فدي

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ف-د-ي11 sîga, 124 mücavir kök, 13 ayet, 10 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.حلقفَفِدْيَةٌشددافْتَدَىأرضوَفَدَيْنَاهُفديافْتَدَتْيومفِدَاءًعذبيَفْتَدِيجمعمرضحلل

KökSîga 11Ayet 13Sure 10Mücavir 124

▶ Ağı aç (3B)

فدي

ف - د - ي

KÖK
  • 13 geçiş
  • 13 ayet
  • 11 sîga
  • 12 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Fidye

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: فدى

Notlarım

Sözlükler(12)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.624 harf
باب الدال والفاء و و ء ي معهما ف و د، ف ي د، ف أ د، و ف د، و د ف، د ف أ، د ف و، د و ف، ف د ي مستعملات فود: الفَوْدُ أَحَدُ فَوْدَيِ الرَّأْسِ، وهما مُعْظَمُ شَعْر اللِّمَّةِ ممّا يلي الأُذُنَيْنِ. وكذلك فَوْدا جَناحَي العُقابِ، وقال خُفاف: متى تُلقِ فَوْدَيها على ظَهْر ناهِضٍ فيد، فأد: فَيْد: منزل بالبادية. والفَيّادُ من أسماء البُومِ. والفَيّادُ من الرِّجال هو الذي يلُفُّ ما قَدَرَ عليه من
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR647 harf
Madde başı: فدىالفِداءُ إذا كسر أوَّله يمدُّ ويقصر، وإذا فتح فهو مقصور. يقال: قُمْ فِدًى لك أبي. ومن العرب من يكسر فِداءً للتنوين إذا جاور لام الجرّ خاصَّةً، فيقول: فِداءً لك، لأنه نكرة، يريدون به معنى الدعاء. وأنشد الأصمعيّ للنابغة: مهلاً فِداءٍ لك الأقوامُ كُلُّهُمُوما أُثَمِّرُ من مالٍ ومن ولدِ ويقال: فَداهُ وفاداهُ إذا أعطى فداءه فأنفذه وفداه بنفسه. وفدَّاهُ تَفْدِيَةً، إذا قال له جُعلت فِداءَكَ.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR9.486 harf
Madde başı: فدىد ف ( وايء ) دفأ ، دفى ، دوف ، ديف ، فدى ، ودف ، وفد ، أفد ، فود ، فيد ، فأد . دفأ دفا : قال الله جلّ وعز : ( لَكُمْ فِيهَا دِفْءٌ وَمَنَافِعُ ) ( النحل : 5 ) قال الفراء : الدِّفْءُ كُتِب في المصاحف بالدَّال والفَاء ، وإن كتبت بواو في الرفع وياء في الخفض ، وألف في النصب كان صواباً ، وذلك على ترك الهمز ونَقْلِ إعراب الهمز إلى الحرف الذي قبلها . قال : والدِّفء ما انتفع به من أوبارها وأشعارها
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR3.996 harf
(باب الفاء والدال وما يثلثهما) (فدر) الفاء والدال والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على قَطْعٍ وانقطاع، من ذلك الفِدْرَة: القِطعةُ من اللَّحم؛ ولست أدرِي أُبنِيَ منها فعلٌ أم لا. ويقولون: فَدَرَ الفحلُ، إذا عَجَز عن الضِّراب، وهو فادر. وسمِّي لأنَّه إذا عَجَز فقد قَطعه. وجمع فادر فوادر. وقال ابن دريد([1]) : هذا مما نَدَر فجاء منه فاعل على فواعل. والمَفْدَرة: مكان الوُعول الفُدْر. (فدش) الفاء والدال والشين
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR795 harf
Madde başı: فدى- الفدى والفداء: حفظ الإنسان عن النائبة بما يبذله عنه، قال تعالى: ﴿فإما منا بعد وإما فداء﴾ [محمد/4]، يقال: فديته بمال، وفديته بنفسي، وفاديته بكذا، قال تعالى: ﴿إن يأتوكم أسارى تفادوهم﴾ [البقرة/85]، وتفادى فلان من فلان، أي: تحامى من شيء بذله. وقال: ﴿وفديناه بذبح عظيم﴾ [الصافات/107]، وافتدى: إذا بذل ذلك عن نفسه، قال تعالى: ﴿فيما افتدت به﴾ [البقرة/229]، ﴿وإن يأتوكم أسارى تفادوهم﴾ [البقرة/85]،
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR226 harf
ف د ي فدت الأسير وافتديته وفاديته وافتديت أنا منه وبذلت له الفدية فلم تقبل وهي اسم ما يفدى منه‏.‏ وفدّيته تفدية‏:‏ قلت له‏:‏ جعلت فداك‏.‏ ومن المجاز‏:‏ تفادى منهخ‏:‏ تحاماه‏.‏ قال ذو الرمّة‏:‏ تفادى الأسود الغلب منه تفاديا
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR4.897 harf
فَدَيْتُه فِدًى وفِداء وافْتَدَيْتُه؛ قال الشاعر: فلَوْ كانَ مَيْتٌ يُفْتَدَى، لَفَدَيْتُه بما لم تَكُنْ عَنْهُ النُّفُوسُ تَطِيبُ وإِنه لَحَسَنُ الفِدْيةِ. والمُفاداةُ: أَن تدفع رجلاً وتأْخذ رجلاً. والفِداء: أَن تَشتريه، فَدَيْته بمالي فِداء وفَدَيْتُه بِنَفْسي. وفي التنزيل العزيز: وإن يأْتُوكم أُسارى تَفْدُوهم؛ قرأَ ابن كثير وأَبو عمرو وابن عامر أُسارى بأَلف، تَفْدُوهم بغير أَلف، وقرأَ نافع
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR318 harf
* ف د ي * * الفِداءُ * بالكسر يمد ويقصر وبالفتح يقصر لا غير و * فضداهُ * و * فاداهُ * أعطى فداءه فانقذه و * فَدَاهُ * بنفسه و * فَدَّاهُ تفدِيَةً * قال له جعلت فذاك و * تَفادَوْا * فدى بعضهم بعضا و * افتَدَى * منه بكذا و * تَفادضى * فلان من كذا تحاماه وانزوى عنه و * الفِدْيَةُ * و * الفِدَى * و * الفِداءُ * كله بمعنى
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR6.821 harf
: ( ي ( *!فَدَاهُ ) بنَفْسِه ( *!يَفْدِيهِ *!فِدَاءً ) ، ككِساءٍ ، ( *!وفِدًى ) ، بالكسْرِ مَقْصور ( ويُفْتَحُ ) . ( قالَ أَبو عليّ القالِي في المَقْصورِ والمَمْدودِ : قالَ الفرَّاء : إذا فَتَحوا الفاءَ قَصَرُوا فقالوا : *!فَدًى لَكَ ، وإذا كَسَرُوا الفاءَ مَدُّوا ورُبَّما كَسَرُوا الفاءَ وقَصَرُوا فقالوا : هُم *!فِدًى لَكَ ، قالَ مُتَمِّم بنُ نويرَة : فِداءً لممساك ابن أُمّي وخالَتِيوأمي وما
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR10.861 harf
Madde başı: فدىفَدَاهُ 1 فَدَاهُ ذ , (T, S, M, &c.,) aor. يَفْدِيهِ, (Msb, K,) inf. n. فِدَآءٌ (T, S, M, Mgh, K,) [omitted in my copy of the Msb, probably by inadvertence,]) and فَدًى, (Mgh,) or فِدًى, (so in the M, accord. to the TT,) or also both of these, (Fr, T, S, Msb, K,) the latter of them said by Fr, on one occasion, to be the more common, (T, TA,) [which is the case when it is a subst., like فِدْيَةٌ,]
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.238 harf
فَدَى فَدَى I ( n. ac. فَِدًى [ فَدَي 4 , 7 ], فِدَآء [ 23A ] ) a. [ acc. & Min ], Ransomed, redeemed, liberated, freed from ( captivity ). b. Obtained divorce by payment ( woman ). c. [ acc. & Bi ], see II . فَدَّيَ فَدَّيَ II , a. Was ready to ransom , to suffer in the stead of. فَاْدَيَ فَاْدَيَ III , a. see I (a) . b. Gave a captive in exchange for another. أَفْدَيَ أَفْدَيَ
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR15.924 harf
فدي فَدَى - يَفْدِي - فِدَاء - فِدْيَة - فَادَى - يُفَادِي - افْتَدَى - يَفْتَدِي فَدَى - يَفْدِي + كائن + كائناً: يبادل بمال مقابل التزام خطر أو ضار: يقدم مالاً أو شيئاً ذا قيمة مقابل فك ارتباط شخص آخر بالالتزام بعمل أو عقوبة أو أسر فِدَاء: اسم فعل مبالغة على وزن " فـِعال" من " فَدَى - يَفْدِي " فِدْيَة: على وزن " فِعلة " اسم فعل بمعنى مفعول
Tamamını oku

Sîgalar(11)

Mücavir kökler124 mücavir (155 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. يوم

    7 ortak ayet · “Yemm” durgun akan su demektir

  2. عذب

    6 ortak ayet · Su yosunudur

  3. صوم

    2 ortak ayet · “Sume” damga demektir

  4. مرض

    2 ortak ayet · “Bürde” gocuk demektir

  5. شدد

    3 ortak ayet · Sicim bağıdır

  6. أرض

    5 ortak ayet · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir

  7. جمع

    3 ortak ayet · Yumruk demektir

  8. كفر

    5 ortak ayet · Hufre, çukur demektir

  9. أوي

    2 ortak ayet · Eveye kuş yuvası demektir

  10. ثخن

    1 ortak ayet · Sehyn sıcak yemek demektir

  11. حلق

    1 ortak ayet · Boğaz, halka demektir

  12. حلل

    2 ortak ayet · Helva olgunlaşmış tatlı meyve ve ya bunlardan yapılmış…

Geçtiği ayetler(13)

  1. … سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ وَعَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ فِدْيَةٌ طَعَامُ مِسْكِينٍ فَمَنْ تَطَوَّعَ خَيْرًا فَهُوَ خَيْرٌ لَهُ …

    FidyeSayılı günler olarak. Sizden kim hasta veya seferde olursa, tutmadığı günler sayısınca diğer günlerde; gücü yetmeyenlere de bir yoksul doyumu fidye. Bununla beraber kim gönüllü olarak iyilik yaparsa bu; kendisi için

  2. فَالْيَوْمَ لَا يُؤْخَذُ مِنْكُمْ فِدْيَةٌ وَلَا مِنَ الَّذِينَ كَفَرُوا مَأْوَاكُمُ النَّارُ هِيَ مَوْلَاكُمْ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ

    FidyeBugün, sizden ve küfretmiş olanlardan fidye kabul edilmez. Varacağınız yer ateştir. Size yaraşan odur. Ve o, ne kötü dönüş yeridir.

Sîga sayfası: لَافْتَدَوْا
Sîga sayfası: تُفَادُوهُمْ
Sîga sayfası: لِيَفْتَدُوا
Sîga sayfası: وَفَدَيْنَاهُ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökفدي
YapıÜçlü
Özel DurumNakıs (üçüncü harfi illetli)
Bağlamsal Yakın Köklerفكك, بدل, عوض
Zıt Kökاسر
Çekirdek Özet 1Bir canı veya nesneyi esaretten, tehlikeden kurtarmak için yerine başka bir bedel veya koruyucu koyma
Çekirdek Özet 2Esaret, kurban veya ibadetteki eksikliği ikame bir bedelle gidererek canı veya sorumluluğu tahliye etme
Çekirdek Özet 3Adalet ve kurtuluş düzeninde borç veya azap karşısında bedelin ancak meşru dünyevi sözleşmede geçerli olması; ahirette ise zatın yerine bedel kabul edilmemesi
Kritik Hata RiskiHristiyan teolojisindeki kefaret anlayışının İslami kurtuluş sistemine taşınması veya ahirette maddî/manevî fidye mekanizmasının geçerli sanılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
فدAçığa çıkarma, ayırma, yayma ve ön plana sürme eylemini ifade eder; فدد (sesi yükseltip yayma), فدفد (geniş ve açık arazi) köklerinde olduğu gibi engelin kalkması ve ferahlama zeminine işaret ederيİki nesne veya can arasında aktif bir el uzatma, ikame etme ve bedel takdimi yoluyla bağı çözüp canı koruma altına alma nüansını kazandırır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
فAğız; açıklık, çıkış ve sözKurtuluşa giden yolun açılmasını, esaret bağının çözülüp serbest kalış imkânını temsil eder
دKapı; geçiş, hareket ve eşikBir durumdan diğerine geçişi, kapalılığın aşılmasını ve sınırın aralanmasını simgeler
يEl ve kol; iş, yapma, uzanma ve teslimBir bedeli bizzat uzatıp takdim etmeyi, sahip olunan değeri karşılık olarak vermeyi ifade eder
فديKapalı kapıyı açmak üzere eldeki bedeli uzatma hareketiKişinin veya esirin kapatıldığı yerden kurtulması için yetkili tarafa bir ikame bedelin fiilen uzatılması ve geçiş kapısının açılması hareketidir

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir kimseyi tutsaklıktan kurtarmak amacıyla yerine verilen can, mal veya koruyucu nesne; bedel ödeyerek esirin bağını çözme
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye şairi Evs b. Hacer veya dönemin savaşçı şairlerinin Yevmü’l-Kulâb savaşını anlatırken kullandığı şu beyitte canını koruma ve feda etme anlamında geçer: فَدىً لكما رجليَّ أمِّي وخالتي / غداةَ الكُلاب إذْ تحزُّ الدوابِرُ
Erken Arapça kullanımBir kimseye hürmet ve bağlılık göstermek üzere canını onun yerine siper etmeyi anlatan deyimleşmiş hitap: فَدَاكَ أَبِي وَأُمِّي (Babam ve anam sana feda olsun)

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Arapça فدي kökü, Sami dil ailesinin Güney-Batı kolunda belirgin biçimde bir bedel mukabilinde kurtarma, esareti çözme (ransom, redeem) ekseninde uzmanlaşmıştır. İbranicede yer alan פדה (padah - kurtarmak, fidye verip serbest bırakmak, bedelini ödeyip tahliye etmek) ve Süryanicede görülen ܦܕܐ (pda - fidye ile kurtarmak, bedel ödemek) formlarıyla doğrudan ses ve anlam denkliğine sahiptir. Akadca pādû / pedû (bağışlamak, esirgemek, serbest bırakmak) fiiliyle de semantik ortaklık taşır. Erken Sami katmanındaki ortak çekirdek, bir yükümlülük veya hapis altında bulunan şahsın, üzerine terettüp eden borcun veya tehdidin başka bir varlığa (mal, hayvan veya para) aktarılması suretiyle serbest bırakılmasıdır. Arapça, bu kökü hem savaş esirlerinin mübadelesi ve fidye akçesi bağlamında hem de kişinin kendini başkasına siper etmesi (tefâdî) ve ibadetlerdeki eksikliklerin ikame kurban veya sadakayla giderilmesi alanında zenginleştirmiştir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT, Lane's Lexicon.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönفدي kökünden türeyen fidyet, fidâ, iftidâBir zararı, tehlikeyi veya esareti engellemek için öne sürülen bedel ve korunma eylemiKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice padah, Süryanice pda, Akadca padûEsaretten veya yükümlülükten bedel mukabili kurtarma ortak Sami mirasıdırKesin
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfroasyatik ailenin diğer kollarında doğrudan fonetik ve anlamsal denkliği sınırlıdırMuhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab, Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
فديAnlamlıBedel verip kurtarmaTutsak veya zor durumdaki canı başka bir değer ikame ederek tahliye etmeHedef köktür, Kur'an'da geçer
فيدAnlamlıFayda sağlama, ölümBir şeyden yararlanma (fâide) veya helak olup gitmeKur'an'da geçmez
دفيAnlamlıIsınma ve örtünmeSoğuktan korunma, sıcak tutan yün ve giysi (دفأ köküyle paralel)Kur'an'da bu tertiple geçmez
ديفAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bağımsız kök kaydı oluşmamıştırKök olarak oluşmayan
يفدKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıMühmel kombinasyondur, aslı وفد köküne dayanırKullanım dışı
يدفKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıMühmel kombinasyondur, aslı ودف köküne dayanırKullanım dışı

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
فديMerkezBedel vererek esaretten kurtarmaCanı veya hakkı kurtarmak için yerine koruyucu bir nesne veya bedel koyma eylemidirEsaret bağının ikame ile çözülmesini hedefler
فككKomşuBağı veya kilidi çözmeBir nesneyi veya boynu bağlı olduğu cendereden doğrudan ayırıp serbest bırakmadır; bedel şartı içermezفدي mutlaka ikame bedel taşırken فكك salt bağı çözmektir
بدلKomşuBir şeyin yerine başkasını koymaBir nesneyi alıp yerine tamamen aynını veya muadilini getirme eylemidirبدل genel yer değiştirme iken فدي kurtarma ve koruma maksatlıdır
عوضKomşuZararı tazmin etmeElden çıkan veya zayi olan bir faydanın karşılığını verme işlemidirعوض telafiye, فدي ise mahkûmiyeti veya canı kurtarmaya odaklanır
اسرZıtBağlama, hapsetme, tutsak etmeİnsanı bukağı veya iple bağlayıp hareket kabiliyetinden ve hürriyetinden yoksun bırakmadırفدي esareti çözerken اسر esaret altına alır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaفديBedel ödeyerek kurtarmaCanı veya hakkı esaretten kurtarmak üzere koruyucu bedel ikame etmeKesin
Latinceredemptio, pretium redemptionisKurtuluş akçesi, geri satın almaBorç veya esaretten bedel karşılığı satın alarak serbest bırakmayı karşılar; kurban ikamesini de içerirGüçlü
İngilizceransom, redemption, expiationFidye, bedel ödeyerek kurtarmaRansom salt esir bedelini, redemption genel kurtuluşu, expiation ise ceza telafisini ifade ederGüçlü
AlmancaLösegeld, Auslösung, SühneKurtarma parası, bedelle kurtarmaLösegeld maddî bedeli, Auslösung esaret bağını bedelle çözmeyi karşılarGüçlü
Fransızcarançon, rachatFidye, geri satın almaRançon tutsak bedelini, rachat hakkın veya kişinin bedelle geri alınmasını anlatırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
فِدَاءً, تُفَادُوهُمْSavaş esirlerinin salıverilmesi için alınan/verilen maddî bedel veya esir mübadelesiSavaş hukuku ve esir muamelesi bağlamında Bakara 2:85 ve Muhammed 47:4
فِدْيَةٌ, فَفِدْيَةٌİbadetteki bir engeli, mazereti veya eksikliği telafi eden malî/bedenî sadakaOruç tutamayanların yoksul doyurması veya hacda ihram ihlali kefareti bağlamında Bakara 2:184 ve Bakara 2:196
افْتَدَتْEvlilik bağının kadın tarafından bedel (mehir iadesi) verilerek feshedilmesi (muhâlaa)Aile hukuku ve boşanma bağlamında Bakara 2:229
وَفَدَيْنَاهُKurban edilmek istenen canın yerine ilahî takdirle bir hayvanın kurban kılınmasıİbrahim ve İsmail kıssasında canın korunması bağlamında Sâffât 37:107
افْتَدَى, لَافْتَدَوْا, لِيَفْتَدُوا, يَفْتَدِيAhirette azaptan kurtulmak için yeryüzünün tamamı verilmek istense de kabul edilmeyecek muhayyel bedelKıyamet sahneleri ve azabın dehşeti bağlamında Âl-i İmrân 3:91, Mâide 5:36, Yûnus 10:54, Ra'd 13:18, Zümer 39:47, Hadîd 57:15 ve Meâric 70:11

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAhirette sorumluluğun şahsiliği ve adaletin ikamesiKıyamet günü hiçbir nefsin bir başkası yerine fidye veremeyeceği, azaptan maddî veya manevî bedelle kurtuluşun imkânsızlığıZatın yerine bedel kabul edilmeyişi ve ilahî adaletin mutlak bağlayıcılığı
FıkıhHac, oruç, esirler hukuku ve muhâlaa (boşanma)Oruç tutamayan yaşlıların ödeyeceği fidyenin miktarı; ihram yasaklarının çiğnenmesinde gereken ceza; kadının mehir vererek boşanmasıEksikliği veya esareti meşru bir bedelle giderme mekanizması
TefsirKurban kıssası ve ahiret sahnelerindeki mecazSâffât 37:107'deki büyük kurbanlığın mahiyeti; inkârcıların yeryüzü dolusu altını fidye vermek istemelerinin psikolojik tahliliİlahi koruma ve canın yerine kurban ikamesi ile ahiretteki çaresizlik
HadisEsirlerin serbest bırakılması ve hürmet hitaplarıBedir esirlerinin okuma-yazma öğretme veya mal karşılığı serbest bırakılması; ashâbın Hz. Peygamber'e hitabıEsiri özgürleştirme bedeli ve canı siper etme fedakârlığı

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİbadetlerin ifası ve kurbanEksiklik telafisi ve can ikamesiMazeretli kulların yükünü hafifletme ve kurbanla canı korumaŞer'î engellerde ibadetin yerine sadaka konması ve İsmail yerine kurban verilmesi ilkesidirKesin
İlmiZarar ve risk dengesi mantığıİkame mekanizmasıAsıl unsuru korumak için tali unsuru feda etmeSistemin çökmesini önlemek için bir tampon değerin devreye sokulması mantığıdırGüçlü
SiyasiSavaş hukuku ve uluslararası ilişkilerTutsak mübadelesi ve esir kurtarmaDevletin tebaasını esaretten kurtarması ve diplomatik dengeEsirlerin can güvenliğini sağlayarak karşılıklı veya bedel mukabili tahliyesini yürütürKesin
İktisadiBorç, ceza ve tazminat hukukuTahliye akçesi ve malî bedelMülkiyet veya hak kaybını ikame değerle karşılamaŞahsî bir hakkın feragatinde karşı tarafa sunulan malî telafi ve iflas çözümleridirGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDeğişken ikamesi (substitution) ve kurban elektrot (sacrificial anode)Matematikte bir denklemi çözmek için zor terimin yerine ikame değişken konması; kimya ve metalurjide ana metalin aşınmasını önlemek için sisteme kurban elektrot bağlanmasıGüçlü
Beşeri bilimlerKefalet ve borcun nakli (subrogation / bailment)Hukukta bir şahsın tutukluluğunu sona erdirmek için mahkemeye teminat yatırılması; borcun ifasında asıl borçlunun yerine geçen ikame bedelGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün yalnızca ramazanda oruç tutamayanların verdiği paraya veya savaş esirleri için ödenen kurtulmalığa indirgenmesi
Kur'an içi daha geniş anlamKök; evlilik bağının çözümünden kurbanın varoluşsal hikmetine, savaş hukukundaki esir takasından ahirette adaletin şahsiliğine kadar uzanan kapsamlı bir ikame ve denge ilkesidir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataHristiyan teolojisindeki Hz. İsa'nın insanlığın günahlarına kefaret/fidye olarak öldüğü dogmasının Kur'an'a sızması ya da ahirette torpil, rüşvet veya aracılıkla azaptan kurtulmanın mümkün olabileceği vehmine düşülmesi

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın hem dünyadaki hukuk ve ibadet sisteminde ikame bedeli bir rahmet ve telafi kapısı kıldığını hem de ahiret adaletinde zatî sorumluluğun yerine hiçbir bedelin geçemeyeceğini gösteren temel ayrım çizgisini kurar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Hac ve oruç ahkâmı ayetlerinde (Bakara 2:184, 196), aile hukukunda boşanma ayetinde (Bakara 2:229), savaş esirleri düzenlemesinde (Muhammed 47:4) ve kıyamet günü azaptan kurtuluşun pazarlıksızlığını vurgulayan ahiret sahnelerinde (Âl-i İmrân 3:91, Mâide 5:36, Hadîd 57:15).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dünyada geçerli olan malî telafi ve ikame mantığının ahirete taşınamayacağını bildirir; hiç kimsenin kendi günahının cezasını başkasına yükleyemeyeceğini ve yeryüzünün tüm zenginliği verilse dahi amelin yerini bir bedelin tutamayacağını kesinleştirir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir tutsağı veya nesneyi esaretten, tehlikeden kurtarmak üzere onun yerine bir bedel koyup takdim etme eylemidir.
  • Soyut anlamBir varlığın veya mükellefiyetin üzerindeki bağlayıcı baskıyı, eşdeğer veya makbul bir ikame unsuru devreye sokarak bertaraf etme sistematiğidir.
  • Sistematik karşılıkDünyevi hukuk ve ibadet zemininde rahmet ve telafi vesilesi olan ikamenin, eskatolojik düzlemde mutlak adaletin gereği olarak tamamen hükümsüz kalması halidir.
  • LaTeX modeliF(x,y)={x→y∅,c=1x↛∅(∀y),c=0
  • LaTeX açıklamasıModelde x esaret veya azap altındaki canı, y ikame edilmek istenen bedeli (fidye), c ise bağlam durumunu temsil eder. c=1 dünyevî hukuk ve ibadet bağlamını simgeler; burada y bedeli sayesinde x üzerindeki bağ çözülür ve esaret/sorumluluk sıfırlanır (∅). c=0 ise ahiret bağlamını simgeler; burada mevcut olabilecek her türlü y bedeli devreye sokulsa dahi (∀y) canın azaptan kurtulması ve bağın düşmesi imkânsızdır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ف