قدد
ق - د - د
KÖK- 5 geçiş
- 5 ayet
- 3 sîga
- 10 sözlük
Sırım demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(10)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Sırım demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.322 harfالقاف مع الدال
ق د، د ق مستعملان قد: قَدْ مثل قَطْ على معنى حسب، تقول: قدي أي حسبي، قال النابغة:
إلى حمامتنا ونصفه فقَدِ
وأما قد فحرف يوجب الشيء كقولك قد كان كذا وكذا، والخبر أن تقول: كان كذا وكذا فأدخل "قد" توكيداً لتصديق ذلك.
وتكون "قد" في موضع تشبه "رُبَّما" وعندها تميل "قد" إلى الشك إذا كانت مع العوامل كقولك: قد يكون ذلك.
والقَدُّ: قطع الجلد وشق الثوب ونحوه. وتقول: قَدَدْتُ وسطه بالسيف،
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.384 harfالقَدُّ: الشقُّ طولاً. تقول: قَدَدْتُ السيرَ وغيره أقُدُّهُ قَدًّا. وقَدَّ المسافرُ المَفازَةَ. والانْقِدادُ: الانشقاقُ. والقَدُّ أيضاً: جِلد السخلةِ الماعزة، والجمع القليل أَقُدٌّ والكثير قِدادٌ، عن ابن السكيت. وفي المثل: "ما يجعل قَدَّك إلى أديمِكَ"، معناه أيُّ شيءٍ يحملك على أن تجعل أمرك الصغيرَ عظيماً. والقَدُّ: القامةُ، والتقطيعُ. يقال: قدَّ فلانٌ قَدَّ السيف، أي جُعِلَ حَسَنَ التقطيعِ.
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.506 harf- القد: قطع الشيء طولا. قال تعالى: ﴿إن كان قميصه قد من قبل﴾ [يوسف/ 26]، ﴿وإن كان قميصه قد من دبر﴾ [يوسف/27]. والقد: المقدود، ومنه قيل لقامة الإنسان: قد، كقولك: تقطيعه (قال ابن منظور: وإنه لحسن التقطيع: أي: القد، ويقال: فلان قطيع فلان، أي: شبيهه في قده وخلقه، وجمعه أقطعاء. انظر: اللسان (قطع) 8/282)، وقددت اللحم فهو قديد، والقدد: الطرائق. قال: ﴿طرائق قددا﴾ [الجن/11]، الواحدة: قدة، والقدة: الفرقة من
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR651 harfق د د
قدّه طولاً وقطّه عرضاً وقدّ القلم وقطّه.
وتقول: إذا جاد قدّك وقطّك فقد استوى خطّك.
وقدذه نصفين.
وانقدّ الجلد والثوب: انشقّ.
وقدّد اللحم.
وصاروا قددا: فرقاً.
وتقول: طاروا بددا وصاروا قددا.
وأسره بالقد: بالسير من الجلد غير المدبوغ.
وفلان ما يعرف القدّ من القِد أي مسك السّخلة من السّير.
وفي مثل " ما يجعل قدّك إلى أديمك ".
ويقال في الشتيمة: يا
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR11.414 harfالقَدُّ : القطع المستأْصِلُ والشَّقُّ طولاً . و الانْقِدادُ : الانشقاق . وقال ابن دريد : هو القطع المستطيل قَدَّهُ يَقُدُّه قَداًّ . و القَدُّ : مصدر قَدَدْتُ السَّيْرَ وغيرَه أَقُدُّهُ قَداًّ . و القَدُّ : قطع الجلد وشَقُّ الثوب ونحو ذلك وضربَه بالسيف فقَدَّه بنصفين . وفي الحديث : أَن عليّاً عليه السلام كان إِذا اعْتَلى قَدَّ وإِذا اعترَض قَطَّ وفي رواية : كان إِذا تطاول قَدَّ وإِذا تَقاصَر
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR268 harf* ق د د * * القَدُّ * الشق طولا وبابه رد والقَدُّ أيضا القامة والتقطيع و * القِدُّ * بالكسر سير * يُقَدُّ * من جلد غير مدبوغ و * القِدّةُ * بالكسر أيضا الطريقة والفِرقة من الناس إذا كان هوى كل واحد على حدة يقال كنا طرائق * قِدَداً * و * القَدِيدُ * اللحم * المُقَدَّدُ
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR15.058 harfالقد: القطع مطلقا، ومنه قد الطريق يقده قدا: قطعه، وهو مجاز، وقيل: القد: هو القطع المستأصل، أو هو القطع المستطيل، وهو قول ابن دريد، أو هو الشق طولا وفي بعض كتب الغريب: القد: القطع طولا كالشق. وفي حديث أبي بكر رضي الله عنه يوم السقيفة: الأمر بيننا وبينكم كقد كقد الأبلمة أي كشق الخوصة نصفين، وهو على المثل. وفي الأساس: قد القلم، وقطه، القد: الشق طولا: وقطه: قطعه عرضا. وتقول إذا جاد قدك وقطك فقد استوى
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.865 harfقَدَّ
قَدَّ U ( n. ac. قَدّ 1 ),
a. Cut, tore into shreds, strips; rent, slit, split; cleft.
b. Cut short, broke off, interrupted ( speech ).
c. Traversed ( desert ).
d. [ pass. ], Had the gripes.
قَدَّدَ
قَدَّدَ II ,
a. see I (a) .
b. Cut into strips & dried in the sun.
c. [ 'Ala ], Fitted, suited.
أَقْدَدَ
أَقْدَدَ IV
a. [ 'Ala ], Gave the gripes to ( food ).
تَقَدَّدَ
تَقَدَّدَ
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR38.635 harfقدد
قَدَّ - يَقُدُّ، قُدَّ- يُقَدُّ - قِدَّة - قِدَد
قَدَّ - يَقُدُّ + كائن + شيئاً: يفصل ويقطع بالشد والجذب: يأتي إلى شيء فيؤثر عليه بقوة شد وجذب فيفصل جزءاً منه عن الأصل
قُدَّ- يُقَدُّ: مبني للمجهول من " قَدَّ - يَقُدُّ "
قِدَّة: على وزن " فـِعـْلة " اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من " قَدَّ - يَقِدُّ ": وهو كذلك مايتم اقتطاعه في كل مرة بفعل
Mücavir kökler27 mücavir (37 toplam)
- قمص
4 ortak ayet · Gömlek demektir
- دبر
3 ortak ayet · Dübür : Anüs, ense tarafı, arka demektir
- لفي
1 ortak ayet · Bulduk
- أهل
2 ortak ayet · Hilal yeni ay demektir
- رود
2 ortak ayet · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
- صدق
2 ortak ayet · Kocaların eşlerine sadakat karşılığı verdikleri mihirdir
- سود
1 ortak ayet · Kararan
- طرق
1 ortak ayet · Patika yol demektir
- سجن
1 ortak ayet · Dibi çepeçevre kazılmış hurma ağacı demektir
- لدي
1 ortak ayet · Onların yanı
- كذب
2 ortak ayet · Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya…
- بوب
1 ortak ayet · Bab kapı demektir
Geçtiği ayetler(5)
قَالَ هِيَ رَاوَدَتْنِي عَنْ نَفْسِي وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا إِنْ كَانَ قَمِيصُهُ قُدَّ مِنْ قُبُلٍ فَصَدَقَتْ وَهُوَ مِنَ الْكَاذِبِينَ
YırtıldıDedi ki: O, beni kendisine ram etmek istedi. Kadının ailesinden biri de şehadet etti: Eğer gömleği önden yırtılmışsa; o (kadın) doğru söylemiştir. Bu (Yusuf) ise yalancılardandır.
وَإِنْ كَانَ قَمِيصُهُ قُدَّ مِنْ دُبُرٍ فَكَذَبَتْ وَهُوَ مِنَ الصَّادِقِينَ
YırtıldıEğer gömleği arkadan yırtılmışsa, o (kadın) yalan söylemiştir, bu (Yusuf) ise doğru söyleyendir.
فَلَمَّا رَأَى قَمِيصَهُ قُدَّ مِنْ دُبُرٍ قَالَ إِنَّهُ مِنْ كَيْدِكُنَّ إِنَّ كَيْدَكُنَّ عَظِيمٌ
YırtıldıGömleğinin arkadan yırtılmış olduğunu görünce; (kadının kocası) dedi ki: Doğrusu bu, sizin tuzağınızdandır, siz kadınların tuzağı büyüktür.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | قدد |
| Yapı | Üçlü (sülâsî) |
| Özel Durum | Müzâaf |
| Bağlamsal Yakın Kökler | قطط, شقق, فلق |
| Zıt Kök | وصل |
| Çekirdek Özet 1 | Bir nesneyi boylamasına kesip yarmak ve deriden ince şerit veya sırım çıkarmak |
| Çekirdek Özet 2 | Bir bütünün boydan boya yırtılarak ikiye ayrılması veya topluluğun fırkalara bölünmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Birliğin doğrusal yarılma ile parçalanması ve ayrışma yönünün delil teşkil etmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü enine kesme veya gelişigüzel koparma sanıp boylamasına yırtılmanın taşıdığı yön ve delil değerini gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| قد | Sınır koyma, kesme, ölçme ve öne geçme yönünde müdahale hareketi; قدح, قدر, قدس, قدم, قدو köklerinde de ayrıştırma, takdir etme veya öne yönelme ortaktır | د | Katmerlenen harf, kesme hareketini doğrusal bir hat boyunca süreklilik arz eden boylamasına bir yarmaya ve şeritler çıkarmaya dönüştürmüştür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Odaklanmış bir hatta yönelme ve keskin sınır belirleme hamlesi |
| د | Kapı; giriş, geçiş, hareket | Bir engeli aralama, geçiş yolu açma ve iki yana ayrılma |
| د | Kapı; giriş, geçiş, hareket | Aralanma ve açılma hareketinin hat boyunca kesintisiz devam etmesi |
| قدد | Bir sınır boyunca kapı gibi açılarak ilerleme | Maddenin doğrusal bir hat boyunca yarılarak birbirinden ayrılması ve şerit haline gelmesi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Ham derinin tabaklanmadan boylamasına kesilerek sırım haline getirilmesi; etin veya kumaşın boydan boya yarılması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Zü’r-Rimme beytinde göğüslerin boydan boya yarılacak hale gelmesini tasvir eder: تكادُ تَنْقَدُّ مِنهُنَّ الحَيازيمُ |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Ali'nin kılıç darbesini anlatan erken rivayette boyuna ve enine kesiş ayrımı şöyle aktarılır: كَانَ إِذَا اعْتَلَى قَدَّ وَإِذَا اعْتَرَضَ قَطَّ |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab, Esâsü’l-Belâga.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde قدد kökü, kesme, delme, yarma ve oyma eylemlerini ifade eden ilksel bir ses-anlam tabakasına dayanır. İbranicede baş eğme anlamı öne çıksa da, Süryanice ve genel Doğu ve Batı Sami katmanında oyma, yararak ayırma ve delme fonksiyonu taşıyan köklerle anlamsal bir süreklilik mevcuttur. Arapçada bu kök, enine kesmeyi belirten kardeş köklerin karşısında çok belirgin biçimde "boylamasına kesme, boyuna yırtma ve sırım çıkarma" şeklinde uzmanlaşmıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Lisānü’l-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | قد ikili çekirdeğinden türeme | Boyuna kesme, sırım yapma ve fırkalara ayrılma anlamını korumuştur | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice ve İbranice qdd biçimleri | Kesme, yarma, oyma ve ayırma semantik alanında ortaklık gösterir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik kesme ve ayırma kökleri | İnce uzun şeritler halinde ayırma hareketini ifade eden ses yansımaları | Muhtemel |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisānü’l-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| قدد | Anlamlı | Boylamasına kesmek, sırım yapmak | Bir bütünün boydan boya yarılarak şeritler halinde ayrılması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| دقد | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| ددق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Şeddeli harfin kök başında yer almaması kuralı; Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| قدد | Merkez | Boyuna yarma ve ayırma | Bir şeyi boylamasına, doğrusal bir hat boyunca kesip yırtmak | Bütünlüğü boyuna şeritlere ayırma |
| قطط | Komşu | Enine kesme | Bir nesneyi enlemesine, uçtan veya aradan kesip koparmak | Boyuna değil yatay kesiş |
| شقق | Komşu | Yarma ve çatlatma | Bir yapıda çatlak oluşturup iki parçaya ayırmak | Yarık açma; boyuna şerit çıkarma şartı yoktur |
| فلق | Komşu | Patlatarak ikiye bölme | İçten gelen bir tazyikle kabuğu veya engeli yarıp açmak | Doğum, tohumun yarılması veya sabahın ağarması |
| وصل | Zıt | Birleştirme ve bitiştirme | Ayrılmış parçaları birbirine bağlayıp bütün kılmak | Kopukluğu ortadan kaldırma |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | قدد | Boyuna yarmak, sırım yapmak | Deri veya kumaşı boydan boya şeritler halinde kesme | Kesin |
| Latince | findere, scindere | Boyuna yarmak, ayırmak | Yarılma eylemini karşılar; sırım veya deri şeridi nüansını dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | to slit, to rip lengthwise, shred | Boylamasına yırtmak, şerit | Doğrusal yırtılmayı ve dilim dilim ayrılmayı tam karşılar | Kesin |
| Almanca | längs spalten, schlitzen | Boyuna yarmak, yırtmak | Bir nesnenin doğrusal hat boyunca yarılmasını ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | fendre longitudinalement, déchiqueter | Boylamasına yarmak | Bütünün boylamasına şeritlere ayrılmasını aktarır | Güçlü |
Kaynak Lane's Lexicon, Oxford Latin Dictionary.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Fiil formu (قَدَّتْ, قُدَّ) | Giysinin boydan boya yırtılması | Hz. Yûsuf'un gömleğinin arkadan boylamasına yırtılması ve bu yırtığın masumiyet karinesi olması bağlamı (Yûsuf 12:25, 12:26, 12:27, 12:28) |
| Çoğul isim formu (قِدَدًا) | Ayrışmış fırkalar, farklı yollar | Toplulukların tek bir gövdeden ayrılarak farklı hevalar ve hizipler halinde bölünmesi bağlamı (Cin 72:11) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Fırkalaşma ve mezhepler | Cinlerin farklı yollara ayrılmasını anlatan ayet üzerinden ümmetin hevalara bölünmesi tartışması | Birlik halinden kopup parçalanma |
| Fıkıh | Karinelerle hüküm verme | Gömleğin arkadan yırtılmasının kesin bir masumiyet karinesi sayılıp sayılmayacağı | Maddi yırtılma yönünün delil değeri |
| Tefsir | Karinenin niteliği ve kıssa tahlili | Gömleğin önden veya arkadan yırtılmasının fiziki dinamiği ve şahitlik mantığı | Yırtılma yönünün olayı aydınlatması |
| Hadis | Fiziksel hareket ve harp sanatı | Hz. Ali'nin vuruş tarzını tasvir eden boyuna ve enine kesiş ayrımı | Darbenin yönü ve tesiri |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İnanç birliği ve fırkalaşma | Mezhepleşme | Bütünlükten kopuş | Hak yoldan hevalara göre şeritler halinde parçalanma (Cin 72:11) | Kesin |
| İlmi | Maddi karine ve delil tahlili | İspat aracı | Yön tespiti | Maddi yırtığın yönünden hareketle olayın seyrini keşfetme (Yûsuf 12:26-28) | Kesin |
| Siyasi | Toplumsal düzen ve hizipleşme | Fraksiyonlaşma | Otoritenin dağılması | Bir toplumun ortak amaçtan koparak fraksiyonlara ayrılması | Güçlü |
| İktisadi | Hammadde işleme ve dilimleme | Şerit hammadde üretimi | Değer artırma | Deri ve etin şeritler halinde dilimlenerek muhafaza edilmesi | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Doğrusal kırılma mekaniği | Malzemenin uygulanan gerilme ekseni boyunca boylamasına yarılması ve çatlağın hat boyu ilerlemesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Toplumsal polarizasyon ve fraksiyonelleşme | Bir toplumsal yapının ortak omurgadan boylamasına koparak uzlaşmaz hatlara bölünmesi | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca sıradan bir kumaş yırtılmasına indirgemek ve boylamasına yarılma ile sırım haline gelme anlamını unutmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Yırtılmanın yönünün bizzat bir adalet ve masumiyet karinesi olması; toplumların ise şerit şerit ayrılarak birliğini yitirmesi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Yûsuf suresindeki hukuki tahlilin fiziksel temelini kaçırmak ve Cin suresindeki yapıyı basit bir çeşitlilik gibi görüp fırkalaşma uyarısını ıskalamak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Fiziksel bir yırtılmanın doğrusal yönünün nasıl somut bir hukuki delil haline geldiğini ve toplumsal bölünmenin şerit şerit ayrışma metaforuyla nasıl kavramsallaştırıldığını gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yûsuf kıssasında masumiyetin ispatlandığı karine sahnelerinde (Yûsuf 12:25-28) ve cinlerin kendi aralarındaki ayrışmayı bildirdikleri sahnede (Cin 72:11). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yırtılmayı rastgele bir hasar sanmayı düzeltir; yırtılmanın boyuna ekseni failin ve mağdurun konumunu ortaya koyar. Toplumsal fırkalaşmanın da lif lif ayrılma olduğunu fark ettirir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir kumaşın veya derinin boylamasına düz bir hat boyunca kesilip yarılması ve ince şeritlere ayrılması.
- Soyut anlamBir bütünün doğrusal bir eksen boyunca ikiye veya birden çok fraksiyona ayrılarak birliğini kaybetmesi ve bu yarılma ekseninin delil teşkil etmesi.
- Sistematik karşılıkHukukta olayın seyrini belirleyen yönlü maddi karine; sosyolojide ise ortak eksenden boylu boyunca kopan hizipleşme.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde sembolü yarılmaya veya parçalanmaya konu olan bütünü (elbise, kumaş veya topluluk yapısı), sembolü yırtılmanın gerçekleştiği doğrusal yönü (önden veya arkadan gelen çekme kuvveti ekseni), sembolleri ise bu boyuna yarılma neticesinde ortaya çıkan ayrışmış şeritleri, parçaları veya fırkaları temsil eder.