شقق
ش - ق - ق
KÖK- 28 geçiş
- 25 ayet
- 22 sîga
- 9 sözlük
Şıkk, kopmuş parça demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(9)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Şıkk, kopmuş parça demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.712 harfباب القاف مع الشين
ق ش ، ش ق مستعملان قش: القَشُّ والتَّقشيشُ: تَطَلُّبُ الأَكْلِ من هاهنا وهاهنا، ولَفُّ مَا قُدِرَ عليه.
والقَشِيِشُ وَالقُشاش الاسْمُ.
والنَّعْتُ قَشّاشٌ وقَشُوشٌ.
والقِشَّةُ: الصَّبيَّةُ الصَّغيرةُ الْجُثَّةِ لا تُكاد تَنْبُتُ .
ويقال: القِشَّةُ: دويبة شبه الجعلان والخنافس.
والقَشْقَشَةُ: يحكى بها الصوت قبل الهدير في مخض الشقشقة قبل أن يزغد بالهدير، أي يفصح به، والتزغد: هدير
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR2.097 harfالشَقُّ: واحد الشُقوقِ، وهو في الأصل مصدر. وتقول: بيد فلان وبرجله شُقوقٌ، ولا تقل شُقاقٌ، وإنَّما الشُقاقُ داءٌ يكون للدوابّ، وهو تَشَقُّقٌ يصيب أرساغَها، وربَّما ارتفع إلى أوظفتها. والشَقُّ: الصبحُ. والشِقُّ بالكسر: نِصف الشيء؛ يقال أخذت شِقَّ الشاة وشِقَّةَ الشاة. والشِقُّ أيضاً: الناحية من الجبل. والشِقُّ أيضاً: الشَقيقُ. يقال: هو أخي وشِقُّ نفسي. والشِقُّ: المَشَقَّةُ. ومنه قوله تعالى: "لم
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.667 harfش ق ق
برجله شقوق وشقاق.
وفي القدح شق وشقوق.
ولا تكتب بقلـم ملتـو ولا ذي مشـق غيـر مستو.
وأخذ شقه: نصفـه " لـم تكونـوا بالغيـه إلا بشـق الأنفـس " بمشقتهـا ومجهودهـا.
ووقـع فـي شـق مـن هـذا الأمـر ومشقـة ومشـاق.
وشـق عليـه ذلـك.
وقعدوا في شق من الدار: في ناحية منها.
وخـذ مـن شـق الثيـاب: مـن عرضهـا ولا تختـر.
وقـد اشتـق الفـرس فـي عـدوه: مـال فـي أحد شقيه.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR13.284 harfالشَّقُّ: مصدر قولك شَقَقْت العُود شَقّاً والشَّقُّ: الصَّدْع البائن، وقيل: غير البائن، وقيل: هو الصدع عامة. وفي التهذيب: الشَّقُّ الصدع في عود أَو حائط أو زُجاجة؛ شَقَّه يَشُقُّه شَقّاً فانْشَقَّ وشقَّقَه فتَشَقَّقَ؛ قال:
ألا يا خُبْزَ يا ابْنةَ يَثْرُدانٍ،
أَبَى الحُلْقومُ بَعْدَكِ لا يَنامُ
وبَرْقاً للعَصِيدة لاحَ وَهْناً،
كما شَقَّقْت في القِدْرِ السَّناما
(* قوله «ألا يا خبز إلخ» في هذين
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR984 harf* ش ق ق * * الشَّقُّ * واحد * الشُّقُوقِ * وهو في الأصل مصدر وتقول بيد فلان وبرجله شقوق ولا تقل شُقاق وإنما * الشُّقَاقُ * داء يكون بالدواب وهو * تَشَقُّقٌ * يصيب أساغها وربما ارتفع إلى أوظفتها و * الشِّقُّ * بالكسر نصف الشيء والشق أيضا الناحية من الجبل وفي حديث أم زرع ﴿وجدني في أهل غنيمة بشق﴾ وقال أبو عبيد هو اسم موضع والشق أيضا * المَشَقَّةُ * ومنه قوله تعالى ﴿إلا بشق الأنفس﴾ وهذا قد يُفتح
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR15.734 harfشقه يشقه شقا: صدعه فانشق وشق ناب البعير يشق شقوقا: طلع وهو لغة في شقا إذا فطر نابه، وهو مجاز، وكذلك ناب الصبي. ومن المجاز: شق فلان العصا إذا فارق الجماعة، وأصل ذلك في الخوارج، فإنهم شقوا عصا المسلمين أي اجتماعهم وائتلافهم أي فرقوا جمعهم ووقع الخلاف وذلك لأنه لا تدعى العصا حتى تكون جميعا فإذا انشقت لم تدعى عصا وقال الليث الخارجي يشق عصا المسلمين ويشاقهم خلافا، قال الأزهري جعل شقهم العصا والمشاقة
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.267 harfشَقَّ
شَقَّ U ( n. ac. شَقّ 1 ),
a. Split, cleft; slit, rent, tore open; sundered, divided, parted; traversed, opened a way through.
b. Shot across the sky ( lightning ).
c. ( n. ac. شُقُوْق 27 ), Burst the gum, came through ( tooth ).
d. ( n. ac. شَقّ 1 , مَشْقَقَة 17t ) [ 'Ala ], Distressed, troubled; vexed, molested; brought trouble upon.
e. [ 'Ala ], [ coll. ], Visited, consoled (
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR51.321 harfشقق
شَقَّ - يَشُقُّ - شَقّ - شِقّ - بِشِقّ - شَاقّ - أَشَقّ - شُقَّة - شِقَاق - انْشَقَّ - يَنْشَقُّ - تَشَقَّقَ - يَتَشَقَّق (يَشَقَّقُ) - شَاقَّ - يُشَاقِقُ
شَقَّ - يَشُقُّ + كائن + شيئاً: يدخل بين مكونات الشيء فيفتح فيها فتحة ثم يفصل ويمزق الشيء إلى جزئين أو أكثر ويباعد بين الأجزاء
شَقَّ - يَشُقُّ + أمر + على كائن: يكون له تأثير ممزق
Sîgalar(22)
- شِقَاقٍAyrılık(فِعَالٍ)×4
- تَشَقَّقُParçalanır(تَتَفَعَّلُ)×2
- شَاقُّواBölündüler(فَاعَلُوا)×2
- يُشَاقِقِBölünür(يُفَاعِلِ)×2
- أَشَقُّDaha zor(أَفْعَلُ)×1
- أَشُقَّZorluk çıkarırım(أَفْعُلَ)×1
- الشُّقَّةُZor ulaşılan yer(الْفُعْلَةُ)×1
- انْشَقَّتِYarıldı(انْفَعَلَتْ)×1
- انْشَقَّتْYarıldı(انْفَعَلَتْ)×1
- بِشِقِّZorlukla(بِفِعْلِ)×1
Mücavir kökler29 mücavir (145 toplam)
- بعد
8 ortak ayet · Baid uzak demektir
- قسو
2 ortak ayet · قسور Arslan demektir
- سمو
5 ortak ayet · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
- شدد
3 ortak ayet · Sicim bağıdır
- صلح
3 ortak ayet · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir
- عقب
2 ortak ayet · Örümcektir, “a’kibe” yumru, “ka’b” da topuk demektir
- قرب
2 ortak ayet · Suyun içine konduğu kap veya tulum demektir
- رود
2 ortak ayet · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
- هدي
3 ortak ayet · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
- رسل
4 ortak ayet · Saçak demektir
- يوم
4 ortak ayet · “Yemm” durgun akan su demektir
- مثل
2 ortak ayet · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
Geçtiği ayetler(25)
فَإِنْ آمَنُوا بِمِثْلِ مَا آمَنْتُمْ بِهِ فَقَدِ اهْتَدَوْا وَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمَا هُمْ فِي شِقَاقٍ فَسَيَكْفِيكَهُمُ اللَّهُ وَهُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ
AyrılıkOnlar da, sizin iman ettiğiniz gibi iman ederlerse muhakkak doğru yolu bulmuşlardır. Şayet yüz çevirirlerse; şüphesiz ki onlar çekişme içerisindedirle. Onlara karşı Allah sana yetecektir. O, Semi’dir, Alim’dir.
ذَلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ نَزَّلَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ وَإِنَّ الَّذِينَ اخْتَلَفُوا فِي الْكِتَابِ لَفِي شِقَاقٍ بَعِيدٍ
AyrılıkBu, Allah’ın kitabı hak olarak indirilmiş olup, o kitabda ihtilafa düşenlerin şüphesiz ki, pek uzak bir şikak içinde olmalarındandır.
لِيَجْعَلَ مَا يُلْقِي الشَّيْطَانُ فِتْنَةً لِلَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ وَالْقَاسِيَةِ قُلُوبُهُمْ وَإِنَّ الظَّالِمِينَ لَفِي شِقَاقٍ بَعِيدٍ
AyrılıkŞeytanın karıştırdığı, kalblerinde hastalık bulunan ve kalbleri kaskatı olan kimseleri sınamay vesile kılmak içindir. Zalimler, şüpjesiz derin bir ayrılık içindedirler.
قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ كَانَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ ثُمَّ كَفَرْتُمْ بِهِ مَنْ أَضَلُّ مِمَّنْ هُوَ فِي شِقَاقٍ بَعِيدٍ
AyrılıkDe ki: Şayet o, Allah katından gelmiş ve siz de onu inkar etmişseniz; söyleyin bana: Derin bir çıkmazda bulunan kimseden daha sapık kim vardır?
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | شقق |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Mükerrer (muzaaf) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | فلق, صدع, فطر, خرق |
| Zıt Kök | رتق |
| Çekirdek Özet 1 | Bir bütünü boylu boyunca ikiye ayırmak, yarık açmak, çatlatmak |
| Çekirdek Özet 2 | Karşı cepheye geçip hizipleşmek (şikâk) ve nefsi ikiye bölercesine zorlayan zahmet (meşakkat) |
| Çekirdek Özet 3 | Birliğin parçalanarak iki karşıt kutba ayrışması ve karşıt tarafta dirençli bir hat kurma hali |
| Kritik Hata Riski | Şikâk kelimesini basit bir fikir ayrılığı sanıp, hakikatin karşısında bilinçli bir karşı cephe oluşturma suçunu görememek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| شق | İkiye ayırma, kesme, zorlama ve çatlak oluşturma eylemi; aynı çekirdeği paylaşan شقي kökünde bu durum varoluşsal bir tükeniş ve bedbahtlık (şekavet) üretirken, temel çekirdek bütünlüğün bozulmasını hedefler. | ق | Aynı harfin yinelenmesiyle (muzaaflık) yarılma hareketi süreklilik, derinlik ve boylu boyunca uzanan geri dönülmez bir ayrışma hattı kazanmıştır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ش | Diş; ısırma, parçalama, keskinlik | Bir bütünü keskin biçimde ısıran, temas ettiği yüzeyi aralayan ve parçalayan ilk darbe. |
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Açılan yarığın belirgin bir doğrultu boyunca ilerleyip kenarlarda iki ayrı sınır ve yaka oluşturması. |
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | İkinci sınırın tahkim edilmesi; yarığın iki tarafının birbirinden tamamen kopuk iki bağımsız hatta dönüşmesi. |
| شقق | Keskin bir darbe ile bir bütünün boylu boyunca yarılarak birbirinden bağımsız iki karşıt yaka ve sınır meydana getirmesi. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kütüğün, kayanın, duvarın veya tırnağın boylu boyunca ikiye ayrılması; hayvan tırnaklarında ya da insan derisinde meydana gelen derin çatlaklar (eş-şikâk). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Lisânü'l-Arab sözlüğünde tencereye konan devenin hörgücünün boylu boyunca yarılması anlamında aktarılan şahit: كَمَا شَقَّقْتَ فِي القِدْرِ السَّنَامَا |
| Erken Arapça kullanım | Bir şeyin iki yarısından her biri (şıkk); devenin yük taşırken canının yarısının gittiğini hissettiren meşakkat (şıkku'n-nefs); kızgın devenin ağzından çıkardığı köpüklü gırtlak kesesi (şıkşıka). |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Sami dillerinde شقق kökü, bütünden bir parçayı koparıp ayırma, boydan boya çatlatma ve geçit açma semantik alanına dayanır. Proto-Semitik seviyede *ṯ-q veya *š-q tabanına irtibatlanan bu kök, Süryanice ve Batı Aramicede šeqāqā biçimiyle binalar veya araziler arasını yaran «dar sokak, yarık, geçit» anlamında korunmuştur. Benzer şekilde kökün çatlatma ve zorlama nüansı, İbranicede שׁקק (ş-k-k) ve komşu fonetik biçimlerde derin yarıklar açma veya bir arzuyla yarıp geçme dinamizmini yansıtır. Arapçada bu ilksel yarılma eylemi yalnızca fiziksel bir çatlağı değil, taraflardan birinin öteki tarafa (şıkk) geçerek düşmanca bir mevzi tutmasını (müşâkka, şikâk) ve insanın takatini ikiye bölen derin zahmeti (meşakkat) ifade edecek biçimde kapsamlı bir ahlaki ve ontolojik boyuta evrilmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | شقق kökünden türeyen şakk, şıkk ve şikâk | Fiziksel bir nesneyi yarma eyleminden soyutlanarak ayrı bir tarafa geçme, muhalefet etme ve ağır zahmet altına girme anlamlarına genişlemiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice šeqāqā (sokak, yarık) | Fiziksel mekanın yarılarak aralık ve hat oluşturması anlamı korunmuştur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik bağlamda doğrudan güvenilir bir dış aile eşleşmesi tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |
Kaynak David Cohen, Payne Smith, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| شقق | Anlamlı | Yarmak, ikiye ayırmak, çatlatmak | Fiziksel yarılma, muhalefet cephesi açma ve meşakkat. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| قشق | Anlamlı | Toplamak, kabuk soyulması | Yiyecek kırıntılarını oradan buradan devşirmek; yaranın iyileşirken kabuk atması (tekaşkaşet). | Kur'an'da geçmez; ters permütasyon bütünü yarmak yerine kırıntıyı bir araya getirmeyi ifade eder. |
| ققش | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde kullanılmayan terkip. | Mühmel. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| شقق | Merkez | Yarma, cepheleşme | Bir bütünü boylu boyunca iki parçaya veya yakaya ayırmak. | Fiziksel çatlağın yanında iki ayrı taraf (şıkk) üretmeyi içerir. |
| فلق | Komşu | Yarma, patlatma | İçindeki saklı varlığı ortaya çıkarmak üzere bir kabuğu veya engeli patlatarak yarma. | Tohumun veya karanlığın yarılarak sabahın çıkması gibi hayat verici bir doğuş taşır. |
| صدع | Komşu | Çatlatma, ayırma | Sert bir cismin yüzeyinde derinlemesine çatlak oluşturma, parçalanmadan ayrışma. | Malzemenin bütünü tamamen kopmadan yüzeyde çatlak belirmesi ön plandadır. |
| فطر | Komşu | İlk yaratılış, yarılma | Öncesi olmayan bir şeyi ilk kez yararak varlık alanına çıkarma. | Yokluk kılıfının yarılarak fıtrat üzere ilk varoluşun gerçekleşmesidir. |
| خرق | Komşu | Yırtma, delme | Örtü, kural veya gemi gibi bir yapıyı tahripkar bir biçimde plansızca delmek. | Düzgün bir hat boyu yarılma değil, bütünde delik açma eylemidir. |
| رتق | Zıt | Bitişme, kapanma | İki parçanın birbirine tamamen yapışması, aralarında hiçbir yarık ve boşluğun kalmaması. | شقق kökünün tam zıddı olup, yarılmamış kapalı yekpareliği ifade eder. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | شقق | Yarma, çatlatma, ayrılık | Hem somut yarılmayı hem de karşı cephe tutma ayrılığını kapsar. | Kesin |
| Latince | findere, scindere, schisma | Yarmak, bölmek, ayrılmak | findere somut yarmayı verirken, Yunanca kökenli schisma kökün kurumsal ve dini cepheleşme (şikâk) yönünü karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | split, cleave, schism, rift | Yarmak, yarık açmak, hizipleşme | split fiziksel çatlamayı ve bölünmeyi, rift hem jeolojik çatlağı hem de ilişkideki kopuşu çok iyi örtüştürür. | Kesin |
| Almanca | spalten, zerspalten, Zwietracht | Yarmak, parçalamak, nifak/niza | spalten eylemi hem odun yarmayı hem de toplumsal kutuplaşmayı (Spaltung) eksiksiz verir. | Kesin |
| Fransızca | fendre, fissure, schisme | Yarmak, çatlak, bölünme | fendre nesnel çatlamayı, schisme ise tarafların karşıt kutuplara çekilerek ayrışmasını karşılar. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Collins English Dictionary.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| شِقَاقٍ | Hakikate karşı düşmanca cepheleşme, derin nifak ve inatçı ayrılık | Hakkı kabul etmeyip ayrı bir yakaya mevzilenen inkarcıların konumu (Bakara 2:137, 2:176, Hac 22:53, Fussilet 41:52). |
| انْشَقَّتِ / تَشَقَّقُ | Kozmik yarılma, düzenin parçalanması | Kıyamet sahnelerinde göğün, yerin veya bulutların çatlayıp ayrılması (Rahmân 55:37, Kâf 50:44, Furkân 25:25, İnşikâk 84:1). |
| شَقَقْنَا / شَقًّا | Toprağın filiz vermesi için boydan boya yarılması | İlahi kudret ve rahmet ile yerin yarılarak içinden nebatat fışkırtılması (Abese 80:26). |
| شِقِّ | Aşırı zahmet, canı yarı yarıya tüketen meşakkat | İnsanın normal şartlarda taşımakta zorlandığı ağır yük ve sıkıntı bağlamı (Nahl 16:7). |
| الشُّقَّةُ | Ulaşılması zor, meşakkatli ve uzak mesafe | Tebük seferinde münafıkların göze alamadığı çetin ve yorucu menzil (Tevbe 9:42). |
| يُشَاقِقِ / شَاقُّوا | Allah'a ve elçisine meydan okuyarak karşı safta yer alma | Müminlerin safından koparak karşıt bir hizip ve savaş cephesi kurma cüreti (Nisâ 4:115, Enfâl 8:13, Haşr 59:4). |
| أَشَقُّ | Katlanılması çok daha ağır ve çetin olan | Ahiret azabının dünyevi zorluklarla kıyaslanamayacak ağırlığı (Ra'd 13:34). |
| شِقَاقِ بَيْنِهِمَا | Karı-koca arasındaki şiddetli geçimsizlik ve kopuş | Eşlerin uzlaşmaz iki ayrı cepheye ayrılması ve hakem atanması bağlamı (Nisâ 4:35). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Müşâkka ve inşikâk kavramları | Allah ve Resulü'ne karşı «şikâk» içinde olmanın salt bir inançsızlık değil, aktif bir düşmanlık ve başkaldırı sayılması; Kamer suresindeki inşikâk ayetinin mucize boyutu. | İtikadi bütünlükten kopup haktan ayrı bir kutup (şıkk) inşa etme cürmü. |
| Fıkıh | Aile hukukunda şikâk mefhumu | Eşler arasındaki geçimsizliğin hakem heyeti (hakemeyn) atanmasını gerektirecek raddeye gelmesi (Nisâ 4:35). | Evlilik birliğinin onarılamaz biçimde iki ayrı çatışan tarafa bölünmesi. |
| Tefsir | Şikâk-ı baîd terkibinin analizi | Hakikatten «uzak bir ayrılık» içinde olmanın, delillere rağmen karşı yakada mevzi alıp inadı sürdürmek şeklinde yorumlanması. | Gerçeğe karşı ontolojik ve psikolojik bir yarık açarak körleşme hali. |
| Hadis | İnşikâku'l-kamer ve meşakkat rivayetleri | Ayın ikiye yarılması hadisesine dair nakiller; ayrıca meşakkatin defi ve dinde zorluğun olmaması ilkeleri. | Fiziksel bir nesnenin iki yarım parçaya (şıkk) ayrılması ve nefse ağır gelen yük. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve ümmet vahdeti | Şikâk / Müşâkka | Bütünlüğü parçalayıp hasım bir inanç cephesi kurma tehlikesi | İmanın birleştirici zemininden koparak hakkın karşısına ayrı bir hat çekmek dini intihardır. | Kesin |
| İlmi | Maddenin yapısı ve tektonik hareketler | İnşikâk / Fissür | Gerilim altındaki kütlenin fay hattı boyunca ikiye ayrılması | Biriken iç basıncın yüzeyi yararak iki bağımsız blok meydana getirmesi olgusu. | Güçlü |
| Siyasi | Toplum düzeni ve meşru otorite | Hizipleşme / Kutup | Kamusal birliği iki karşıt düşman kampa ayırma eylemi | Siyasi yapının uzlaşmaz iki yakaya bölünmesi devleti ve toplumu felce uğratır. | Güçlü |
| İktisadi | Emek ve yük dağılımı | Meşakkat / Aşırı maliyet | Sistemin taşıma kapasitesini aşan yıkıcı yük | Bir ekonomik faaliyetin taraflardan birinin canını veya sermayesini tüketecek denli ağırlaşması (şıkku'l-enfüs). | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kırılma mekaniği ve çatlak ilerlemesi (fracture mechanics) | Dışsal veya içsel bir gerilim altında malzemenin boylu boyunca bir hat üzerinden ikiye ayrılması; bir çatlağın (crack) ilerleyerek bütünü iki ayrı yüzeye bölmesi. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Toplumsal kutuplaşma ve şizm (polarization / schism) | Sosyal bir gövdenin ortak paydalarını kaybederek birbirine düşman iki karşıt kampa ayrılması; ailede eşlerin ortak iradeyi yitirip iki hasım kutba dönüşmesi. | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Şikâk kavramını sadece düşünce farklılığı veya sıradan bir anlaşmazlık derekesine indirmek; meşakkati ise sadece fiziksel yorgunluktan ibaret saymak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir bütünden bilinçli olarak kopup, karşı tarafa geçerek hakkın tam karşısında direnen hasım bir cephe kurma ve nefsi parçalayan ağır bir varoluşsal yüklenme durumu. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hakikate karşı düşmanca kutuplaşanların (müşâkkûn) tehlikesini hafifsemek; ailedeki şikâk halini basit bir tartışma sanıp ayette emredilen hakem kurumunu işletmemek. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ontolojik birlik (tevhid) ve toplumsal vahdet tasavvurunu, bu birliğin zıddı olan parçalanma, cepheleşme ve kutuplaşma (şikâk) üzerinden zıt kutbuyla tahkim etmesi bakımından merkezidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamber'e ve vahye karşı inatla muhalefet edenlerin tutumunu tasvir eden ayetlerde, kıyametin kozmik çözülüş sahnelerinde ve aile hukukunda ayrışmayı yöneten hüküm ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hak ile batıl arasındaki mücadelenin tesadüfi bir sürtüşme değil, batıl ehlinin bilinçli olarak ayrı bir yaka (şıkk) seçip cephe inşa etmesi eylemi olduğunu göstererek safları netleştirir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir gövdenin, kayanın, ağacın veya toprağın boylu boyunca iki parçaya ayrılarak yarılması ve çatlaması.
- Soyut anlamBirliğin bozularak taraflardan birinin karşı yakaya geçip düşmanca bir cephe ve kutup oluşturması (şikâk); canı yarı yarıya tüketen çetin zorluk (meşakkat).
- Sistematik karşılıkBütünsel bir sistemin dengesini bozan gerilimlerin bir fay hattı üreterek yapıyı iki hasım alt sisteme ayırması hali.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde başlangıçtaki yekpare bütünü, sisteme etki eden iç veya dış ayrıştırıcı gerilimi, sistemin bütünlüğünü koruyabildiği kritik direnç eşiğini temsil eder. Gerilim kritik eşiği aştığında (), sistem ortak kesişimi kalmayan () iki karşıt yakaya () ayrışır (inşikâk). Oluşan bu iki taraf arasında ortaya çıkan zıt yönlü kuvvetler (), karşı cepheleşmeyi ve hasmane direnci (müşâkka ve şikâk halini) modeller.