قدس
ق - د - س
KÖK- 10 geçiş
- 10 ayet
- 6 sîga
- 13 sözlük
Cemaatlerin toplandığı yerde önderin durduğu yerdir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Cemaatlerin toplandığı yerde önderin durduğu yerdir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR544 harfالقاف والسين والدال معهما
ق س د، ق د س، د س ق، د ق س مستعملات قسد: القِسْوَدُّ: الغليظ الرقبة القوي، قال:
ضخمُ الذِّفارى قاسياً قِسْوَداً
قدس: القُدسُ: تنزيه الله، وهو القُدّوس والمُقدَّس والمُتَقَّدِّس.
والقُداسُ: الجمان من فضة.
دسق: الدَّسقُ: امتلاء الحوض حتى يفيض على جوانبه، وأدْسَقْتُه فَدَسَقَ.
والدَّيْسَقُ: الحوض الملآن، قال رؤبة:
يردن تحت الأثل سياح الدِّسَقْ
والدَّيْسَقُ: السراب إذا
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR597 harfالقُدْسُ والقُدُسُ: الطُهْرُ، اسمٌ ومصدرٌ. ومنه قيل للجنَّة حظيرة القُدْسِ. وروح القُدُسِ: جبريل عليه السلام. والتَقْديسُ: التطهيرُ. وتَقَدَّسَ، أي تطهَّر. والأرضُ المُقَدَّسَةُ: المطَهَّرةُ. وبيت المُقَدَّسِ والمَقْدِسِ، يشدَّد ويخفَّف، والنسبة إليه مَقْدِسِيٌّ، مثال: مجلِسِيٍّ ومُقَدَّسِيّ. والقُدُّوسُ: اسمٌ من أسماء الله تعالى، وهو فُعُّولٌ من القُدْسِ، وهو الطهارة. وكان سيبويه يقول: قَدُّوسٌ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR3.331 harfق س د
قسد ، قدس ، سقد ، سدق ، دقس ، دسق .
قسد : قال الليث : القِسْوَدُّ : الغليظُ الرَّقبةِ القويّ .
وأنشد :
ضَخْمَ الذَّفارَى قاسياً قِسْوِدّاً
وقال غيره : الْقِسْوَدُّ : دُوَيْبَّةٌ .
سقد : أهمله الليث .
ورَوَى أبو العباس عن عمرٍ و عن أبيه قال : السُّقْدُدُ : الفرسُ المُضَمَّرُ ، وقد أَسْقدَ فرسهُ وسَقَّده إذا ضمَّرَه .
وفي حديث أبي وَائلٍ عن ابن مُعَيْزٍ السَّعديِّ : ( خرجْتُ بالسحَر أُسَقِّدُ
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR7.743 harf(باب القاف والدال وما يثلثهما)
(قدر) القاف والدال والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على مَبْلَغ الشَّيء وكُنهه ونهايته. فالقدر: مبلغُ كلِّ شيء. يقال: قَدْرُه كذا، أي مبلغُه. وكذلك القَدَر. وقَدَرتُ الشّيءَ أَقْدِرُه وأَقْدُرُه من التقدير، وقدَّرته أُقَدِّره. والقَدْر: قضاء الله تعالى الأشياءَ على مبالغها ونهاياتها التي أرادَها لها، وهو القَدَرُ أيضاً. قال في القَدَر:
خَلِّ الطَّريقَ لمن يبنِي المَنَارَ به
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR611 harf- التقديس: التطهير الإلهي المذكور في قوله: ﴿ويطهركم تطهيرا﴾ [الأحزاب/ 33]، دون التطهير الذي هو إزالة النجاسة المحسوسة، وقوله: ﴿ونحن نسبح بحمدك ونقدس لك﴾ [البقرة/30]، أي: نطهر الأشياء ارتساما لك. وقيل: نقدسك، أي: نصفك بالتقديس. وقوله: ﴿قل نزله روح القدس﴾ [النحل/102]، يعني به جبريل من حيث إنه ينزل بالقدس من الله، أي: بما يطهر به نفوسنا من القرآن والحكمة والفيض الإلهي، والبيت المقدس هو المطهر من
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR658 harfق د س
سبّحوا الله وقدّسوه وهو القدّوس المقدّس المتقدّس ربّ لاقدس.
قال: قد علم القدّوس رب القدس بمعدن الملك قديم الكرس وخرج إلى البيت المقدس وإلى القدس وإلى الأرض المقدسة.
قال الفرزدق: ودع المدينة إنها مرهوبة واعمد لمكة أو لبيت المقدس وقدّس الرجل: أتى بيت المقدس كما تقول: كوّف وبصّر ومنه قولهم: راهب مقدّس.
قال امرؤ القيس يصف الثور والكلاب: فأدركنه يأخذن بالساق والنّسا كما
ق د س سبّحوا الله وقدّسوه وهو القدّوس المقدّس المتقدّس ربّ لاقدس. قال: قد علم القدّوس رب القدس بمعدن الملك قديم الكرس وخرج إلى البيت المقدس وإلى القدس وإلى الأرض المقدسة. قال الفرزدق: ودع المدينة إنها مرهوبة واعمد لمكة أو لبيت المقدس وقدّس الرجل: أتى بيت المقدس كما تقول: كوّف وبصّر ومنه قولهم: راهب مقدّس. قال امرؤ القيس يصف الثور والكلاب: فأدركنه يأخذن بالساق والنّسا كما شبرق الولدان ثوب المقدس لأن الصبيان يتمسحون بثيابه تبركا به فيمزقونها. وأنزلك الله حظيرة القدس وهي الجنة. وفي الحديث " قل وروح القدس معك " أي ومعينك جبريل عليه السلام. وقيل: وعصمة الله وتوفيقه معك. واغتسل بالقدس وهو السّطل. ولا قدّسك الله.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR5.106 harfالتَّقْدِيسُ: تنزيه اللَّه عز وجل. وفي التهذيب: القُدْسُ تنزيه اللَّه تعالى، وهو المتَقَدَّس القُدُّوس المُقَدَّس. ويقال: القُدُّوس فَعُّول من القُدْس، وهو الطهارة، وكان سيبويه يقول: سَبُّوح وقَدُّوس، بفتح أََوائلهما؛ قال اللحياني: المجتمع عليه في شُبُّوح وقُدُّوس الضم، قال: وإِن فتحته جاز، قال: ولا أَدري كيف ذلك؛ قال ثعلب: كل اسم على فَعُّول، فهو مفتوح الأَول مثل سَفُّود وكَلُّوب وسَمُّور
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR679 harf* ق د س * * القُدُْسُ * بسكون الدال وضمها الطهر اسم ومصدر ومنه قيل للجنة حظيرة القدس وروح القدس جبراءيل عليه السلام و * التَّقْدِيسُ * التطهير و * تَقَدَّسً * تطهر والأرض * المُقَدّسةُ * المطهرة وبيت * المَقْدِس * يشدد ويخفف والنسبة اليه * مَقْدِسِيٌّ * بوزن مجلسي و * مُقَدَّسِيٌّ * بوزن محمدي ويقال إن * القَادِسَّةَ * دعا لها إبراهيم عليه السلام بالقدس وأن تكون محلة الحاج و * قُدُّوسٌ * بالضم
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR5.522 harfالقدس بالضم وبضمتين: الطهر، اسم ومصدر، ومنه قيل للجنة: حظيرة القدس. وقدس، بالضم: جبل عظيم بنجد قال أبو ذؤيب:
فإنك حقا أي نظرة عاشـق نظرت وقدس دونها ووقير ويروى وقف دونها، قاله السكري، وبه فسر حديث بلال بن الحارث: أنه أقطعه حيث يصلح للزرع من قدس، ولم يعطه حق مسلم. قلت: هكذا ذكروه، والذي في حديث بلال هذا: أنه أقطعه معادن القبلية غوريها وجلسيها وحيث يصلح للزرع من
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR7.063 harfقَدَسَ فِى الأَرْضِ
1 قَدَسَ فِى الأَرْضِ ذ He went far away into the land, or country. (Bd, ii. 28.) -A2- قَدُسَ, aor. قَدُسَ , (TK,) inf. n. قُدْسٌ and قُدُسٌ, (S, A, K,) said of a thing, (TK,) It was, or became, [holy, accord. to the most common usage, or] pure. (S, * A, * K, * TK.) [It may also be said of God, as meaning, emphatically, He is holy.]
قدّسهُ
2 قدّسهُ ذ , (A,) inf. n.
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.428 harfقَدُسَ
قَدُسَ U ( n. ac. قُدْس 3 , قُدُس 10 ),
a. Was pure, spotless, stainless; was holy.
قَدَّسَ
قَدَّسَ II ,
a. Purified, sanctified; hallowed; consecrated.
b. Declared pure; praised the holiness of ( God ).
c. Blessed.
d. [ La ], Prayed for a blessing for.
e. Went to Jerusalem.
f. [ coll. ], Celebrated or heard mass.
تَقَدَّسَ
تَقَدَّسَ V ,
a. Was purified, sanctified; was
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok20.551 harfقدس
قَدُسَ - يَقْدُسُ - قُدُسٌ - القُدُس - قَدَّسَ - يُقَدِّسُ - مُقَدَّس - مُقَدَّسة - قُدُّوس
قَدُسَ - يَقْدُس + الكائن: يكون ذا منزلة وقدر عال وتعظيم ورفعة، وذلك لكماله وخلوه من النقص والعيب والدنس
قُدُسٌ - القُدُسٌ: اسم فعل من " قَدُسَ - يَقْدُسُ ": القدسية
قُدُّوس: اسم مفعول مبالغة من " قَدُسَ - يَقْدُسُ ": مُقَدَّس بأعلى درجة عما سواه
Mücavir kökler87 mücavir (108 toplam)
- أيد
3 ortak ayet · Yed el veya kol demektir
- روح
4 ortak ayet · Reyhan kokulu çiçeğin adıdır
- عيسى
3 ortak ayet · İsa
- طوي
2 ortak ayet · Buğday demeti demektir
- مريم
3 ortak ayet · Meryem
- ودي
2 ortak ayet · İki dağ arasındaki yamaçlardır
- سبح
3 ortak ayet · Sebhe, omuzlara atılan, esen rüzgarda kanatlar gibi açılan…
- خلع
1 ortak ayet · خيلعYensiz gömlek demektir
- نعل
1 ortak ayet · İki ayakkabın
- بنو
3 ortak ayet · Oğullar
- برص
1 ortak ayet · Ebres alacadır, cüzzam hastalığı demektir
- سفك
1 ortak ayet · Dökersiniz
Geçtiği ayetler(10)
… بِالرُّسُلِ وَآتَيْنَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ الْبَيِّنَاتِ وَأَيَّدْنَاهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ أَفَكُلَّمَا جَاءَكُمْ رَسُولٌ بِمَا لَا تَهْوَى أَنْفُسُكُمُ اسْتَكْبَرْتُمْ …
KutsalAndolsun ki, biz Musa’ya kitab verdik. Ondan sonra da birbiri ardınca peygamberler gönderdik. Meryem oğlu İsa’ya da beyyineler verdik. Ve onu ruh’ül-Kudüs ile destekledik. Demek, bir peygamber size ne zaman gönüllerinizin hoşlanmadığı bir şeyi getirirse, kibirlenmek isteyeceksiniz de; kimini yalanlayarak, kimini de öldüreceksiniz öyle mi?
… دَرَجَاتٍ وَآتَيْنَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ الْبَيِّنَاتِ وَأَيَّدْنَاهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا اقْتَتَلَ الَّذِينَ مِنْ بَعْدِهِمْ …
KutsalŞu peygamberler onlardan kimini kiminden üstün kıldık. Allah, onlardan kimiyle söyleşmiş, kimini de derecelerle yükseltmiştir. Meryem oğlu İsa’ya da açık deliller verdik. Ve onu Ruh’ul-Kudüs ile destekledik. Eğer Allah dilesydi; onların arkasındakiler; kendilerine apaçık deliller geldikten sonra birbirlerini öldürmezlerdi. Fakat ihtilafa düştüler, sonra onlardan kimi inandı, kimi de inkar etti. Allah dileseydi; birbirlerini öldürmezlerdi. Ancak Allah, istediğini yapar.
… اذْكُرْ نِعْمَتِي عَلَيْكَ وَعَلَى وَالِدَتِكَ إِذْ أَيَّدْتُكَ بِرُوحِ الْقُدُسِ تُكَلِّمُ النَّاسَ فِي الْمَهْدِ وَكَهْلًا وَإِذْ عَلَّمْتُكَ الْكِتَابَ …
KutsalHani Allah; Ey Meryem oğlu İsa; senin ve ananın üzerindeki nimetimi hatırla, demişti. Hani seni, Ruh’ül-Kudüs ile desteklemiştim. Beşikte iken de, yetişkin iken de insanlar la konuşuyordun. Hani sana; kitabı, hikmeti Tevrat’ı ve İncil’i öğretmiştim. Hani sen; Benim iznimle çamurdan kuş gibi bir şey yapıyordun da içine üflüyordun ve Benim iznimle kuş oluyordu. Hani sen; anadan doğma körü ve abraşı Benim iznimle iyi ediyordun. Hani; ölüleri Benim iznimle diriltiyordun. Ve hani, İsrailoğullarını senden çekmiştim, kendilerine apaçık ayetler getirdiğin zaman içlerinden küfredenler; bu apaçık bir büyüdür, demişti.
قُلْ نَزَّلَهُ رُوحُ الْقُدُسِ مِنْ رَبِّكَ بِالْحَقِّ لِيُثَبِّتَ الَّذِينَ آمَنُوا وَهُدًى وَبُشْرَى لِلْمُسْلِمِينَ
KutsalDe ki: Onu Ruh-el Kudüs, mü’minlerin imanını pekiştirmek, müslümanlara hidayet ve müjde olmak üzere Rabbın katından hak ile indirmiştir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | قدس |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | طهر, سبح, برك |
| Zıt Kök | نجس |
| Çekirdek Özet 1 | Maddi ve manevi her türlü kirden, kusurdan arınma; saflaşarak ayrışma ve yüksek mertebeye tahsis edilme |
| Çekirdek Özet 2 | Allah’ın noksanlıklardan mutlak tenzihi, vahyin arılığı ve ilahi huzur için seçilip arındırılmış mekan ve elçilik |
| Çekirdek Özet 3 | Bir varlığın dünyevi ve süfli kayıtlardan arındırılarak ilahi gayeye ve aşkın düzene bağlanması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca Hristiyan teolojisindeki mistik ruhbanlık veya metafizik dokunulmazlık kalıbıyla anlayıp amelî, ahlaki ve ontolojik arınma boyutunu dışarıda bırakmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| قد | Bir şeyi ölçmek, biçmek, öne geçirmek, sınır belirlemek veya kesip ayırmak (karşılaştırınız: قدح, قدد, قدر, قدم, قدو) | س | Kesip ayırma ve sınır koyma hareketine tutunma, sabitleme ve dokunulmaz kılma boyutu eklenerek bir şeyin lekelerden bütünüyle soyutlanması, arı ve dokunulmaz bir sınırla korunması anlamı pekiştirilmiştir. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Yüksek bir merkezde odaklanma, aşkın bir sınıra toplanma ve belirleyici olma |
| د | Kapı; giriş, geçiş, hareket | Sıradan alandan ayrılarak belirli bir sınırın veya özel bir mertebenin içine dahil olma |
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Sağlam bir dayanak bulma, dış tesirlere ve lekelere karşı korunarak sabit kalma |
| قدس | Sınırlandırılıp içeri alınan ve dış tesirlerden korunarak arıtılan aşkın alan | Sıradanlıktan, noksanlıktan ve kirlilikten ayrıştırılarak koruma altına alınan, yüksek bir mertebeye bağlanan mutlak saflık hareketi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Pürüzsüz, lekesiz beyaz gümüş inci veya habbe (el-kudâs); yüksek ve temiz, tarıma elverişli tepe veya arındırılmış kap/su |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruü’l-Kays divanında arınmış, kendini ibadete adamış din adamının dokunulmazlığını anlatmak üzere geçer: فأدركنه يأخذن بالساق والنسا / كما شبرق الولدان ثوب المقدس |
| Erken Arapça kullanım | İbn Fâris’in tespitine göre İslamî ve şer‘î terminolojide taharet ve tenzih manasında genişletilmiş, erken rivayetlerde ise Cebel-i Kuds gibi yüksek ve temiz araziler için kullanılmıştır. |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Asāsü’l-Belâga, Lisânü’l-Arab.
Sami etimolojik katman
Sami dil ailesinde قدس kökü, en köklü ve ortak kutsallık, ayrılmışlık ve arılık tabakasını temsil eder. İbranicede k-d-ş (q-d-š / קָדַשׁ) biçimiyle profane olandan ayrılmayı, ritüel ve ahlaki saflığı, Tanrı’ya tahsis edilmeyi ifade eder. Fenike ve Ugarit kitabelerinde qdš tanrısal mekanları, arınmış tapınak görevlilerini ve aşkın saflığı gösterir. Süryanicede qaddīšā (ܩܕܝܫܐ) doğrudan arı, mukaddes ve tenzih edilmiş olanı bildirir. Akadcada qadāšu kökü parıldamak, temiz ve parlak olmak, ritüel olarak arınmak fiiliyle karşılanır. Bütün Sami dillerinde kökün ilksel somut çekirdeği, bir nesnenin veya mekanın sıradan kullanımdan çekilip arındırılması, kirlilikten soyutlanarak aşkın bir makama tahsis edilmesidir; Arapçada bu çekirdek, Allah’ın noksanlıklardan mutlak tenzihi ve batıl unsurlardan bütünüyle temizlenme yönünde kavramlaşmıştır.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Hebrew and Aramaic Lexicon of the Old Testament (HALOT), Payne Smith Syriac Dictionary, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | قد ikili kökünden türeyerek saflık, arılık ve sınır çekme | Gümüş tanesinin pürüzsüzlüğü ve yüksek yerin arılığı üzerinden zihinsel ve ahlaki tenzihe geçiş | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice qādoš, Süryanice qaddīš, Ugaritçe qdš, Akadca qadāšu | Ortak Sami mirası olarak sıradanlıktan ayrılma, arınma ve ilahi alana tahsis edilme | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katmanda arılık ve parıltı kökleri | Doğu ve Batı Sami dillerindeki kök yapısıyla tam örtüşme gösterir; aile dışı doğrudan bağ sınırlıdır | Muhtemel |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, HALOT, David Cohen.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| قدس | Anlamlı | Arınmak, temiz ve dokunulmaz olmak | Noksanlıklardan tenzih edilme ve ilahi alana tahsis edilme | Hedef kök; Kur’an’da geçer |
| قسد | Anlamlı | Güçlü, sert ve kalın boyunlu olmak | Sertlik, bükülmezlik ve bedensel kuvvet | Hedef kökle sertlik ve direnç üzerinden uzaktan bağ; Kur’an’da geçmez |
| دقس | Anlamlı | Küçük canlıların kaynaşması veya özel şahıs adı | Çeşitli böceklerin birikmesi; tarihi kişi adı | Hedef kökle anlam bağı zayıftır; Kur’an’da geçmez |
| دسق | Anlamlı | Taşmak, parıldamak, havuzun dolup taşması | Berrak ve dolu suyun parıldaması, serap akışı | Hedef kökle parlaklık ve akıcı berraklık yönünden örtüşür; Kur’an’da geçmez |
| سقد | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada mühmel diziliş |
| سدق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada mühmel diziliş |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| قدس | Merkez | Mutlak arınma ve ilahi tahsis | Kusurlardan, noksanlıklardan arınarak aşkın bir makama ayrılma | Hem zatî arılığı hem de aşkın konuma tahsis edilmeyi kapsar |
| طهر | Komşu | Maddi ve manevi temizlik | Kirin, pisliğin giderilmesi; arınmışlık | قدس köküne göre daha çok eylemsel ve maddî/hükmî temizliği vurgular |
| سبح | Komşu | Aşkın tenzih ve yüzme/akma | Allah’ı şanına yakışmayan her şeyden uzak tutma | قدس arılığı ve bereketi, سبح ise aşkınlığı ve hızla uzaklaşmayı öne çıkarır |
| برك | Komşu | Hayrın sürekliliği ve artışı | Bir şeyde ilahi hayrın yerleşmesi ve çoğalması | قدس arılık ve dokunulmazlık, برك bereket ve kalıcı artış yönüdür |
| نجس | Zıt | Pislik, mundarlık, manevi kirlilik | Zihnen ve bedenen uzak durulması gereken kir | قدس kavramının bütünüyle dışladığı ontolojik ve hükmî murdarlık |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | قدس | Arılık, tenzih, mukaddeslik | Noksanlıktan arınma ve aşkın alana tahsis edilme | Kesin |
| Latince | Sanctus, sacer | Kutsal, adanmış, dokunulmaz | Sacer tapınmaya tahsis edilmişliği, sanctus yasayla dokunulmaz kılınmışlığı verir; kökün tenzih yönü eksik kalır | Güçlü |
| İngilizce | Holy, sacred, sanctified | Kutsal, arınmış, tahsis edilmiş | Holy kelimesi tamlık ve ilahi arılığı karşılarken, sacred toplumsal veya dinsel dokunulmazlığı öne çıkarır | Güçlü |
| Almanca | Heilig, geweiht | Kutsal, arı, adanmış | Heilig ilahi arılığı ve aşkınlığı, geweiht ise ritüel olarak adanmışlığı karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Saint, sacré | Kutsal, arı, dokunulmaz | Saint ahlaki ve ontolojik saflığı, sacré tabu ve adanmışlık alanını ifade eder | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Kluge Etymologisches Wörterbuch, Dictionnaire Étymologique de la Langue Française.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْقُدُّوسُ | Allah’ın her türlü eksiklik, ortak ve noksandan münezzeh zatı | Esmâ-i hüsnâ bağlamında ilahi egemenlik ve tenzih; Haşr 59:23, Cum‘a 62:1 |
| رُوحِ الْقُدُسِ | Vahyin ve teyidin tertemiz kaynağı, Cebrail | Elçilerin ilahi vahiyle desteklenmesi ve korunması; Bakara 2:87, Mâide 5:110, Nahl 16:102 |
| الْمُقَدَّسِ | Şirk ve kirden arındırılmış, tecelliye mazhar vadi | Hz. Musa’nın ilahi hitaba muhatap olduğu Tuvâ vadisi; Tâhâ 20:12, Nâziât 79:16 |
| الْمُقَدَّسَةَ | Tevhid inancıyla bereketlendirilmiş, arındırılmış yurt | İsrailoğullarına vadedilen ve putperestlikten temizlenmesi emredilen toprak; Mâide 5:21 |
| نُقَدِّسُ | Allah’ı noksanlıklardan arındırarak anma ve O’nun rızası için nefsi temizleme | Meleklerin insanın hilafetine dair sorusu ve ibadet beyanı; Bakara 2:30 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Sıfâtullah ve tenzih | Allah’ın cisimiyetten, mekandan, parçalardan ve noksanlıklardan mutlak tenzihi | Teşbih ve tecsîmin reddedilerek tenzih sıfatlarının temellendirilmesi |
| Fıkıh | Hükmî ve hakiki taharet, mukaddes mekanlar | Harem bölgelerinin dokunulmazlığı, ibadet mekanlarının necasatten arındırılması | Belli mekan ve zamanların ibadete tahsis edilerek korunması |
| Tefsir | Meleklerin takdisi ve mukaddes toprak/vadi | Meleklerin hamd ile takdisi arasındaki fark; arz-ı mukaddesenin sınırları ve niteliği | Manevi arınma, vahiy teyidi ve şirkten temizlenme |
| Hadis | Namaz tesbihatı ve rükû/secde duaları | Hz. Peygamber’in rükû ve secdede zikrettiği tesbih ifadeleri | Zât-ı ilahiyyenin celal ve arılığına yönelik ubudiyet |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve ibadet | Tenzih ve arınma | İbadeti ve inancı şirk unsurlarından bütünüyle yalıtmak | Varlık düzenini ilahi rızaya göre arı tutarak şirkten temizleme | Kesin |
| İlmi | Hakikat ve bilgi nazariyesi | Metodolojik saflık | Bilgiyi vehim, hurafe ve önyargılardan arındırmak | Doğru bilginin bozulmamış kaynaklardan ve vahiyle teyit edilmiş akıldan neşet etmesi | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk ve adalet alanı | Dokunulmazlık ve meşruiyet | Temel hakları ve adaleti tiranlıktan korunan dokunulmaz alan kılmak | Kamusal mekanın ve adaletin kişisel çıkarların kirinden arındırılması | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve helal kazanç | Şaibeden ve haramdan arilik | İktisadi dolaşımı faiz, haksız kazanç ve hileden temizlemek | Malın ve servetin sömürü ve necasatten temizlenerek bereketlendirilmesi | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Gürültüden arındırma ve mutlak referans noktası | Bir sinyalin parazitlerden bütünüyle temizlenerek asıl dalga boyuna indirgenmesi veya sistemin sıfır hata idealine kalibre edilmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal dokunulmazlık ve etik yalıtım | Hukuk normlarının veya kamusal alanın keyfilikten, rüşvetten ve çıkar çatışmasından arındırılarak tarafsız kılınması | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca dokunulmaz, tartışılamaz dogmalar veya ruhanî sınıfın imtiyazlı kutsiyeti şeklinde algılamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kirlilikten, şirkten ve noksanlıktan arınarak fıtrata ve tevhid dairesine dönmek; adaleti ve mekanı ıslah etmek |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kutsallığı insanları susturan otoriter bir araca dönüştürmek ve ayetlerdeki ahlaki/ameli arınma zorunluluğunu gözden kaçırmak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur’an’ın ulûhiyet tasavvurunun temelini oluşturan tenzih fikrini inşa eder; Allah’ın hiçbir varlığa benzemediğini, vahyin korunduğunu ve müminin hayatını şirk ve kirden arındırması gerektiğini gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnsanın yaratılışı ve hilafetiyle ilgili ayetlerde (Bakara 2:30), Hz. İsa’nın ve peygamberlerin teyidinde (Bakara 2:87, Nahl 16:102), vahiy mekanlarının hürmetinde (Tâhâ 20:12) ve esmâ-i hüsnâ bağlamında (Haşr 59:23). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kutsallığın nesnelere veya kişilere yapışık metafizik bir büyü olduğu zannını yıkar; kutsiyetin ancak şirkten, günahtan ve zulümden arınma şartıyla ilahi nispetten kaynaklandığını ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamLekesiz, pürüzsüz gümüş incisi, yüksek ve arı toprak parçası, tortusuz ve temiz su kabı.
- Soyut anlamNoksanlıklardan mutlak tenzih edilme, kirlilikten bütünüyle arınarak ilahi ve aşkın gayeye tahsis edilme.
- Sistematik karşılıkBir sistemin veya alanın harici tüm kirleticilerden, yabancı unsurlardan ve bozulmalardan yalıtılarak saf ilahi iradeye ayarlanması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde varlık veya mekan kümesini, varlığa arız olan her türlü maddi, manevi kusur, şirk ve noksanlık kümesini temsil eder. Limit süreci (), tüm kusur ve kirleticilerin bütünüyle sıfırlanarak tasfiye edilmesini simgeler. ise aşkın ilahi tahsis ve tecelli alanıdır. Bu iki sürecin kesişimi olan , mutlak tenzih ve arınma neticesinde ulaşılan kudsi hali ifade eder.