علق
ع - ل - ق
KÖK- 7 geçiş
- 6 ayet
- 5 sîga
- 13 sözlük
Sülük demektir. Mastar olarak yapışmak anlamındadır. Cins isim olarak hücreler topluluğu, “alake” ise tek hücre demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Sülük demektir. Mastar olarak yapışmak anlamındadır. Cins isim olarak hücreler topluluğu, “alake” ise tek hücre demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR9.935 harfباب العين و القاف واللام
)ع ق ل، ع ل ق، ق ل ع، ل ع ق، ل ق ع مستعملات( عقل: العَقْل: نقيض الجَهْل. عَقَل يَعْقِل عَقْلاً فهو عاقل. والمَعْقُولُ: ما تَعْقِلُه في فؤادك. ويقال: هو ما يُفْهَمُ من العَقْل، وهو العَقْل واحد، كما تقول: عَدِمْتَ َمْعُقولاً أي ما يُفْهَمُ منك من ذهْنٍ أو عَقْل.
قال دغفل:
فقد أفَادَتْ لهُمْ حِلْماً ومَوْعِظةً لِمَنْ يكون له إرْبٌ ومَعْقُولُ
وقلبٌ عاقلٌ عَقولٌ، قال دغفل:
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR4.041 harfالعَلَقُ: الدمُ الغليظُ، والقطعة منه عَلَقَةٌ. والعَلَقَةُ: دودةٌ في الماء تمصّ الدمَ، والجمع عَلَقٌ. وعَلَقُ القِرْبةِ: لغةٌ في عَرَقِ القربة. يقال: جَشِمْتُ إليك عَلَقَ القِربة. والعَلَقُ: الذي تُعَلَّقُ به البَكرةُ من القامة. يقال: أعِرْني عَلَقَكَ، أي أداةَ بكرَتِكَ. والعَلَقُ أيضاً: الهوَى؛ يقال: نظرةٌ من ذي عَلَقٍ. قال الشاعر:
ولقد أردتُ الصبرَ عنك فَعاقَنيعَلَقٌ بقلبي من هَـواكِ قَـديمُ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok20.362 harfباب العين والقاف مع اللام
عقل ، علق ، لقع ، لعق ، قلع ، قعل : مستعملات .
عقل : في الحديث أن امرأتين من هُذيلٍ اقتتلتا ، فرمت إحداهما الأخرى بحَجرٍ فأصابَ بطنها فقتلتها ، فقضى رسول الله عليه بدِيتها على عاقلة الأخرى .
أخبرنا عبد الملك عن الربيع عن الشافعي أنّه قال : العاقلة هم العَصَبة . قال : وقضى رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) بديةِ شِبهِ العمد والخطأ المحضِ على العاقلة ، يؤدُّونها في ثلاث
باب العين والقاف مع اللام عقل ، علق ، لقع ، لعق ، قلع ، قعل : مستعملات . عقل : في الحديث أن امرأتين من هُذيلٍ اقتتلتا ، فرمت إحداهما الأخرى بحَجرٍ فأصابَ بطنها فقتلتها ، فقضى رسول الله عليه بدِيتها على عاقلة الأخرى . أخبرنا عبد الملك عن الربيع عن الشافعي أنّه قال : العاقلة هم العَصَبة . قال : وقضى رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) بديةِ شِبهِ العمد والخطأ المحضِ على العاقلة ، يؤدُّونها في ثلاث سنين إلى ورثة المقتول . قال : والعاقلة هم القَرابة من قِبَل الأب . قال : ومعرفة العاقلة أن يُنظرَ إلى إخوة الجاني من قبل الأب فيحمَّلون ما تحمل العاقلة ، فإن احتملوها أدَّوها في ثلاث سنين ، وإن لم يحتملوها رُفعت إلى بني جدِّه ، فإن لم يحتملوها رفعت إلى بني جدّ أبيه ، فإن لم يحتملوها رفعت إلى بني جدّ أبي جدّه ، ثم هكذا لا ترفع عن بني أبٍ حتى يعجزوا قال ومَن في الديوان ومَن لا ديوانَ له في العقل سواء . وقال إسحاق بن منصور : قلت لأحمد بن حنبل : مَن العاقلة ؟ فقال : القبيلة ، إلاَّ أنَّهم يُحمَّلون بقدر ما لا يطيقون ، فإن لم تكن عاقلة لم يُجعَل في مال الجاني ولكن يُهدر عنه . وقال إسحاق : إذا لم تكن العاقلة أصلاً فإنه يكون في بيت المال ولا تُهدر الديةَ . قلت : والعَقْل في كلام العرب : الدِّية ، سميت عَقلاً لأن الديَة كانت عند العرب في الجاهلية إبِلاً ، وكانت أموالَ القوم التي يرقئون بها الدماء ، فسمِّيت الدية عَقْلاً لأنّ القاتل كان يكلَّف أن يسوق إبل الدية إلى فِنَاء ورثة المقتول ، ثم يعقلها بالعُقُل ويسلمها إلى أوليائه . وأصل العقل مصدر عقلت البعير بالعقال أعقله عقلاً ، والعِقال : حبل يُثنَى به يد البعير إلى ركبتيه فيشدُّ به . وقضى رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) في دية الخطأ المحض وبشِبه العمد أن يغرمَها عَصَبةُ القاتل ويُخرج منها ولده وأبوه فأمّا دية الخطأ المحض فإنها تقسم أخماساً : عشرين بنتَ مخاض ، وعشرين بنت لبون ، وعشرين ابن لبون ، وعشرين حِقّة ، وعشرين جذعة . وأما دية شبه العمد فإنَّها تغَلّظ ، وهي مائة بعير أيضاً ، منها ثلاثون حقة ، وثلاثون جذعة ، وأربعون ما بين ثنية إلى بازلِ عامِها ، كلُّها خَلِفة فعصبة القاتل إن كان القتل خطأ محضاً غرِموا الدية لأولياء القتيل أخماساً كما وصفت ، وإن كان القتْل شبه العمد غَرِموها مغلَّظة كما وصفت في ثلاث سنين ، وهو العَقْل ، وهم العاقلة . ويقال عقلتُ فلاناً ، إذا أعطيت ديتَه ورثتَه . وعقلتُ عن فلان ، إذا لزمتْه جنايةٌ فغرِمتَ ديتَها عنه . وهذا كلام العرب . وروي عن الشعبي أنه قال : ( لاتعقل العاقلة عمداً ولا عبداً ولا صُلحاً ولا اعترافاً ) . المعنى أنّ القتل إذا كان عمداً محضاً لم تلزم الديةُ عاقلة القاتل ؛ وكذلك إنْ صُولح الجاني من الدية على مالٍ بإقرار منه لم يلزم عاقلتَه ما صُولح عليه . وإذا جنى عبد لرجلٍ حرّ على إنسان جناية خطأً لم تغرم عاقلةُ مولاه جناية العبد ، ولكنه يقال لسيّده : إمّا أن تسلّمه برمّته إلى وليّ المقتول أو تفديه بمالٍ يؤدّيه من عنده . وقيل معنى قوله : ( لا تعقل العاقلة عبداً ) أن يجني حرٌّ على عبدٍ جناية خطأ فلا يغرم عاقلةُ الجاني ثمنَ العبد . وهذا أشبه بالمعنى . ورواه بعضهم : ( لا تعقل العاقلة العَمْد ولا العبد ) . وقال سعيد بن المسيب في تابعِيه من أهل المدينة : المرأة تُعاقل الرجل إلى ثلث ديتها ، فإذا جازت الثلث رُدّت إلى نصف دية الرجل . ومعناه أنّ دية المرأة في أصل شريعة الإسلام على النصف من دية الرجل ، كما أنها ترث نصفَ ما يرث الذكر ، فجعلها سعيد بن المسيب جراحَها مساويةً جراحَ الذَّكر فيما دون ثلث الدية ، تأخذ كما يأخذ الرجل إذا جُنِي عليه ، فلها في إصبع من أصابعها عشر من الإبل كإصبع الرَّجل ، وفي إصبعين من أصابعها عشرون من الإبل ، وفي ثلاث أصابع ثلاثون كالرَّجل . فإذا أصيب أربعٌ من أصابعها رُدّت إلى عشرين لأنَّها جاوزت ثلث الدية فردّت إلى عشرين لأنّها جاوزت ثلث الدية فردّت إلى النصف مما للرجل . وأمّا الشافعي وأهل الكوفة فإنهم جعلوا في إصبع المرأة خمساً من الإبل ، وفي إصبعين لها عشراً . ولم يعتبرِ الثلث الذي اعتبره ابن المسيب . وفي حديث أبي بكر الصديق أنه قال حين امتنعت العرب من أداء الزكاة إليه بعد موت النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( لو منعوني عِقَالاً ممّا أدَّوا إلى رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) لقاتلتهم عليه ) . قال أبو عبيد : قال الكسائي : العِقال صَدَقة عام ، يقال أخذَ منهم عقال هذا العام ، إذا أُخِذَتْ منهم صدقتُه . وأنشد غيره لعمرو بن العَدّاء الكلبي : سَعَى عِقالاً فلم يَتركْ لنا سَبَداً فكيف لو قد سعى عمرو عِقالينِ لأصبحَ الحيُّ أوباداً ولم يجدوا عند التفرُّق في الهيجا جِمالينِ وقال بعضهم : أراد أبو بكر ح بالعِقال الحبل الذي كان يُعقَل به الفريضة التي كانت تؤخذ في الصدقة ، إذا قبضها المصدِّق أخذَ معها عِقالاً يعقلها به . وذلك أنه كان على صاحب الإبل أن يؤدّي على كلّ فريضةٍ عِقالاً تُعقَل به ، ورِواءً ، أي حبلاً . ويقال : فلانٌ قَيدُ مائة ، وعِقالُ مائة ، إذا كان فداؤُه إذا أسر مائة من الإبل . وقال يزيد بن الصَّعِق : أساور بَيض الدارعين وأبتغي عقال المئينَ في الصَّباح وفي الدهرِ وقال أبو عبيد : قال الأصمعيّ : يقال عَقَلَ الرجلُ يَعقِل عَقلاً ، إذا كان عاقلاً . وقال غيره ؛ سمِّي عقلُ الإنسان وهو تمييزه الذي به فارق جميعَ الحيوان عقلاً لأنّه يعقله ، أي يمنعه من التورُّط في الهَلَكة ، كما يعقل العقالُ البعيرَ عن ركوب رأسه . وقيل إن الديّة سمِّيت عقلاً لأنها إذا وصلت إلى وليّ المقتول عقلَتْه عن قتل الجاني الذي أدَّاها ، أي منَعتْه . وقال الأصمعيّ : عقّل الظبيُ يَعقِل عُقولاً ، أي امتنع ؛ وبه سمِّي الوَعِل عاقلاً . ومنه المَعقِل ، وهو الملجأ . وعقل الدواء بطنَه يعقله عقلاً ، إذا أمسكه بعد استطلاقه ويقال : أعطني عَقلاً ، فيعطيه دواء يُمسِك بطنه . وقال ابن شميل : إذا استَطْلَق بطنُ الإنسان ثم استمسك فقد عَقَل بطنُه ، وقد عقل الدواءُ بطنَه ، سواء . ويقال القومُ على مَعاقلهم الأولى من الدِّية ، أي يؤدُّونها كما كانوا يؤدّونها في الجاهليّة ، واحدتها معقُلة . وعقل المصدِّقُ الصدقَة ، إذا قبضَها . ويقال لا تشتر الصَّدقة حتّى يعقلها المصدّق ، أي يقبضها . ويقال ناقة عَقْلاء وبعير أعقل بيِّن العَقَل ، وهو أن يكون في رجله التواء . والعُقّال : أن يكون بالفرس ظَلْعٌ ساعةً ثم ينبسط . وقد اعتقل فلانٌ رمحَه ، إذا وضعَه بين ركابه وساقِه . واعتقل الشاةَ ، إذا وضعَ رجليها بين فخذه وساقه فحلبَها . ويقال لفلان عُقلةٌ يَعقِل بها الناسَ ، يعني أنّه إذا صارعَهم عقلَ أرجلَهم ، ويه الشَّغزَبيَّة والاعتقال . قال : وقال غير واحد : العَقْل : ضربٌ من الوشي . والعقيلة : الكريمة من النساء والإبل وغيرها ، والجميع العقائل . وعَقَل الظلُّ ، إذا قام قائم الظهيرة . ويقال اعتقل فلانٌ الرحْلَ ، إذا ثنَى رجله فوضَعها على المورك . وقال ذو الرمة : أطَلْتُ اعتقالَ الرَّحلِ في مدلهمَّةٍ إذا شرَك الموماة أودَى نظامُها أي خفيت آثار طرقها . ويقال تعقَّل فلانٌ قادمة رحلِهِ ، بمعنى اعتقله . وقال النابغة : متعقّلين قوادمَ الأكوارِ وسمعت أعرابيّاً يقول لآخر : تعقَّلْ لي بكفَّيك
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR29.856 harf(باب العين واللام وما يثلثهما)
(علم) العين واللام والميم أصلٌ صحيح واحد، يدلُّ على أثَرٍ بالشيء يتميَّزُ به عن غيره.
من ذلك العَلامة، وهي معروفة. يقال: عَلَّمت على الشيء علامة. ويقال: أعلم الفارس، إذا كانت له علامةٌ في الحرب. وخرج فلانٌ مُعْلِماً بكذا. والعَلَم: الراية، والجمع أعلام. والعلم: الجَبَل، وكلُّ شيءٍ يكون مَعْلَماً: خلاف المَجْهَل. وجمع العلَم أعلامٌ أيضاً. قالت الخنساء:
وإنَّ صخراً
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR995 harf- العلق: التشبث بالشيء، يقال: علق الصيد في الحبالة، وأعلق الصائد: إذا علق الصيد في حبالته، والمعلق والمعلاق: ما يعلق به، وعلاقة السوط كذلك، وعلق القربة كذلك، وعلق البكرة: آلاتها التي تتعلق بها، ومنه: العلقة لما يتمسك به، وعلق دم فلان بزيد: إذا كان زيد قاتله، والعلق: دود يتعلق بالحلق، والعلق: الدم الجامد ومنه: العلقة التي يكون منها الولد. قال تعالى: ﴿خلق الإنسان من علق﴾ [العلق/2]، وقال: {ولقد
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR2.579 harfع ل ق
علق به وعلقه: نشب به.
قال أبو زبيد يصف أسداً: إذا علقت قرناً خطاطيف كفّه رأى الموت في عينيه أسود أحمرا وقال جرير يصف شجاعاً: إذا علقت مخالبه بقرن أصاب القلب أو هتك الحجابا وعلق بالمرأة وعلّقها.
ويقال: نظرة من ذي علق أي من ذي علاقة وهي الهوى.
وتقول: امرأة معلقه لا ذات زوج ولا مطلقة.
وتقول: لو عُلقها لما عَلقها.
وعلّق فلان أمره وأمره معلق إذا لم يصرمه ولم يتركه
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR yok23.569 harfعَلِقَ بالشيءِ عَلَقاً وعَلِقَهُ: نَشِب فيه؛ قال جرير:
إِذا عَلِقَتْ مُخَالبُهُ بِقْرْنٍ،
أَصابَ القَلْبَ أَو هَتَك الحِجابا
وفي الحديث: فَعَلِقَت الأَعراب به أَي نَشِبوا وتعلقوا، وقيل طَفِقُوا؛ وقال أَبو زبيد:
إِذا عَلِقَتْ قِرْناً خَطَاطيفُ كَفِّهِ،
رأَى الموتَ رَأْيَ العينِ أَسودَ أَحمرا
وهو عالِقٌ به أَي نَشِبٌ فيه. وقال اللحياني: العَلَقُ النُّشوب في الشيء يكون في جبل أَو أَرض أَو ما
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.004 harf* ع ل ق * * العَلَقُ * الدم الغليظ والقطعة منه * عَلَقةٌ * و * العَلَقةُ * أيضا دودة في الماء تمص الدم والجمع * عَلَقٌ * و * عَلِقَتِ * المرأة حبلت و * عَلِقَ * الظبي في الحبالة وعلقت الدابة إذا شربت الماء فعلقت بها * العَلَقةُ * وباب الكل طرِب و * عَلِقَ * به بالكسر * عُلُوقاً * أي تعلق و * عَلِق * يفعل كذا مثل طفِق و * العِلْقُ * بالكسر النفيس من كل شيء وجمعه * أعْلاقُ * وفي الحديث { أرواح
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR23.935 harfالعلق، محركة: الدم عامة ما كان أو هو الشديد الحمرة، أو الغليظ، أو الجامد قبل أن ييبس، قال الله تعالى: )خلق الإنسان من علق( وفي حديث سرية بني سليم: فإذا الطير ترميهم بالعلق أي: بقطع الدم. وقال رؤبة:
ترى بها من كل مرشاش الورق
كثامر الحماض من هفت العلق القطعة منه العلقة بهاء. وفي التنزيل: )ثم خلقنا النطفة علقة( وفي حديث ابن أبي أوفى: أنه بزق علقة، ثم مضى في صلاته أي قطعة دم منعقد.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR49.747 harfعَلِقَ بِهِ
1 عَلِقَ بِهِ ذ , (S, Mgh, O, Msb, TA,) aor. عَلَقَ , (Msb,) inf. n. عَلَقٌ (S, O, Msb, KL, TA) and عَلقَةٌ (L, TA) [and app. عُلُوقٌ also, as will be seen from what follows]; and ↓ تعلّق, (S, MA, Mgh, O, Msb,) and ↓ اعتلق; (O, Msb, KL;) It hung to it; it was, or became, suspended to it: (so the first and last accord. to the KL, and the second accord. to the MA and common usage: [in
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR4.089 harfعَلَقَ
عَلَقَ U ( n. ac. عَلْق 1 , عُلُوْق 27 )
a. [ Min ], Browsed, nibbled, ate the leaves of ( the trees ).
b. ( n. ac. عَلْق 1 ) [ Bi ], Reviled, abused. _ast;
عَلِقَ
عَلِقَ A ( n. ac. عَلَق 4 )
a. see supra (a) .
b. [ Bi ], Was suspended, tied to; was hooked to; clung, adhered to; was attached to.
c. [ 'Ala ], Was dependent, depended upon.
d. ( n. ac. عُلُوْق 27 ), Was trapped,
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR70.902 harfعلق
عَلِقَ - يَعْلَقُ - عَلَقَة - عَلَقٌ - عَلَّقَ - يُعَلِّقُ - مُعَلَّق - مُعَلَّقَة
عَلِقَ - يَعْلَقُ + كائن + بكائن أو شيء: يلتصق ويرتبط به بشكل مؤقت بوسيلة تعليق، ككلابة أو شوك أو خطاف أو ما شابه
عَلَقَة: على وزن " فـَعـَلة" اسم فعل بمعنى مفعول من " عَلِقَ - يَعْلَقُ ": كائن أو شيء من فطرته أنه يعلق: يلتصق ويرتبط بكائن آخر بشكل مؤقت
Mücavir kökler57 mücavir (75 toplam)
- نطف
3 ortak ayet · Duvarda aşağı doğru akan sıvı damlasıdır
- مضغ
2 ortak ayet · Et parçası
- خلق
5 ortak ayet · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir
- طفل
2 ortak ayet · Yeni doğan çocuktur
- ترب
2 ortak ayet · Toprak demektir
- همد
1 ortak ayet · Kuru
- أجل
2 ortak ayet · İcl havuz demektir
- سمي
2 ortak ayet · Ad verilen
- وفي
2 ortak ayet · “Vefyü” düzlük yerde oluşan tümsek yer veya tepecikler…
- بلغ
2 ortak ayet · İş ayakkabısı
- بهج
1 ortak ayet · Behic çiçekli otlak yer demektir
- ميل
1 ortak ayet · Eyik ağaç anlamındadır
Geçtiği ayetler(6)
ثُمَّ خَلَقْنَا النُّطْفَةَ عَلَقَةً فَخَلَقْنَا الْعَلَقَةَ مُضْغَةً فَخَلَقْنَا الْمُضْغَةَ عِظَامًا فَكَسَوْنَا الْعِظَامَ …
TutunanSonra nutfeyi bir kan pıhtısı haline getirdik. Derken o kan pıhtısını bir çiğnemlik et yaptık. Bir çiğnemlik et parçasını kemik olarak yarattık. Kemiklere de et giydirdik. Ve sonra onu apayrı bir yaratık yaptık. Yaratanların en güzeli olan Allah’ın şanı ne yücedir.
ثُمَّ كَانَ عَلَقَةً فَخَلَقَ فَسَوَّى
TutunanSonra kan pıhtısı olmuş; sonra, onu insan biçimine koyup yaratmış ve düzeltmiştir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | علق |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ربط, شبك, مسك, لزم |
| Zıt Kök | قطع |
| Çekirdek Özet 1 | Bir nesnenin yukarıdan veya bir dayanağa asılarak tutunması, yapışması ve sarkması |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın yaratılışında rahme tutunma evresi ve askıda bırakılarak hakları engellenen durum |
| Çekirdek Özet 3 | Varoluşsal ve hukuki düzeyde bir dayanağa bağımlı olma, ilişiği kesilmeme ve askıda kalma durumu |
| Kritik Hata Riski | Kökün sadece pıhtılaşmış kan olarak daraltılıp tutunma, yapışma ve asılı durma dinamizminin göz ardı edilmesi |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| عل | Yükseklik, yukarıya yönelme, üstte bulunma veya bir şeyin üzerine çıkıp etki etme. Bu çekirdek علو kökünde fiziki ve manevi üstünlüğü, على kökünde üzerinde bulunma edatını, علم kökünde bilginin zihinde iz bırakıp yükselmesini, علن kökünde ise gizlilikten yukarıya ve açığa çıkmayı ifade eder. | ق | Yüksekte veya bir dayanakta sabitlenme, tutunma, kavranarak asılı kalma ve kuvvetle yapışma anlamı eklenerek hareketi bir noktaya raptetmiştir. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ع | Göz; görme, açığa çıkma, odaklanma, kaynak | Bir odağa yönelme, hedefe kilitlenme ve temas noktasını belirleme hareketidir. |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, bağlama, sevk etme | Bir nesneyi diğerine raptetme, bağ kurma ve hareketin yönünü bir dayanağa çevirme işlevidir. |
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır, tutunma | İki unsurun birbirine kenetlenmesi, bir hizada toplanması ve sınır noktasında sıkıca tutunmasıdır. |
| علق | Bir odağa yönelip (ع), bir rabıta vasıtasıyla bağlanarak (ل), bir noktada sıkıca kenetlenip asılı kalma (ق) | Bir varlığın kendisinden daha yüksek veya müstakil bir dayanağa tutunarak boşlukta kalmaktan kurtulması ve ona bağımlı olarak asılması hareketidir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir nesnenin yukarıdaki bir yere veya bir çengele takılarak asılması, avın tuzağa takılıp kalması, su kuyusu makarasının düzeneğe asıldığı alet ve suya yapışıp kan emen sülük |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairi Ebû Zübeyd el-Harmî bir aslanın pençelerinin avına kenetlenmesini anlatırken kökü avın pençeye takılıp kurtulamaması anlamında kullanmıştır: إذا علقت قرناً خطاطيف كفّه / رأى الموت في عينيه أسود أحمرا |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi Cerîr de yırtıcı kuşun veya yiğidin pençesinin hasmına saplanıp tutunmasını bu kökle tasvir etmiştir: إذا علقت مخالبه بقرن / أصاب القلب أو هتك الحجابا |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha, Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde علق kökü, fiziksel olarak bir yere yapışma, ilişilme, tutunma ve asılma anlam örgüsüyle geniş bir ortak mirasa dayanır. Kökün İbranicedeki soydaşı olan עלוקה kelimesi doğrudan sülük ve yapışkan asalak varlık için kullanılır. Benzer şekilde Süryanicede ʿaləqā biçimi yapışan su canlısını (sülüğü) ve kan emen yapıyı karşılar. Arapçada bu ilksel fiziksel yapı, hem kuyudan su çekme aletinin makaraya asıldığı bağ düzeneğini hem avın tuzağa takılmasını hem de rahim cidarına tutunan embriyonik evreyi ifade edecek şekilde gelişmiştir. Kökün taşıdığı koyu, pıhtılaşmış kan anlamı dahi kanın sıvı halden ayrılıp bir yüzeye veya kaba yapışkan biçimde tutunabilme vasfından neşet etmiştir. Dolayısıyla kök, tüm Sami katmanında dayanıksız bir unsurun başka bir gövdeye veya üst düzeneğe mekanik yahut organik olarak yapışması ana fikrini korur.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | علق | Kuyunun makara aletinden avın ilmiğe takılmasına, sülükten rahme tutunan embriyoya kadar bir dayanağa asılma ve yapışma eylemi. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice עלוקה ve Süryanice ʿaləqā | Sülük, yapışan parazit ve asılıp tutunan canlı anlamında fonetik ve semantik tam örtüşme. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik ortak morfem yapıları | Bazı Çadik ve Berberi dillerinde tutunma ve yapışma bildiren ikili kök paralellikleri. | Muhtemel |
Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Brown-Driver-Briggs; Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| علق | Anlamlı | Asılmak, tutunmak, yapışmak | Bir nesnenin yüksekteki bir yere bağlanarak sarkması, temas edip ayrılmaması. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| عقل | Anlamlı | Bağlamak, alıkoymak, kavramak | Deveyi kösteklemekten zihnin kavramları bağlayıp insanı yanlıştan alıkoymasına uzanan semantik bağ. | Kur'an'da geçer; ortak bağlama çekirdeği. |
| لعق | Anlamlı | Yalamak, dille almak | Parmaktaki veya kaptaki yapışkan maddeyi dil ile sıyırıp almak. | Kur'an'da geçmez; yapışkanlık temasıyla örtüşür. |
| لقع | Anlamlı | Fırlatmak, çarpmak, sokmak | Kuşun pislemesi, akrebin sokması veya sözü fırlatıp hedefi vurması. | Kur'an'da geçmez; hedef kökle doğrudan zıt yönlü fırlatma hareketi. |
| قعل | Anlamlı | Toplamak, büzmek, sertleşmek | Bir maddenin büzülüp katılaşması veya nesnelerin bir araya yığılması. | Kur'an'da geçmez; nadir kullanım. |
| قلع | Anlamlı | Sökmek, yerinden çıkarmak, koparmak | Tutunmuş veya çakılmış bir şeyi bulunduğu yerden zorla ayırmak. | Kur'an'da geçer; kökün zıt hareketini taşır (tutunmanın tersi). |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| علق | Merkez | Tutunma, asılma, yapışma | Bir dayanağa bağımlı olarak asılı kalmak ve ona ilişilmek. | Hem fiziki temas hem de yukarıdan aşağıya asılı durma hali esastır. |
| ربط | Komşu | Bağlama, bitiştirme | İki nesneyi bir ip veya bağ ile birbirine bağlamak. | علق kökündeki asılma ve temas zorunluluğu olmaksızın sadece sabitlemeyi içerir. |
| شبك | Komşu | Birbirine geçme, kenetlenme | Unsurların karmaşık ve çok yönlü şekilde birbirine geçmesi. | علق tek bir yüzeye yapışma iken شبك karşılıklı örgüsel geçiştir. |
| مسك | Komşu | Tutma, bırakmama | Bir şeyi iradeyle veya güçle kavramak, elde tutmak. | علق kökünde tutunan nesnenin bağımlılığı ve asılılığı ön plandadır. |
| لزم | Komşu | Ayrılmama, gereklilik | Bir durumun veya nesnenin diğerinden hiç ayrılmaması. | Mekanik asılma yerine mantıksal veya varoluşsal bitişikliği anlatır. |
| قطع | Zıt | Kesme, ayırma, koparma | Bağlantıyı, teması ve asılı durma ilişkisini tamamen yok etme. | Tutunma ve asılma bağının koparılıp ayrılması durumudur. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | علق | Bir yere asılmak, tutunmak, yapışmak | Hem fiziki yapışmayı hem havada asılı kalmayı hem de embriyonik tutunmayı kapsar. | Kesin |
| Latince | Adhaerere, pendere | Yapışmak; asılı durmak | Adhaerere yapışma ve temas yönünü, pendere ise askıda olma ve sarkma yönünü verir. | Güçlü |
| İngilizce | To cling, to adhere, to suspend | Tutunmak, yapışmak, askıya almak | Cling organik tutunmayı, suspend ise hukuki ve fiziki askıda kalmayı karşılar. | Kesin |
| Almanca | Haften, anhängen, schweben | Yapışmak, asılı kalmak, askıda durmak | Haften yüzeye yapışmayı, anhängen bir yere asılmayı, schweben belirsiz askıda oluşu anlatır. | Güçlü |
| Fransızca | S'accrocher, adhérer, suspendre | Takılmak, yapışmak, askıya almak | Hem mekanik çengele takılmayı hem organik yapışmayı hem de kararsız bırakılmayı ifade eder. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary; Grimm Wörterbuch; Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| عَلَقَةً / الْعَلَقَةَ | Embriyonik evre; rahim duvarına tutunan, asılı duran hücre kümesi | İnsanın anne karnındaki yaratılış safhalarını anlatan bağlamlar: Hac 22:5, Mü'minûn 23:14, Mü'min 40:67, Kıyâme 75:38 |
| عَلَقٍ | İnsanın ilk biyolojik başlangıç mayası; tutunan bir öz | Vahyin ilk muhatabına insanın en zayıf ve bağımlı başlangıcını hatırlatan yaratılış bağlamı: Alak 96:2 |
| كَالْمُعَلَّقَةِ | Askıda bırakılmış, ne evli ne boşanmış konumda terk edilmiş kadın | Eşler arası adaletin imkânsızlığı karşısında kadının haklarının askıya alınmasını yasaklayan hukuki bağlam: Nisâ 4:129 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Yaratılış ve tekvin delili | İnsanın hiçbir gücü yokken bir rahim cidarına tutunarak varlığa gelmesi, ilahi kudret ve inayet tartışmalarında delil kılınmıştır. | Yokluktan varlığa geçişte mutlak bağımlılık ve acziyet vurgusu. |
| Fıkıh | Aile hukuku ve nikâhın askıya alınması | Kocası tarafından ne tamamen sahiplenilen ne de boşanıp serbest bırakılan kadının hukuki statüsü tartışılmıştır. | Hakların ve hukuki iradenin askıda (معلقة) bırakılmasının yasaklanması. |
| Tefsir | Embriyolojik safhaların tahlili | Klasik tefsirlerde pıhtılaşmış kan olarak açıklanan kavram, modern tefsirlerde rahim duvarına tutunan blastosist olarak izah edilmiştir. | Kan pıhtısı şeklindeki statik tanımdan rahim duvarına yapışan dinamik tutunma anlamına geçiş. |
| Hadis | Yaratılış evreleri ve nazarlık/tılsım yasakları | Hadislerde anne karnındaki kırkar günlük safhalar ve boyna asılan nazarlıkların yasaklanması bu kökle zikredilir. | Boyna takılıp asılan şeylerin (تميمة) batıl inanç bağlamında reddi ve biyolojik evre tespiti. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık-Yaratıcı ilişkisi | Ontolojik bağımlılık | Kibrin kırılması | İnsanın köken olarak kendi kendine yetmediğini, bir yere tutunarak hayatta kaldığını hatırlatır. | Kesin |
| İlmi | Embriyoloji ve biyoloji | Tutunma ve nidasyon | Gelişimin başlangıcı | Hücre topluluğunun rahme yerleşerek besin ve oksijen bağını kurmasını sağlar. | Kesin |
| Siyasi | Hukuki statü ve vatandaşlık | Belirsizlikte bırakmama | Hakların güvenceye alınması | Bir bireyin statüsünün askıda bırakılmasını önleyerek net bir aidiyet ve güvence kurar. | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve rehin hukuku | Rehin ve alacağa bağlanma | Güven ve akit emniyeti | Bir malın veya borcun bir teminata asılı kılınarak dolaşımının teminat altına alınması. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Fizikte sarkaç hareketi, kimyada adhezyon kuvveti ve biyolojide nidasyon | Bir kütlenin sabit bir eksenden asılarak yerçekimine direnmesi veya farklı moleküllerin birbirine yapışması, kökün fiziksel çekirdeğiyle tam yapısal örtüşme gösterir. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Hukukta muallak haklar ve askıda hükümsüzlük | Bir hukuki işlemin veya bireyin statüsünün sonuç doğurabilmesi için gerekli olan dayanağın henüz netleşmemesi veya askıda tutulması durumudur. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün klasik dönemdeki bazı dilsel kabuller sebebiyle yalnızca donmuş kan pıhtısı olarak anlaşılması ve biyolojik tutunma boyutunun ötelenmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök yalnızca embriyonun görüntüsünü değil, onun rahim cidarına tutunmasını, asılı durmasını, sülük gibi beslenmesini ve hukuki olarak askıda bırakılmayı kapsar. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerin mucizevi embriyolojik tasvirini anakronik biçimde tıbbi bir hataymış gibi göstermek veya kadının askıda bırakılması yasağındaki hukuki inceliği kaçırmak. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ilk inen vahyinde (Alak 96:2) insanın varoluşsal başlangıcını tanımlaması ve yaratılış sürecindeki en kritik tutunma evresini bildirmesi açısından kurucu bir kavramdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnsanın anne karnındaki yaratılış merhalelerini tafsil eden ayetlerde (Hac, Mü'minûn, Kıyâme) ve aile hukukunda kadının mağdur edilmesini yasaklayan hüküm ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İnsanın kendi kendine yeten, bağımsız ve müstağni bir varlık olduğu vehmini yıkar; insanın varoluşunun başından itibaren bir dayanağa tutunmak zorunda olduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir cismin üstteki bir dayanağa ilişilerek asılması, yapışması ve sülük gibi kan emerek tutunması.
- Soyut anlamBir varlığın varoluşunu veya hükmünü sürdürebilmek için bir üst merkeze bağımlı olması, neticelenmemiş belirsizlikte askıda kalması.
- Sistematik karşılıkOntolojide mutlak acziyet ve bağımlılık; biyolojide nidasyon; hukukta askıda bırakılmanın nehyedilmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde bağımlı varlığı veya insan embriyosunu, dayanağı (rahim duvarı veya hukuki koruma çatısını), ise tutunma katsayısını temsil eder. Eğer tutunma gerçekleşirse (), varlığı dayanağına bağlı olarak fonksiyonel gelişime () kavuşur. Eğer bağ kopar veya askıda bırakılarak belirsizleşirse (), varlık düşüşe ve hükümsüzlüğe () mahkûm olur.