قصو
ق - ص - و
KÖK- 5 geçiş
- 5 ayet
- 4 sîga
- 6 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Daha uzak
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: قصو/ي
Notlarım
Sözlükler(6)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.084 harfالقاف والصاد و"وايء" معهما
ق ص و، و ق ص، ق ي ص، ص ي ق مستعملات قصو: القًصْوُ: قطع أذن البعير، وناقة قَصْواءُ، وبعير مَقْصُوُّ، والقياس أَقْصَى، ولم يقولوا، وقَصَوْتُ الأذن: قَطَعتُ من طرفها قطعة.
وقَصَا يَقْصُو قُصُوّاً أي تنحى في كل شيء، والقاصية من الناس ومن المواضع: المتنحي، يقال: هي القُصْوَى والقُصْيا، وما جاء من فُعْلَى من بنات الواو يحول إلى الياء نحو: الدنيا من دنوت وأشباهه غير القُصوى،
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR7.592 harfMadde başı: قصو/ي(باب القاف والصاد وما يثلثهما)
(قصع) القاف والصاد والعين أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على تطامُنٍ في شيء أو مطامَنةٍ له. من ذلك القَصْعَة، وهي معروفة، سمِّيت بذلك للهَزْمة. والقاصِعاء: أوَّل جِحَرة اليَربوع، وقياسُها ما ذكرناه. وقد تقَصَّع، إذا دخلَ قاصِعاءَه. قال:
فوَدَّ أبو ليلى طُفيلُ بنُ مالكٍ *** بمُنعَرَجِ السُّوبان لو يَتَقَصَّعُ([1])فأمَّا قَصْع النّاقة بجِرّتها فقالوا: هو أن ترُدَّها في جوفها.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR765 harfق ص و
قصا المكان قصواً.
وبلد قاصٍ.
وقصوت عن القوم.
وهو بالجانب الأقصى والناحية القصوى: وعرف ذلك الأداني والأقاصي والأذناب والنواصي وهو مني بالقصا: بالبعد وذهبت قصاه: نحوه ونسبٌ قصاً: بعيدٌ وأقصيته عني وتقصّيت المكان: صرت في أقصاه وهو في قاصية البلد وقاصية العسكر وقواصيه.
وكان منهم قاصيتهم.
وناقة قصواء: مقطوعة طرف الأذن وجمل مقصوٌّ وقد قصوته.
ومن المجاز: رميت
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR8.191 harf: ( و ( *!قَصَا عنه ) *!يَقْصُو ( *!قَصْواً ) ، بالفَتْح ، ( *!وقُصُوًّا ) ، كعُلُوَ .
( قصًى ) ( *!وقَصاً ) ، بالفَتْح مَقْصورٌ ، ( *!وقَصاءً ) ، بالمدِّ ؛ ( وقَصِيَ ) عن جوارِهِ يَقْصَى قَصًى : أَي ( بَعُدَ ) ؛ ) وكذلكَ قَصَا المَكانُ ، ( فهو *!قَصِيٌّ *!وقاصٍ ) للبَعِيدِ ، و ( جَمْعُهما *!أَقْصاءٌ ) ، كنَصِيرٍ وأَنْصارٍ وشاهِدٍ وأَشْهادٍ .
وكلُّ شيءٍ تَنَحَّى عن شيءٍ : فقد *!قَصَا *!يَقْصُو
: ( و ( *!قَصَا عنه ) *!يَقْصُو ( *!قَصْواً ) ، بالفَتْح ، ( *!وقُصُوًّا ) ، كعُلُوَ . ( قصًى ) ( *!وقَصاً ) ، بالفَتْح مَقْصورٌ ، ( *!وقَصاءً ) ، بالمدِّ ؛ ( وقَصِيَ ) عن جوارِهِ يَقْصَى قَصًى : أَي ( بَعُدَ ) ؛ ) وكذلكَ قَصَا المَكانُ ، ( فهو *!قَصِيٌّ *!وقاصٍ ) للبَعِيدِ ، و ( جَمْعُهما *!أَقْصاءٌ ) ، كنَصِيرٍ وأَنْصارٍ وشاهِدٍ وأَشْهادٍ . وكلُّ شيءٍ تَنَحَّى عن شيءٍ : فقد *!قَصَا *!يَقْصُو *!قَصْواً فهو قاصٍ . والأرضُ *!قاصِيَةٌ *!وقَصِيَّةٌ . ( *!والقُصْوى *!والقُصْيا ) ، بضمِّهما : ( الغايَةُ البعيدَةُ ) ، قُلِبَت فيه الواوُ ياءً ، لأنَّ فُعْلَى إذا كانت اسْماً مِن ذواتِ الواوِ أُبْدِلَتْ واوُه ياءً كما أُبْدِلَت الواوُ مَكانَ الياءِ في فَعْلَى فأدْخَلُوها عليه في فُعْلى ليَتكَافآ في التَّغْييرِ . قالَ ابنُ سِيدَه : هذا قولُ سِيْبَوَيْه وزِدْتَه بَياناً ؛ قالَ : وقد قالوا *!القُصْوَى فأَجْرَوْها على الأصْلِ لأنَّها قد تكونُ صِفَةً بالألِفِ والَّلام ومنه قوله تعالى : ﴿إذ أَنْتُم بالعُدْوَة الدُّنْيَا وهُم بالعُدْوَةِ القُصْوى﴾ . قالَ الفرَّاء : الدُّنْيا ممَّا يلِي المدِينَة ، *!والقُصْوَى ممَّا يلِي مكَّةَ . قالَ ابنُ السِّكِّيت : ما كانَ من النعوتِ مِثْلِ العُلْيا والدُّنْيا فإنَّه يَأْتِي بضمِّ أَوَّله وبالياءِ ، لأنَّهم يَسْتَثْقلونَ الواوَ مَعَ ضمّةِ أَوَّلِه ، فليسَ فيه اخْتِلافٌ إلاَّ أَنَّ أَهْلَ الحِجازِ قالوا القُصْوَى ،
فأَظْهَرُوا الواوَ ، وهو نادِرٌ ، وأَخَرجُوه على القِياسِ إذ سكنَ ما قَبْل الواوِ ، وتمِيمُ وغيرُهُم يقولون *!القُصْيا . ( و ) قال ثَعْلبٌ : القُصْوَى *!والقُصْيا : ( طَرَفُ الوادِي ) ؛ ) *!فالقُصْوَى على قوْلِ ثَعْلب في الآيةِ بَدَلٌ . ( *!وأَقْصاهُ ) *!إقْصاءً ؛ ( أَبْعَدَهُ ) فهو *!مُقْصًى ، ولا تَقُلْ مَقْصِيٌّ ؛ كما في الصِّحاح . ( *!وقَاصَانِي ) *!مُقاصاةً ( *!فَقَصَوْتُهُ ) *!أَقْصُوه : أَي ( غَلَبْتُهُ . ( *!والقَصَا ) ، مَقْصُور : ( فِناءُ الدَّارِ ، ويُمَدُّ ) . ( قالَ ابنُ وَلاَّد : هو بالقَصْرِ والمدِّ : ما حَوْلَ الدَّارِ . وقالَ ابنُ السِّكِّيت : المَمْدُودُ مَصْدرُ *!قَصَا *!يَقْصُو *!قَصاءً ، كبَدَا يَبْدُو بَداءً ، والمَقْصورُ مَصْدرُ قصِيَ عن جِوارنا *!قَصًا إذا بَعُدَ . ويقالُ أَيضاً : قَصِيَ الشيءُ قَصاً وقَصاءً . ( و ) *!القَصا : ( النَّسَبُ البَعِيدُ ) ؛ ) وأَنْشَدَ أَبو عليَ القالِي : بلا نسبٍ قَصَا مِنْهم بَعِيد ولا خلقٍ يُذَم به ذمَارِي ( و ) *!القَصا : ( النَّاحِيَةُ ) . ) يقالُ : ذَهَبْتُ *!قَصا فلانٍ : أَي ناحِيَته ؛ كما في الصِّحاح . وفي الأساسِ : نَحْوَه . وقالَ الأصْمعي : يقالُ حاطَهُم القَصا : إذا كانَ في طُرَّتِهم وناحِيَتِهم . وفي التّهذيبِ : حاطَهُم من بَعِيدٍ وهو يَتَبَصَّرُهم ويَتَحَرَّزُ منهم ؛ قالَ بِشْرٌ : فحَاطُونا القَصَا ولَقَدْ رَأَوْنا قريباً حيث يُسْتَمَعُ السِّرَارُأَي تَباعَدُوا عنَّا وهُم حَوْلنا وما كنَّا بالبُعدِ عنهم لو أَرادُوا أَن يَدْنُو منَّا . وقالَ ثعْلبٌ : فلانٌ يَحْبُو *!قصاهم
ويَحُوط *!قصاهم بمعْنًى واحِدٍ ؛ وأَنْشَدَ : أَفْرَغَ لجَوْفِ وَردِها أَفْرَادعَبَاهِل عَبْهَلها الذّواد يَحْبُو قَصَاها مخدر سناد يحبُو أَي يَحوطُ . ( *!كالقاصِيَةِ ) ، يقالُ : كنتُ منه في *!قاصِيَتِهِ ، أَي في ناحِيَتِه . ( و ) *!القَصا : ( حَذْفٌ في طَرَفِ أُذُنِ النَّاقَةِ ؛ و ) كَذلكَ ( الشَّاةِ ) ؛ ) عن أبي زيْدٍ ؛ قالَ أَبو عليَ القالِي : يُكْتَبُ بالألِفِ ؛ ( بأَنْ يُقْطَعَ قليلٌ ) منه ، يقالُ ( *!قَصَاها ) *!يَقْصُوها ( *!قَصْواً ) ، بالفَتْح ، ( *!وقَصَّاها ) ، بالتَّشْديدِ ، ( فهي *!قَصْواءُ *!ومَقْصُوَّةٌ *!ومُقَصَّاةٌ ) ، مَقْطوعَةُ طَرَفِ الأُذُنِ . وقالَ الأحْمر : *!المُقَصَّاةُ مِن الإِبِلِ : التي شُقَّ مِن أُذُنِها شيءٌ ثم تركَ مُعَلَّقاً . ( والجَمَلُ *!أَقْصَى *!وَمَقْصُوٌّ *!ومُقَصًّى ) وقالَ الأصْمعي : ولا يقالُ بَعِيرٌ *!أَقْصى . وجاءَ به اللّحْياني وهو نادِرٌ ؛ قالَهُ أَبو عليَ القالِي . وفي الصِّحاح : ولا يقالُ جَمَلٌ أَقْصَى ، وإِنَّما يقالُ *!مَقْصُوٌّ *!ومُقَصًّى ، تَرَكُوا فيها القِياسَ لأنَّ أَفْعَل الذي أُنْثاهُ على فَعْلاء إنَّما يكونُ مِن بابِ فَعِلَ يَفْعَل ، وهذا إنَّما يقالُ فيه : *!قَصَوْت البَعيرَ ، *!وَقَصْواءُ بائِنَة عن بابِهِ ، ومِثْلُه امْرأَةٌ حَسْناءُ ، ولا يقالُ رجُلٌ أَحْسَنُ ، انتَهَى . قالَ ابنُ برِّي : قوْلُه : تَرَكوا فيها القِياسُ ، يَعْني قَوْله : ناقَةٌ *!قَصْواءُ ، وكانَ القِياسُ *!مَقْصُوَّةٌ ، وقِياسُ الناقَةِ أَنْ يقالَ *!قَصَوْتها فهي *!مَقْصُوَّةٌ ، *!وقَصَوْتُ الجَمَلَ فهو *!مَقْصُوٌّ . ( وحُطْنِي *!القَصَا ) : ) أَي ( تَباعَدْ عَنِّي ) ؛ ) نقلَهُ ابنُ وَلاَّد في المَقْصور والمَمْدود .
( *!وتَقْصِيَةُ الأظْفارِ : قَصُّهَا ) ؛ ) حكَاه اللّحْياني والفرَّاء عن القناني ؛ قالَ الكِسائي : أَرادَ أنَّه أَخَذَ من قاصِيَتِها ، ولم يَحْمِله الكِسائي على مُحوّلِ التَّضْعِيفِ ، وَحَمَلَه أبو عبيدٍ عن القناني أنَّه مِن مُحوّل التَّضْعيفِ وقد مَرَّ ذِكْرُه وقيلَ : يقالُ إن وُلِدَ لكِ ولدٌ *!فقَصِّي أُذُنَيْه أَي احْذِفي منهما . قالَ ابنُ برِّي : هو أَمْرٌ للمُؤَنَّثُ مِن *!قَصَّى . ( *!والقَصِيَّةُ ) ، كَغَنِيَّةٍ : ( النَّاقَةُ الكَرِيمةُ النَّجِيبَةُ ) المُودَّعةُ ( المُبْعَدَةُ عن الاسْتِعمالِ ) ؛ ) أَي التي لا تُجْهَد في حَلَب ولا حَمْلٍ ولا تُرْكَبُ ، وهي مُتَّدِعةٌ ؛ وعليه اقْتَصَرَ الجَوْهرِي . ( و ) قيلَ : هي ( الرَّذْلَةُ ) وذلك إذا جهدَتْ ؛ فهو ( ضِدٌّ ، ج *!قَصايَا ) ؛ ) وأَنْشَدَ ابنُ الأعْرابي في *!القَصَايَا بمعْنَى خِيار الإِبِلِ :
تَذُود *!القَصايَا عن سَراة كأنَّها جَماهيرُ تَحْتَ المُدْجِنَاتِ الهَواضِبِ ( *!وأَقْصَى ) الَّرجلُ : ( اقْتَنَاها ) ، أَي *!قَصَايَا الإِبِلِ ، وهي النِّهايةُ في الغَزارَةِ والنَّجابةِ ، ومَعْناه أنَّ صاحِبَ الإِبِلِ إذا جاءَ المُصَدِّق *!أَقْصَاها ضِنًّا بها . ( و ) *!أَقْصَى : إذا ( حَفِظَ قَصَا العَسْكَرِ ) ، وهو ما حَوْلَه . ( ونَعْجَةٌ *!قَاصِيَةٌ ) : ) أَي ( هَرِمَةٌ . ( *!واسْتَقْصَى في المسْأَلَةِ *!وتَقَصَّى : بَلَغَ ) *!قصواها ، أَي ( الغايَةَ ) ؛ ) وهو مجازٌ ؛ وكذا *!تَقَصَّيْت الأَمْرَ *!واسْتَقْصَيْته . ( وكسُمَيَ : *!قُصَيُّ بنُ كِلابِ ) بن مُرَّة ، وهو الجدُّ الخامِسُ لرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم و ( اسْمُهُ زَيْدٌ ) ، وكُنْيَته أَبو المغيرَةِ ؛ قالَهُ ابنُ الأثيرِ ؛ ويقالُ يَزِيدُ ، حَكَاهُ أَبو أَحمدَ الحاكِمُ عن الإِمام الشافِعِي ؛ ( أَو مُجَمِّعٌ ) ، كمُحَدِّثٍ ،
والصّحيحُ أَنَّ مُجَمِّعاً لَقَبُه لجَمْعِه قُرَيْشاً بالرِّحْلَتَيْن ، أَو لأَنَّه أَوَّلُ مَنْ جَمَعَ يَوْم الجُمُعة فخطَبَ ، وقيلَ : لأنَّه جَمَعَ قَبائِلَ قُرَيْش بمكَّةَ حين انْصِرافِه إليها ؛ قال مطرود بنُ كَعْبٍ الخزاعي : أَبُوكُم *!قُصَيٌّ كان يُدْعَى مُجَمِّعاً به جَمَعَ اللَّهُ القبائِلَ مِن فهْرِويُرْوَى : وزَيْدٌ أَبُوكُم كان يُدْعَى مُجَمِّعاً وإنَّما قيلَ له قُصَيّ لأنَّه قَصَا أَي بَعُدَ عن عَشِيرتِه في بِلادِ قُضَاعَةَ حينَ احْتَمَلَتْه أُمُّه فاطِمَة بنْتُ سعْدِ بنِ سيتل الخزاعيَّة . ( والنِّسْبَةُ ) إلى *!قُصَيَ : ( *!قُصَوِيٌّ ) تحذَفُ إحْدَى الياءَيْن وتُقْلب الأُخْرى أَلفاً ثم تُقْلَب واواً كما مَرَّ في عُدَوِيَ وأُمَويَ ؛ قالَهُ الجَوْهرِي . ( وكسُمَيَ : ثَنِيَّةٌ باليَمَنِ ) ؛ ) هكذا في النسخ وهو غَلَطٌ والصَّوابُ *!القُصَا ، بالضمِّ مَقْصورٌ كما ضَبَطَه نَصْرٌ في مُعْجمهِ والصَّاغاني في تكْمِلتِه . ( *!والقَصْوَةُ : سِمَةٌ بأَعْلَى الأُذُنِ ) ؛ ) نقلَهُ الصَّاغاني . ( *!وقُصْوانُ ، بالضَّمِّ ) كما ضَبَطَهُ ابنُ سِيدَه ، ( ويُفْتَحُ ) ، كما هو في مُعْجم نَصْرٍ ( ع ) في دِيارِ تيمِ اللَّهِ بنِ ثَعْلَبَةَ بنِ بكْرِ بنِ وائِلٍ ؛ أَو ماءٌ ؛ قالَ جريرٌ : نُبِّئْتُ غَسَّانَ بنَ وَاهِصَةِ الخُصَى *!بقُصْوانَ في مُسْتَكْلِئِينَ بِطانِ
وممَّا يُسْتدركُ عليه : *!القَصاءُ ، مَمْدودٌ : البُعْدُ والناحِيَةُ ؛ ويُرْوَى بيتُ بِشْر : فحاطُونا *!القَصَاءُ وَقَدْ رَأَوْنا وهكذا ذَكَرَه ابنُ وَلاّد أنّه يمُدُّ ويُقْصَرُ . والقصَاءُ أَيْضاً : ما حَوْلَ العَسْكَر ، يمدُّ ويُقْصَرُ ، عن ابنِ ولاَّد . وهو بالمَكانِ *!الأقْصَى : أي الأبْعَدُ . ويُرَدُّ عليه *!أَقْصاهُم : أَي أَبْعَدُهم . والمَسْجِدُ *!الأقْصَى : مَسْجِدُ ببيتِ المَقْدسِ ، يُكْتَبُ بالألِفِ . *!والقاصِيَةُ من الشِّياهِ : المُنْفرِدَةُ عن القَطِيعِ . *!وأَقْصَاهُ *!يُقْصِيَه : باعَدَه . وَهَلُمَّ *!أُقاصِيَكَ : أَيُّنا أَبْعَدُ مِن الشرِّ . *!والقَصاةُ : البُعْدُ والناحِيَةُ . وقالَ الكِسائي : لأَحُوطَنَّك القَصا ولأَغْزُوَنَّك *!القَصا ، كِلاهُما بالقَصْر ، أَي أدَعُكَ فلا أَقْرَبُكَ . ويقالُ : نَزَلْنا مَنْزلاً لا *!تُقْصِيه الإِبِلَ ، أَي لا نَبْلُغُ *!أَقْصاهُ . *!وتَقَصَّاهُم : طَلَبَهُم واحِداً واحِداً مِن *!أقاصِيَهم . وكان له صلى الله عليه وسلم ناقَةٌ تُدْعَى *!القَصْواء ولم تَكُنْ مَقْطوعَة الأُذُنِ ؛ نقلَهُ الجَوْهرِي ؛ أَي كانَ هذا لَقَباً لها ، وقيلَ : بل كانتْ مَقْطوعَةَ الأُذُنِ . وإذا حُمِدت إِبِلُ الرَّجلُ قيلَ فيها *!قَصايا يثقُ بها أَي فيها بقيَّة إذا اشْتَدَّ الدَّهْرُ .
*!وتَقَصَّاهُ : صارَ في *!أَقْصاهُ . ويقالُ : لمَنْ أَبْعَد في ظنِّه أَو تَأْوِيلِه : رَمَيْتَ المَرْمَى *!القَصِيَّ ، وهو مجازٌ . *!وقُصَيَّة ، كسُمَيَّة : موضِعٌ في شِعْرٍ .
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR255 harfقَصَا
قَصَا U ( n. ac. قَصْو 1 , قَصًا [ 4A ] , قَصَآء [ 22A ] , قُصُوّ [ 27 ] ),
a. Was distant, remote.
b. [ 'An ], Was far, remote from; went away from.
c. ( n. ac. قَصْو 1 ), Cut, clipped ( nails ); docked, cropped, slit the ears of ( sheep ).
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR17.930 harfقصو
قَصَا - يَقْصُو (قَصِيَ - يَقْصَى) - قَاصِيْ - أَقْصَى - الأَقْصَى - قَاصِيَة - أَقْصَى - قُصْوَى - قَصِيّ
قَصَا - يَقْصُو (قَصِيَ - يَقْصَى) + الكائن: ضد " دنى - يدنو": تحرك بعيداً فكان في البعد عن مكان المراقبة أبعد من كل ما سواه من الأشياء المقارنة
قَاصِي: اسم فاعل صفة مشبهة من " قَصَا - يَقْصُو ": الذي صار أبعد ما سواه من الأشياء عن
Mücavir kökler42 mücavir (58 toplam)
- سعي
2 ortak ayet · Sua’f el çatlamasıdır
- رجل
2 ortak ayet · Rical ayak demektir
- دين
2 ortak ayet · Dane, inek yavrusuna denir
- سفل
1 ortak ayet · “Sufla” vadinin alt tarafına, “ulya” ise üst tarafına denir
- سمع
2 ortak ayet · İşiten
- نصح
1 ortak ayet · Dikiş demektir
- نبذ
1 ortak ayet · Nebiz köpük demektir
- ركب
1 ortak ayet · “Rükbe” diz demektir
- أمر
2 ortak ayet · Murar acı bir ağacın adıdır
- جيأ
2 ortak ayet · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
- حول
1 ortak ayet · Ağaçlık yerleri çevreleyen topraktan tümsek ve çukur demetir
- برك
1 ortak ayet · Birkan yanardağ demektir
Geçtiği ayetler(5)
وَجَاءَ رَجُلٌ مِنْ أَقْصَى الْمَدِينَةِ يَسْعَى قَالَ يَامُوسَى إِنَّ الْمَلَأَ يَأْتَمِرُونَ بِكَ لِيَقْتُلُوكَ فَاخْرُجْ إِنِّي لَكَ مِنَ النَّاصِحِينَ
Daha uzakŞehrin öte başından koşarak bir adam geldi ve dedi ki: Ey Musa; ileri gelenler, seni öldürmek için aralarında görüşüyorlar. Hemen çık git, doğrusu ben, sana öğüt verenlerdenim.
وَجَاءَ مِنْ أَقْصَى الْمَدِينَةِ رَجُلٌ يَسْعَى قَالَ يَاقَوْمِ اتَّبِعُوا الْمُرْسَلِينَ
Daha uzakŞehrin ötebaşından bir adam koşarak geldi ve şöyle dedi: Ey kavmim; gönderilmiş bulunan elçilere uyun.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | قصو |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Nakıs (son harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | بعد, نأي, طرف |
| Zıt Kök | دنو |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin ucunu kesmek, merkezden ayrılarak en uç sınıra veya çevreye çekilmek |
| Çekirdek Özet 2 | Merkezden veya ana gövdeden en uzakta bulunan nihai sınır, çevre ve tecrit konumu |
| Çekirdek Özet 3 | Merkezin konforundan ve baskısından bağımsızlaşan, sınır hattındaki nihai şahitlik ve eylem alanı |
| Kritik Hata Riski | Kökün salt soyut bir uzaklık olarak algılanıp uç sınır, çeper ve nihai erişim eşiği anlamının gözden kaçırılması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| قص | Kesmek, ayırmak, iz sürmek ve bir bütünün sınırını belirleyip parçalamak; bu çekirdek قصد, قصر, قصص, قصف ve قصم köklerinde de mevcuttur | و | Kesme ve sınırlama eylemini mekânsal veya yönsel bir uzama bağlayarak merkezin en uç noktasına, çeperine veya nihai sınır çizgisine uzanma anlamı kazandırmıştır |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Ufuk çizgisini, varılabilecek nihai hududu ve döngüsel sınır hattını temsil eder |
| ص | Olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Belli bir doğrultuda hedefe kilitlenmeyi, sınır boyunu takip etmeyi ve ayrışmayı ifade eder |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Hareketi bir mesafeye bağlayan, uzatan ve nihai bir konuma sabitleyen bağı kurar |
| قصو | Merkezin sınırını çizerek en uç noktaya kadar uzanıp orada sabitlenme hareketi | Belirlenmiş bir merkezden kopup sınır çizgisine (ufka) doğru ilerleyerek en dış çeperde konumlanmayı resmeder |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir devenin kulağının uç kısmını kesip işaretlemek ve bir arazinin yahut topluluğun en dış sınırına, kenar avlusuna çekilmek |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şiirinde kabilenin uç boylarında bekleyen gözcüler ve sınırda kalan yabancılar için kullanılır; şair beytinde sınır ve avlu anlamını şöyle aktarır: فحاطونا القَصَا ولقد رأونا / قريباً حيث يستمع السرار |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Peygamber'in devesine kulağının ucundaki kesikten veya mesafeleri en uç noktasına kadar katetmesinden ötürü el-Kasvâ denilmesi ve kabileden ayrılıp uzakta konaklayanlara el-kâsıye denmesi |
Kaynak Kitābü'l-ʿAyn, Lisānü'l-ʿArab, Asāsü'l-Belāġa.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde bu kök, kesmek, sınır çekmek, nihayet ve en uç nokta anlamlarını içeren ortak kök ailesine aittir. İbranicede קצה (qatsah/qatseh) sözcüğü sınır, uç nokta, son ve nihai kenar anlamına gelirken, קצין (qatsin) kelimesi sınır boyundaki yönetici veya komutan anlamını taşır. Süryanicede ܩܨܐ (qṣā) biçimi kesmek, sonlandırmak ve sınır çekmek fiilini ifade eder; Akadcada ise kasû/kaṣû kökleri sınırlandırma, bağlama ve dış çevre bağlamında benzer fonetik-semantik izler barındırır. Erken Sami katmanında fiziksel bir kesme eylemiyle bir şeyin bittiği yerin işaretlenmesi zamanla en uç mesafe, periferi ve nihai erişim sınırını belirten soyut bir kavrama evrilmiştir. Arapçada kök, hem kulağın ucunu kesme şeklindeki somut fiziksel eylemi korumuş hem de en uzak sınır ve uç nokta tasavvurunun temel göstergesi haline gelmiştir.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | قص çekirdeğinden türeyen uç kesme ve sınır belirleme | Devenin kulağının ucunu kesmekten hareketle mekânın en uç sınırına doğru uzaklaşma ve ayrışma | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice qatseh ve Süryanice qṣā soydaşları | Ortak Kuzeybatı Sami mirasındaki sınır, son, uç nokta ve kesilip biten yer anlam alanı | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik çeper-sınır izleri | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisānü'l-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| قصو | Anlamlı | Uç sınır, en uzak yer | Merkezden en uzaktaki çeper, nihai sınır noktası | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| قوص | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş bağımsız kök olarak kaydedilmemiştir |
| صقو | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş bağımsız kök olarak işlenmemiştir |
| صوق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Fonetik dizilim kuralı gereği kullanılmamıştır |
| وقص | Anlamlı | Boyun kırılması, boynun kısalığı | Boynun kırılarak göğüs boşluğuna gömülmesi veya kısalması | Boyun uzuvunun sınırının daralması; Kur'an'da geçmez |
| وصق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş kullanılmamıştır |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| قصو | Merkez | En uç sınır ve nihai uzaklık | Merkeze kıyasla varılabilecek en uç çeperi ve nihai erişim noktasını bildirir | Mekânsal veya yönsel bir sistemin sınır çizgisi |
| بعد | Komşu | Genel uzaklık | Bir noktanın diğerinden sadece ayrı ve aralıklı olmasını anlatır; uç sınır vurgusu taşımaz | Mesafe çokluğunu ifade eden yalın uzaklık |
| نأي | Komşu | İlişkiyi keserek uzaklaşma | Kişinin iradi olarak yüz çevirip geri çekilmesini ve ilgiyi koparmasını vurgular | Psikolojik ve davranışsal geri çekilme |
| طرف | Komşu | Kenar ve uç | Bir nesnenin veya alanın sınır hattını bildirir; merkeze göre erişilmezlik boyutu içermez | Geometrik veya mekânsal uç kenar |
| دنو | Zıt | Yakınlaşma ve alçalma | Bir hedefe doğru sokulmayı, tabana ve merkeze yaklaşmayı ifade eder | Aradaki mesafenin tamamen daralması |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | قصو | En uç sınır, nihai uzaklık | Merkezden ayrılmış en dış çevre ve erişim sınırı | Kesin |
| Latince | Extremus, ultimus | En dıştaki, nihai | Sistemin en dış çeperini ve nihai sınırını tam karşılar | Kesin |
| İngilizce | Extreme, outermost, furthest | En uç, en dıştaki | Bir alanın merkezine en uzak olan hudut çizgisini ifade eder | Kesin |
| Almanca | Äußerste, fernste | En dış, en ırak | Merkezin zıddı olan en uç çevreyi ve hududu verir | Kesin |
| Fransızca | Extrême, le plus éloigné | En uç nokta, en uzak | Sınır boyunu ve periferik mesafeyi kapsar | Kesin |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أَقْصَى | Şehrin en dış çeperi, periferi | Toplumsal merkezin baskısından uzak çeperden hakikati haykırmak için koşan elçiler ve inananlar bağlamı (Kasas 28:20, Yâsîn 36:20) |
| الْأَقْصَى | Mukaddes yürüyüşün yeryüzündeki nihai sınırı | İsrâ hadisesinde Mekke merkezine göre vahyin nihai ufuk mabedini niteleme bağlamı (İsrâ 17:1) |
| الْقُصْوَى | Savaş düzeninde vadinin en uzak yamacı | Bedir Gazvesi'nde orduların stratejik mevzilenişinde merkeze en uzak sınır boyu bağlamı (Enfâl 8:42) |
| قَصِيًّا | Toplumdan tamamen yalıtılmış tecrit mekânı | Hz. Meryem'in doğum öncesinde ailesinden ve insanlardan ayrılıp çekildiği ıssız sınır bağlamı (Meryem 19:22) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Rüyetullah ve ilahi yakınlık tartışmaları | Allah'a yakınlık veya uzaklığın mekânsal bir sınır ifade etmeyip manevi ve mertebesel bir mahiyet taşıması | Cismani sınırlardan ve mekânsal uzaklıktan tenzih |
| Fıkıh | Sefer hükümleri ve ihram sınırları | Sefer mesafesinin tespiti ve harem bölgesinin en dış sınırlarının (hill alanı) belirlenmesi | Hükmün geçerli olduğu en uç coğrafi hat |
| Tefsir | İsrâ ve şehir çeperi ayetleri | el-Mescidü'l-Aksâ'nın tayini ile şehrin en uzak yerinden gelen adamın sosyolojik konumu | Merkezin yozlaşmasına karşı çeperin hürriyeti |
| Hadis | el-Kasvâ rivayetleri ve cemaatten kopuş ikazları | Hz. Peygamber'in devesinin niteliği ve sürüden ayrılıp en uçta kalan koyunun kurda yem olması temsili | Birlik merkezinden kopup tecrit olanın korunmasızlığı |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahyin intikali ve miraç ufku | Nihai erişim sınırı | İnsani idrakin varabileceği en son ufuk çizgisini belirleme | Dikey ve yatay seyrin ulaştığı nihai kutsal eşik | Kesin |
| İlmi | Bilgi teorisi ve yöntem | Uç değerler ve sınır koşulları | Bir modelin geçerlilik alanının bittiği çeperleri test etme | Merkezin kurallarının zorlandığı en dış limitler | Güçlü |
| Siyasi | Merkez-çevre ilişkisi | Periferi ve muhalif hat | Merkezin ideolojik baskısını kıracak ıslah sesinin çeperden doğması | Şehrin en uzağından gelenin bağımsız uyarısı | Kesin |
| İktisadi | Pazar ve lojistik ağı | En dış havza ve sınır ticareti | Ana ticaret merkezinin etki alanındaki en uç ikmal noktaları | Lojistik zincirinin nihai tüketim ve dağıtım ucu | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Limit, sınır değer ve supremum | Bir kümenin veya fonksiyonun ulaştığı en dış sınır noktası; veya sınır koşulları () | Kesin |
| Beşeri bilimler | Periferi teorisi ve marjinallik | İktidar ve sermaye merkezinden en uzakta kalan, ancak merkezin yapısını dönüştürme potansiyeli taşıyan çevre unsurlar | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca sıradan bir kilometre mesafesi veya el-Mescidü'l-Aksâ özel ismine hapsederek semantik dinamizmini yitirmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Merkezin kontrol, konfor ve baskı alanının bittiği; özgürleşmiş vicdanın ve nihai sorumluluğun başladığı uç sınır konumu |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kasas ve Yâsîn surelerinde şehrin en uzak yerinden koşan adamın sosyolojik misyonunun kavranamaması ve periferinin ıslah edici rolünün göz ardı edilmesi |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin merkez-çevre geriliminde ıslah edici sesin ve hakikat yürüyüşünün daima merkezin körleştirici çemberinin dışından, sınır boylarından neşet ettiğini kavramak için anahtar bir köktür |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Şehir halkının elçileri yalanladığı kriz anlarında desteğe koşan müminlerin anlatıldığı kıssalarda (Kasas 28:20, Yâsîn 36:20) ve mukaddes seyahat bağlamında (İsrâ 17:1) |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hakikatin yalnızca siyasi, dini veya iktisadi ana merkezlerde temsil edildiği zannını yıkar; tevhidi direnişin merkezin baskısından uzak çeperlerde mayalandığını gösterir |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir hayvanın kulağının ucunu keserek işaretlemek ve bir bütünün merkezinden uzaklaşarak en dış kenara, sınıra çekilmek.
- Soyut anlamBir sistemin veya alanın merkezine en uzak olan nihai sınır, çeper ve erişim limitinde bulunma durumu.
- Sistematik karşılıkSistemin merkezkaç baskısından kurtulmuş, merkezin yozlaştırıcı etkilerine mesafeli duran ve sınır hattından merkeze doğru dönüşüm baskısı kuran periferik aktörlük.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde tanımlı toplumsal veya mekânsal sistemi, bu sistemin güç ve denetim merkezini temsil eder. metrik mesafeyi, ise sisteme ait azami mesafeyi gösterir. Formül, قصو kökünün nitelediği varlık veya mekânın (), merkeze göre en büyük uzaklık değerine sahip sınır hattı () üzerinde yer aldığını ve böylece merkezin doğrudan baskısından muaf bir çeper konumu oluşturduğunu ifade eder.