فرح
ف - ر - ح
KÖK- 22 geçiş
- 21 ayet
- 14 sîga
- 13 sözlük
Ferh (ha) “Felah” çatlak toprak demektir, sonra toprağı ziraata hazır hale getirmek anlamı kazanmıştır. Ziraat yapmak demektir. Hasat zamanı geldiğinde çiftçinin duyduğu sevince “ferah” denmiştir. . Sanattaki güzelliğe de ferah denir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Ferh (ha) “Felah” çatlak toprak demektir, sonra toprağı ziraata hazır hale getirmek anlamı kazanmıştır. Ziraat yapmak demektir. Hasat zamanı geldiğinde çiftçinin duyduğu sevince “ferah” denmiştir. . Sanattaki güzelliğe de ferah denir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.456 harfباب الحاء والراء والفاء معهما
ح ر ف، ح ف ر، ف ر ح، ر ف ح مستعملات
حرف:
الحَرْف من حُروف الهِجاء. وكلُّ كلمةٍ بُنِيَتْ أداةً عاريةً في الكلام لتفرقة المعاني تُسمَّى حَرْفاً، وإنْ كانَ بناؤها بحَرْفَيْن أو أكثر مثلُ حَتّى وهَلْ وَبلْ ولَعَلَّ.
وكلُّ كلمةٍ تُقرَأ على وُجوهٍ من القرآن تُسمَّى حَرْفاً، يقال: يُقرَأ هذا الحَرْف في حَرْف ابن مسعود أي في قراءته. والتحريف في القرآن تغيير الكلمة عن
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR438 harfفَرِحَ به: سُرَّ. والفَرَحُ أيضاً: البَطَرُ. ومنه قوله تعالى: "إنَّ الله لا يحبُّ الفرِحين". وأفْرَحَهُ: سِرَّهُ. يقال: ما يسرُّني بهذا الأمر مُفْرِحٌ ومَفْروحٌ به، ولا تقل مَفْروحٌ. والتفريح مثل الإفراح. أبو عمرو: أفْرَحَهُ الديْنُ: أثقله. وأنشد:
إذا أنت لم تَبْرح تؤدِّي أمـانةًوتحمِلُ أخرى أفْرَحَتْكَ الودائعُ
وتقول: لك عندي فَرْحَةٌ إن بشَّرتني، وفُرْحَةٌ. والمِفْراحُ: الذي يَفْرَح كلَّما
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR14.819 harfح ر ف
حرف ، حفر ، فرح ، رحف ، رفح : مستعملة .
حرف : قال الليث : الحَرْفُ من حُرُوفِ الهِجَاء . قال : وَكُلُّ كَلِمَةٍ بُنِيَتْ أَدَاةً عارِيةً في الكلامِ لِتَفْرِقَةِ المَعَانِي فاسْمُها حرفٌ ، وإِنْ كَانَ بِنَاؤُها بحرفين أو فَوْقَ ذلك ، مثل : حتى وَهَلْ وَبل وَلَعَلّ .
وكل كلمة تُقْرَأُ على وُجُوهٍ مِنَ القُرْآنِ تُسمى حَرْفاً ، يقرأ هذا في حرف ابن مسعود أي في قراءة ابن مسعود .
قال والإنسانُ
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR19.229 harf(باب الفاء والراء وما يثلثهما)
(فرز) الفاء والراء والزاء أُصَيْلٌ يدل على عَزْل الشيء عن غيره. يقال: فرَزْت الشيءَ فرْزاً، وهو مفروز، والقِطعة فَِرْزة([1]) .*فرس) الفاء والراء والسين أُصَيل يدلُّ على وطءِ الشَّيء ودقِّه. يقولون: فَرَسَ عنقَه، إذا دقَّّها. ويكون ذلك من دقِّ العُنق([2]) من الذَّبيحة. ثم صيِّر كلُّ قتلٍ فَرْسا، يقال: فرَسَ الأسدُ فريستَه. وأبو فِراسٍ: الأسد. وممكنٌ أن يكون الفَرَس
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.499 harf- الفرح: انشراح الصدر بلذة عاجلة، وأكثر ما يكون ذلك في اللذات البدنية الدنيوية، فلهذا قال تعالى: ﴿لكيلا تأسوا على ما فاتكم ولا تفرحوا بما آتاكم﴾ [الحديد/23]، ﴿وفرحوا بالحياة الدنيا﴾ [الرعد/26]، ﴿ذلكم بما كنتم تفرحون﴾ [غافر/75]، ﴿حتى إذا فرحوا بما أوتوا﴾ [الأنعام/44]، ﴿فرحوا بما عندهم من العلم﴾ [غافر/83]، ﴿إن الله لا يحب الفرحين﴾ [القصص/76]، ولم يرخص في الفرح إلا في قوله: ﴿فبذلك فليفرحوا﴾
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR213 harfف ر ح
لك عندي فرحةٌ أي بشرى وفلان إن مسّه خير فمفراح وفرحان وتقول: أفرحتني الدنيا ثم أفرحتني أي سرّتني ثم غمّتني والهمزة: للسلب.
أنشد ابن الأعرابيّ: وتقول: المرء دائر بين مفرحين قاعد بين سلامةٍ وحين.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR3.438 harfالفَرَحُ: نقيض الحُزْن؛ وقال ثعلب: هو أَن يجد في قلبه خِفَّةً؛ فَرِحَ فَرَحاً، ورجل فَرِحٌ وفَرُحٌ ومفروح، عن ابن جني، وفَرحانُ من قوم فَراحَى وفَرْحَى وامرأَةٌ فَرِحةٌ وفَرْحَى وفَرحانة؛ قال ابن سيده: ولا أَحُقُّه. والفَرَحُ أَيضاً: البَطَرُ. وقوله تعالى: لا تَفْرَحْ إِنَّ الله لا يحب الفَرِحينَ؛ قال الزجاج: معناه، والله أَعلم: لا تَفْرَحْ بكثرة المال في الدنيا لأَن الذي يَفْرَحُ بالمال يصرفه في
الفَرَحُ: نقيض الحُزْن؛ وقال ثعلب: هو أَن يجد في قلبه خِفَّةً؛ فَرِحَ فَرَحاً، ورجل فَرِحٌ وفَرُحٌ ومفروح، عن ابن جني، وفَرحانُ من قوم فَراحَى وفَرْحَى وامرأَةٌ فَرِحةٌ وفَرْحَى وفَرحانة؛ قال ابن سيده: ولا أَحُقُّه. والفَرَحُ أَيضاً: البَطَرُ. وقوله تعالى: لا تَفْرَحْ إِنَّ الله لا يحب الفَرِحينَ؛ قال الزجاج: معناه، والله أَعلم: لا تَفْرَحْ بكثرة المال في الدنيا لأَن الذي يَفْرَحُ بالمال يصرفه في غير أَمر الآخرة؛ وقيل: لا تَفْرَحْ لا تَأْشَرْ، والمعنيان متقاربان لأَنه إِذا سُرَّ ربما أَشِرَ. والمِفْراحُ: الذي يَفْرَحُ كلما سَرَّه الدهرُ، وهو الكثير الفَرَح؛ وقد أَفْرَحه وفَرَّحَه. والفُرْحَة والفَرْحة: المَسَرَّة. وفَرِحَ به: سُرَّ. والفُرْحة أَيضاً: ما تعطيه المُفَرِّحَ لك أَو تثيبه به مكافأَة له. وفي حديث التوبة: للهُ أَشدُّ فَرَحاً بتوبةِ عبده؛ الفَرَحُ ههنا وفي أَمثاله كناية عن الرضا وسرعة القبول وحسن الجزاء لتعذر إِطلاق ظاهر الفرح على الله تعالى. وأَفْرَحه الشيءُ والدَّينُ: أَثقله؛ والمُفْرَحُ: المُثْقَلُ بالدَّين؛ وأَنشد أَبو عبيدة لبَيْهَسٍ العُذْرِيّ: إِذا أَنتَ أَكثرتَ الأَخِلاَّءَ، صادَفَتْ بهم حاجةٌ بعضَ الذي أَنتَ مانِعُ إِذا أَنتَ لم تَبْرَحْ تُؤَدِّي أَمانةً، وتَحْمِلُ أُخْرَى، أَفْرَحَتْكَ الودائِعُ ورجل مُفْرَحٌ: محتاج مغلوب؛ وقيل: فقير لا مال له. وفي الحديث: أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، قال: لا يُتْرَكُ في الإِسلام مُفْرَحٌ أَي لا يترك في أَخلافِ المسلمين حتى يُوَسَّعَ عليه ويُحْسَنَ إِليه؛ قال أَبو عبيد: المُفْرَحُ الذي قد أَفْرَحه الدَّين والغُرْمُ أَي أَثقله ولا يجد قضاءه؛ وقيل: أَثْقَلَ الدَّيْنُ ظهره. قال الزُّهريُّ: كان في الكتاب الذي كتبه سيدنا رسول الله، صلى الله عليه وسلم، بين المهاجرين والأَنصار: أَن لا يتركوا مُفْرَحاً حتى يعينوه على ما كان من عَقْل أَو فِداء؛ قال: والمُفْرَحُ المَفْدُوحُ، وكذلك قال الأَصمعي قال: هو الذي أَثقله الدين؛ يقول: يُقْضَى عنه دينُه من بيت المال ولا يُتْرَكُ مَدِيناً، وأَنكر قولهم مُفْرَج، بالجيم؛ الأَزهري: من قال مُفْرَحٌ، فهو الذي أَثقله العيال وإِن لم يكن مُداناً. والمُفْرَح: الذي لا يُعرف له نسب ولا وَلاءٌ، وروى بعضهم هذه بالجيم. وأَفْرَحه: سَرَّه، يقال: ما يَسُرُّني بهذا الأَمر مُفْرِحٌ ومَفْرُوحٌ به، ولا تقل مَفْرُوحٌ. الأَزهري: يقال ما يَسُرُّني به مَفْرُوحٌ ومُفْرِحٌ، فالمَفْرُوح الشيء الذي أَنا به أَفْرَحُ، والمُفْرِحُ الشيء الذي يُفْرِحُني؛ وروي عن الأَصمعي: يقال ما يَسُرُّني به مُفْرِحٌ ولا يجوز مَفْرُوح، قال: وهذا عنده مما تَلْحَنُ فيه العامة؛ قال أَبو عبيد: ومن قال مُفْرَجٌ، فهو الذي يُسْلِمُ ولا يوالي أَحداً فإِذا جنى جنايةً كانت جنايته على بيت المال لأَنه لا عاقلة له. والتَفْريح: مثل الإِفراح؛ وتقول: لك عندي فَرْحةٌ إِن بَشَّرْتَني، وفُرْحةٌ. قال ابن الأَثير: وأَفْرَحَه إِذا غَمَّه، وحقيقته أَزَلْتُ عنه الفَرَح كأَشْكَيْته إِذا أَزلت شَكْواه، والمُثْقَلُ بالحقوق مغموم مكروب إِلى أَن يخرج عنها، ويروى بالجيم، وقد تقدم ذكره؛ وفي حديث عبد الله بن جعفر: ذكرتْ أُمُّنا يُتْمَنا وجعلت تُفْرِحُ له؛ قال ابن الأَثير: قال أَبو موسى: كذا وجدته بالحاء المهملة، قال: وقد أَضْرَبَ الطبراني عن هذه اللفظة فتركها من الحديث، فإِن كانت بالحاء، فهو من أَفْرَحَه إِذا غَمَّه وأَزال عنه الفَرَحَ وأَفْرَحَه الدَّينُ إِذا أَثقله، وإِن كانت بالجيم، فهو من المُفْرَجِ الذي لا عشيرة له، فكأَنها أَرادت أَن أَباهم تُوُفِّيَ ولا عشيرة لهم، فقال النبي، صلى الله عليه وسلم: أَتَخافِينَ العَيْلَةَ وأَنا وَلِيُّهم؟ والمُفْرَحُ: القتيل يوجد بين القريتين، ورويت بالجيم أَيضاً. وروى ابن الأَعرابي: أَفْرَحَني الشيءُ سَرَّني وغَمَّني. والفُرْحانةُ (* قوله «والفرحانة» بضم الفاء بضبط الأصل، وبفتحها بضبط المجد، واتفقا على ضبط القرحان بالقاف مضمومة.): الكَمْأَةُ البيضاء؛ عن كراع؛ قال ابن سيده والذي رويناه قرحان، بالقاف، وسنذكره. والمُفَرِّحُ: دواء معروف.
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR521 harf* ف ر ح * * فَرِحَ * به سر و * الفرَحُ * أيضا البطر ومنه قوله تعالى ﴿ان الله لا يحب الفرحين﴾ وبابهما طرب و * أفْرَحَهُ * و * فَرَّحَهُ تفريحا * أي سره يقال ما يسرني بهذا الأمر * مُفْرِحٌ * بكسر الراء و * مَفْروحٌ * به ولا تقل مفروح و * أفْرحَهُ * الدين أثقله وفي الحديث ﴿لا يترك في الإسلام * مُفْرَحٌ *﴾ قال الأزهري هو المفدوح وقال الأصمعي هو الذي أثقله الدين يقول يقضى عنه دينه من بيت المال ولا
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR2.214 harfالفرح، محركة: السرور، وفي اللسان: نقيض الحزن. وقال ثعلب: هو أن يجد في قلبه خفة. وفي المفردات: الفرح هو انشراح الصدر بلذة عاجلة غير آجلة، وذلك في اللذات البدنية الدنيوية والسرور هو انشراح الصدر بلذة فيها طمأنينة الصدر عاجلا وآجلا. قال: وقد يسمى الفرح سرورا، وعكسه. والفرح: الأشر والبطر. وقوله تعالى لا تفرح إن الله لا يحب الفرحين قال الزجاج: معناه - والله أعلم - لا تفرح بكثرة المال في الدنيا، لأن
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR8.383 harfفَرِحَ
1 فَرِحَ ذ , (S, A, L, Msb, K, &c.,) [aor. فَرَحَ ,] inf. n. فَرَحٌ, (S, * L, * Msb, &c.,) He rejoiced; was joyful, or glad; or was happy; (S, A, L, Msb, K, &c.;) syn. سُرَّ: (S, A, Msb, * &c.:) or he experienced a sensation of lightness in his heart: (Th, TA:) or his bosom became dilated with delight, or pleasure, of short continuance, transitory, or fleeting, not lasting, as is the case
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.219 harfفَرِحَ
فَرِحَ A ( n. ac. فَرَح 4 ),
a. Rejoiced; was happy, glad.
b. [ Bi ], Rejoiced, exulted at.
فَرَّحَ
فَرَّحَ II ,
a. Gladdened, delighted, made to rejoice; gratified.
أَفْرَحَ
أَفْرَحَ IV ,
a. see II .
b. De. prived of jou.
c. Burdened, overwhelmed ( debt ).
فَرْحَة
فَرْحَة 1t ,
a. Joy, gladness, delight.
b. cause of gladness; gift, grafuity.
فَرْحَى
فَرْحَى 1ya ,
a. fem.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR18.006 harfفرح
فَرِحَ - يَفْرَحُ - فَرِح - فَرِحُوْن
فَرِحَ - يَفْرَحُ + كائن + بشيء أو أمر: يشعر في نفسه بالفرح من أثر الشيء أو الأمر: يتَكَوَّنُ لدى المرء شعور داخل نفسه بالرضا والقبول والمتعة، وذلك تجاه موقف أو وضع معين، فيتصرف بطريقة تُشْعِر الآخرين بما يحس به
فَرِح: على وزن " فَعِل" اسم فاعل مبالغة من " فَرِحَ - يَفْرَحُ "
فَرِحُوْن: جمع " فَرِح "
Sîgalar(14)
- فَرِحُواFerahladılar(فَعِلُوا)×3
- فَرِحُونَKeyifliler(فَعِلُونَ)×3
- تَفْرَحُونَFerahlarsınız(تَفْعَلُونَ)×2
- فَرِحَFerahladı(فَعِلَ)×2
- وَفَرِحُواFerahladılar+1 anlam(وَفَعِلُوا)×2
- يَفْرَحُونَFerahlarlar(يَفْعَلُونَ)×2
- الْفَرِحِينَKeyifliler(الْفَعِلِينَ)×1
- تَفْرَحُواFerahlarsınız(تَفْعَلُوا)×1
- تَفْرَحْFerahlanma(تَفْعَلْ)×1
- فَرِحِينَKeyifliler(فَعِلِينَ)×1
Mücavir kökler34 mücavir (157 toplam)
- حزب
3 ortak ayet · “Huzme” demet demektir
- صوب
4 ortak ayet · Sağanak yağmur demektir
- فخر
2 ortak ayet · Fehr (hı) “Fehhar” çömlekçi demektir
- سوأ
5 ortak ayet · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir
- أتي
7 ortak ayet · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
- ذوق
3 ortak ayet · Sevik (Sin) özel bir un çorbasıdır
- لدي
2 ortak ayet · Onların yanı
- حبب
3 ortak ayet · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)
- حوط
2 ortak ayet · Çeper, çit demektir
- فتح
2 ortak ayet · Feth, kapının açılması demektir
- أمر
4 ortak ayet · Murar acı bir ağacın adıdır
- قدم
2 ortak ayet · “Kudüm” ön demektir
Geçtiği ayetler(21)
فَلَمَّا نَسُوا مَا ذُكِّرُوا بِهِ فَتَحْنَا عَلَيْهِمْ أَبْوَابَ كُلِّ شَيْءٍ حَتَّى إِذَا فَرِحُوا بِمَا أُوتُوا أَخَذْنَاهُمْ بَغْتَةً فَإِذَا هُمْ مُبْلِسُونَ
FerahladılarOnlar, kendilerine hatırlatılan şeyleri unutunca; Biz de kendilerine her şeyin kapılarını açtık. Nihayet kendilerine verilen o şeyler yüzünden sevinince; onları, ansızın yakaladık ve bütün ümitlerinden mahrum kaldılar.
وَإِذَا أَذَقْنَا النَّاسَ رَحْمَةً فَرِحُوا بِهَا وَإِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ إِذَا هُمْ يَقْنَطُونَ
FerahladılarNe zaman da insanlara bir rahmet tattırdık ise; onunla sevinirler. Ama yaptıklarından dolayı başlarına bir kötülük gelirse; hemen ümidlerini kesiverirler.
فَلَمَّا جَاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ فَرِحُوا بِمَا عِنْدَهُمْ مِنَ الْعِلْمِ وَحَاقَ بِهِمْ مَا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ
FerahladılarPeygamberleri kendilerine huccetlerle gelince; kendi yanlarındaki bilgi ile gururlandılar da, alaya aldıkları şey kendilerini kuşatıverdi.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | فرح |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | سرر, مرح, بطر, بشر |
| Zıt Kök | حزن |
| Çekirdek Özet 1 | Kalpte anlık bir genişleme ve hafiflik hissiyle beliren taşkın sevinç veya borç ve yük altında ezilme |
| Çekirdek Özet 2 | Geçici dünyalıkla şımarıp böbürlenme ile ilahi lütuf ve rahmetle mutmain olma arasındaki ayrım |
| Çekirdek Özet 3 | Şımarıklık ve rehavet üreten nefsi hazdan arınıp gayesi meşru manevi neşeye yöneliş |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca masum bir sevinç sayıp Kur'an'daki yerilen şımarıklık, azgınlık ve rehavet boyutunu gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| فر | Yarılma, açılma, yayılma, ortaya çıkma ve kaçış; nitekim فرج aralama ve açma, فرق ayırma ve yarma, فرغ boşaltma, فرط öne atılma anlamındadır | ح | Boğazın ve soluğun açılmasını temsil eden harfin eklenmesiyle yarılma ve açılma hareketi, iç dünyadaki sıkışıklığın aniden dağılması, göğsün ferahlayıp genişlemesi veya taşınamaz bir ağırlığın içe çökmesi yönünde özelleşmiştir |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ف | Ağız; söz, açıklık, kenar | Duygusal dışavurumun, nefesin dışarı salınmasının ve göğüs kafesindeki kabarmayla ağzın açılmasının başlangıcıdır |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Zihinsel algı, öne çıkma, başı yukarı kaldırma ve kibirle dikleşme hareketini verir |
| ح | Çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | Sınırları aşma veya içsel sınırın aniden aralanarak göğüsteki daralmanın dışa doğru boşalmasıdır |
| فرح | Ağızdan nefesin ve dışavurumun yükselerek başı dikleştirmesi ve iç sınırları aşması | Bedenin ve kalbin ani bir hazla genişleyip hafiflemesi, tutulan yükün sınırları yıkarak taşkın bir hafifliğe veya ağır bir yüke dönüşmesidir |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kalp ve göğüste anlık bir hafiflik (hıffet) hissedilerek duygunun dışa vurulması; kökün diğer fiziksel kökünde ise ağır borç ve emanet altında kalıp ezilmek (el-İfrâh) anlamıdır |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Hedbe b. Haşrem şiirinde bu durumu aşırı sevinçle denge kaybı anlamında şöyle zikreder: وَلَسْتُ بِمِفْرَاحٍ إِذَا الخَيْرُ مَسَّنِي / وَلَا جَازِعٍ مِنْ صَرْفِهِ المُتَقَلِّبِ |
| Erken Arapça kullanım | Klasik sözlüklerde borç yükünün insanı çökertmesi anlamında şu beyit nakledilir: إِذَا أَنْتَ لَمْ تَبْرَحْ تُؤَدِّي أَمَانَةً / وَتَحْمِلُ أُخْرَى أَفْرَحَتْكَ الوَدَائِعُ |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Tahdhīb al-Lugha ve el-Müfredât.
Sami etimolojik katman
Arapça kök فرح, Afro-Asyatik dil ailesinin Sami kolunda birincil olarak canlılık, neşe, çiçek açma ve kabarma semantik matrisiyle ilişkilidir. İbranicede yer alan פָּרַח (pāraḥ) fiili filizlenmek, tomurcuklanmak, çiçek açmak ve uçmak anlamlarını taşır; Süryanicede ܦܪܰܚ (prah) biçimi kanatlanıp uçmak, havaya yükselmek, neşeyle sıçramak anlamındadır. Akadcada parāḫu / barāḫu formları parlamak veya tomurcuklanmakla bağlantılıdır. Kökün Sami dillerindeki ortak paydası bir tohumun veya goncanın iç basınçla kabarıp dışarı doğru patlaması, hafifleyip göğe doğru yükselmesidir. Arapçada bu somut fiziksel hareket, insanın iç aleminde göğsün kabarması, nefsin geçici bir lezzetle şahlanması ve bedende hissedilen ağırlıksızlık durumuna (hıffetü'l-kalb) kaymıştır. Kökün ikinci anlamı olan ağırlık (el-ifrâh) ise, aşırı hafifliğin zıddı olarak yük altında mecalsiz kalma durumunu ifade eden ezdâd (zıt anlamlılar) karakteri taşır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | فرح ve فر çekirdeği | Açılma, yarılma ve patlama eyleminden göğsün geçici lezzetle ferahlamasına ve şımarıklığa evrilmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice pāraḥ, Süryanice prah | Tomurcuklanma, filizlenme, havaya sıçrama ve kanatlanma gibi fiziksel kabarma anlamlarıyla soydaştır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Mısır hiyeroglifinde prh | Çiçek açmak ve dışarı taşmak anlamındaki Afro-Asyatik köklerle biçimsel ve semantik yakınlık gösterir | Muhtemel |
Kaynak David Cohen, The Foreign Vocabulary of the Qur'an, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| فرح | Anlamlı | Sevinmek, şımarmak, ağır yük altında kalmak | Göğsün geçici hazla genişlemesi veya borç altında ezilmesidir | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| فحر | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş için bağımsız kök anlamı kaydedilmemiştir | Kur'an'da geçmez; mühmel |
| رفح | Anlamlı | Refah, bolluk ve dirlik içinde yaşamak | Yaşam şartlarının gevşemesi, lüks ve rahatlığın genişlemesidir | Kur'an'da geçmez; müsta'mel |
| رحف | Anlamlı | İnceltmek ve keskinleştirmek | Bir şeyin ucunu veya kenarını incelterek sivriltmektir | Kur'an'da geçmez; müsta'mel |
| حفر | Anlamlı | Kazmak, oymak, toprağı deşmek | Yüzeyi yarıp derinlik oluşturmak, çukur meydana getirmektir | Kur'an'da geçer; zıt hareket (içeri çökme) |
| حرف | Anlamlı | Sınır, kenar, yön değiştirmek | Bir nesnenin kıyısı veya doğruluktan sapıp kenara kaymaktır | Kur'an'da geçer; ortak sınır unsuru |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| فرح | Merkez | Duygusal kabarma ve neşe | İçsel hazzın bedene ve davranışa yansıyan taşkın, rehavet verici ve geçici yönüdür | Hem övgü hem yergi bağlamında kullanılır |
| سرر | Komşu | İçsel ve gizli sevinç | Kalpte saklanan, dışa vurulması gerekmeyen, derin ve dingin memnuniyettir | Vakarla birlikte yürür; şımarıklık içermez |
| مرح | Komşu | Taşkınlık ve şımarıklık | Sevinç hissinin ölçüyü aşarak kibirli yürüyüş ve eylemlere dönüşmesidir | Kur'an'da daima yerilir |
| بطر | Komşu | Nimete nankörlük ve azgınlık | Varlığın ve zenginliğin sarhoşluğuyla haddi aşmak, hakkı tanımamaktır | Doğrudan ahlaki çöküşü ifade eder |
| بشر | Komşu | Müjde ile aydınlanma | Haberin deride ve yüzde oluşturduğu ışıltı ve ferahlıktır | Dışsal bir tebşir ve muştu neticesidir |
| حزن | Zıt | Keder ve iç daralması | Kalbin ağırlık ve kasvetle sıkışması, çaresizlik hissetmesidir | فرح kökünün tam zıddıdır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | فرح | Sevinç, taşkın neşe, şımarıklık | Anlık hazla ferahlama veya böbürlenme durumunu kuşatır | Kesin |
| Latince | Gaudium, exultatio | Sevinç, coşku, kabarma | Gaudium ölçülü iç sevinci, exultatio ise taşkın kabarmayı karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Joy, exultation, gloating | Sevinç, gururlanma, böbürlenme | Joy kökün meşru sevincini, gloating ve exultation ise kınanan kibrini verir | Güçlü |
| Almanca | Freude, Frohlocken | Neşe, sevinçle coşma | Frohlocken sözcüğü ölçüsüz veya meydan okuyan sevinç yönünü yansıtır | Güçlü |
| Fransızca | Joie, allégresse, jubilation | Sevinç, hafiflik, taşkın neşe | Allégresse kalpteki hafiflik (hıffet) boyutunu tam olarak karşılar | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lisān al-ʿArab.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فَرِحُوا / فَرِحُونَ | Dünyevi zenginlik ve başarıyla şımarma | Dünyalıkla övünüp ahireti unutan kafirlerin hali; En'âm 6:44, Ra'd 13:26, Mü'min 40:83 |
| لَا تَفْرَحْ / الْفَرِحِينَ | Kibir ve nankörlük doğuran şımarıklık | Karun kıssasında mülk ile kibirlenmenin yerilmesi; Kasas 28:76 |
| لَا تَفْرَحُوا | Aşırı sevinçle dengeyi yitirme yasağı | Elden çıkana üzülmeme ve verilenle şımarmama dengesi; Hadîd 57:23 |
| فَلْيَفْرَحُوا / يَفْرَحُ | Allah'ın lütfu ve yardımıyla meşru sevinç | Vahiy, rahmet ve müminlerin zaferiyle duyulan ulvi neşe; Yûnus 10:58, Rûm 30:4 |
| فَرِحِينَ | Şehitlerin kazandıkları nimetle sevinmeleri | Ahiret yurdunda ilahi ikramlara mazhar olanların ebedi huzuru; Âl-i İmrân 3:170 |
| فَرِحَ | Münafıkların fitne ve tembellikle ferahlaması | Savaştan geri kalıp peygamberin hilafına sevinme; Tevbe 9:81 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi sıfatlar ve rıza | Hadiste geçen Allah'ın kulunun tövbesine sevinmesi ifadesinin tevili | Teşbihten kaçınarak rıza, kabul ve lütuf anlamında mecazi yoğunlaşma |
| Fıkıh | Nafaka, borç ve mükellefiyet | Borç altında ezilen kimsenin (el-müfrah) zekat ve diyetten muafiyeti | فرح kökünün if'âl kalıbında borç yükü ve çaresizlik ıstılahı olması |
| Tefsir | Meşru ve gayrimeşru sevincin hududu | Ayetlerdeki فرح yergisi ile فليفرحوا emrinin telifi | Dünyalıkla böbürlenmenin zemmi, ilahi vahiy ve faziletle neşelenmenin medhi |
| Hadis | Kulun tövbesi ve ahlak | Mümin ve facirin günaha ve nimete karşı duygusal tepkileri | Kalbi gevşeten şımarıklıktan sakınma ve hakiki neşeyi tövbede bulma |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve hidayet algısı | Şükür temelli meşru neşe | Dengeleme | Dini sistemde ferahlık yalnızca ilahi hidayet ve rahmet karşısında meşru kabul edilir | Kesin |
| İlmi | Bilgiyle kibirlenme | Epistemik körleşme | Körleştirme | İnsanın kendi zannını mutlak hakikat sanıp peygamberlerin tebliğine burun kıvırmasıdır | Güçlü |
| Siyasi | İktidar ve güç sarhoşluğu | Otokratik şımarıklık | Bozunma | Gücü elinde tutan zümrenin kendi imkanlarıyla övünüp halka üstten bakması ve rehavete düşmesidir | Güçlü |
| İktisadi | Servet ve sermaye birikimi | Mülkiyet şımarıklığı | Yozlaşma | İktisadi kaynakların getirdiği refahın kibre dönüşerek zekat ve infak sorumluluğunu unutturmasıdır | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Dengesiz salınım ve rezonans kırılması | Sisteme giren ani ve aşırı enerjinin sönümlenmeyerek yapının taşıma kapasitesini aşması ve rezonans felaketine yol açmasıdır | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Manik taşkınlık ve hedonik adaptasyon | Ani kazanımların bireyde gerçeklik duygusunu yitirmesi, ardından gelen tatminsizlikle davranışsal anomiye sürüklenmesidir | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca sıradan, nötr ve olumlu bir iç huzur veya gündelik sevinç derekesine indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kökün çoğunlukla yerilen, nefsi şımartan, kibre sevk eden ve ahireti unutturan tehlikeli bir psikolojik taşma hali olması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Karun ve benzeri azgın kavimlerin helakine sebep olan فرح halini masum bir tebessüm sanıp ilahi uyarıdaki şımarıklık ve rehavet vurgusunu ıskalamak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanın nimet ve bela karşısındaki duygusal tepkilerinin ahlaki ve ontolojik neticelerini gösterir; kalbin hafifleyip savrulması ile mutmain olması arasındaki farkı kurar |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Karun kıssasında servet ahlakını işleyen ayetlerde, münafıkların savaştan geri kalış sahnelerinde ve darlık-bolluk imtihanını anlatan itikadi pasajlarda |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Müminin dünyevi başarılarla şımarıp zafer sarhoşluğu yaşamasını engeller; asıl sevincin yalnızca vahiy, fazilet ve rahmetle sınırlı olduğunu ortaya koyar |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamKalpte ve göğüste basıncın aniden düşmesiyle hissedilen hafiflik, gevşeme veya tam zıddı olarak ağır bir yük ve borç altında kalıp ezilme.
- Soyut anlamZahiri nimete bağlanarak kibir ve rehavete kapılma ile ilahi rehberliğe tutunarak şükür dolu bir tatmine ulaşma arasındaki yönetsel bilinç.
- Sistematik karşılıkİnsanın elde ettiği kudret, servet ve bilgiyi kendinden bilerek taşkınlığa sapması ile aynı kazanımları emanet bilip sükunetle yönlendirmesi dinamiği.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde kökün temsil ettiği duygusal ve eylemsel taşkınlık derecesini (ferah halini), dışsal dünyevi kazanım veya bilgi akışını, bu kazanımların ani artış hızını, nefsin kibre ve rehavete yatkınlık katsayısını, ilahi bilinç, takva ve emanet idrakini, ise bu ilahi şuurun taşkınlığı dizginleme ve dengede tutma katsayısını ifade eder. İlahi şuur sıfıra yaklaştığında ani kazanım ferahı yıkıcı bir şımarıklığa dönüştürür.