسان، وكل ثوب يتردى به، جمع الأخير: معاطف، قال ابن مقبل: شم العرانين ينسيهم معاطـفـهـم ضرب القداح وتاريب على الخطر وقل الأصمعي: لم أسمع للمعاطف بواحد، وفي حديث ابن عمر: خرج متلفعا بعطاف وفي حديث عائشة: فناولتها عطافا كان علي وجمع العطاف: عطف، وأعطفة، وعطوف، والمعطف والعطاف، مثل مئزر وإزار، وملحف ولحاف، ومسرد وسراد. وقيل: سمي الرداء عطافا لوقوعه على عطفى الرجل، وهما ناحيتا عنقه. والعطاف: السيف لأن العرب تسميه رداء، قال: ولا مال لي إلا عطاف ومـدرع لكم طرف منه حديد ولي طرف الطرف الأول: حده الذي يضرب به، والطرف الثاني: مقبضه، وقال آخر: لا مال إلا العطاف تؤزره أم ثلاثين وابنة الجـبـل وقال ابن عباد: العطاف ككتاب: اسم كلب. والعطوف: الناقة التي تعطف على البو فترأمه نقله الجوهري، والجمع عطف. والعطوف: مصيدة سميت لأن فيها خشبة منعطفة الرأس كالعاطوف. والعطوف في قداح الميسر: القدح الذي يعطف على القداح فيخرج فائزا قال صخر الغي الهذلي: فخضخضت صفني في جمه خياض المدابر قدحا عطوفا

أو هو: القدح الذي لا غرم فيه ولا غنم وهو أحد الأغفال الثلاثة من قداح الميسر، سمي عطوفا لأنه في كل ربابة يضرب، قاله القتيبي في كتاب الميسر كالعطاف، كشداد فيهما. أو العطوف: الذي يرد مرة بعد مرة. أو الذي كرر مرة بعد مرة قاله السكري في شرح ديوان الهذليين. أو العطاف كشداد: قدح يعطف على مآخذ القداح، وينفرد وبه فسر قول ابن مقبل: وأصفر عـطـاف إذا راح ربـه غدا ابنها عيان في الشواء المضهب والعطاف: فرس عمرو بن معدي كرب رضي الله عنه. وعطاف بن خالد: محدث مخزومي مدني، يروى عن نافع، قال أحمد: ثقة، وقال ابن معين: ليس به بأس. والعطف، محركة: طول الاشفار وانعطافها، ومنه حديث أم معبد: وفي أشفاره عطف، نقله كراع، ويروى بالغين، وهو أعلى. وعطيف كزبير: علم والأعرف عغطيف، بالمعجمة، عن ابن سيده. والمعطوفة: قوس عربية تعطف سيتها عليها عطفا شديدا وهي التي تتخذ للأهداف قاله ابن دريد والجوهري.

وفي الصحاح: عطفا الرجل: جانباه من لدن رأسه إلى وركيه، وكذل: عطفا كل شيء بالكسر: جانباه. وقال ابن الأعرابي: يقال: تنح عن عطف الطريق، ويفتح: أي قارعته وكذا عن علبه، ودعسه، وقريه، وقارعته. وعطف القوس بالكسر: سيتها ولها عطفان، قال ابن عباد. ويقال: هو ينظر في عطفيه: أي معجب بنفسه. قال ابن دريد: وجاء فلان ثاني عطفه: أي جاء رخي البال ومنه قوله تعالى ثاني عطفه ليضل عن سبيل الله أو معناه: لا ويا عنقه قال الأزهري: وهذا يوصف به المتكبر أو المعنى متكبرا معرضا عن الإسلام، ولا يخفى أن التكبر والإعراض من نتائج العنق، فالمآل واحد ويقال: ثنى عنه فلان عطفه: أي أعرض عنه، نقله الجوهري. وتعوج الفرس هكذا في النسخ، وهو غلط، والصواب وتعوج القوس في عطفيه: إذا تثنى يمنة ويسرة كما هو نص العباب. والعطف أيضا أي: بالكسر: الإبط وقيل: المنكب، وقال الأزهري: منكب الرجل عطفه، وإبطه عطفه، والجمع العطوف. والعطف بالفتح: الانصراف وقد عطف يعطف عطفا. والعطف بالضم: جمع العاطف والعطوف وهما العائد بالفضل، الحسن الخلق. والعطاف بالكسر، وهذه للإزار وفي عبارة المصنف قلاقة ظاهرة. وقال أبو زيد: امرأة عطيف، كأمير: أي لينة مطواع وهي التي لا كبر لها. ويقال: عطفته ثوبي تعطيفا: إذا جعلته عطافا له أي رداء على منكبيه كالذي يفعله الناس في الحر. وقسي معطفة: معطوفة إحدى السيتين على الأخرى وكذلك لقاح معطفة، شدد فيهما للكثرة قال الجوهري: وربما عطفوا عدة ذود على فصيل واحد، واحتلبوا ألبانهن على ذلك ليدررن. وانعطف الغصن وغيره: انثنى وهو مطاوع عطفه. قال الجوهري: ومنعطف الوادي: منعرجه، ومنحناه. قال: وتعاطفوا: أي عطف بعضهم على لعض. قال: وتعطف به أي بالعطاف: إذا ارتدى بالرداء، ومنه الحديث: سبحان من تعطف بالعز وقال به معناه: سبحان من تردى بالعز، والتعطف في حق الله سبحانه مجاز، يراد به الاتصاف، كأن العز شمله شمول الرداء، هذا قول ابن الأثير، قال صاحب اللسان: ولا يعجبني قوله: كأن العز شمله شمول الرداء، والله تعالى يشمل كل شيء، وقال الأزهري: المراد به عز الله وجماله وجلاله، والعرب تضع الرداء موضع النعمة والبهاء كاعتطف به اعتطافا، كما في المحيط واللسان، ومنه قول ابن هرمة: علقها قـلـبـه جـويرية تلعب بين الولدان معتطفه وقال الليث: يقال للإنسان: يتعاطف في مشيته: إذا حرك رأسه، وقال غيره: هو بمنزلة تهادى وتمايل أو تبختر وهما واحد. واستعطفه استعطافا: سأله أن يعطف عليه فعطف. ومما يستدرك عليه: رجل عطوف وعطاف: يحمي المنهزمين. وتعطف عليه: وصله وبره. وتعطف على رحمه: رق لها. والعاطفة: الرحم، صفة غالبة. وقال الليث: العطاف: الرجل الحسن الخلق، العطوف على الناس بفضله. ويقال: ماتثنيني عليك عاطفة من رحم ولا قرابة. وعطف الشيء عطوفا، وعطفه تعطيفا: حناه وأماله، فانعطف وتعطف. ويقال: عطفت رأس الخشبة، شدد للكثرة. وقوس عطوف، ومعطفة: معطوفة إحدى السيتين على الأخرى. والعطيفة والعطافة: القوس، قال ذو الرمة في العطائف:

وأشقر بلـى وشـيه خـفـقـانـه على البيض في أغمادها والعطائف وقوس عطفى: أي معطوفة، قال أسامة الهذلي: فمد ذراعيه وأجنأ صلـبـه وفرجها عطفى مرير ملاكد والعطافة بالكسر: المنحنى، قال ساعدة بن جؤية يصف صخرة طويلة فيها نحل: من كل معنقة وكل عطافة منها يصدقها ثواب يزعب وشاة عاطفة بينة العطوف والعطف: تثني عنقها لغير علة. وفي حديث الزكاة: ليس فيها عطفاء أي: ملتوية القرن، وهي نحو العقصاء. والعطوف: المحبة لزوجها، والحانية على ولدها. وانعطف نحوه: مال إليه. وعطف رأس بعيره إليه: إذا عاجه عطفا. وعطف الله تعالى بقلب السلطان على رعيته: إذا جعله عاطفا رحيما. وجمع عطف الرجل: أعطاف، وعطاف، وعطوف. ومر ينظر في عطفيه: إذا مر معجبا. واعتطف السيف والقوس: ارتدى بهما، الأخيرة عن ابن الأعرابي وأنشد: ومن يعتطفه على مئزر فنعم الرداء على المئزر والعطف: عطف أطراف الذيل من الظهارة على البطانة. وفي حلبة الخيل: العاطف، وهو السادس، روي ذلك عن المؤرج، قال الأزهري: ولم أجد الرواية ثابتة عن المؤرج من جهة من يوثق به، قال: فإن صحت عنه الرواية فهو ثقة. وسموا عاطفا، وعطيفة، كجهينة. وفي الأساس: يقال: لا تركب مثفارا ولا معطافا: أي مقدما للسرج، ولا مؤخرا.

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR yok20.678 harf
عَطَفَ 1 عَطَفَ ذ , (S, Mgh, O, Msb, K,) aor. عَطِفَ , (O, K,) inf. n. عُطُوفٌ, (Mgh, Msb,) or عَطْفٌ, (O, TA,) He, or it, (a man, S, O, or a thing, Msb,) inclined; (S, Mgh, O, Msb, K;) or bent: (MF, TA:) and ↓ انعطف also has the former meaning, (Mgh, Msb, * TA,) as in the saying انعطف نَحْوَهُ i. e. he, or it, inclined towards him, or it; (TA;) [or the latter meaning;] or it became inclined,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.717 harf
عَطَفَ عَطَفَ I ( n. ac. عَطْف 1 , عُطُوْف 27 ) a. [ Ila ], Inclined, leant, bent, turned towards, to. b. [ 'Ala ], Was well-inclined, kindly-disposed to. c. [ acc. & 'Ala ], Joined to, by a copula. d. [ 'An ], Turned away from; was disinclined, averse to. e. [ acc. & 'An ], Turned, diverted from. f. Bent, bowed, curved; folded, doubled up. g. Handled, guided ( the reins ).
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR23.946 harf
عطف عَطَفَ - يَعْطِفُ - عَطْف عَطَفَ - يَعْطِفُ + كائن + شيئاً: يحنيه بجعله شبه قوس: يثنيه بلويه وحنيه بشكل نصف دائري أو شبه قوس عَطْف: اسم فعل " عَطَفَ - يَعْطِفُ ": وهو كذلك ما يكون بفعل " عَطَفَ - يَعْطِفُ ": الجزء المنحنى بشكل قوس: وهو في الجسم جانب الجسم من الرأس وحتى الورك الذي يُثْنَى ويُعْطَف عند الخصر، للجانب الأيمن والأيسر، أو
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler11 mücavir (14 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. حرق

    1 ortak ayet · Yanık demektir

  2. ثني

    1 ortak ayet · Sena yaka demektir

  3. خزي

    1 ortak ayet · Hizy (hı, ze) : Dikenli çalı demektir

  4. ذوق

    1 ortak ayet · Sevik (Sin) özel bir un çorbasıdır

  5. دنو

    1 ortak ayet · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür

  6. سبل

    1 ortak ayet · Biribirini kesen yoldur

  7. ضلل

    1 ortak ayet · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir

  8. عذب

    1 ortak ayet · Su yosunudur

  9. يوم

    1 ortak ayet · “Yemm” durgun akan su demektir

  10. قوم

    1 ortak ayet · Hayvanların ön ayaklarına denir

  11. أله

    1 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

Geçtiği ayetler(1)

  1. ثَانِيَ عِطْفِهِ لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ لَهُ فِي الدُّنْيَا خِزْيٌ وَنُذِيقُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَذَابَ الْحَرِيقِ

    Onun yanıAllah yolundan saptırmak için, kibirlenerek, yanını eğip büker. Dünyada rüsvaylık onadır. Ve kıyamet günü ona yakıcı azabı tattırırız.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökعطف
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerميل, ثني, حنن, رحم
Zıt Kökقسو
Çekirdek Özet 1Bir cismi, nesneyi veya bedeni doğrultusundan bükmek, katlamak ve yönünü çevirmek
Çekirdek Özet 2Kibir sebebiyle boynunu ve omuzunu eğerek haktan yüz çevirme hareketi
Çekirdek Özet 3Bir yönelişin veya bağın kırılmadan kavis çizerek bir hedefe meyledip bağlanması
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca duygusal sevgi ve şefkat ile sınırlandırmak; ayetteki fiziksel bükülme ve kibirli yüz çevirme hareketini gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
عطBir şeyi germe, çekme, uzatma veya serbest bırakıp yönünü değiştirme potansiyeli; nitekim عطل kökünde serbest ve boş bırakma, عطو kökünde ise eli uzatarak alma veya verme hareketi bulunurفÇekirdek anlamdaki uzanma ve açılma hareketini bir uca, kenara veya dudak kıvrımına ulaştırarak bükme, ikiye katlama ve kavisli biçimde meyletme yönünde daraltmıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
عgöz; görme, bilme, kaynakDikkatin, algının ve içsel yönelimin bir noktaya odaklanması
طsepet, çark; sarma, kuşatma, içine almaKavis çizerek dönme, eğrilme, sarılma ve çevreleme hareketi
فağız; söz, açıklık, kenarBir cismin uç noktası, sınırı veya kenarından beliren yönelme
عطفGözün ve dikkatin odaklandığı istikamete doğru kavis çizerek bir ucun veya kenarın bükülmesi; bedenin veya nesnenin doğrusal hattını kırarak bir yana kıvrılmasıHarflerin birleşimi, doğrusal duruşun kavisli bir eğilme ve uç noktadan katlanma hareketiyle yön değiştirmesini tasvir eder

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir ağaç dalının, yayın, giysinin veya yastığın ucunu büküp katlamak; insanın başı ile kalçası arasında kalan omuz, boyun ve yan tarafı; devenin yavrusuna kavis çizerek boynunu uzatıp eğilmesi
Cahiliye şiiri kullanımıLebîd b. Rebîa uykulu halde yastığı ikiye katlayıp yaslanan kişiyi tasvir ederken kökü fiziksel bükme anlamında kullanmıştır: ومَجُودٍ من صُبابات الكَرَى / عاطِفِ النُّمرُقِ صَدْقِ المُبْتَذَلْ
Erken Arapça kullanımErken dönemde insanın kibirle yanını dönüp yüz çevirmesi ثنى عطفه deyimiyle; savaşta geri çekilenleri korumak için kavis çizip dönen kahraman ise عَطَّاف ismiyle ifade edilmiştir

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça عطف kökü, merkezi Sami dillerinde bir eksen etrafında dönme, eğilme, bükülme ve yön değiştirme semantik alanına aittir. İbranicede yer alan ve bükülmek, sarılmak, örtünmek veya zayıflayıp yere doğru meyil etmek anlamlarına gelen ע-ט-ף (ʿ-ṭ-p̄) kökü ile doğrudan fonetik ve anlamsal soydaşlık gösterir. Nitekim İbranice kullanımda elbisenin bedene sarılması ve bedenin halsizlikle ikiye katlanması anlamları, Arapçadaki elbisenin omuza sarılması (عِطَاف) ve yastığın ikiye bükülmesi (عَطْفُ الوِسَادَة) somut kullanımıyla tam bir semantik matris uyumu sergiler. Süryanicede de benzer şekilde örtünme ve katlanma yönü muhafaza edilmiştir. Arapçada kök bir yandan fiziksel kavis ve bükülmeyi korurken, diğer yandan yönelinen nesneye göre çift kutuplu bir anlam kazanmış; sevgiyle yönelmede şefkat, kibirle yönelmede ise yüz çevirme ve böbürlenme semantiğini geliştirmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönعطفDalın, yayın veya boynun eğilmesi, kavis çizmesi; nesnenin bir tarafının diğerine katlanmasıKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ע-ט-ף (ʿ-ṭ-p̄), Süryanice ʿ-ṭ-p̄Bükülmek, sarınmak, örtüye bürünmek ve bir yana doğru meyledip düşmekGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik çerçevenin ötesinde kanıtlanmış güvenilir bir kökteş tespit edilmediVeri bulunamadı

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
عطفAnlamlıBükmek, meyletmek, katlamakBir nesnenin, bedenin veya tutumun yönünü kavisli biçimde değiştirmesiHedef kök; Kur'an'da geçer
عفطAnlamlıPüskürtmek, anlamsız ses çıkarmakKoyunun veya keçinin burnundan sesli nefes veya sıvı atması, saçma sapan konuşmakKur'an'da geçmez; hedef kökle ses ve dağılma ilgisi zayıftır
طعفKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir
طفعAnlamlıTaşmak, dolup dökülmekKabın ağzına kadar dolup dışarı taşması, dolulukKur'an'da geçmez; kavis yerine sınır aşımı bildirir
فعطKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir
فطعKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
عطفMerkezBükülme, kavis çizerek yönelmeDoğrultuyu kavisli bir kıvrılmayla bozma; hem şefkatli yaklaşmayı hem kibirli yüz çevirmeyi kapsarBedenin yan tarafını dönmek veya nesneyi katlamak
ميلKomşuDoğrudan sapmaBir tarafa doğru düz bir hat boyunca yatma; katlanma veya kavis şartı aranmazDenge çizgisinden uzaklaşıp bir yöne ağırlık verme
ثنيKomşuİkiye katlamaBir şeyi iki parçalı hale getirecek şekilde katlama veya tekrarlamaKavis çizmekten ziyade iki kat etme ve geri çevirme
حننKomşuİçsel şefkatVarlıkta derin bir sızı ve özlemle yönelme; bedensel bükülmeden çok ruhsal çekimSesli inilti ve kalp titreşimiyle yönelme
رحمKomşuKuşatıcı korumaZayıf olanı himaye altına alma ve bağışlamaBükülme hareketinden bağımsız, varoluşsal merhamet
قسوZıtKatılık ve bükülmezlikDış etkiye karşı eğrilmeyen, katlanmayan ve merhamet kabul etmeyen taşlaşmaHiçbir tarafa meyletmeyen kuruluk ve duyarsızlık

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaعطفBükülme, meyletme, yan tarafHem cismin fiziksel bükülmesini hem insanın tutumsal yönelişini içerirKesin
Latinceflectere, inclinareBükmek, eğmek, meyletmekFiziksel kavis yapma hareketini tam karşılar; sevgi veya kibir nüansları bağlamla eklenirGüçlü
İngilizceto bend, to incline, affectionBükmek, meyletmek, şefkatFiziksel bükülme eylemini karşılar; duygu aktarımında tekil kelime iki kutbu aynı anda taşıyamazGüçlü
Almancabeugen, zuneigen, ZuneigungBükmek, eğilmek, sempatiCismin eğrilmesi ile kalbin meyletmesi ayrışır; kökün çift kutuplu yapısı bölünürGüçlü
Fransızcafléchir, incliner, affectionEğmek, yöneltmek, sevgiFiziksel kavis verme anlamını verir; kibirle yüz çevirme deyimsel kalıplarla aktarılırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lisān al-ʿArab.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
ثَانِيَ عِطْفِهِKibirle boyun ve omuz büküp haktan yüz çevirmeİnkârcı önderlerin Allah'ın ayetleri karşısında gururla yan çizip insanları saptırması; Hac 22:9

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamKibir, istikbar ve hidayetten sapma psikolojisiİnkârcının delillere akli bir cevap vermek yerine bedensel ve psikolojik bir kibir tavrıyla haktan yüz çevirmesiHakkı kabul etmemek için bilinçli biçimde sergilenen bedensel ve zihni direnç
FıkıhVeri bulunamadıFıkhi bir terim veya hüküm kalıbı olarak müstakil bir norm oluşturmamıştırVeri bulunamadı
Tefsirثَانِيَ عِطْفِهِ terkibinin lügavî ve mecazi tahliliİfadenin hakiki anlamda boynunu büküp böbürlenme mi yoksa yüz çevirmenin kinayeli bir tasviri mi olduğuGurur, tekebbür ve hakkı dinlemekten kaçınan yan çizme tavrı
HadisMerhamet, akrabalık bağları ve sosyal dayanışmaMüminlerin birbirine şefkatle eğilip kenetlenmesini ifade eden تعاطف kullanımıMüminler arasındaki koruyucu eğilim, merhamet ve bağ

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahiy karşısındaki tutumHaktan kavis çizerek kaçınmaİnkârı bedensel kibirle dışa vurmaİnsanın hakikati dinlemek yerine yanını dönerek temastan kaçmasıKesin
İlmiDilbilim ve mantık bağıİki unsuru birbirine bağlayan atıfAnlamsal süreklilik sağlamaCümle unsurlarını koparmadan birbiri üzerine kavisleyip bağlamaGüçlü
SiyasiOtorite ve tebaa ilişkisiGüç zehirlenmesi ve tebaaya eğilmeYönetenin tavır kırılmasıYöneticinin ya kibirle tebaadan yüz çevirmesi ya da adaletle onlara eğilmesiGüçlü
İktisadiVeri bulunamadıVeri bulunamadıVeri bulunamadıKökün doğrudan bir iktisadi kurum veya kuralla bağı tespit edilmediVeri bulunamadı

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerEğrilik yarıçapı ve bükülme momenti (curvature)Bir doğrunun bir kuvvet etkisiyle eksenini terk edip kavis çizmesi; doğrusal akışın bükülme açısıyla sapmasıGüçlü
Beşeri bilimlerBedensel mesafe koyma ve kibir dili (nonverbal rejection)Bireyin bir mesajı reddederken bedenin eksenini ve omuz hattını karşı taraftan uzağa kırmasıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca duygusal merhamet, acıma veya nahivdeki atıf edatlarına indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamKökün bedensel bir mimariyi, insanın kibir kaynaklı gövde ve boyun hareketini teşhir eden somut yüzünü kavramak
Yanlış anlamanın doğuracağı hataHac 22:9 ayetindeki ثَانِيَ عِطْفِهِ tasvirini soyut bir red zannedip inkârın fiziksel kibir, bedensel böbürlenme ve küstah duruş boyutunu gözden kaçırmak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın inkârcı psikolojisini sadece fikirsel bir ret olarak değil, bedene ve omza yansıyan somut bir kibir duruşu olarak nasıl modellediğini gösterir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnkâr önderlerinin hakka karşı takındığı kibirli, alaycı ve halkı saptırıcı tavırları anlatan ayet grubunda belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İnkârın salt bir bilgi veya delil eksikliği olduğu yanılgısını düzeltir; asıl engelin boyun büküp yan çizen kibir olduğunu ortaya koyar

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir nesneyi, dalı veya vücudun omuz ve boyun bölgesini doğrusal ekseninden kavis çizdirerek bükmek ve katlamak.
  • Soyut anlamBir delil veya varlık karşısında zihnin ve iradenin doğrusal akışı terk ederek ya kibirle kaçınması ya da merhametle yönelmesi.
  • Sistematik karşılıkBir referans eksenine göre yönelme açısının kavisli bir kırılmayla yön değiştirmesi ve mesafeyi açması veya kapatması.
  • LaTeX modeliθ=∮Sκ ds  ⟹  u⃗⋅v⃗<0
  • LaTeX açıklamasıModelde S eğrisi boyunca oluşan κ eğriliğinin toplam açsal sapması θ olarak gösterilmiştir; bu sapma sonucunda hakikatin doğrultusu olan u⃗ vektörü ile kişinin yönelim vektörü v⃗ arasındaki iç çarpım negatif olmakta, yani doğrusal temastan kavisli bir kopuş ve zıtlaşma gerçekleşmektedir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ع