قدس

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ق-د-س6 sîga, 87 mücavir kök, 10 ayet, 7 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.خلعبرصمريمالْقُدُسِقدسالْقُدُّوسِأيدروحالْقُدُّوسُالْمُقَدَّسَةَسبحطويسفك

KökSîga 6Ayet 10Sure 7Mücavir 87

▶ Ağı aç (3B)

قدس

ق - د - س

KÖK
  • 10 geçiş
  • 10 ayet
  • 6 sîga
  • 13 sözlük

Cemaatlerin toplandığı yerde önderin durduğu yerdir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Cemaatlerin toplandığı yerde önderin durduğu yerdir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR544 harf
القاف والسين والدال معهما ق س د، ق د س، د س ق، د ق س مستعملات قسد: القِسْوَدُّ: الغليظ الرقبة القوي، قال: ضخمُ الذِّفارى قاسياً قِسْوَداً قدس: القُدسُ: تنزيه الله، وهو القُدّوس والمُقدَّس والمُتَقَّدِّس. والقُداسُ: الجمان من فضة. دسق: الدَّسقُ: امتلاء الحوض حتى يفيض على جوانبه، وأدْسَقْتُه فَدَسَقَ. والدَّيْسَقُ: الحوض الملآن، قال رؤبة: يردن تحت الأثل سياح الدِّسَقْ والدَّيْسَقُ: السراب إذا
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR597 harf
القُدْسُ والقُدُسُ: الطُهْرُ، اسمٌ ومصدرٌ. ومنه قيل للجنَّة حظيرة القُدْسِ. وروح القُدُسِ: جبريل عليه السلام. والتَقْديسُ: التطهيرُ. وتَقَدَّسَ، أي تطهَّر. والأرضُ المُقَدَّسَةُ: المطَهَّرةُ. وبيت المُقَدَّسِ والمَقْدِسِ، يشدَّد ويخفَّف، والنسبة إليه مَقْدِسِيٌّ، مثال: مجلِسِيٍّ ومُقَدَّسِيّ. والقُدُّوسُ: اسمٌ من أسماء الله تعالى، وهو فُعُّولٌ من القُدْسِ، وهو الطهارة. وكان سيبويه يقول: قَدُّوسٌ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR3.331 harf
ق س د قسد ، قدس ، سقد ، سدق ، دقس ، دسق . قسد : قال الليث : القِسْوَدُّ : الغليظُ الرَّقبةِ القويّ . وأنشد : ضَخْمَ الذَّفارَى قاسياً قِسْوِدّاً وقال غيره : الْقِسْوَدُّ : دُوَيْبَّةٌ . سقد : أهمله الليث . ورَوَى أبو العباس عن عمرٍ و عن أبيه قال : السُّقْدُدُ : الفرسُ المُضَمَّرُ ، وقد أَسْقدَ فرسهُ وسَقَّده إذا ضمَّرَه . وفي حديث أبي وَائلٍ عن ابن مُعَيْزٍ السَّعديِّ : ( خرجْتُ بالسحَر أُسَقِّدُ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR7.743 harf
(باب القاف والدال وما يثلثهما) (قدر) القاف والدال والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على مَبْلَغ الشَّيء وكُنهه ونهايته. فالقدر: مبلغُ كلِّ شيء. يقال: قَدْرُه كذا، أي مبلغُه. وكذلك القَدَر. وقَدَرتُ الشّيءَ أَقْدِرُه وأَقْدُرُه من التقدير، وقدَّرته أُقَدِّره. والقَدْر: قضاء الله تعالى الأشياءَ على مبالغها ونهاياتها التي أرادَها لها، وهو القَدَرُ أيضاً. قال في القَدَر: خَلِّ الطَّريقَ لمن يبنِي المَنَارَ به
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR611 harf
- التقديس: التطهير الإلهي المذكور في قوله: ﴿ويطهركم تطهيرا﴾ [الأحزاب/ 33]، دون التطهير الذي هو إزالة النجاسة المحسوسة، وقوله: ﴿ونحن نسبح بحمدك ونقدس لك﴾ [البقرة/30]، أي: نطهر الأشياء ارتساما لك. وقيل: نقدسك، أي: نصفك بالتقديس. وقوله: ﴿قل نزله روح القدس﴾ [النحل/102]، يعني به جبريل من حيث إنه ينزل بالقدس من الله، أي: بما يطهر به نفوسنا من القرآن والحكمة والفيض الإلهي، والبيت المقدس هو المطهر من
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR658 harf
ق د س سبّحوا الله وقدّسوه وهو القدّوس المقدّس المتقدّس ربّ لاقدس‏.‏ قال‏:‏ قد علم القدّوس رب القدس بمعدن الملك قديم الكرس وخرج إلى البيت المقدس وإلى القدس وإلى الأرض المقدسة‏.‏ قال الفرزدق‏:‏ ودع المدينة إنها مرهوبة واعمد لمكة أو لبيت المقدس وقدّس الرجل‏:‏ أتى بيت المقدس كما تقول‏:‏ كوّف وبصّر ومنه قولهم‏:‏ راهب مقدّس‏.‏ قال امرؤ القيس يصف الثور والكلاب‏:‏ فأدركنه يأخذن بالساق والنّسا كما
Maddenin bağlantısı

ق د س سبّحوا الله وقدّسوه وهو القدّوس المقدّس المتقدّس ربّ لاقدس‏.‏ قال‏:‏ قد علم القدّوس رب القدس بمعدن الملك قديم الكرس وخرج إلى البيت المقدس وإلى القدس وإلى الأرض المقدسة‏.‏ قال الفرزدق‏:‏ ودع المدينة إنها مرهوبة واعمد لمكة أو لبيت المقدس وقدّس الرجل‏:‏ أتى بيت المقدس كما تقول‏:‏ كوّف وبصّر ومنه قولهم‏:‏ راهب مقدّس‏.‏ قال امرؤ القيس يصف الثور والكلاب‏:‏ فأدركنه يأخذن بالساق والنّسا كما شبرق الولدان ثوب المقدس لأن الصبيان يتمسحون بثيابه تبركا به فيمزقونها‏.‏ وأنزلك الله حظيرة القدس وهي الجنة‏.‏ وفي الحديث ‏"‏ قل وروح القدس معك ‏"‏ أي ومعينك جبريل عليه السلام‏.‏ وقيل‏:‏ وعصمة الله وتوفيقه معك‏.‏ واغتسل بالقدس وهو السّطل‏.‏ ولا قدّسك الله‏.‏

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR5.106 harf
التَّقْدِيسُ: تنزيه اللَّه عز وجل. وفي التهذيب: القُدْسُ تنزيه اللَّه تعالى، وهو المتَقَدَّس القُدُّوس المُقَدَّس. ويقال: القُدُّوس فَعُّول من القُدْس، وهو الطهارة، وكان سيبويه يقول: سَبُّوح وقَدُّوس، بفتح أََوائلهما؛ قال اللحياني: المجتمع عليه في شُبُّوح وقُدُّوس الضم، قال: وإِن فتحته جاز، قال: ولا أَدري كيف ذلك؛ قال ثعلب: كل اسم على فَعُّول، فهو مفتوح الأَول مثل سَفُّود وكَلُّوب وسَمُّور
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR679 harf
* ق د س * * القُدُْسُ * بسكون الدال وضمها الطهر اسم ومصدر ومنه قيل للجنة حظيرة القدس وروح القدس جبراءيل عليه السلام و * التَّقْدِيسُ * التطهير و * تَقَدَّسً * تطهر والأرض * المُقَدّسةُ * المطهرة وبيت * المَقْدِس * يشدد ويخفف والنسبة اليه * مَقْدِسِيٌّ * بوزن مجلسي و * مُقَدَّسِيٌّ * بوزن محمدي ويقال إن * القَادِسَّةَ * دعا لها إبراهيم عليه السلام بالقدس وأن تكون محلة الحاج و * قُدُّوسٌ * بالضم
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR5.522 harf
القدس بالضم وبضمتين: الطهر، اسم ومصدر، ومنه قيل للجنة: حظيرة القدس. وقدس، بالضم: جبل عظيم بنجد قال أبو ذؤيب: فإنك حقا أي نظرة عاشـق نظرت وقدس دونها ووقير ويروى وقف دونها، قاله السكري، وبه فسر حديث بلال بن الحارث: أنه أقطعه حيث يصلح للزرع من قدس، ولم يعطه حق مسلم. قلت: هكذا ذكروه، والذي في حديث بلال هذا: أنه أقطعه معادن القبلية غوريها وجلسيها وحيث يصلح للزرع من
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR7.063 harf
قَدَسَ فِى الأَرْضِ 1 قَدَسَ فِى الأَرْضِ ذ He went far away into the land, or country. (Bd, ii. 28.) -A2- قَدُسَ, aor. قَدُسَ , (TK,) inf. n. قُدْسٌ and قُدُسٌ, (S, A, K,) said of a thing, (TK,) It was, or became, [holy, accord. to the most common usage, or] pure. (S, * A, * K, * TK.) [It may also be said of God, as meaning, emphatically, He is holy.] قدّسهُ 2 قدّسهُ ذ , (A,) inf. n.
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.428 harf
قَدُسَ قَدُسَ U ( n. ac. قُدْس 3 , قُدُس 10 ), a. Was pure, spotless, stainless; was holy. قَدَّسَ قَدَّسَ II , a. Purified, sanctified; hallowed; consecrated. b. Declared pure; praised the holiness of ( God ). c. Blessed. d. [ La ], Prayed for a blessing for. e. Went to Jerusalem. f. [ coll. ], Celebrated or heard mass. تَقَدَّسَ تَقَدَّسَ V , a. Was purified, sanctified; was
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok20.551 harf
قدس قَدُسَ - يَقْدُسُ - قُدُسٌ - القُدُس - قَدَّسَ - يُقَدِّسُ - مُقَدَّس - مُقَدَّسة - قُدُّوس قَدُسَ - يَقْدُس + الكائن: يكون ذا منزلة وقدر عال وتعظيم ورفعة، وذلك لكماله وخلوه من النقص والعيب والدنس قُدُسٌ - القُدُسٌ: اسم فعل من " قَدُسَ - يَقْدُسُ ": القدسية قُدُّوس: اسم مفعول مبالغة من " قَدُسَ - يَقْدُسُ ": مُقَدَّس بأعلى درجة عما سواه
Tamamını oku

Sîgalar(6)

Mücavir kökler87 mücavir (108 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. أيد

    3 ortak ayet · Yed el veya kol demektir

  2. روح

    4 ortak ayet · Reyhan kokulu çiçeğin adıdır

  3. عيسى

    3 ortak ayet · İsa

  4. طوي

    2 ortak ayet · Buğday demeti demektir

  5. مريم

    3 ortak ayet · Meryem

  6. ودي

    2 ortak ayet · İki dağ arasındaki yamaçlardır

  7. سبح

    3 ortak ayet · Sebhe, omuzlara atılan, esen rüzgarda kanatlar gibi açılan…

  8. خلع

    1 ortak ayet · خيلعYensiz gömlek demektir

  9. نعل

    1 ortak ayet · İki ayakkabın

  10. بنو

    3 ortak ayet · Oğullar

  11. برص

    1 ortak ayet · Ebres alacadır, cüzzam hastalığı demektir

  12. سفك

    1 ortak ayet · Dökersiniz

Geçtiği ayetler(10)

  1. … بِالرُّسُلِ وَآتَيْنَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ الْبَيِّنَاتِ وَأَيَّدْنَاهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ أَفَكُلَّمَا جَاءَكُمْ رَسُولٌ بِمَا لَا تَهْوَى أَنْفُسُكُمُ اسْتَكْبَرْتُمْ …

    KutsalAndolsun ki, biz Musa’ya kitab verdik. Ondan sonra da birbiri ardınca peygamberler gönderdik. Meryem oğlu İsa’ya da beyyineler verdik. Ve onu ruh’ül-Kudüs ile destekledik. Demek, bir peygamber size ne zaman gönüllerinizin hoşlanmadığı bir şeyi getirirse, kibirlenmek isteyeceksiniz de; kimini yalanlayarak, kimini de öldüreceksiniz öyle mi?

  2. … دَرَجَاتٍ وَآتَيْنَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ الْبَيِّنَاتِ وَأَيَّدْنَاهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا اقْتَتَلَ الَّذِينَ مِنْ بَعْدِهِمْ …

    KutsalŞu peygamberler onlardan kimini kiminden üstün kıldık. Allah, onlardan kimiyle söyleşmiş, kimini de derecelerle yükseltmiştir. Meryem oğlu İsa’ya da açık deliller verdik. Ve onu Ruh’ul-Kudüs ile destekledik. Eğer Allah dilesydi; onların arkasındakiler; kendilerine apaçık deliller geldikten sonra birbirlerini öldürmezlerdi. Fakat ihtilafa düştüler, sonra onlardan kimi inandı, kimi de inkar etti. Allah dileseydi; birbirlerini öldürmezlerdi. Ancak Allah, istediğini yapar.

  3. … اذْكُرْ نِعْمَتِي عَلَيْكَ وَعَلَى وَالِدَتِكَ إِذْ أَيَّدْتُكَ بِرُوحِ الْقُدُسِ تُكَلِّمُ النَّاسَ فِي الْمَهْدِ وَكَهْلًا وَإِذْ عَلَّمْتُكَ الْكِتَابَ …

    KutsalHani Allah; Ey Meryem oğlu İsa; senin ve ananın üzerindeki nimetimi hatırla, demişti. Hani seni, Ruh’ül-Kudüs ile desteklemiştim. Beşikte iken de, yetişkin iken de insanlar la konuşuyordun. Hani sana; kitabı, hikmeti Tevrat’ı ve İncil’i öğretmiştim. Hani sen; Benim iznimle çamurdan kuş gibi bir şey yapıyordun da içine üflüyordun ve Benim iznimle kuş oluyordu. Hani sen; anadan doğma körü ve abraşı Benim iznimle iyi ediyordun. Hani; ölüleri Benim iznimle diriltiyordun. Ve hani, İsrailoğullarını senden çekmiştim, kendilerine apaçık ayetler getirdiğin zaman içlerinden küfredenler; bu apaçık bir büyüdür, demişti.

  4. قُلْ نَزَّلَهُ رُوحُ الْقُدُسِ مِنْ رَبِّكَ بِالْحَقِّ لِيُثَبِّتَ الَّذِينَ آمَنُوا وَهُدًى وَبُشْرَى لِلْمُسْلِمِينَ

    KutsalDe ki: Onu Ruh-el Kudüs, mü’minlerin imanını pekiştirmek, müslümanlara hidayet ve müjde olmak üzere Rabbın katından hak ile indirmiştir.

Sîga sayfası: الْمُقَدَّسِ
Sîga sayfası: الْمُقَدَّسَةَ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökقدس
YapıÜçlü kök
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerطهر, سبح, برك
Zıt Kökنجس
Çekirdek Özet 1Maddi ve manevi her türlü kirden, kusurdan arınma; saflaşarak ayrışma ve yüksek mertebeye tahsis edilme
Çekirdek Özet 2Allah’ın noksanlıklardan mutlak tenzihi, vahyin arılığı ve ilahi huzur için seçilip arındırılmış mekan ve elçilik
Çekirdek Özet 3Bir varlığın dünyevi ve süfli kayıtlardan arındırılarak ilahi gayeye ve aşkın düzene bağlanması
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca Hristiyan teolojisindeki mistik ruhbanlık veya metafizik dokunulmazlık kalıbıyla anlayıp amelî, ahlaki ve ontolojik arınma boyutunu dışarıda bırakmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
قدBir şeyi ölçmek, biçmek, öne geçirmek, sınır belirlemek veya kesip ayırmak (karşılaştırınız: قدح, قدد, قدر, قدم, قدو)سKesip ayırma ve sınır koyma hareketine tutunma, sabitleme ve dokunulmaz kılma boyutu eklenerek bir şeyin lekelerden bütünüyle soyutlanması, arı ve dokunulmaz bir sınırla korunması anlamı pekiştirilmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
قUfuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınırYüksek bir merkezde odaklanma, aşkın bir sınıra toplanma ve belirleyici olma
دKapı; giriş, geçiş, hareketSıradan alandan ayrılarak belirli bir sınırın veya özel bir mertebenin içine dahil olma
سDiken, destek; tutunma, dayanma, korumaSağlam bir dayanak bulma, dış tesirlere ve lekelere karşı korunarak sabit kalma
قدسSınırlandırılıp içeri alınan ve dış tesirlerden korunarak arıtılan aşkın alanSıradanlıktan, noksanlıktan ve kirlilikten ayrıştırılarak koruma altına alınan, yüksek bir mertebeye bağlanan mutlak saflık hareketi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamPürüzsüz, lekesiz beyaz gümüş inci veya habbe (el-kudâs); yüksek ve temiz, tarıma elverişli tepe veya arındırılmış kap/su
Cahiliye şiiri kullanımıİmruü’l-Kays divanında arınmış, kendini ibadete adamış din adamının dokunulmazlığını anlatmak üzere geçer: فأدركنه يأخذن بالساق والنسا / كما شبرق الولدان ثوب المقدس
Erken Arapça kullanımİbn Fâris’in tespitine göre İslamî ve şer‘î terminolojide taharet ve tenzih manasında genişletilmiş, erken rivayetlerde ise Cebel-i Kuds gibi yüksek ve temiz araziler için kullanılmıştır.

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Asāsü’l-Belâga, Lisânü’l-Arab.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinde قدس kökü, en köklü ve ortak kutsallık, ayrılmışlık ve arılık tabakasını temsil eder. İbranicede k-d-ş (q-d-š / קָדַשׁ) biçimiyle profane olandan ayrılmayı, ritüel ve ahlaki saflığı, Tanrı’ya tahsis edilmeyi ifade eder. Fenike ve Ugarit kitabelerinde qdš tanrısal mekanları, arınmış tapınak görevlilerini ve aşkın saflığı gösterir. Süryanicede qaddīšā (ܩܕܝܫܐ) doğrudan arı, mukaddes ve tenzih edilmiş olanı bildirir. Akadcada qadāšu kökü parıldamak, temiz ve parlak olmak, ritüel olarak arınmak fiiliyle karşılanır. Bütün Sami dillerinde kökün ilksel somut çekirdeği, bir nesnenin veya mekanın sıradan kullanımdan çekilip arındırılması, kirlilikten soyutlanarak aşkın bir makama tahsis edilmesidir; Arapçada bu çekirdek, Allah’ın noksanlıklardan mutlak tenzihi ve batıl unsurlardan bütünüyle temizlenme yönünde kavramlaşmıştır.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Hebrew and Aramaic Lexicon of the Old Testament (HALOT), Payne Smith Syriac Dictionary, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönقد ikili kökünden türeyerek saflık, arılık ve sınır çekmeGümüş tanesinin pürüzsüzlüğü ve yüksek yerin arılığı üzerinden zihinsel ve ahlaki tenzihe geçişGüçlü
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice qādoš, Süryanice qaddīš, Ugaritçe qdš, Akadca qadāšuOrtak Sami mirası olarak sıradanlıktan ayrılma, arınma ve ilahi alana tahsis edilmeKesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik katmanda arılık ve parıltı kökleriDoğu ve Batı Sami dillerindeki kök yapısıyla tam örtüşme gösterir; aile dışı doğrudan bağ sınırlıdırMuhtemel

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, HALOT, David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
قدسAnlamlıArınmak, temiz ve dokunulmaz olmakNoksanlıklardan tenzih edilme ve ilahi alana tahsis edilmeHedef kök; Kur’an’da geçer
قسدAnlamlıGüçlü, sert ve kalın boyunlu olmakSertlik, bükülmezlik ve bedensel kuvvetHedef kökle sertlik ve direnç üzerinden uzaktan bağ; Kur’an’da geçmez
دقسAnlamlıKüçük canlıların kaynaşması veya özel şahıs adıÇeşitli böceklerin birikmesi; tarihi kişi adıHedef kökle anlam bağı zayıftır; Kur’an’da geçmez
دسقAnlamlıTaşmak, parıldamak, havuzun dolup taşmasıBerrak ve dolu suyun parıldaması, serap akışıHedef kökle parlaklık ve akıcı berraklık yönünden örtüşür; Kur’an’da geçmez
سقدKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArapçada mühmel diziliş
سدقKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArapçada mühmel diziliş

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
قدسMerkezMutlak arınma ve ilahi tahsisKusurlardan, noksanlıklardan arınarak aşkın bir makama ayrılmaHem zatî arılığı hem de aşkın konuma tahsis edilmeyi kapsar
طهرKomşuMaddi ve manevi temizlikKirin, pisliğin giderilmesi; arınmışlıkقدس köküne göre daha çok eylemsel ve maddî/hükmî temizliği vurgular
سبحKomşuAşkın tenzih ve yüzme/akmaAllah’ı şanına yakışmayan her şeyden uzak tutmaقدس arılığı ve bereketi, سبح ise aşkınlığı ve hızla uzaklaşmayı öne çıkarır
بركKomşuHayrın sürekliliği ve artışıBir şeyde ilahi hayrın yerleşmesi ve çoğalmasıقدس arılık ve dokunulmazlık, برك bereket ve kalıcı artış yönüdür
نجسZıtPislik, mundarlık, manevi kirlilikZihnen ve bedenen uzak durulması gereken kirقدس kavramının bütünüyle dışladığı ontolojik ve hükmî murdarlık

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaقدسArılık, tenzih, mukaddeslikNoksanlıktan arınma ve aşkın alana tahsis edilmeKesin
LatinceSanctus, sacerKutsal, adanmış, dokunulmazSacer tapınmaya tahsis edilmişliği, sanctus yasayla dokunulmaz kılınmışlığı verir; kökün tenzih yönü eksik kalırGüçlü
İngilizceHoly, sacred, sanctifiedKutsal, arınmış, tahsis edilmişHoly kelimesi tamlık ve ilahi arılığı karşılarken, sacred toplumsal veya dinsel dokunulmazlığı öne çıkarırGüçlü
AlmancaHeilig, geweihtKutsal, arı, adanmışHeilig ilahi arılığı ve aşkınlığı, geweiht ise ritüel olarak adanmışlığı karşılarGüçlü
FransızcaSaint, sacréKutsal, arı, dokunulmazSaint ahlaki ve ontolojik saflığı, sacré tabu ve adanmışlık alanını ifade ederGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Kluge Etymologisches Wörterbuch, Dictionnaire Étymologique de la Langue Française.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الْقُدُّوسُAllah’ın her türlü eksiklik, ortak ve noksandan münezzeh zatıEsmâ-i hüsnâ bağlamında ilahi egemenlik ve tenzih; Haşr 59:23, Cum‘a 62:1
رُوحِ الْقُدُسِVahyin ve teyidin tertemiz kaynağı, CebrailElçilerin ilahi vahiyle desteklenmesi ve korunması; Bakara 2:87, Mâide 5:110, Nahl 16:102
الْمُقَدَّسِŞirk ve kirden arındırılmış, tecelliye mazhar vadiHz. Musa’nın ilahi hitaba muhatap olduğu Tuvâ vadisi; Tâhâ 20:12, Nâziât 79:16
الْمُقَدَّسَةَTevhid inancıyla bereketlendirilmiş, arındırılmış yurtİsrailoğullarına vadedilen ve putperestlikten temizlenmesi emredilen toprak; Mâide 5:21
نُقَدِّسُAllah’ı noksanlıklardan arındırarak anma ve O’nun rızası için nefsi temizlemeMeleklerin insanın hilafetine dair sorusu ve ibadet beyanı; Bakara 2:30

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamSıfâtullah ve tenzihAllah’ın cisimiyetten, mekandan, parçalardan ve noksanlıklardan mutlak tenzihiTeşbih ve tecsîmin reddedilerek tenzih sıfatlarının temellendirilmesi
FıkıhHükmî ve hakiki taharet, mukaddes mekanlarHarem bölgelerinin dokunulmazlığı, ibadet mekanlarının necasatten arındırılmasıBelli mekan ve zamanların ibadete tahsis edilerek korunması
TefsirMeleklerin takdisi ve mukaddes toprak/vadiMeleklerin hamd ile takdisi arasındaki fark; arz-ı mukaddesenin sınırları ve niteliğiManevi arınma, vahiy teyidi ve şirkten temizlenme
HadisNamaz tesbihatı ve rükû/secde dualarıHz. Peygamber’in rükû ve secdede zikrettiği tesbih ifadeleriZât-ı ilahiyyenin celal ve arılığına yönelik ubudiyet

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve ibadetTenzih ve arınmaİbadeti ve inancı şirk unsurlarından bütünüyle yalıtmakVarlık düzenini ilahi rızaya göre arı tutarak şirkten temizlemeKesin
İlmiHakikat ve bilgi nazariyesiMetodolojik saflıkBilgiyi vehim, hurafe ve önyargılardan arındırmakDoğru bilginin bozulmamış kaynaklardan ve vahiyle teyit edilmiş akıldan neşet etmesiGüçlü
SiyasiHukuk ve adalet alanıDokunulmazlık ve meşruiyetTemel hakları ve adaleti tiranlıktan korunan dokunulmaz alan kılmakKamusal mekanın ve adaletin kişisel çıkarların kirinden arındırılmasıGüçlü
İktisadiMülkiyet ve helal kazançŞaibeden ve haramdan arilikİktisadi dolaşımı faiz, haksız kazanç ve hileden temizlemekMalın ve servetin sömürü ve necasatten temizlenerek bereketlendirilmesiMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerGürültüden arındırma ve mutlak referans noktasıBir sinyalin parazitlerden bütünüyle temizlenerek asıl dalga boyuna indirgenmesi veya sistemin sıfır hata idealine kalibre edilmesiGüçlü
Beşeri bilimlerKurumsal dokunulmazlık ve etik yalıtımHukuk normlarının veya kamusal alanın keyfilikten, rüşvetten ve çıkar çatışmasından arındırılarak tarafsız kılınmasıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca dokunulmaz, tartışılamaz dogmalar veya ruhanî sınıfın imtiyazlı kutsiyeti şeklinde algılamak
Kur'an içi daha geniş anlamKirlilikten, şirkten ve noksanlıktan arınarak fıtrata ve tevhid dairesine dönmek; adaleti ve mekanı ıslah etmek
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKutsallığı insanları susturan otoriter bir araca dönüştürmek ve ayetlerdeki ahlaki/ameli arınma zorunluluğunu gözden kaçırmak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur’an’ın ulûhiyet tasavvurunun temelini oluşturan tenzih fikrini inşa eder; Allah’ın hiçbir varlığa benzemediğini, vahyin korunduğunu ve müminin hayatını şirk ve kirden arındırması gerektiğini gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnsanın yaratılışı ve hilafetiyle ilgili ayetlerde (Bakara 2:30), Hz. İsa’nın ve peygamberlerin teyidinde (Bakara 2:87, Nahl 16:102), vahiy mekanlarının hürmetinde (Tâhâ 20:12) ve esmâ-i hüsnâ bağlamında (Haşr 59:23).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kutsallığın nesnelere veya kişilere yapışık metafizik bir büyü olduğu zannını yıkar; kutsiyetin ancak şirkten, günahtan ve zulümden arınma şartıyla ilahi nispetten kaynaklandığını ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamLekesiz, pürüzsüz gümüş incisi, yüksek ve arı toprak parçası, tortusuz ve temiz su kabı.
  • Soyut anlamNoksanlıklardan mutlak tenzih edilme, kirlilikten bütünüyle arınarak ilahi ve aşkın gayeye tahsis edilme.
  • Sistematik karşılıkBir sistemin veya alanın harici tüm kirleticilerden, yabancı unsurlardan ve bozulmalardan yalıtılarak saf ilahi iradeye ayarlanması.
  • LaTeX modeliQ=lim⁡ϵ→0(X∖Eϵ)∩T
  • LaTeX açıklamasıFormülde X varlık veya mekan kümesini, Eϵ varlığa arız olan her türlü maddi, manevi kusur, şirk ve noksanlık kümesini temsil eder. Limit süreci (ϵ→0), tüm kusur ve kirleticilerin bütünüyle sıfırlanarak tasfiye edilmesini simgeler. T ise aşkın ilahi tahsis ve tecelli alanıdır. Bu iki sürecin kesişimi olan Q, mutlak tenzih ve arınma neticesinde ulaşılan kudsi hali ifade eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ق