عمد

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ع-م-د4 sîga, 78 mücavir kök, 7 ayet, 7 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.لقيمُتَعَمِّدًاجزيتَعَمَّدَتْعمدأرمكعبقتلميدوبلعَمَدٍصوم

KökSîga 4Ayet 7Sure 7Mücavir 78

▶ Ağı aç (3B)

عمد

ع - م - د

KÖK
  • 7 geçiş
  • 7 ayet
  • 4 sîga
  • 12 sözlük

Direk demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Direk demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR7.144 harf
باب العين والدّال والميم معهما ع د م، ع م د، د ع م - م ع د - د م ع - مستعملات م د ع مهملة عدم: العَدَمُ: فقدانُ الشيء وذهابه، والعُدْمُ لغة. إذا أرادوا التثقيل فتحوا العين، وإذا أرادوا التخفيف ضمُّوها. عَدِمْتُ فلاناً أَعْدَمُهُ عَدَماً، أي: فقدته أفقده فقداً وفقداناً، أي: غاب عنك بموت أو فقدٍ لا يقدر عليه. وأَعْدَمَهُ الله مني كذا، أي: أفاتَه. ورجلٌ عديمٌ لا مالَ له، وقد عَدِمَ مالَه وفَقَدَهُ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.582 harf
العَمودُ: عَمودُ البيت؛ وجمع القلَّة أعمِدَةٌ، وجمع الكثرة عَمَدٌ وعمدٌ. وقرئ بهما قوله تعالى: "في عُمُدٍ مُمَدَّدَةٍ" يقال: خِباءٌ معَمَّدٌ. وسطعَ عَمود الصبح. والعِمادُ: الأبنية الرفيعة، تذكَّر وتؤنَّث. قال الشاعر عمرو بن كلثوم: ونحن إذا عِمادُ الحيِّ خـرَّتعلى الأحفاضِ نمنع من يلينا والواحدة عِمادَةٌ. وفلانٌ طويلُ العِمادِ، إذا كان منزله مَعْلَماً لزائريه. وعَمَدْتُ للشيء أعْمِدُهُ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok15.197 harf
باب العين والدال مع الميم عدم ، عمد ، دمع ، معد ، دعم ، مدع : مستعملات . عدم : قال الليث : العَدَم : فِقدان الشيء وذهابه . يقال : عَدِمته أعدَمه عدماً . والعُدْم لغة فيه . قال : ورأيناهم إذا ثَقَّلوا قالوا : العَدَم وإذا خففوا قالوا : العُدْم ، ورجلٌ عَدِيم : لا مال له . وأعْدَمَ الرجل : صار ذا عَدَم قال : ويقول الرجل لحبيبه : عَدِمْتُ فقدك ولا عدمت فضلك ولا أعدَمَني الله فضلك أي لا أذهَبَ عنّي
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR15.990 harf
(باب العين والميم وما يثلثهما) (عمن) العين والميم والنون ليس بأصل، وفيه عُمان: بلد. ويقولون أعْمَن، إذا أتى عُمَان. قال: فإن تُتْهِمُوا أُنْجِد خلافاً عليكُم *** وإن تُعمِنُوا مستحقِبي الشَّرِّ أُعرِقِ([1]) (عمه) العين والميم والهاء أصلٌ صحيح واحد، يدلُّ على حَيرة وقِلّة اهتداء. قال الخليل: عَمِهَ الرّجل يَعْمَهُ عَمَهاً، وذلك إذا تردَّد لا يدرِي أين يتوجَّه. قال الله: {وَيَذَرُهُم فِي
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.236 harf
- العمد: قصد الشيء والاستناد إليه، والعماد: ما يعتمد. قال تعالى: ﴿إرم ذات العماد﴾ [الفجر/7]، أي: الذي كانوا يعتمدونه، يقال: عمدت الشيء: إذا أسندته، وعمدت الحائط مثله. والعمود: خشب تعتمد عليه الخيمة، وجمعه: عمد وعمد. قال: ﴿في عمد ممددة﴾ [الهمزة/9]، وقرئ: ﴿في عمد﴾ (وهي قراءة شعبة وحمزة والكسائي وخلف. انظر: الإتحاف ص 443؛ والإقناع لابن الباذش 2/814)، وقال: ﴿بغير عمد ترونها﴾ [الرعد/2]، وكذلك ما يأخذه
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.321 harf
ع م د أنت عمدتنا أي الذي نعمده لحوائجنا‏.‏ ويقال‏:‏ الزم عمدتك أي قصدك وفلان معمود مصمود أي مقصود بالحوائج‏.‏ وعمده واعتمده وتعمده وهو عميد قومه وعمود حيّه أي قوامهم‏.‏ قالت أخت حجر بن عدي الكنديّ عمة امريء القيس ترثي حجراً‏:‏ فإن تهلك فكلّ عمود قوم من الدنيا إلى هلك يصير ويقال للظّهر‏:‏ عمود البطن‏.‏ ويقال لأصحاب الأخبية‏:‏ هم أهل عمود وأهل عماد وأهل عمدٍ‏.‏ ويقال‏:‏ لكلّ أهل عمود نوًى أي
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR11.437 harf
العَمْدُ: ضدّ الخطإِ في القتل وسائر الجنايات. وقد تَعَمَّده وتعمِد له وعَمَده يعْمِده عَمْداً وعَمَدَ إِليه وله يَعْمَّد عمداً وتعمَّده واعتَمَده: قصده، والعمد المصدر منه. قال الأَزهري: القتل على ثلاثة أَوجه: قتل الخطإِ المحْضِ وهو أَن يرمي الرجل بحجر يريد تنحيته عن موضعه ولا يقصد به أَحداً فيصيب إِنساناً فيقلته، ففيه الدية على عاقلة الرامي أَخماساً من الإِبل وهي عشرون ابنة مَخاض، وعشرون ابنة
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR508 harf
* ع م د * * العَمُودُ * عمود البيت وجمعه في القلة * أعْمِدَةٌ * وفي الكثرة * عَمَدٌ * بفتحتين و * عُمُدٌ * بضمتين وقرئ بهما قوله تعالى ﴿في عُمُدٍ ممددة﴾ وسطع * عَمُود * الصبح و * العِمَادُ * بالكسر الأبنية الرفيعة تذكر وتؤنث والواحدة عِمَادَة و * عَمَدَ * للشيء قصد له أي * تَعَمَّد * وهو ضد الخطأ و * عَمَدَ * الشيء * فانْعَمَدَ * أي أقامه بعماد يعتمد عليه وبابهما ضرب و * عَمُود * القوم و *
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR10.437 harf
العمود، كصبور، م، وهو الخشبة القائمة في وسط الخباء ج: أعمدة، في القلة، وعمد، محركة، وعمد بضمتين، وبضم فسكون، تخفيفا، الثلاثة في القلة. وفي اللسان: العمد: اسم للجمع، ويقال: كل خباء معمد. وقيل: كل خباء كان طويلا في الأرض، يضرب على أعمدة كثيرة، فيقال لأهله: عليكم بأهل ذلك العمود، ولا يقال: أهل العمد، وأنشد: وما أهل العمود لنا بأهل ولا النعم المسام لنا بمال وقال
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR25.602 harf
عَمَدَهُ 1 عَمَدَهُ ذ , (S, A, O, L, Msb, K,) aor. عَمِدَ , (L,) inf. n. عَمْدٌ; (L, Msb;) and ↓ اعمدهُ; (Msb, K;) He stayed it, propped it up, or supported it; (S, A, O, L, Msb, K;) namely, a wall, (A, L, Msb,) or other thing; (S, O, L;) i. q. دَعَمَهُ: (A, L, Msb:) or ↓ اعمده, [and app. sometimes عَمَدَهُ, (see مَعْمُودٌ,) and in a similar manner ↓ عمّدهُ is expl. by Golius, as on the authority
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok36.582 harf
عمد عَمَدَ - يَعْمِدُ - عَمُوْد - عَمَد - عِمَاد تَعَمَّدَ - يَتَعَمَّدُ - مُتَعَمِّد عَمَدَ - يَعْمِدُ + كائن + على كائن: يتوجه إليه مباشرة ومن أقرب طريق: يتحرك الشيء أو الأمر بحيث يشكل مساره مع سطح الجسم الآخر عمودا أي زاوية قائمة عَمَدَ - يَعْمِدُ + كائن + في أمر: يفعله في سبق إصرار وعزم: يتجه إليه بإرادته وعزمه مباشرة ومن أقرب طريق ومن
Türkçe çeviri henüz yokMaddenin bağlantısı

عمد عَمَدَ - يَعْمِدُ - عَمُوْد - عَمَد - عِمَاد تَعَمَّدَ - يَتَعَمَّدُ - مُتَعَمِّد عَمَدَ - يَعْمِدُ + كائن + على كائن: يتوجه إليه مباشرة ومن أقرب طريق: يتحرك الشيء أو الأمر بحيث يشكل مساره مع سطح الجسم الآخر عمودا أي زاوية قائمة عَمَدَ - يَعْمِدُ + كائن + في أمر: يفعله في سبق إصرار وعزم: يتجه إليه بإرادته وعزمه مباشرة ومن أقرب طريق ومن غير مواربة عَمُوْد: على وزن " فـَعول" اسم فاعل مبالغة من " عَمَدَ - يَعْمِدُ ": الذي " يَعْمِدُ ": الشيء الطولاني (من حديد أو رخام أو خشب أو ما شابه) الذي يرتكز على سطح آخر بحيث يشكل مع أسطحه زوايا قائمة عَمَد: جمع " عَمُوْد " ﴿نار الله الموقدة التي تطلع على الأفئدة إنها عليهم موصدة في عمد ممددة﴾: عَمَد ممددة: أعمدة طويلة مرتفعة لسور الوصد عِمَاد:على وزن " فـِعال " اسم فعل مبالغة من " عَمَدَ - يَعْمِدُ ": وهو كذلك اسم آلة منه: ما ينصب على العمد والأعمدة: السقالة والأسطح والأقواس والطوابق تَعَمَّدَ - يَتَعَمَّدُ: على وزن " تَفَعَّل " من " عَمَدَ - يَعْمِدُ ": يقوم بفعل " عَمَدَ - يَعْمِدُ " بإرادة ذاتية وعلى وجه التكرار والشدة: يتجه للفعل بشكل مباشر من أقرب الطرق، وهي المسافة المتعامدة مع الشيء: وهو كناية عن الإرادة والتصميم والعزم في الفعل دون تردد أو تذبذب: سبق الإصرار والترصد مُتَعَمِّد: اسم فاعل من " تَعَمَّدَ - يَتَعَمَّدُ " واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التوجه والإقبال والاقتراب نحو الشيء مباشرة وبشكل قائم أو متعامد عليه"، وهي: عَمَدَ - يَعْمِدُ، وَسَطَ - يَسِطُ، حَنَفَ - يَحْنِفُ (حَنِفَ - يَحْنَفُ)، قَامَ - يَقُوْمُ، قَبَلَ - يَقْبُلُ، وَكَأَ - يَكَأُ عمد ﴿الله الذي رفع السماوات بغير عمد ترونها ثم استوى على العرش وسخر الشمس والقمر كل يجري لأجل مسمى يدبر الأمر يفصل الآيات لعلكم بلقاء ربكم توقنون(2)﴾ الرعد ﴿خلق السماوات بغير عمد ترونها وألقى في الأرض رواسي أن تميد بكم وبث فيها من كل دابة وأنزلنا من السماء ماء فأنبتنا فيها من كل زوج كريم(10)﴾ لقمان ﴿نار الله الموقدة(6)التي تطلع على الأفئدة(7)إنها عليهم موصدة(8) في عمد ممددة (9)﴾ الهمزة العماد ﴿إرم ذات العماد (7)﴾ الفجر تعمد ﴿ادعوهم لآبائهم هو أقسط عند الله فإن لم تعلموا آباءهم فإخوانكم في الدين ومواليكم وليس عليكم جناح فيما أخطأتم به ولكن ما تعمدت قلوبكم وكان الله غفورا رحيما(5)﴾ الأحزاب متعمدا ﴿ومن يقتل مؤمنا متعمدا فجزاؤه جهنم خالدا فيها وغضب الله عليه ولعنه وأعد له عذابا عظيما(93)﴾ النساء ﴿ياأيها الذين آمنوا لا تقتلوا الصيد وأنتم حرم ومن قتله منكم متعمدا فجزاء مثل ما قتل من النعم يحكم به ذوا عدل منكم هديا بالغ الكعبة أو كفارة طعام مساكين أو عدل ذلك صياما ليذوق وبال أمره عفا الله عما سلف ومن عاد فينتقم الله منه والله عزيز ذو انتقام(95)﴾ المائدة مختار الصحاح ● [عمد] ع م د: العَمُودُ عمود البيت وجمعه في القلة أعْمِدَةٌ وفي الكثرة عَمَدٌ بفتحتين و عُمُدٌ بضمتين وقرئ بهما قوله تعالى ﴿في عُمُدٍ ممددة﴾ وسطع عَمُود الصبح و العِمَادُ بالكسر الأبنية الرفيعة تذكر وتؤنث والواحدة عِمَادَة و عَمَدَ للشيء قصد له أي تَعَمَّد وهو ضد الخطأ و عَمَدَ الشيء فانْعَمَدَ أي أقامه بعماد يعتمد عليه وبابهما ضرب و عَمُود القوم و عَمِيدُهُم سيدهم و العُمْدة بالضم ما يعتمد عليه و اعْتَمَد على الشيء اتكأ واعْتَمَد عليه في كذا اتَّكَل الراغب عمد - العمد: قصد الشيء والاستناد إليه، والعماد: ما يعتمد. قال تعالى: }إرم ذات العماد﴿[الفجر/7]، أي: الذي كانوا يعتمدونه، يقال: عمدت الشيء: إذا أسندته، وعمدت الحائط مثله. والعمود: خشب تعتمد عليه الخيمة، وجمعه: عمد وعمد. قال:﴾في عمد ممددة﴿[الهمزة/9]، وقرئ:﴾في عمد﴿(وهي قراءة شعبة وحمزة والكسائي وخلف. انظر: الإتحاف ص 443؛ والإقناع لابن الباذش 2/814)، وقال:﴾بغير عمد ترونها﴿[الرعد/2]، وكذلك ما يأخذه الإنسان بيده معتمدا عليه من حديد أو خشب. وعمود الصبح: ابتداء ضوئه تشبيها بالعمود في الهيئة، والعمد والتعمد في التعارف خلاف السهو، وهو المقصود بالنية، قال:﴾ومن يقتل مؤمنا متعمدا﴿[النساء/93]،﴾ولكن ما تعمدت قلوبكم{ [الأحزاب/5]، وقيل: فلان رفيع العماد (انظر: المجمل 3/629؛ وأساس البلاغة ص 313. قال قدامة بن جعفر: ويقال: عالي العماد، واري الزناد، رحيب الباع، مشبوح الذراع، ضحم الدسيعة، جم الصنيعة. انظرك جواهر الألفاظ ص 55) أي: هو رفيع عند الاعتماد عليه، والعمدة: كل ما يعتمد عليه من مال وغيره، وجمعها: عمد. وقرئ: }في عمد{ (تقدمت قريبا) والعميد: السيد الذي يعمد الناس، والقلب الذي يعمده الحزن، والسقيم الذي يعمده السقم، وقد عمد (يقال: عمد بفتح الميم وكسرها. قال السرقسطي: وعمد الإنسان: جهده المرض) : توجع من حزن أو غضب أو سقم، وعمد البعير (قال السرقسطي أيضا: عمد البعير عمدا: انكسر سنامه، فهو عمد. راجع: الأفعال 1/224) : توجع من عقر ظهره. ملخص اللسان: 1. وقد تَعَمَّده وتعمِد له وعَمَده يعْمِده عَمْداً وعَمَدَ إِليه وله يَعْمَّد عمداً وتعمَّده واعتَمَده: قصده، 2. عمد: العَمْدُ: ضدّ الخطإِ في القتل وسائر الجنايات. 3. وعَمَد الحائط يَعْمِدُه عَمْداً: دعَمَه؛ 4. والعمود الذي تحامل الثِّقْلُ عليه من فوق كالسقف يُعْمَدُ بالأَساطينِ المنصوبة. 5. وعَمَد الشيءَ يَعْمِدُه عمداً: أَقامه. والعِمادُ: ما أُقِيمَ به. 6. والعِمادُ: الأَبنية الرفيعة، الواحدة عِمادة؛ إِرَمَ ذاتِ العِماد؛ قيل: معناه أَي ذات الطُّولِ، وقيل أَي ذات البناءِ الرفيع؛ وقيل أَي ذات البناءِ الرفيع المُعْمَدِ، 7. والعِمادُ والعَمُود: الخشبة التي يقوم عليها البيت. 8. والعَمِيدُ: المريض لا يستطيع الجلوس من مرضه حتى يُعْمَدَ من جوانبه بالوَسائد أَي يُقامَ. 9. وقد عَمَدَه المرضُ يَعْمِدُه: فَدَحَه؛يَعْمِدُه: يسقطه ويَفْدَحُه ويَشْتَدُّ عليه. 10. واعْتَمَد على الشيء: توكّأَ. 11. والعُمْدَةُ: ما يُعتَمَدُ عليه. 12. والعمود: العصا؛ 13. العمد أَساطين الرخام. 14. وعمود اللسان: وسَطُه طولاً، وعمودُ القلب كذلك، 15. وعمود الأَمر: قِوامُه الذي لا يستقيم لا به. 16. وعمودُ الصُّبْحِ: ما تبلج من ضوئه وهو المُسْتَظهِرُ منه ، 17. والعميدُ: السَّيِّدُ المُعْتَمَدُ عليه في الأُمور أَو المعمود إِليه؛ 18. والعَمِيدُ: الشديد الحزن. 19. والعَمِيدُ والمَعْمُودُ: المشعوف عِشْقاً، 20. وعَمِيدُ الوجعِ: مكانه. 21. وعَمِدَ الثَّرى يَعْمَدُ عَمَداً: بَلَّلَه المطر، 22. والمُعْمَدُ والعُمُدُّ والعُمُدَّات والعُمَدَّانيُّ: الشابُّ الممتلئ شباباً، وقيل هو الضخم الطويل لسان العرب ● - عمد: العَمْدُ: ضدّ الخطإِ في القتل وسائر الجنايات. وقد تَعَمَّده وتعمِد له وعَمَده يعْمِده عَمْداً وعَمَدَ إِليه وله يَعْمَّد عمداً وتعمَّده واعتَمَده: قصده، والعمد المصدر منه. قال الأَزهري: القتل على ثلاثة أَوجه: قتل الخطإِ المحْضِ وهو أَن يرمي الرجل بحجر يريد تنحيته عن موضعه ولا يقصد به

Sîgalar(4)

Mücavir kökler78 mücavir (99 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. أرم

    1 ortak ayet · Dikili taş, anıt demektir

  2. كعب

    1 ortak ayet · Topuk demektir

  3. صيد

    1 ortak ayet · Av

  4. ميد

    1 ortak ayet · Sallar

  5. جزي

    2 ortak ayet · Ceze’e (hemze ile) bir şeyin parçası, bozulmadan bütünden…

  6. ذو

    2 ortak ayet · Sahip

  7. وبل

    1 ortak ayet · Odun demeti demektir

  8. سلف

    1 ortak ayet · Boynun üst tarafıdır

  9. قتل

    2 ortak ayet · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…

  10. بثث

    1 ortak ayet · Rüzgarın esmesi sonucu etrafa dağılan toz anlamından gelmiş…

  11. لقي

    2 ortak ayet · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır

  12. صوم

    1 ortak ayet · “Sume” damga demektir

Geçtiği ayetler(7)

  1. اللَّهُ الَّذِي رَفَعَ السَّمَوَاتِ بِغَيْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَهَا ثُمَّ اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ وَسَخَّرَ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ …

    DireklerAllah O’dur ki; gökleri gördüğünüz gibi yükseltmiş, sonra Arş’a hükmetmiştir. Güneşi ve ayı buyruğu altına almıştır. Bunların her biri belli bir süreye kadar hareket edecektir. İşleri yürütür. Rabbınızla karşılaşacağınıza kesin olarak inanmanız için ayetleri uzun uzun açıklar.

  2. خَلَقَ السَّمَوَاتِ بِغَيْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَهَا وَأَلْقَى فِي الْأَرْضِ رَوَاسِيَ أَنْ تَمِيدَ بِكُمْ …

    DireklerGökleri, gördüğünüz gibi direksiz olarak yaratmış, sizi sarsar diye yere ağır baskılar koymuş, orada her türlü canlıyı yaymıştır. Biz, gökten su indirip orada her sınıf bitkiler yetiştirmişizdir.

  3. فِي عَمَدٍ مُمَدَّدَةٍ

    DireklerUzatılmış sütunlar arasında.

Sîga sayfası: مُتَعَمِّدًا

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökعمد
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerقصد, نوى, سند, عزم
Zıt Kökخطأ
Çekirdek Özet 1Ağır bir yükü taşımak üzere dikilen sağlam direk ve bir şeye dayanıp doğrulma
Çekirdek Özet 2Zihnin ve iradenin kararlı biçimde hedefe dikilmesi, taammüt ve bilinçli yöneliş
Çekirdek Özet 3Bir yapıyı veya eylemi ayakta tutan kurucu dayanak, hükmün meşruiyet ve mesuliyet temeli
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca fiziksel sütuna veya sadece hukuki kasıt kavramına indirgeyerek taşıyıcı dayanak ile iradi yöneliş arasındaki ontolojik bağı koparmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
عمKuşatma, yayılma, bir alanı bütünüyle kaplama, kütlevi yoğunluk ve derinlik kazanma; nitekim عمر imar ve yerleşimle kaplamayı, عمق aşağıya doğru yoğun derinliği, عمل enerjinin fiile bürünmesini, عمم ise genellik ve bütünü sarmayı ifade ederدEklenen د harfinin kapı, sınır, sebat ve duruş imgesiyle yaygın kütlevi yoğunluk tek bir dikey eksende sabitlenmiş; yayılma hâlindeki güç bir yükü taşımak üzere dikey bir dayanağa ve amaca kilitlenen doğrusal bir iradeye dönüştürülmüştür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
عGöz; görme, bilme, kaynakAlgının odaklanması, bilincin uyanışı ve hedefin açıkça tespit edilmesi
مSu; akış, çokluk, derinlikTaşıyıcı kütle, gücün toplanması ve hacimli bir yükün varlığı
دKapı; giriş, geçiş, hareketSınır çekme, geçişi sabitleme, eşik oluşturma ve mukavemet gösterme
عمدKaynaktan çıkan bilincin kütlevi bir gücü tek bir eşikte ve eksende dikey olarak sabitlemesiBilinçli bir gayenin ağır bir yükün altına girerek dikey biçimde yükselmesi, sarsılmaz bir dayanak teşkil etmesi ve doğrudan hedefe yönelmesi hareketidir

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamÇadırın tavanını havada tutan ve ağırlığı yere aktaran ahşap veya demir orta direk; bir nesneyi devrilmekten korumak için altına konan destek ve dayanak
Cahiliye şiiri kullanımıİmruülkays’ın halası olan Ühtü Hucr b. Adiy el-Kindî kardeşinin ardından yaktığı ağıtta kavmin reisi ve dayanağı anlamında bu kökü şöyle zikreder: فَإِنْ تَهْلِكْ فَكُلُّ عَمُودِ قَوْمٍ / مِنَ الدُّنْيَا إِلَى هَلَكٍ يَصِيرُ
Erken Arapça kullanımÇöl bedevilerine çadır direklerine bağlı göçebe yaşamları sebebiyle أهل عمود veya أهل عماد denilmiştir; toplumun sığınağı olan liderler için فلان رفيع العماد tabiri, cinayet ve eylemlerde ise şüpheye yer bırakmayan bilinçli kastı belirtmek üzere عمد عيني ifadesi kullanılmıştır

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde عمد kökü, dikey doğruluk, ayakta durma, sebat etme ve sarsılmaz bir temel teşkil etme semantik ekseninde yer alır. Proto-Sami biçim olan *ʿ-m-d, İbranicede עָמַד (ʿāmad) fiiliyle "ayakta durmak, dikilmek, sebat etmek, devam etmek", עַمּוּد (ʿammūd) ismiyle ise doğrudan "direk, sütun" anlamlarını karşılar. Aramice ve Süryanicede ܥܡܕ (ʿmad) kökü dikey bir hareketle derinliğe inme veya sabit bir duruş kazanma yönünde özelleşmiş; Hristiyan terminolojisinde suya dikey daldırma ritüeli (vaftiz) için bu kök türetilmiştir. Arapçada ise kök hem nesneyi ayakta tutan dikey fiziksel dayanak (عمود, عماد) hem de nefsin tereddütsüz bir kararlılıkla hedefe doğrulması ve niyetin bir amaca kilitlenmesi (عمد) şeklinde çift yönlü bir soyutlama kazanmıştır. Fiziksel direğin çatıyı sarsıntıdan koruması gibi, iradi kasıt da eylemi tesadüf ve hatadan koruyan zihni omurgadır.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönÇadır direğinden kastî iradeye geçişFiziksel olarak bir yapıyı taşıyan dikey eksen (عمود), zihinsel düzlemde hedefe dikilen kararlı niyete (عمد) dönüşmüştürKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice עָמַد (ʿāmad) ve עַمּوּד (ʿammūd)Dikey duruş, sebat, devamlılık ve sütun anlamları ortak Sami mirası olarak korunmuşturKesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik dikey taşıyıcı köklerMısır hiyerogliflerinde djed sütunu gibi dikilme ve dayanma sembolleriyle morfolojik olmasa da kavramsal örtüşme taşırMuhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
عمدAnlamlıDirek dikmek, kastetmekBir nesneye dayanak olmak veya bir hedefe dosdoğru yönelmekHedef kök; Kur'an'da geçer
عدمAnlamlıYokluk, yitirme, yoksunlukVarlığın veya dayanağın ortadan kalkması, desteğini yitirip kaybolmaKarşıt yönelim; Kur'an'da geçmez
معدAnlamlıÇekip koparma, sertleşmeBir şeyi yerinden kuvvetle çekmek, bedenin veya yerin sertleşmesiFiziksel sertlik ilgisi; Kur'an'da geçmez
مدعAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu harf dizilimi mühmel veya anlam aktarımı zayıf kabul edilmiştirKök olarak oluşmayan; Kur'an'da geçmez
دعمAnlamlıDesteklemek, payanda vurmakEğilen bir duvarın veya nesnenin altına eğik destek koyarak düşmesini engellemekAnlamca tam eş eksenli destek; Kur'an'da geçmez
دمعAnlamlıGözyaşı akıtmakSıvının göz pınarından damla damla süzülüp akmasıFiziksel akış; Kur'an'da geçer

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
عمدMerkezDayanak ve kasıtBir amaca dikey bir kararlılıkla kilitlenme ve sarsılmaz dayanak teşkil etmeHem taşıyıcı sütun hem de planlı, taammüden yapılan irade
قصدKomşuYönelme ve itidalBir yöne doğru aşırılığa kaçmadan orta yolu bularak yönelmeعمد kökündeki taşıyıcı ağırlık ve sarsılmaz ısrar vurgusu قصد kökünde yerini dengeli yönelişe bırakır
نوىKomşuNiyet ve çekirdekEylemin içteki tohumunu, gizli yönelişini ve çekirdeğini kurmaنوى eylemin henüz filizlenmemiş içsel tasarısı iken عمد karara bağlanıp dikilmiş yöneliştir
سندKomşuDayanma ve yaslanmaBir nesneye veya güce arkasını vererek güç almaسند bir şeye yaslanmayı anlatırken عمد bizzat ağırlığı dikey olarak taşımayı ifade eder
عزمKomşuKesin karar ve azimTereddüdü kesip atan ve eyleme geçiren kesin iradeعزم psikolojik keskinlik iken عمد eylemin sorumluluğunu üstlenen kurucu hedeftir
خطأZıtHata ve sapmaHedefi ıskalama, amaç dışına çıkma ve bilinçsizce yanılmaعمد kökünün zıddıdır; niyetin hedefe isabet edememesi veya hiç hedeflenmemiş olmasıdır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaعمدDirek dikmek, kastetmekBir nesneyi taşımak için altına sütun koymak ve zihni bir hedefe bilinçle doğrultmakKesin
LatinceColumna / DestinareSütun / Bir amaca yöneltmek, sabitlemekColumna fiziksel taşıyıcı unsuru; destinare ise iradenin bir gayeye dikilmesini karşılarGüçlü
İngilizcePillar / Intentionality, deliberatelySütun, dayanak / Kasıtlı olarak, taammüdenPillar kökün mimari yönünü; deliberate ve intent ise zihnin odaklanmış kasıt boyutunu verirKesin
AlmancaPfeiler, Säule / Vorsatz, absichtlichDirek, sütun / Kasıt, bile isteyeSäule fiziksel omurgayı; Vorsatz hukuki ve ahlaki bilinçli yönelimi tam karşılarGüçlü
FransızcaPilier / Intentionnel, de propos délibéréSütun, payanda / Kasıtlı, tasarlanmışPilier taşıyıcı temel yapıyı; intentionnel ise yanılma ve rastlantı dışı planlı eylemi aktarırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lisān al-ʿArab.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
عمد (İsim: Sütunlar, direkler)Kozmolojik taşıyıcı düzenGöklerin görünen bir direk olmaksızın dengede tutulduğunu bildiren kevni ayetler (Ra'd 13:2, Lokmân 31:10)
عمد (İsim: Sütunlar, kapama tomrukları)Uhrevi kuşatma ve kilitlenmeCehennem kapılarının suçlular üzerine kapatılıp dikey kütüklerle kilitlendiğini bildiren ceza bağlamı (Hümeze 104:9)
العماد (İsim: Yüksek yapılar veya kabile direkleri)Tarihsel güç ve mimari debdebeİrem kavminin yüksek sütunlu binalarını yahut sığınılan heybetli reislerini anlatan tarihsel kıssa bağlamı (Fecr 89:7)
متعمدا (İsm-i fâil: Kasıtlı olarak, taammüden)Hukuki ve ahlaki bilinçli cürümMümini kasten öldürme veya ihramlıyken av hayvanını bile isteye katletme bağlamı (Nisâ 4:93, Mâide 5:95)
تعمدت (Mazi fiil: Tasarladı, kastetti)Kalbin nihai yönelişi ve sorumlulukHata ile yapılan işlerde günah olmadığını, sorumluluğun ancak kalbin bilerek yöneldiği şeyde olduğunu bildiren bağlam (Ahzâb 33:5)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİrade, fiil teorisi ve kesbİnsanın eylemlerinden sorumlu tutulmasını sağlayan bilinçli kasıt ve kalbin yönelişiFiilin ahlaki ve ontolojik değerini belirleyen asıl dayanağın kalp taammüdü olması
FıkıhCinayet hukuku ve cezai sorumlulukKasten adam öldürme (katl-i amd), hataen ve şibh-i amd arasındaki ceza ve diyet farklarıEylemin aletinden ve yöneliş biçiminden hareketle failin sarsılmaz kastının tespiti
TefsirKevni nizam ve İrem kıssasıRa'd 13:2 ayetinde göklerin direksiz mi yaratıldığı yoksa görünmez direklerle mi ayakta durduğu tartışmasıİlahi kudretin fiziksel dayanaklara muhtaç olmaksızın yarattığı görünmez çekim nizamı
HadisAmellerin niyetle irtibatı ve fetvalarKasıtlı eylemlerle sehven yapılanların dindeki hükmünün ayrıştırılmasıYanılma ve unutmanın kaldırıldığı, sorumluluğun ancak taammütle sabit olduğu ilkesi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKalbi sorumluluk ekseniTaammütHesaba esas teşkil etmeDinde eylemler tesadüfi sonuçlarına göre değil, kalbin kasten dikildiği hedefe göre değer kazanırKesin
İlmiKozmolojik ve ontolojik dengeGörünmez taşıyıcı kanunlarEvreni ayakta tutmaMaddi yapıların görünen direkler yerine görünmeyen ilahi yasalar ve kuvvet dengeleriyle çatılmasını simgelerGüçlü
SiyasiToplumsal liderlik ve anayasal nizamİmad / Toplumun direğiDevleti ve birliği taşımaToplumun dağılmasını önleyen lider kadro ve kurucu nizam, çatıyı taşıyan orta direk işlevi görürGüçlü
İktisadiİktisadi altyapı ve ana sermayeUmde / Temel varlıkSistemi ayakta tutmaFinansal yapının çöküşünü engelleyen ana sermaye, üretim omurgası ve güven veren kurumsal istinatMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDüşey yük taşıyıcı kolon / Vektörel yönelim matrisiFizikte ve inşaat mühendisliğinde düşey yükleri zemine aktaran kolonlar ile analitik mekanikte bir kuvvetin doğrudan tek bir doğrultuda bileşenlerine ayrılmadan hedefe yönelmesiKesin
Beşeri bilimlerHukukta kast (dolus directus) / Kurumsal omurgaCeza hukukunda failin neticeyi öngörüp doğrudan istemesi hâli ile sosyolojide kurumu ayakta tutan taşıyıcı kurallarKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün anlamını yalnızca hukuk dilindeki "kasten suç işleme" veya mimarideki "betonarme sütun" kalıplarına hapsederek aralarındaki anlam bağını yitirmek
Kur'an içi daha geniş anlamBir yapıyı devrilmekten koruyan ontolojik sütun ile insan davranışını meşru ve mesul kılan niyet omurgasının aynı kökten türediğini kavramak
Yanlış anlamanın doğuracağı hataGöğün direksiz yaratılışını sadece fiziksel yokluk sanıp ilahi yasa bağlamını kaçırmak yahut ibadet ve cinayetlerdeki "kasıt" unsurunu salt kuru bir şekle indirgemek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın hem fiziksel evren tasarımındaki görünmez dengeleri (kozmoloji) hem de ahlaki eylemin merkezindeki niyet ve sorumluluk mekanizmasını (antropoloji) aynı kök üzerinden birbirine bağlamasını sağlar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kozmolojik düzeni bildiren ayetlerde (Ra'd 13:2, Lokmân 31:10), ceza ve cinayet hükümlerini düzenleyen fıkhi ayetlerde (Nisâ 4:93, Mâide 5:95) ve kalbin niyetini ölçen ayetlerde (Ahzâb 33:5).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İnsanın eylemlerinden sadece dışsal sonuçları sebebiyle sorumlu tutulduğu yanılgısını düzeltir; sorumluluğun asıl merkezinin kalbin bilerek ve tasarlayarak dikildiği hedef olduğunu ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamÇadırın tavanını taşıyan orta direk, düşmeyi engelleyen dikey destek ve payanda.
  • Soyut anlamDağılmayı önleyen sarsılmaz irade, hedefe kilitlenmiş bilinçli kasıt ve eylemin omurgası.
  • Sistematik karşılıkFiziksel düzlemde kozmik ve mimari nizamı; ahlaki ve hukuki düzlemde ise hesaba çekilmeyi sağlayan taşıyıcı kastı ifade eden kurucu ilke.
  • LaTeX modeliS=F⃗a⋅d⃗R0  ⟺  ∑i=1nLi≤Cv
  • LaTeX açıklaması

Model iki eşdeğer yönü simgeler: Sol tarafta yönelmiş iradi kuvvet vektörünün (F⃗a) doğrudan hedeflenen doğrultu vektörüyle (d⃗) iç çarpımı, rastlantısal gürültüye (R0) bölünerek saf kasıt ve sorumluluk derecesini (S) belirler. Sağ tarafta ise sisteme binen toplam harici yüklerin (∑Li), yapının düşey taşıma kapasitesi ve kurucu direk direnci (Cv) tarafından dengelendiği ve böylece sistemin çöküşünün engellendiği ifade edilir.

Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ع