قصص

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ق-ص-ص21 sîga, 40 mücavir kök, 25 ayet, 14 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.جيأقِصَاصٌالْقَصَصِقبلالْقَصَصَقرأقصصنبأقريتَقْصُصْالْقِصَاصُنَقُصُّلببحققحكميَقُصُّرسلحيي

KökSîga 21Ayet 25Sure 14Mücavir 40

▶ Ağı aç (3B)

قصص

ق - ص - ص

KÖK
  • 30 geçiş
  • 25 ayet
  • 21 sîga
  • 8 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Anlatırız

Notlarım

Sözlükler(8)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.601 harf
القاف مع الصاد ق ص مستعمل فقط قص القَصُّ قّصُّ الشاة وهو مشاش صدرها المغروزة فيه شراسيف الأضلاع، وهو القَصَصُ أيضاً. وقصَصْتُ الشَّعْرَ بِالمِقَصِّ أي بالمقراض قَصّاً. والقُصَّةُ تتخذها المرأة في مقدم رأسها تَقُصُّ ناصيتها عدا جبينها. وقِصاصُ الشَّعْرِ نهاية منبته من مقدم الرأس، ويقال: بل ما استدار به كله من خلف وأمام وما حواليه. والقاصُّ يقُصُّ القِصَصَ قصّاً، والقِصَّة معروفة. ويقال: في رأسه
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.399 harf
قَصَّ أثرَه، أي تتبَّعه. قال الله تعالى: "فارْتَدَّ على آثارِهما قَصَصاً". وكذلك اقْتَصَّ أثرَه، وتَقَصَّصَ أثرَه. والقِصَّةُ: الأمرُ والحديث. وقد اقْتَصَصْتُ الحديث: رويته على وجهه. وقد قَصَّ عليه الخبرَ قَصَصاً. والاسمُ أيضاً القَصَصُ بالفتح، وُضِعَ موضع المصدر حتَّى صار أغلبَ عليه. والقِصَصُ، بكسر القاف: جمع القِصَّةِ التي تُكْتَبُ. والقِصاصُ: القَوَدُ. وقد أقَصَّ الأميرُ فلاناً من فلان، إذا
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR866 harf
- القص: تتبع الأثر، يقال: قصصت أثره، والقصص: الأثر. قال تعالى: ﴿فارتدا على آثارهما قصصا﴾ [الكهف/64]، ﴿وقالت لأخته قصيه﴾ [القصص/ 11] ومنه قيل لما يبقى من الكلإ فيتتبع أثره: قصيص، وقصصت ظفره، والقصص: الأخبار المتتبعة، قال: ﴿إن هذا لهو القصص الحق﴾ [آل عمران/ 62]، ﴿لقد كان في قصصهم عبرة﴾ [يوسف/111]، ﴿وقص عليه القصص﴾ [القصص/25]، ﴿نقص عليك أحسن القصص﴾ [يوسف/3]، ﴿فلنقصن عليهم بعلم﴾ [الأعراف/7]، {يقص على
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.145 harf
ق ص ص قصّ الشّعر والريش وقصّصه وجناح مقصوص ومقصّصٌ‏.‏ وقصّ شاربك‏.‏ وعنده مقص جيد ومقاص جياد‏.‏ وشجّه قصاص شعره وعلى قصاص شعره وهو منتهاه من مقدّم الرأس وقيل‏:‏ حوالي الرأس ورمى بقصاصة شعره وهي ما أخذ المقصّ‏.‏ وأخذ بقصّته‏:‏ بناصيته وكلّ خصلة من الشعر‏:‏ قصةٌ‏.‏ وقصصت أثره وقصصته‏:‏ اتبعته قصصاً ‏"‏ وقالت لأخته قصّيه ‏"‏ واقتصصته وتقصّصته وخرجت في أثر فلان قصصاً ‏"‏ فارتدا على آثارهما
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR11.944 harf
قَصَّ الشعر والصوف والظفر يقُصُّه قَصّاً وقَصّصَه وقَصّاه على التحويل: قَطعَه. وقُصاصةُ الشعر: ما قُصّ منه؛ هذه عن اللحياني، وطائر مَقْصُوص الجناح. وقُصَاصُ الشعر، بالضم، وقَصَاصُه وقِصاصُه، والضم أَعلى: نهايةُ منبته ومُنْقَطعه على الرأْس في وسطه، وقيل: قُصاصُ الشعر حدُّ القفا، وقيل: هو حيث تنتهي نبْتتُه من مُقدَّمه ومؤخَّره، وقيل: قُصاص الشعر نهايةُ منبته من مُقدَّم الرأْس. ويقال: هو ما استدار
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR920 harf
* ق ص ص * * قَصَّ * أثره تتبعه من باب رد و * قَصَصاً * أيضا ومنه قوله تعالى ﴿فارتدا على آثارهما قصصا﴾ وكذا اقْتَصَّ { أثره و * تَقَصَّصَ * أثره و * القِصَّةُ * المر والحديث وقد * اقْتَصَّ * الحديث رواه على وجهه و * قَصًّ * الحديث رواه على وجهه و * قَصَّ * عليه الخبر * قَصَصاً * والاسم أيضا * القَصَصُ * بالفتح وضع موضع المصدر حتى صار أغلب عليه و * القِصَصُ * بالكسر جمع * القِصَّةِ * التي تكتب و
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.629 harf
قَصَّ قَصَّ U ( n. ac. قَصّ 1 ), a. Cut, clipped, sheared; pared ( nails ). b. ( n. ac. قَصَص 4 ) [ acc. & 'Ala ], Related, told, communicated, announced to; explained to c. ( n. ac. قَصّ 1 , قَصَص 4 ), Followed, tracked, traced. d. ( n. ac. قَصّ 1 ) [ 'Ala ], Approached, drew near to ( death ). e. Was gravid, big with young ( female ). قَصَّصَ قَصَّصَ II , a. Plastered ( wall ). b.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR45.930 harf
قصص قَصَّ - يَقُصُّ - قَصَص - قَصَصاً - قِصَاص قَصَّ - يَقُصُّ + كائن + خبراً أو أثراً: يتتبعه ويتحراه جزءاً جزءاً حتى يعلم كل تفاصيله وتتابع أحداثه قَصَّ - يَقُصُّ + كائن + خبراً أو أثراً + على كائن: ينقله ويرويه عليه مورداً تتابع الأحداث كما بدت له قَصَص - القصص: اسم فعل " قَصَّ - يَقُصُّ ": تحري الآثار والأخبار وتتبعها: وهو أيضاً ما يكون
Tamamını oku

Sîgalar(21)

Mücavir kökler40 mücavir (160 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. نبأ

    5 ortak ayet · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür

  2. لبب

    2 ortak ayet · Loblar

  3. أخو

    3 ortak ayet · Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan…

  4. حقق

    5 ortak ayet · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır

  5. قبل

    5 ortak ayet · Önce

  6. عدو

    3 ortak ayet · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir

  7. رسل

    6 ortak ayet · Saçak demektir

  8. فصل

    2 ortak ayet · Fasl Vücudun oynak yerlerinin adıdır

  9. بنو

    3 ortak ayet · Oğullar

  10. قري

    2 ortak ayet · Kasaba

  11. جيأ

    4 ortak ayet · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir

  12. حيي

    3 ortak ayet · Uyanık yılan demektir

Geçtiği ayetler(25)

  1. تِلْكَ الْقُرَى نَقُصُّ عَلَيْكَ مِنْ أَنْبَائِهَا وَلَقَدْ جَاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ فَمَا …

    Anlatırızİşte o kasabaların haberlerinin bir kısmını sana anlatıyoruz. Andolsun ki; peygamberleri; onlara apaçık burhanlar getirdi de, önceleri yalanladıklarından inanmadılar. İşte böyle mühür basar Allah kafirlerin kalblerine.

  2. وَكُلًّا نَقُصُّ عَلَيْكَ مِنْ أَنْبَاءِ الرُّسُلِ مَا نُثَبِّتُ بِهِ فُؤَادَكَ وَجَاءَكَ فِي هَذِهِ الْحَقُّ وَمَوْعِظَةٌ وَذِكْرَى لِلْمُؤْمِنِينَ

    AnlatırızPeygamberlerin haberlerinden hepsini senin kalbini bunlarla pekiştirmek için sana anlatıyoruz. Bununla sana hak, mü’minlere de öğüt ve nasihat geldi.

  3. نَحْنُ نَقُصُّ عَلَيْكَ أَحْسَنَ الْقَصَصِ بِمَا أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ هَذَا الْقُرْآنَ وَإِنْ كُنْتَ مِنْ قَبْلِهِ لَمِنَ الْغَافِلِينَ

    AnlatırızBiz; sana, bu Kur’an’ı vahyetmekle; kıssaların en güzelini anlatıyoruz. Halbuki sen, daha önce bundan habersizdin.

  4. نَحْنُ نَقُصُّ عَلَيْكَ نَبَأَهُمْ بِالْحَقِّ إِنَّهُمْ فِتْيَةٌ آمَنُوا بِرَبِّهِمْ وَزِدْنَاهُمْ هُدًى

    AnlatırızSana; onların kıssalarını gerçek olarak anlatalım: Doğrusu onlar; Rabblarına inanmış, genç yiğitlerdi. Biz de onların hidayetini artırmıştık.

  5. كَذَلِكَ نَقُصُّ عَلَيْكَ مِنْ أَنْبَاءِ مَا قَدْ سَبَقَ وَقَدْ آتَيْنَاكَ مِنْ لَدُنَّا ذِكْرًا

    AnlatırızSana geçmişlerin haberlerinden bir kısmını işte böylece anlatıyoruz. Şüphe yok ki sana, katımızdan bir de zikir verdik.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökقصص
YapıÜçlü kök (muzaaf)
Özel DurumMükerrer / muzaaf kök (ikinci ve üçüncü harfleri aynı)
Bağlamsal Yakın Köklerتبع, نبا, حكي, روي
Zıt Kökطمس
Çekirdek Özet 1Bir şeyin izini adım adım sürmek, peşinden gitmek ve fazlalığı tam sınırından kesip eşitlemek
Çekirdek Özet 2Geçmiş olayların veya haberlerin izini hakikate birebir uygun biçimde adım adım takip ederek aktarmak ve adalette fiilin tam dengiyle karşılık vermek
Çekirdek Özet 3Hakikatin keyfi kurgudan arındırılarak tarihsel veya ahlaki izlerin takibiyle yeniden inşası; hukukta misillemenin tam denklik ilkesine bağlanması
Kritik Hata RiskiKökün türevleri olan «kıssa»yı masalsı ve kurgusal hikâye, «kısas»ı ise intikam veya kontrolsüz şiddet zannetmek; her iki kavramın da nesnel iz sürme ve tam denklik zeminini ıskalamak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
قصBir bütünden bir parçayı sınırından kesip ayırmak, sert bir hattı takip ederek iz boyunca ilerlemek; nitekim aynı çekirdeği paylaşan قصد hedefi tam ortalayarak yönelmeyi, قصر boyutu sınırlandırıp kısaltmayı, قصف sertçe kırmayı, قصم omurgayı ortadan ikiye ayırmayı, قصو ise son sınıra ve en uzak noktaya ulaşmayı ifade ederصKesme ve iz sürme eylemini süreklilik, titizlik ve tam bir eşleşme karakterine kavuşturmuş; adımların birbirine eklenerek tam bir örtüşme ve denklik oluşturmasını sağlamıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
قUfuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınırHareketi belirli bir hat veya merkez etrafında odaklama, sınır belirleme ve hedefe kilitlenme
صOlta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırmaİzlenen hedefi sımsıkı takip etme, ayrılmama, adım adım peşine düşme
صOlta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırmaTakip ve kavrama hareketini pekiştirme, iz ile takip eden arasında boşluk bırakmaksızın tam bir örtüşme sağlama
قصصSınıra kilitlenerek adım adım peşine düşme ve izi birebir takip etmeBir hattı, izi ya da sınırı hiç sapmadan takip ederek önceki duruma denk bir biçimde sonuca ulaşma hareketi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamGöğüs kemiğinin ortasındaki kıkırdak hattı (şâşü's-sadr); saç, tırnak veya yünü makasla sınırından kesip düzeltmek; karda ya da kumda ayak izlerini adım adım takip etmek
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye şairi Adî b. Zeyd bir atı tasvir ederken kökün alın saçı (kussa) anlamındaki türevini şöyle kullanır: له قصّةٌ فَشَغَتْ حاجِبَيـ / ـه، والعيْنُ تُبْصِرُ ما في الظُّلَمْ
Erken Arapça kullanımÇölde kaçan hayvanın ya da kaybolan kişinin kumdaki ayak izini adım adım takip eden iz sürücü için kâss veya kāsısu'l-eser denilmesi; göğüs kemiğine el-kass adı verilmesi

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, el-Mufradāt.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinde قصص kökü, kesme, biçme, sınır koyma ve bir nesnenin ya da izin sınırlarını belirleyerek takip etme ana matrisine dayanır. İbranicede katsats (קצץ) kökü kesmek, uçlarını kırpmak, sınırlandırmak anlamlarını taşırken, katsah (קצה) kökü son sınır, uç nokta demektir. Süryanicede kats (ܩܨ) fiili benzer şekilde budamak, kesip kısaltmak ve sınır çizmek manasındadır. Arapçada bu kök, hem fiziksel kesme ve eşitleme (makas ile kesmek, fazlalığı almak) hem de bir izin sınırlarını milimetrik takip etme (ayak izini adım adım izlemek) yönünde çift katmanlı bir semantik derinlik kazanmıştır. Anlatılan haberin «kıssa» adını alması, olayların gelişi güzel uydurulmayıp tarihsel izlerin adım adım ve hakikat sınırları çiğnenmeden aktarılmasıyla; hukuktaki «kısas» ise cezanın suçun izini ve sınırını birebir takip ederek tam denklik sağlamasıyla doğrudan bu kadim Sami kesme/sınırlandırma ve denkleştirme zeminine bağlanır.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönİz sürme, saç kesme, göğüs kemiği hattıMaddi iz sürme eylemi zamanla zihinsel olarak haberin izini sürmeye (kıssa) ve hukuki olarak suçun dengini belirlemeye (kısas) evrilmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice katsats (קצץ), Süryanice kats (ܩܨ)Kesmek, uçlarını eşitlemek, sınır koymak ortak semantik çekirdeği üzerinden tam fonetik ve anlamsal örtüşme mevcutturKesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik kesme ve ayırma kökleriTemel kesme, kertik atma ve sınır tayini kökleriyle morfo-semantik paralellikler taşırMuhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
قصصAnlamlıİz sürmek, kesip eşitlemek, haber aktarmakBir izin peşinden adım adım gitmek, fazlalığı kesmek, hakikati eksiksiz aktarmak ve adalette denklik sağlamakHedef kök; Kur'an'da 30 kez geçer
صقصKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde (Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb) mühmel kabul edilmiş, dilde kullanım alanı bulmamıştırKur'an'da geçmez
صصقKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıİki peltek/ıslıklı sesin ardışıklığı dil mantığına uymadığından mühmel sayılmıştırKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
قصصMerkezİz sürmek, eksiksiz aktarmak, tam denklikOlayın veya izin sınırlarını hiç sapmadan adım adım takip ederek aktarma veya karşılık vermeHem haberde hakikat izini sürmeyi hem de cezada tam denkliği kapsayan merkez kavram
تبعKomşuTabi olmak, ardından gitmekتبع genel olarak birinin ardı sıra gitmeyi bildirirken قصص yerdeki izin ayrıntılarını adım adım eşitleyerek takip etmeyi bildirirYalnızca arkadan yürümek değil, izin niteliğine bizzat odaklanmak
نباKomşuÖnemli haber vermekنبا haberin büyüklüğüne ve taşıdığı ağırlığa işaret ederken قصص haberin geçmişten bugüne uzanan kronolojik ve olgusal izlerinin adım adım nakledilmesidirHaberin öneminden ziyade metodik aktarımına ve sürekliliğine vurgu yapar
حكيKomşuBenzeterek anlatmak, taklit etmekحكي bir sözü veya durumu benzeterek ya da taklit ederek aktarmayı anlatırken قصص izlerin nesnel hakikatine sadık kalarak aktarmayı ifade ederKurgu ve taklit payı taşıyabilen hikâyeye karşın kıssa mutlak hakikat takibidir
رويKomşuSu taşımak, rivayet etmekروي haberi bir kanaldan diğerine aktarma ve nakletme sürecine odaklanırken قصص aktarılan içeriğin izlerinin doğrulanmış olmasına odaklanırNakil zincirinin kendisi değil, aktarılan olguların hakikati temsil etmesi
طمسZıtİzi silmek, belirsizleştirmekİzi, işareti, yolu veya şekli tamamen yok edip takip edilemez hale getirmektirقصص kökünün iz sürme ve açığa çıkarma hareketini tamamen hükümsüz kılan karşıt eylem

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaقصصİz sürmek, kesip eşitlemek, vakıayı aktarmakMaddi iz takibinden zihinsel hakikat anlatısına ve hukuki denkleştirmeye uzanan bütüncül anlamKesin
LatinceRetaliare, narrare, vestigia sequiKısas yapmak, anlatmak, ayak izlerini takip etmekRetaliare hukuki denklik boyutunu, narrare anlatı boyutunu karşılar; tek bir Latince kelime her iki boyutu birlikte kapsamazGüçlü
İngilizceRetribution, recount, traceMisilleme/denklik, adım adım anlatmak, izini sürmekRecount kronolojik ve eksiksiz anlatmayı, trace iz sürmeyi, retribution ise kısası karşılar; Türkçedeki kıssa-kısas irtibatını tek kelime veremezGüçlü
AlmancaVergeltung, nacherzählen, nachspürenKarşılık/denklik, nakletmek, izini sürmekNachspüren fiziksel ve zihinsel iz sürmeyi, nacherzählen olayları takip ederek anlatmayı tam olarak yansıtırGüçlü
FransızcaTalion, relater, dépister / suivre la traceKısas, aktarmak, iz sürmekLoi du talion ceza dengini verirken relater vakıayı adım adım bağlayarak sunmayı karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Robert.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
فارتدا على آثارهما قصصا / وقالت لأخته قصيهMaddi ayak izini adım adım takip etmekHz. Mûsâ ve arkadaşının balığı kaybettikleri yere izlerini sürerek dönmeleri; Mûsâ'nın ablasının nehre bırakılan sandığın izini sürmesi (Kehf 18:64, Kasas 28:11)
نحن نقص عليك أحسن القصص / فاقصص القصصHakikate dayalı tarihsel vakıaları adım adım aktarmakGeçmiş peygamberlerin ve toplumların gerçek tecrübelerinin kurgudan arındırılarak ders çıkarılmak üzere bildirilmesi (Yûsuf 12:3, A'râf 7:176)
كتب عليكم القصاص / ولكم في القصاص حياةSuç ile ceza arasında tam denklik ve eşitleme sağlamakÖldürme ve yaralama eylemlerinde saldırganın fiilinin sınırını aşmayacak biçimde tam dengiyle cezalandırılması ilkesi (Bakara 2:178, Bakara 2:179, Mâide 5:45)
يقص الحق / يقصون عليكم آياتيHakikati açıklamak, hükmü beyan etmek ve ayetleri tebliğ etmekElçilerin ilahi ilkeleri ve hakikatin sınırlarını toplumlara ardı ardına ve eksiksiz bildirmesi (En'âm 6:57, En'âm 6:130)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamNübüvvet ve Kur'an'ın i'câzıKur'an kıssalarının tarihsel gerçekliği; gayb haberlerinin peygambere vahyedilmesinin nübüvvet kanıtı olması ve kıssaların sembolik değil olgusal hakikat taşımasıMasal ve mittten mutlak anlamda ayrışan nesnel hakikat bilgisi
FıkıhCeza hukuku (cinâyât ve ukûbât)Can ve uzuv dokunulmazlığının ihlalinde cezanın suçla birebir eşit olması; aşırılığın (haddi aşmanın) yasaklanması ve affın teşvikiSuçun sınırını milimetrik takip eden adil denklik ve mukabele
TefsirAhsenü'l-kasas ve mesellerKıssanın anlatılma gayesi, ibret (i'tibâr) boyutu; detayların değil ders çıkarılacak ana ilkelerin öne çıkarılmasıİbret ve hidayet amaçlı tarihsel iz sürümü
HadisVaaz ve nasihat geleneğiKıssacıların (kussâs) uydurma rivayetlerine karşı sahih sünnet çizgisinin korunması; Hz. Peygamber'in geçmiş ümmetlere dair haberleriDoğrulanabilir nakil ile asılsız kurgunun ayrıştırılması

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahiy ve ibretHakiki kıssaBilinci inşa etmeGeçmişin ilahi yasalar doğrultusunda izini sürerek bugünkü imtihan için ibret üretmekKesin
İlmiTarih ve epistemolojiOlgusal iz sürmeVeri doğrulamaKurgusal spekülasyon yerine ayak izleri gibi somut ve teyit edilebilir belgelere dayanmakGüçlü
SiyasiHukuk düzeni ve kamu barışıKısas ve adaletŞiddeti sınırlandırmaSuça verilecek cezada misillemenin sınırını aşmayarak kan davası ve anarşiyi engellemekKesin
İktisadiDeğişim ve borç ilişkileriTakas ve denkleştirmeHak denkliğiKarşılıklı edimler arasında tam bir denklik kurarak eksik veya fazla aktarımı önlemekGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerBirebir ve örten fonksiyon eşleşmesi (izomorfizma)Bir kümedeki her elemanın diğer kümedeki tam dengiyle birebir eşleşmesi; girdinin sınırlarının çıktı ile hatasız örtüşmesi süreciGüçlü
Beşeri bilimlerAdli tıp ve restoratif adaletOlay mahallindeki maddi izlerin adım adım takibiyle failin ve suçun sınırlarının belirlenmesi; cezada orantılılık ilkesiKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKıssayı edebi bir kurgu veya masal (fabl/mit) düzeyine indirmek; kısası ise ilkel bir öç alma ve kan dökme arzusu olarak görmek
Kur'an içi daha geniş anlamقصص kökü, hem haberde hem hukukta «hakikatin sınırlarını tam olarak takip etme ve eşitlik sağlama» ameliyesidir; keyfiliğe karşı objektif sınırdır
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKur'an'ın tarihsel anlatılarını mitolojik ve gerçek dışı metinler sayma tehlikesi doğar; hukukta ise kısasın hedeflediği «hayat ve denge» (Bakara 2:179) ilkesi kavranamaz

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın tarih felsefesini ve adalet anlayışını tek bir kökte birleştirir. Kıssa rastgele bir hikâye değil, geçmişin izlerini vahiy ışığında takip ederek hakikati bulmaktır. Kısas ise bireysel intikamı engelleyip adaleti matematiksel bir denklik sınırına bağlamaktır. Her iki kullanım da kökün «iz sürme ve eşitleme» özünden doğar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Peygamber kıssalarını anlatan surelerde (Yûsuf, A'râf, Kasas, Kehf) ve ceza hukuku ilkelerini vazeden ayetlerde (Bakara 2:178-179, Mâide 5:45) anahtar rol oynar.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kur'an anlatılarının edebî bir kurgudan ibaret olduğu iddiasını çürütür; onların «el-kasasu'l-hakk» (gerçek iz sürümü) olduğunu gösterir. Ceza hukukunda da kısasın sınırsız bir intikam değil, saldırının tam dengiyle sınırlandırılmış bir fren mekanizması olduğunu ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir hattı, sınırı veya ayak izini adım adım takip etmek; saç veya tırnağın fazlalığını tam hizasından kesip düzeltmek.
  • Soyut anlamGeçmiş olayların hakikatine hiç sapmadan adım adım ulaşmak (kıssa) ve işlenen haksızlığa karşı tam dengiyle mukabelede bulunarak adaleti sağlamak (kısas).
  • Sistematik karşılıkHaberde sübjektif kurguyu engelleyen epistemolojik iz takibi; cezada taşkınlığı engelleyen hukuki denklik ve simetri ilkesi.
  • LaTeX modelif:X→Y,∀xt∈X  ⟹  yt=xtveyaΔY=ΔX
  • LaTeX açıklamasıFormüldeki X kümesi geçmişteki olayı, işlenen fiili veya yerdeki izi temsil eder. Y kümesi ise bu izin takibini, aktarılan haberi veya verilen cezayı gösterir. yt=xt eşitliği, zamansal dizilimde (t) her bir adımın ve olgunun hakikate birebir tekabül ettiğini (kıssa); ΔY=ΔX denklemi ise ortaya çıkan haksızlığa veya zarara (ΔX), adaletin tam denk bir yaptırımla (ΔY) karşılık vererek dengeyi yeniden kurduğunu (kısas) sembolize eder. Model, keyfilikten ve taşkınlıktan arındırılmış tam denklik ve örtüşme dinamiğini ifade eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ق