قدد

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ق-د-د3 sîga, 27 mücavir kök, 5 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.كذبلفيقُدَّرودصدققِدَدًاسبققددقمصلديدبروَقَدَّتْكونأهلسودبوب

KökSîga 3Ayet 5Sure 2Mücavir 27

▶ Ağı aç (3B)

قدد

ق - د - د

KÖK
  • 5 geçiş
  • 5 ayet
  • 3 sîga
  • 10 sözlük

Sırım demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(10)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Sırım demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.322 harf
القاف مع الدال ق د، د ق مستعملان قد: قَدْ مثل قَطْ على معنى حسب، تقول: قدي أي حسبي، قال النابغة: إلى حمامتنا ونصفه فقَدِ وأما قد فحرف يوجب الشيء كقولك قد كان كذا وكذا، والخبر أن تقول: كان كذا وكذا فأدخل "قد" توكيداً لتصديق ذلك. وتكون "قد" في موضع تشبه "رُبَّما" وعندها تميل "قد" إلى الشك إذا كانت مع العوامل كقولك: قد يكون ذلك. والقَدُّ: قطع الجلد وشق الثوب ونحوه. وتقول: قَدَدْتُ وسطه بالسيف،
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.384 harf
القَدُّ: الشقُّ طولاً. تقول: قَدَدْتُ السيرَ وغيره أقُدُّهُ قَدًّا. وقَدَّ المسافرُ المَفازَةَ. والانْقِدادُ: الانشقاقُ. والقَدُّ أيضاً: جِلد السخلةِ الماعزة، والجمع القليل أَقُدٌّ والكثير قِدادٌ، عن ابن السكيت. وفي المثل: "ما يجعل قَدَّك إلى أديمِكَ"، معناه أيُّ شيءٍ يحملك على أن تجعل أمرك الصغيرَ عظيماً. والقَدُّ: القامةُ، والتقطيعُ. يقال: قدَّ فلانٌ قَدَّ السيف، أي جُعِلَ حَسَنَ التقطيعِ.
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.506 harf
- القد: قطع الشيء طولا. قال تعالى: ﴿إن كان قميصه قد من قبل﴾ [يوسف/ 26]، ﴿وإن كان قميصه قد من دبر﴾ [يوسف/27]. والقد: المقدود، ومنه قيل لقامة الإنسان: قد، كقولك: تقطيعه (قال ابن منظور: وإنه لحسن التقطيع: أي: القد، ويقال: فلان قطيع فلان، أي: شبيهه في قده وخلقه، وجمعه أقطعاء. انظر: اللسان (قطع) 8/282)، وقددت اللحم فهو قديد، والقدد: الطرائق. قال: ﴿طرائق قددا﴾ [الجن/11]، الواحدة: قدة، والقدة: الفرقة من
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR651 harf
ق د د قدّه طولاً وقطّه عرضاً وقدّ القلم وقطّه‏.‏ وتقول‏:‏ إذا جاد قدّك وقطّك فقد استوى خطّك‏.‏ وقدذه نصفين‏.‏ وانقدّ الجلد والثوب‏:‏ انشقّ‏.‏ وقدّد اللحم‏.‏ وصاروا قددا‏:‏ فرقاً‏.‏ وتقول‏:‏ طاروا بددا وصاروا قددا‏.‏ وأسره بالقد‏:‏ بالسير من الجلد غير المدبوغ‏.‏ وفلان ما يعرف القدّ من القِد أي مسك السّخلة من السّير‏.‏ وفي مثل ‏"‏ ما يجعل قدّك إلى أديمك ‏"‏‏.‏ ويقال في الشتيمة‏:‏ يا
Maddenin bağlantısı

ق د د قدّه طولاً وقطّه عرضاً وقدّ القلم وقطّه‏.‏ وتقول‏:‏ إذا جاد قدّك وقطّك فقد استوى خطّك‏.‏ وقدذه نصفين‏.‏ وانقدّ الجلد والثوب‏:‏ انشقّ‏.‏ وقدّد اللحم‏.‏ وصاروا قددا‏:‏ فرقاً‏.‏ وتقول‏:‏ طاروا بددا وصاروا قددا‏.‏ وأسره بالقد‏:‏ بالسير من الجلد غير المدبوغ‏.‏ وفلان ما يعرف القدّ من القِد أي مسك السّخلة من السّير‏.‏ وفي مثل ‏"‏ ما يجعل قدّك إلى أديمك ‏"‏‏.‏ ويقال في الشتيمة‏:‏ يا قديدي‏.‏ وهم القديديون‏:‏ تباع العساكر من الصنّاع‏.‏ ومن المجاز‏:‏ جارية حسنة القد وهو القوام كما يقال‏:‏ حسنة التقطيع وهي مقدودة‏.‏ وناقة قيدود‏:‏ طويلة الظهر‏.‏ وقدّ المفازة‏:‏ قطعها‏.‏ وهو مستقيم القدّ أي الطريق‏.‏ ولا يستقد له أمر‏:‏ لا يستمرّ‏.‏

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR11.414 harf
القَدُّ : القطع المستأْصِلُ والشَّقُّ طولاً . و الانْقِدادُ : الانشقاق . وقال ابن دريد : هو القطع المستطيل قَدَّهُ يَقُدُّه قَداًّ . و القَدُّ : مصدر قَدَدْتُ السَّيْرَ وغيرَه أَقُدُّهُ قَداًّ . و القَدُّ : قطع الجلد وشَقُّ الثوب ونحو ذلك وضربَه بالسيف فقَدَّه بنصفين . وفي الحديث : أَن عليّاً عليه السلام كان إِذا اعْتَلى قَدَّ وإِذا اعترَض قَطَّ وفي رواية : كان إِذا تطاول قَدَّ وإِذا تَقاصَر
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR268 harf
* ق د د * * القَدُّ * الشق طولا وبابه رد والقَدُّ أيضا القامة والتقطيع و * القِدُّ * بالكسر سير * يُقَدُّ * من جلد غير مدبوغ و * القِدّةُ * بالكسر أيضا الطريقة والفِرقة من الناس إذا كان هوى كل واحد على حدة يقال كنا طرائق * قِدَداً * و * القَدِيدُ * اللحم * المُقَدَّدُ
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR15.058 harf
القد: القطع مطلقا، ومنه قد الطريق يقده قدا: قطعه، وهو مجاز، وقيل: القد: هو القطع المستأصل، أو هو القطع المستطيل، وهو قول ابن دريد، أو هو الشق طولا وفي بعض كتب الغريب: القد: القطع طولا كالشق. وفي حديث أبي بكر رضي الله عنه يوم السقيفة: الأمر بيننا وبينكم كقد كقد الأبلمة أي كشق الخوصة نصفين، وهو على المثل. وفي الأساس: قد القلم، وقطه، القد: الشق طولا: وقطه: قطعه عرضا. وتقول إذا جاد قدك وقطك فقد استوى
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.865 harf
قَدَّ قَدَّ U ( n. ac. قَدّ 1 ), a. Cut, tore into shreds, strips; rent, slit, split; cleft. b. Cut short, broke off, interrupted ( speech ). c. Traversed ( desert ). d. [ pass. ], Had the gripes. قَدَّدَ قَدَّدَ II , a. see I (a) . b. Cut into strips & dried in the sun. c. [ 'Ala ], Fitted, suited. أَقْدَدَ أَقْدَدَ IV a. [ 'Ala ], Gave the gripes to ( food ). تَقَدَّدَ تَقَدَّدَ
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR38.635 harf
قدد قَدَّ - يَقُدُّ، قُدَّ- يُقَدُّ - قِدَّة - قِدَد قَدَّ - يَقُدُّ + كائن + شيئاً: يفصل ويقطع بالشد والجذب: يأتي إلى شيء فيؤثر عليه بقوة شد وجذب فيفصل جزءاً منه عن الأصل قُدَّ- يُقَدُّ: مبني للمجهول من " قَدَّ - يَقُدُّ " قِدَّة: على وزن " فـِعـْلة " اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من " قَدَّ - يَقِدُّ ": وهو كذلك مايتم اقتطاعه في كل مرة بفعل
Tamamını oku

Sîgalar(3)

Mücavir kökler27 mücavir (37 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. قمص

    4 ortak ayet · Gömlek demektir

  2. دبر

    3 ortak ayet · Dübür : Anüs, ense tarafı, arka demektir

  3. لفي

    1 ortak ayet · Bulduk

  4. أهل

    2 ortak ayet · Hilal yeni ay demektir

  5. رود

    2 ortak ayet · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur

  6. صدق

    2 ortak ayet · Kocaların eşlerine sadakat karşılığı verdikleri mihirdir

  7. سود

    1 ortak ayet · Kararan

  8. طرق

    1 ortak ayet · Patika yol demektir

  9. سجن

    1 ortak ayet · Dibi çepeçevre kazılmış hurma ağacı demektir

  10. لدي

    1 ortak ayet · Onların yanı

  11. كذب

    2 ortak ayet · Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya…

  12. بوب

    1 ortak ayet · Bab kapı demektir

Geçtiği ayetler(5)

  1. قَالَ هِيَ رَاوَدَتْنِي عَنْ نَفْسِي وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا إِنْ كَانَ قَمِيصُهُ قُدَّ مِنْ قُبُلٍ فَصَدَقَتْ وَهُوَ مِنَ الْكَاذِبِينَ

    YırtıldıDedi ki: O, beni kendisine ram etmek istedi. Kadının ailesinden biri de şehadet etti: Eğer gömleği önden yırtılmışsa; o (kadın) doğru söylemiştir. Bu (Yusuf) ise yalancılardandır.

  2. وَإِنْ كَانَ قَمِيصُهُ قُدَّ مِنْ دُبُرٍ فَكَذَبَتْ وَهُوَ مِنَ الصَّادِقِينَ

    YırtıldıEğer gömleği arkadan yırtılmışsa, o (kadın) yalan söylemiştir, bu (Yusuf) ise doğru söyleyendir.

  3. فَلَمَّا رَأَى قَمِيصَهُ قُدَّ مِنْ دُبُرٍ قَالَ إِنَّهُ مِنْ كَيْدِكُنَّ إِنَّ كَيْدَكُنَّ عَظِيمٌ

    YırtıldıGömleğinin arkadan yırtılmış olduğunu görünce; (kadının kocası) dedi ki: Doğrusu bu, sizin tuzağınızdandır, siz kadınların tuzağı büyüktür.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökقدد
YapıÜçlü (sülâsî)
Özel DurumMüzâaf
Bağlamsal Yakın Köklerقطط, شقق, فلق
Zıt Kökوصل
Çekirdek Özet 1Bir nesneyi boylamasına kesip yarmak ve deriden ince şerit veya sırım çıkarmak
Çekirdek Özet 2Bir bütünün boydan boya yırtılarak ikiye ayrılması veya topluluğun fırkalara bölünmesi
Çekirdek Özet 3Birliğin doğrusal yarılma ile parçalanması ve ayrışma yönünün delil teşkil etmesi
Kritik Hata RiskiKökü enine kesme veya gelişigüzel koparma sanıp boylamasına yırtılmanın taşıdığı yön ve delil değerini gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
قدSınır koyma, kesme, ölçme ve öne geçme yönünde müdahale hareketi; قدح, قدر, قدس, قدم, قدو köklerinde de ayrıştırma, takdir etme veya öne yönelme ortaktırدKatmerlenen harf, kesme hareketini doğrusal bir hat boyunca süreklilik arz eden boylamasına bir yarmaya ve şeritler çıkarmaya dönüştürmüştür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
قUfuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınırOdaklanmış bir hatta yönelme ve keskin sınır belirleme hamlesi
دKapı; giriş, geçiş, hareketBir engeli aralama, geçiş yolu açma ve iki yana ayrılma
دKapı; giriş, geçiş, hareketAralanma ve açılma hareketinin hat boyunca kesintisiz devam etmesi
قددBir sınır boyunca kapı gibi açılarak ilerlemeMaddenin doğrusal bir hat boyunca yarılarak birbirinden ayrılması ve şerit haline gelmesi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamHam derinin tabaklanmadan boylamasına kesilerek sırım haline getirilmesi; etin veya kumaşın boydan boya yarılması
Cahiliye şiiri kullanımıZü’r-Rimme beytinde göğüslerin boydan boya yarılacak hale gelmesini tasvir eder: تكادُ تَنْقَدُّ مِنهُنَّ الحَيازيمُ
Erken Arapça kullanımHz. Ali'nin kılıç darbesini anlatan erken rivayette boyuna ve enine kesiş ayrımı şöyle aktarılır: كَانَ إِذَا اعْتَلَى قَدَّ وَإِذَا اعْتَرَضَ قَطَّ

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab, Esâsü’l-Belâga.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde قدد kökü, kesme, delme, yarma ve oyma eylemlerini ifade eden ilksel bir ses-anlam tabakasına dayanır. İbranicede baş eğme anlamı öne çıksa da, Süryanice ve genel Doğu ve Batı Sami katmanında oyma, yararak ayırma ve delme fonksiyonu taşıyan köklerle anlamsal bir süreklilik mevcuttur. Arapçada bu kök, enine kesmeyi belirten kardeş köklerin karşısında çok belirgin biçimde "boylamasına kesme, boyuna yırtma ve sırım çıkarma" şeklinde uzmanlaşmıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Lisānü’l-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönقد ikili çekirdeğinden türemeBoyuna kesme, sırım yapma ve fırkalara ayrılma anlamını korumuşturKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiSüryanice ve İbranice qdd biçimleriKesme, yarma, oyma ve ayırma semantik alanında ortaklık gösterirGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik kesme ve ayırma kökleriİnce uzun şeritler halinde ayırma hareketini ifade eden ses yansımalarıMuhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisānü’l-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
قددAnlamlıBoylamasına kesmek, sırım yapmakBir bütünün boydan boya yarılarak şeritler halinde ayrılmasıHedef kök; Kur'an'da geçer
دقدAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez
ددقKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıŞeddeli harfin kök başında yer almaması kuralı; Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
قددMerkezBoyuna yarma ve ayırmaBir şeyi boylamasına, doğrusal bir hat boyunca kesip yırtmakBütünlüğü boyuna şeritlere ayırma
قططKomşuEnine kesmeBir nesneyi enlemesine, uçtan veya aradan kesip koparmakBoyuna değil yatay kesiş
شققKomşuYarma ve çatlatmaBir yapıda çatlak oluşturup iki parçaya ayırmakYarık açma; boyuna şerit çıkarma şartı yoktur
فلقKomşuPatlatarak ikiye bölmeİçten gelen bir tazyikle kabuğu veya engeli yarıp açmakDoğum, tohumun yarılması veya sabahın ağarması
وصلZıtBirleştirme ve bitiştirmeAyrılmış parçaları birbirine bağlayıp bütün kılmakKopukluğu ortadan kaldırma

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaقددBoyuna yarmak, sırım yapmakDeri veya kumaşı boydan boya şeritler halinde kesmeKesin
Latincefindere, scindereBoyuna yarmak, ayırmakYarılma eylemini karşılar; sırım veya deri şeridi nüansını dışarıda bırakırGüçlü
İngilizceto slit, to rip lengthwise, shredBoylamasına yırtmak, şeritDoğrusal yırtılmayı ve dilim dilim ayrılmayı tam karşılarKesin
Almancalängs spalten, schlitzenBoyuna yarmak, yırtmakBir nesnenin doğrusal hat boyunca yarılmasını ifade ederGüçlü
Fransızcafendre longitudinalement, déchiqueterBoylamasına yarmakBütünün boylamasına şeritlere ayrılmasını aktarırGüçlü

Kaynak Lane's Lexicon, Oxford Latin Dictionary.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Fiil formu (قَدَّتْ, قُدَّ)Giysinin boydan boya yırtılmasıHz. Yûsuf'un gömleğinin arkadan boylamasına yırtılması ve bu yırtığın masumiyet karinesi olması bağlamı (Yûsuf 12:25, 12:26, 12:27, 12:28)
Çoğul isim formu (قِدَدًا)Ayrışmış fırkalar, farklı yollarToplulukların tek bir gövdeden ayrılarak farklı hevalar ve hizipler halinde bölünmesi bağlamı (Cin 72:11)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamFırkalaşma ve mezheplerCinlerin farklı yollara ayrılmasını anlatan ayet üzerinden ümmetin hevalara bölünmesi tartışmasıBirlik halinden kopup parçalanma
FıkıhKarinelerle hüküm vermeGömleğin arkadan yırtılmasının kesin bir masumiyet karinesi sayılıp sayılmayacağıMaddi yırtılma yönünün delil değeri
TefsirKarinenin niteliği ve kıssa tahliliGömleğin önden veya arkadan yırtılmasının fiziki dinamiği ve şahitlik mantığıYırtılma yönünün olayı aydınlatması
HadisFiziksel hareket ve harp sanatıHz. Ali'nin vuruş tarzını tasvir eden boyuna ve enine kesiş ayrımıDarbenin yönü ve tesiri

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİnanç birliği ve fırkalaşmaMezhepleşmeBütünlükten kopuşHak yoldan hevalara göre şeritler halinde parçalanma (Cin 72:11)Kesin
İlmiMaddi karine ve delil tahliliİspat aracıYön tespitiMaddi yırtığın yönünden hareketle olayın seyrini keşfetme (Yûsuf 12:26-28)Kesin
SiyasiToplumsal düzen ve hizipleşmeFraksiyonlaşmaOtoritenin dağılmasıBir toplumun ortak amaçtan koparak fraksiyonlara ayrılmasıGüçlü
İktisadiHammadde işleme ve dilimlemeŞerit hammadde üretimiDeğer artırmaDeri ve etin şeritler halinde dilimlenerek muhafaza edilmesiGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDoğrusal kırılma mekaniğiMalzemenin uygulanan gerilme ekseni boyunca boylamasına yarılması ve çatlağın hat boyu ilerlemesiGüçlü
Beşeri bilimlerToplumsal polarizasyon ve fraksiyonelleşmeBir toplumsal yapının ortak omurgadan boylamasına koparak uzlaşmaz hatlara bölünmesiKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca sıradan bir kumaş yırtılmasına indirgemek ve boylamasına yarılma ile sırım haline gelme anlamını unutmak
Kur'an içi daha geniş anlamYırtılmanın yönünün bizzat bir adalet ve masumiyet karinesi olması; toplumların ise şerit şerit ayrılarak birliğini yitirmesi
Yanlış anlamanın doğuracağı hataYûsuf suresindeki hukuki tahlilin fiziksel temelini kaçırmak ve Cin suresindeki yapıyı basit bir çeşitlilik gibi görüp fırkalaşma uyarısını ıskalamak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Fiziksel bir yırtılmanın doğrusal yönünün nasıl somut bir hukuki delil haline geldiğini ve toplumsal bölünmenin şerit şerit ayrışma metaforuyla nasıl kavramsallaştırıldığını gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Yûsuf kıssasında masumiyetin ispatlandığı karine sahnelerinde (Yûsuf 12:25-28) ve cinlerin kendi aralarındaki ayrışmayı bildirdikleri sahnede (Cin 72:11).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Yırtılmayı rastgele bir hasar sanmayı düzeltir; yırtılmanın boyuna ekseni failin ve mağdurun konumunu ortaya koyar. Toplumsal fırkalaşmanın da lif lif ayrılma olduğunu fark ettirir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir kumaşın veya derinin boylamasına düz bir hat boyunca kesilip yarılması ve ince şeritlere ayrılması.
  • Soyut anlamBir bütünün doğrusal bir eksen boyunca ikiye veya birden çok fraksiyona ayrılarak birliğini kaybetmesi ve bu yarılma ekseninin delil teşkil etmesi.
  • Sistematik karşılıkHukukta olayın seyrini belirleyen yönlü maddi karine; sosyolojide ise ortak eksenden boylu boyunca kopan hizipleşme.
  • LaTeX modeliX→d{s1,s2,…,sn}
  • LaTeX açıklamasıFormülde X sembolü yarılmaya veya parçalanmaya konu olan bütünü (elbise, kumaş veya topluluk yapısı), d sembolü yırtılmanın gerçekleştiği doğrusal yönü (önden veya arkadan gelen çekme kuvveti ekseni), s1,s2,…,sn sembolleri ise bu boyuna yarılma neticesinde ortaya çıkan ayrışmış şeritleri, parçaları veya fırkaları temsil eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ق