قفل
ق - ف - ل
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 13 sözlük
Boşluk demektir. Kof ağaç, kovuk anlamlarına da gelir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Boşluk demektir. Kof ağaç, kovuk anlamlarına da gelir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.708 harfالقاف واللام والفاء معهما
ق ل ف، ف ل ق، ل ق ف، ق ف ل، ل ف ق مستعملات قلف: القَلَفُ: مصدر الأقلف.
والقُلْفَةُ: جليدة القلف.
والقَلْفُ: اقتلاع الظفر من أصله، والقُلْفةِ من أصلها، قال:
يقتَلِفُ الأظفار عن بنانه
لقف: اللَّقْفُ: تناول شيء يرمى به إليك.
ولَقَّفَني تلقيفاً فلَقَفْتُه وتَلَقَّفْتُه والتَقَفْتُه أعم، قال الله تعالى: "فإذا هي تَلْقَفُ ما يأفكون".
ورجل لَقْفٌ ثقفٌ أي سريع الفهم لما يرمى
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR485 harfالقُفْلُ معروف. والقَفْلُ، بالفتح: ما يَبِسَ من الشجر. والقَفيلُ مثله. والقَفيلُ أيضاً: نبتٌ. والقفيلُ: السوطُ. ودرهمٌ قَفلَةٌ: وازن. والقُفولُ: الرجوع من السفر. وقد قَفَلَ يقفُلُ بالضم. والقافِلَةُ: الرُفقةُ الراجعةُ من السفر. والقُفولُ: اليُبوسُ. وقد قَفَلَ يَقْفِلُ بالكسر. وخيلٌ قوافِلُ: ضوامرُ. وأقْفَلَهُ، أي أيبسه. وأقفلْتُ الجندَ من مبعثِهم. وأقْفَلَ الباب وقفَّلَ الأبواب، مثل أغْلَقَ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR9.342 harfق ل ف
قلف ، قفل ، لقف ، لفق ، فلق ، فقل : مستعملات .
قلف : قال الليث : القَلَف : مصدر الأقلف . والقَليفة : الجُلَيْدة . والقَلْف : جَزْم اقتلاع الظُفْر من أصله ، واقتطاع القلْفة من أصلها ، وأنشد :
يقتلف الأظفار عن بَنانِه
وقال أبو مالك : القِلَّف والقِنَّف وَاحد ، وهو الغِرْيَن والتِّقْن : إذا يَبِسَ . ويقال له : غِرينٌ : إذا كان رَطْباً .
ونحو ذلك قال الفراء : ومثلهُ حِمَّص وقِنَّب ، ورجل خِنّب
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR4.729 harf(باب القاف والفاء وما يثلثهما)
(قفل) القاف والفاء واللام أصلٌ صحيحٌ يدلُّ أحدهما على أوبةٍ من سفر، والآخر على صَلاَبةٍ وشِدَّةٍ في شيء.
فالأوَّل القُفول، وهو الرُّجوع من السَّفَر، ولا يقال للذاهبين قافلةٌ حتّى يرجعوا.
وأمَّا الأصل الآخَر فالقَفِيل، وهو الخشب اليابس. ومنه القُفْل: سمِّي بذلك لأنَّ فيه شدّاً وشِدَّة. يقال أقفَلتُ البابَ فهو مُقْفَل. ويقال للبخيل: هو مُقْفَل اليدين. وقَفَِلَ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR451 harf- القفل جمعه: أقفال. يقال: أقفلت الباب، وقد جعل ذلك مثلا لكل مانع للإنسان من تعاطي فعل، فيقال: فلان مقفل عن كذا. قال تعالى: ﴿أم على قلوب أقفالها﴾ [محمد/24] وقيل للبخيل: مقفل اليدين، كما يقال: مغلول اليدين، والقفول: الرجوع من السفر، والقافلة: الراجعة من السفر، والقفيل: اليابس من الشيء؛ إما لكونه بعضه راجعا إلى بعض في اليبوسة؛ وإما لكونه كالمقفل لصلابته، يقال: قفل النبات وقفل الفحل (انظر: الأفعال
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR774 harfق ف ل
قفل الجند من الغزو إلى أوطانهم قفلاً وقفولاً.
وهذا وقت القفل.
ورأيت القفل أي القفّال كما يقال: القعد: للقاعدين عن الغزو.
وأقفلهم الأمير.
وأقفلت الباب وقفلته واستقفل الباب.
وأقفل له المال: أعطاه جملةً بمرّة.
وأعطيته ألفاً قفلةً: ضربة.
وفلان يشتري القفلات: الجلب الكثير جملة واحدة.
وأقفله العطش والصوم: أقحله.
وسقاء قافل.
وشيخ قافل.
وقفل جلده يقفل
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR6.181 harfالقُفُول: الرُّجوع من السفر، وقيل: القُفُول رجوع الجُنْد بعد الغَزْوِ، قَفَل القوم يَقْفُلون، بالضم، قُفولاً وقَفْلاً؛ ورجل قافِل من قوم قُفَّال، والقَفَل اسم للجمع. التهذيب: وهُمُ القَفَل بمنزلة القَعَد اسم يلزمهم. والقَفَل أَيضاً: القُفول. تقول: جاءهم القَفَل والقُفول، واشتقَّ اسمُ القافِلة من ذلك لأَنهم يَقْفُلون، وقد جاء القَفَل بمعنى القُفُول؛ قال الراجز:
عِلْباء، أَبْشِرْ بأَبيكَ والقَفَلْ
القُفُول: الرُّجوع من السفر، وقيل: القُفُول رجوع الجُنْد بعد الغَزْوِ، قَفَل القوم يَقْفُلون، بالضم، قُفولاً وقَفْلاً؛ ورجل قافِل من قوم قُفَّال، والقَفَل اسم للجمع. التهذيب: وهُمُ القَفَل بمنزلة القَعَد اسم يلزمهم. والقَفَل أَيضاً: القُفول. تقول: جاءهم القَفَل والقُفول، واشتقَّ اسمُ القافِلة من ذلك لأَنهم يَقْفُلون، وقد جاء القَفَل بمعنى القُفُول؛ قال الراجز: عِلْباء، أَبْشِرْ بأَبيكَ والقَفَلْ أَتاكَ، إِنْ لم يَنْقَطِعْ باقي الأَجَلْ، هَوَلْوَل، إِذا وَنى القومُ نَزَلْ قال أَبو منصور: سميت القافِلة قافِلة تَفاؤلاً بقُفُولها عن سَفرها الذي ابتدأَته، قال: وظن ابنُ قتيبة أَن عوامَّ الناس يغلَطون في تسميتهم الناهِضين في سفر أَنشؤوه قافِلة، وأَنها لا تسمَّى قافِلة إِلا منصرِفة إِلى وَطنِها، وهذا غلَط،ما زالت العرب تسمي الناهضين في ابتداء الأَسفار قافِلة تفاؤلاً بأَن يُيَسِّر الله لها القُفول، وهو شائع في كلام فُصحائهم إِلى اليوم. والقافِلة: الرُّفْقة الراجعة من السفر. ابن سيده: القافِلة القُفَّال، إِمَّا أَن يكونوا أَرادو القافِل أَي الفَريق القافِل فأَدخلوا الهاء للمبالغة، وإِما أَن يريدوا الرُّفْقة القافِلة فحذفوا الموصوف وغلبت الصفة على الاسم، وهو أَجود، وقد أَقفَلَهم هو وقَفَلَهم، وأَقفَلْتُ الجُنْدَ من مَبْعَثهم. وفي حديث جبير بن مُطْعِم: بَيْنا هو يَسِير مع النبي، صلى الله عليه وسلم، مَقْفَلَه من حُنَينٍ أَي عند رُجوعه منها. والمَقْفَل: مصدر قَفَل يَقْفُل إِذا عاد من سفره؛ قال: وقد يقال للسَّفْر قُفُول في الذهاب والمجيء، وأَكثر ما يستعمل في الرُّجوع، وتكرر في الحديث وجاء في بعض رواياته: أَقْفَل الجيشُ وقَلَّما أَقْفَلْنا، والمعروف قَفَل وقَفَلْنا وأَقفلَنا غيرُنا وأُقْفِلْنا، على ما لم يسم فاعله. وفي حديث ابن عمر: قَفْلَةٌ كغَزْوة؛ القَفْلة: المرَّة من القُفول أَي أَنَّ أَجْرَ المُجاهد في انصرافه إِلى أَهله بعد غزوه كأَجْرِه في إِقباله إِلى الجهاد، لأَن في قفوله إِراحةً للنفس، واستعداداً بالقوَّة للعَوْد، وحفظاً لأَهله برجوعه إِليهم، وقيل: أَراد بذلك التعقيب، وهو رجوعه ثانياً في الوجه الذي جاء منه منصرِفاً، وإِن لم يلق عدوّاً ولم يشهد قتالاً، وقد يفعل ذلك الجيش إِذا انصرفوا من مَغْزاهم لأَحد أَمرين: أَحدهما أَن العدوّ إِذا رآهم قد انصرفوا عنه أَمنوهم وخرجوا من أَمكنتهم فإِذا قَفَل الجيشُ إِلى دار العدوّ نالوا الفُرْصة منهم فأَغاروا عليهم، والآخر أَنهم إِذا انصرفوا ظاهرين لم يأْمنوا أَن يَقْفُوَ العدوُّ أَثرهم فيُوقِعُوا بهم وهم غارُّون، فربما استظهر الجيشُ أَو بعضهُم بالرجوع على أَدْراجهم، فإِن كان من العدوّ طلَب كانوا مستعدِّين للقائهم، وإِلا فقد سلموا وأَحرزوا ما معهم من الغنيمة، وقيل: يحتمل أَن يكون سُئل عن قوم قَفَلوا لخوفهم أَن يَدْهَمَهم من عدوّهم مَن هو أَكثر عدداً منهم فقَفّلوا ليَستَضيفوا لهم عدداً آخر من أَصحابهم، ثم يَكُرُّوا على عدوّهم. والقُفول: اليُبوس، وقد قَفَل يَقْفِل، بالكسر؛ قال لبيد: حتى إِذا يَئِسَ الرُّماة، وأَرْسَلُوا غُضْفاً دَواجنَ قافِلاً أَعْصامُها والأَعْصام: القَلائد، واحدتها عِصْمة ثم جمعت على عِصَم، ثم جمع عِصَم على أَعْصام مثل شِيعة وشِيَع وأَشْياع. وقَفَل الجلد يَقْفُل قُفُولاً وقَفِل، فهو قافِل وقفِيل: يَبِس. وشيخٌ قافِل: يابس. ورجل قافِل: يابس الجلد، وقيل: هو اليابس اليد. وأَقْفَله الصومُ إِذا أَيبسه. وأَقْفَلْتُ الجلد إِذا أَيبسته. والقَفْل، بالفتح: ما يَبِس من الشجر؛ قال أَبو ذؤيب:ومُفْرِهة عَنْسٍ قَدَرْتُ لِساقِها، فَخَرَّت كما تَتَّايَعُ الريحُ بالقَفْل واحدتها قَفْلة وقَفَلة؛ الأَخيرة، بالفتح، عن ابن الأَعرابي، حكاه بفتح الفاء وأَسكنها سائر أَهل اللغة؛ ومنه قول مُعَقِّر بن حِمَار (* قوله «ومنه قول معقر بن حمار» هذا هو الصواب في اسمه وقد تقدم في مادة عقر أنه ابن حباب خطأ) لابنته بعدما كُفَّ بصرُه وقد سمع صوت راعدة: أَي بُنَيَّةُ وائِلي بي إِلى جانب قَفْلة فإِنها لا تنبُت إِلا بمَنْجاة من السَّيْل؛ فإِن كان ذلك صحيحاً فقَفْل اسم الجمع. والقَفِيل: كالقَفْل، وقد قَفَل يَقْفِل وقَفِلَ. والقَفِيل أَيضاً: نبت. والقَفِيل: السَّوْط؛ قال ابن سيده: أَراه لأَنه يصنع من الجلد اليابس؛ قال أَبو محمد الفقعسي: لمَّا أَتاك يابِساً قِرْشَبَّا، قمت إِليه بالقَفِيل ضَرْبا، ضَرْب بَعِير السوء إِذْ أَحَبَّا أَحَبّ هنا برَك، وقيل: حَرَن. وخيل قَوافِل أَي ضَوامر؛ وأَنشد ابن بري لامرئ القيس: نحن جَلَبْنا القُرَّح القَوافِلا وقال خفاف بن ندبة: سَلِيل نَجِيبةٍ لنَجِيب صِدْق تَصَنْدَلَ قافِلاً، والمُخُّ رَارُ ويقال للفرس إِذا ضَمَر: قَفَل يَقْفِل قُفُولاً، وهو القافِل والشازِب والشاسِبُ؛ وأَنشد ابن بري في ترجمة خشب: قافِل جُرْشع تَراه كتَيْس الـ رمْلِ، لا مُقْرِف ولا مَخْشُوب قافل: ضامر. ابن شميل: قَفَل القومُ الطعام وهم يَقْفِلون ومَكَرَ القومُ (* قوله «ومكر القوم إلخ» هكذا في الأصل مضبوطاً ولم يذكره في مادة مكر، والذي في القاموس فيها: والتمكير احتكار الحبوب في البيوت) إِذا احْتَكَرُوا يَمْكُرُون؛ رواه المصاحفي عنه. وفي نوادر الأَعراب: أَقْفَلْت القومَ في الطريق، قال: وقَفَلْتهم بعيني قَفْلاً أَتْبعتهم بَصَري، وكذلك قَذَذْتهم. وقالوا في موضع: أَقْفَلْتهم على كذا أَي جمعتهم. والقُفْل والقُفُلُّ: ما يُغلَق به الباب مما ليس بكثيف ونحوه، والجمع أَقْفال وأَقْفُل، وقرأَ بعضهم: أَم على قلوب أَقْفُلُها؛ حكى ذلك ابن سيده عن ابن جني، وقُفُول عن الهجري؛ قال: وأَنشدت أُم القرمد: تَرَى عَيْنُه ما في الكتاب، وقلبُه، عن الدِّين، أَعْمَى واثِق بقُفُول وفِعْلُه الإِقْفال. وقد أَقْفَل الباب وأَقْفَل عليه فانْقَفَل واقْتَفَل، والنون أَعلى، والباب مُقْفَل ولا يقال مَقْفول. الجوهري: أَقْفَلْت الباب وقَفَّل الأَبواب مثل أَغْلَق وغَلَّق. وفي حديث عمر أَنه قال: أَربع مُقْفَلات: النذرُ والطلاق والعِتاق والنكاحُ، أَي لا مَخْرج منهنّ لقائلهنّ كأَن عليهنّ أَقْفالاً، فمتى جرى بهنّ اللسان وجب بهنّ الحُكْم. ويقال للبخيل: هو مُقْفَل اليدين. ورجل مُقْفَل اليدين ومُقْتَفِل: لئيم، كلاهما على المثل. والمُقْتَفِل من الناس: الذي لا يُخرِج من يديه خيراً، وامرأَة مُقْتَفِلة. وقَفَل الفَحْل يَقْفِل قُفولاً: اهتاج للضِّراب. والقَفْلة: إِعطاؤك إِنساناً شيئاً بمرّة، يقال: أَعطاه أَلفاً قَفْلة. ابن دريد: ودرهم قَفْلة أَي وازِنٌ، والهاء أَصلية؛ قال الأَزهري: هذا من كلام أَهل اليمن، قال: ولا أَدري ما أَراد بقوله الهاء أَصلية ورجل قُفَلة: حافظ لكل ما يسمع. والقُفْل: شجر بالحجاز يضخُم ويتخذ النساء من ورَقه غُمْراً يجيء أَحمر، واحدته قُفْلة، وحكاه كراع بالفتح، ووصفها الأَزهري فقال: تنبت في نُجُود لأَرض وتَيْبَس في أَوَّل الهَيْج. وقال أَبو عبيد: القَفْل ما يَبِس من الشجر؛ وأَنشد قول أَبي ذؤيب: فَخَرَّت كما تَتَّايَعُ الريحُ بالقَفْل قال أَبو منصور: القَفْل جمع قَفْلة وهي شجرة بعينها تَهِيج في وَغْرة الصيف، فإِذا هبَّت البوارِح بها قلعتْها وطيَّرتها في الجوِّ. والمِقْفَل من النخل: التي يَتَحاتُّ ما عليها من الحمل؛ حكاه أَبو حنيفة عن ابن الأَعرابي. والقِيفال: عِرْق في اليَدِ يُفْصَد، وهو معرَّب. وقَفِيل والقُفَال: موضعان؛ قال لبيد: أَلَمْ تُلْمِم على الدِّمَنِ الخَوالي لِسَلْمى بالمَذانِب فالقُفالِ؟
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR229 harf* ق ف ل * * القُفْلُ * معروف و * القُفُولُ * الرجوع من السفر وبابه دخل ومنه * القافِلَةُ * وهي الرفقة الراجعة من السفر * أقْفَلَ * الباب و * قَفَّلَ * الأبواب * تقفيِيلاً * مثل اغلق وغلق و * القِيفَالُ * عرق في اليد يفصد وهو معرب
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR6.024 harfقفل، كنصر وضرب، قفولا، كقعود: رجع من السفر فهو قافل، ج: قفال، كرمان، وقيل: القفول: رجوع الجند بعد الغزو. والقفل، محركة : اسم الجمع، قال الأزهري: وهم القفل بمنزلة القعد، للقاعدين عن الغزو، اسم يلزمهم، قال: وقد جاء القفل بمعنى القفول. والقافلة: الرفقة القفال؛ أي الراجعة من السفر. أيضا: المبتدئة في السفر؛ سمي به تفاؤلا بالرجوع من السفر، قال الأزهري: وظن ابن قتيبة أن عوام الناس في تسميتهم الناهضين في
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR501 harfأَقْفَلَ البَابَ
4 أَقْفَلَ البَابَ ذ He locked the door. (TK.) See also أَغْلَقَ.
قَفْلٌ
قَفْلٌ ذ : see فَرَاشٌ.
قَافِلٌ
قَافِلٌ ذ A slender horse. (TA, art. خشب.)
قَافِلَةٌ
قَافِلَةٌ ذ A company, or an assemblage of persons, travelling together: (El-Fلrلbee, Msb:) or a company returning from a journey: (S, K:) and commencing a journey; as auguring their return: (El-Fلrلbee, Msb, K:) he
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.699 harfقَفَلَ
قَفَلَ I , U ( n. ac. قُفُوْل 27 ),
a. Returned home.
b. I ( n. ac. قُفُوْل 27 ), Kept, preserved, stored up; locked up.
c. U ( n. ac. قُفُوْل 27 ), see infra.
قَفِلَ
قَفِلَ A ( n. ac. قَفَل 4 ),
a. Was dry, shrivelled ( skin ).
قَفَّلَ
قَفَّلَ II ,
a. Locked; bolted; padlocked ( door ).
b. [ coll. ], Topped ( tree ).
أَقْفَلَ
أَقْفَلَ IV
a. [ acc. or 'Ala ], Locked; put
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok16.464 harfقفل
قَفَلَ - يَقْفُلُ - قُفْل - أَقْفَال
قَفَلَ - يَقْفُلُ + كائن + شيئاً: يسد ويغلق المنافذ منه وإليه
قُفْل: على وزن " فُعْل " اسم فُعْل من " قَفَلَ - يَقْفُلُ ": اسم آلة منه: الآلة التي تجعل الشيء يُقْفَل عليه في مخبئه فلا يخرج منه: وهي قفل وأقفال الباب المعروفة
أَقْفَال: جمع " قُفْل "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الغلق والختم والقفل
Mücavir kökler3 mücavir (6 toplam)
Geçtiği ayetler(1)
أَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ أَمْ عَلَى قُلُوبٍ أَقْفَالُهَا
Onun kilitleriKur’an’ı düşünmezler mi? Yoksa kalblerin üzerinde kilitleri mi vardır?
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | قفل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ختم, طبع, غلف, رين |
| Zıt Kök | فتح |
| Çekirdek Özet 1 | Sertleşerek veya büzülerek dış etkiye bütünüyle kapanma, kuruluğun getirdiği katılık |
| Çekirdek Özet 2 | Hakikatin girişine, kavrayışa ve tefekküre kendini yapısal olarak kilitleyen kalpler |
| Çekirdek Özet 3 | İçeriye hiçbir dış bilginin sızamadığı, içeridekinin de dışarı çıkamadığı tam yalıtılmışlık durumu |
| Kritik Hata Riski | Kilidi kalbin dışarıdan maruz kaldığı tesadüfi bir engel sanıp, kalbin kendi eylemleri sonucu bizzat kendi kilitlerini ürettiğini gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| قف | Bir sınırda durma, arkadan takip etme, geri çekilme veya sertleşip büzülme; قفو kökünde iz sürme ve ardınca gitme hareketinde görülür | ل | Çekirdekteki durma ve toplanma hareketini bağlama, iliştirme ve mekanik/yapısal bir kilitlenme ile sabitleme yönünde daraltmıştır |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ق | ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Çevrelenmiş bir hattı, odaklanmayı ve sınır teşkil eden nihai noktayı temsil eder |
| ف | ağız; söz, açıklık, kenar | Açıklık veya geçit alanını, giriş ve çıkışın gerçekleştiği eşiği simgeler |
| ل | çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Hareketi denetim altına almayı, birleştirip kenetlemeyi ve bağlamayı ifade eder |
| قفل | Sınırlandırılmış açıklığın bağlanarak kilitlenmesi | Açık olan geçidin (ağzın/eşiğin) sınırlayıcı bir bağ ile tamamen birbirine kenetlenip dışarıya kapatılması hareketidir |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Ağacın veya derinin suyunu çekip kuruması, sertleşip büzülmesi; bu sertlik ve kenetlenmeden ötürü kapıyı sürgüleyip bağlayan mekanik kilit ve seferden geriye toplanıp dönen askeri birlik |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde kök, hem seferden dönüşü ifade eden قفول hem de devenin zayıflayıp sertleşmesi veya kapının kilitlenmesi tasvirlerinde geçer. Bir şahit beytinde şair şöyle der: سيدنيك القُفولُ وسـيرُ لـيلٍ / تصلهُ كذا بالنهارِ من الإياب |
| Erken Arapça kullanım | Kurumuş sert oduna قفيل, seferden dönen birliğe قَفَل veya قُفُول, harcamada elini sıkıca kapatan kimseye ise مُقْفَل اليدين denmiştir |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Arapça قفل kökü, merkezi Sami dillerinde sertleşme, büzülme, kuruma ve mekanik olarak kapatıp kilitleme semantik alanına aittir. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarında kök doğrudan kilit veya sürgü anlamıyla paralel kullanım sergiler; örneğin geç dönem İbranicede ve Aramicede sürgülemek, kilitlemek ve kilit mekanizması anlamı mevcuttur. Akatçada doğrudan aynı kök biçimi sınırlı olmakla birlikte, koruma ve kapama matrisinde benzer fonetik-anlamsal geçişler görülür. Kökün Arapçadaki özgünlüğü, seferden geriye dönüp kendi merkezinde toplanma ile biyolojik/fiziksel kuruluk sonucu sertleşip büzülmeyi tek bir semantik eksende birleştirmesidir. Kullanıcının Excel notunda geçen boşluk ve kovuk nitelemesi, ağacın kuruyup içini çekmesi ve sert kabuklaşması ile dolaylı irtibatlandırılabilirse de klasik leksikografide asıl odak sertlik, kuruluk ve sımsıkı kapanmadır.
Güven Güçlü
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, Payne Smith.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Sertleşme, kuruma ve bağlanıp kapanma | Ağacın suyunu çekip sertleşmesi anlamından kapıyı tutan sert mekanizmaya ve seferden geriye büzülüp toplanmaya evrilmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Aramice kapama ve kilit formları | Aramice ve Süryanicede kilit ve kapama bildiren köklerle ortak kullanım çizgisi taşır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dış kollarında doğrudan doğrulanmış soydaş tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Payne Smith.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| قفل | Anlamlı | Kilitlemek, sertleşip kurumak, seferden dönmek | Kapıyı sürgülemek, derinin veya ağacın kuruması, askeri birliğin geri dönüşü | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| قلف | Anlamlı | Kabuğunu soymak, sünnetsiz olmak | Bir şeyin üstündeki dış tabakayı, kabuğu soymak veya kılıf içinde kalmak | Kur'an'da geçmez; tersine kaplama ve kılıf anlamı taşır |
| فقل | Anlamlı | Kuru veya sert nesne, kuruluk | Klasik sözlüklerde sınırlı kullanımlı sertleşme ve kuruma türevidir | Kur'an'da geçmez |
| فلق | Anlamlı | Yarıp açmak, çatlatmak | Bir bütünü ikiye ayırarak içinden bir şey çıkarmak, sabahın aydınlığı | Kur'an'da geçer; anlamsal olarak kilitlenmenin zıddı bir yarılmadır |
| لقف | Anlamlı | Hızla kapmak, yutmak | Atılan veya düşen bir şeyi havada yahut hızla yakalayıp içine almak | Kur'an'da geçer |
| لفق | Anlamlı | İki kenarı birbirine eklemek | İki kumaş veya nesne kenarını denk getirip bitiştirmek | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| قفل | Merkez | Kilitlenme ve geçirimsizlik | Kendi yapısına ait mekanik veya mahsus bir düzenekle sımsıkı kapanma | Bir mahfazanın anahtar veya özel kilit olmaksızın açılamayacak biçimde kapanmasıdır |
| ختم | Komşu | Mühürleme | Bir sürecin sonuna işaret koyup tamamlandığını tescil ederek kapatma | İçeriğin tescil edilip değiştirilemez kılındığı resmî sonlandırma işlemidir |
| طبع | Komşu | Damgalama | Bir yapının fıtratına veya formuna silinmez bir damga basılarak sabitleme | Kılıfa girme veya yapının karakter olarak o hali benimsemesidir |
| غلف | Komşu | Kılıflanma | Nesnenin etrafını dıştan saran bir örtü veya kabuk sebebiyle temasın kesilmesi | Dış kabuğun veya perdenin hakikate ulaşmayı engellemesidir |
| رين | Komşu | Paslanma ve tortu bağlama | Eylemlerin üst üste birikerek yüzeyi karartması ve duyarlılığı yok etmesi | Kalbin üstünde zamanla oluşan ve ışığı engelleyen manevi kirliliktir |
| فتح | Zıt | Açma ve çözme | Kapalı, kilitli veya düğümlü olanı aralayarak geçişe imkân verme | Kilidin açılması, engelin kalkması ve giriş-çıkışın serbest kalmasıdır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | قفل | Kilitlemek, kapanmak, kuruyup sertleşmek | Kapıyı sürgüleme eylemini ve kalbin hakikate karşı kendi kilitlerini takınmasını ifade eder | Kesin |
| Latince | Obsero, Claudo | Sürgülemek, kapatmak, kilitlemek | Bir mekânı sürgüyle dışarıya kapatmayı karşılar; Arapçadaki kuruyup büzülme nüansını içermez | Güçlü |
| İngilizce | Lock, Bolt, Seal off | Kilitlemek, sürgülemek | Bir mekanizmayla erişimi engelleme anlamını tam verir; geri dönüş boyutunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| Almanca | Verriegeln, Abschließen | Kilitlemek, sürgülemek | Mekanik engelleme ve kapalı kılma boyutunu karşılar; fıtri kuruma anlamı eksiktir | Güçlü |
| Fransızca | Verrouiller, Cadenasser | Sürgülemek, kilitlemek | Geçişi engellemek üzere kilit vurma anlamını verir; içsel kuruluk boyutunu taşımaz | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أَقْفَالُهَا | Kalbin kendi ürettiği yapısal kilitler ve tam kavrayışsızlık | Kur'an üzerinde derinlemesine düşünmeyen (tedebbür etmeyen) kalplerin kendi kilitleriyle kilitlenmiş olduğunu bildiren bağlam; Muhammed 47:24 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kalplerin mühürlenmesi ve hidayet/dalalet meselesi | Kilidin ilahi bir cebr ile mi vurulduğu yoksa kulun tedebbürden kaçınması sonucu kalbin kendi kilitlerini mi edindiği tartışması | İrade ve sorumluluk bağlamında kalbin hakikate karşı bütünüyle geçirimsiz hale gelmesi |
| Fıkıh | Hırz ve muhafaza hükümleri | Hırsızlık (sirkat) cezasında malın kilitli bir mahfazada (hırz) bulunması şartı | Mekanik güvenlik aygıtı ve mülkiyeti koruyan kilit |
| Tefsir | Tedebbür ve Kur'an'ı anlama engelleri | Muhammed Suresi 24. ayetteki «kendi kilitleri» (أقفالها) tamlamasının kalbin kendi tabiatına ait özel engelleri imlemesi | Düşünmeme ve yüz çevirmenin kalpte oluşturduğu aşılmaz idrak bariyeri |
| Hadis | Fitne kapısının kırılması ve emanet | Fitnelerin kilitli bir kapı arkasında durması ve o kapının kırılmasıyla fitnelerin yayılacağı rivayetleri | Kötülüğü engelleyen emniyet seddi ve muhafaza |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kalbin idrak ve tefekkür kabiliyeti | Tedebbür yokluğunun doğurduğu kapalılık | Hakikatin kalbe girişini engelleme | Düşünmeyi terk eden bilinç, kendi üzerine kapanarak ilahi hitaba karşı kilitlenir | Kesin |
| İlmi | Epistemik kapalılık ve dogmatizm | Eleştirel akla ve yeni veriye kapalılık | Yanlış bilgiyi sabitleyip doğruyu dışlama | Zihnin önyargılarla kilitlenerek delil ve gözlemlere bütünüyle duyarsızlaşmasıdır | Güçlü |
| Siyasi | Güvenlik mekanizması ve sınır kontrolü | Yetkisiz girişleri önleyen yapısal bariyer | Düzeni ve kamu maslahatını koruma | Sistemin dış tehditlere karşı kapılarını tahkim edip iç düzeni emniyete almasıdır | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyetin korunması ve cimrilik | Malı kasalama veya dolaşımdan çekme | Sermayeyi hapsetme veya emniyete alma | Malı hırzda tutarak koruma yahut infaktan kaçınarak eli kilitli tutma durumudur | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kriptografik kilit / Geri beslemesiz kapalı sistem | Bilgi akışını kesen şifreleme algoritması veya dış çevreyle madde/enerji alışverişi yapmayan termodinamik kapalı sistem durumu | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Bilişsel kapanma (Cognitive closure) | Bireyin veya grubun inançlarını sarsacak yeni verilere karşı zihnini bütünüyle kapatması ve dogmatik katılık | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca metalden yapılmış asma kilit veya kapı kilidine indirgeyerek kalpteki kilitlenmeyi soyut ve kontrol dışı bir kader gibi görmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kilitlerin kalbe dışarıdan rastgele takılan birer nesne değil, kalbe ait kılınmış (أقفالها) ve tedebbürün terk edilmesiyle bizzat o kalbin yapısından türemiş engeller olması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İnsanın Kur'an'ı anlamamasının faturasını kalbe vurulmuş mecburi bir müdahaleye kesip, tedebbür ve tefekkür sorumluluğunu devreden çıkarmak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin anlaşılmasının önündeki engelin metnin kapalılığı değil, muhatabın zihnini ve kalbini tefekküre kapatmış olması gerçeğini ortaya koyduğu için hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Tedebbür, tefekkür ve Kur'an'ın indiriliş gayesini açıklayan ve kalbin idrak yeteneğini ele alan ayetlerde (Muhammed 47:24) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kur'an'ı anlamanın sadece zihinsel bir zekâ meselesi olduğu zannını düzeltir; asıl engelin ahlaki ve kalbi bir kilitlenme olduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamAğacın suyunu çekip kuruması, sertleşmesi, büzülmesi ve bu katılıktan hareketle kapıyı geçişe kapatan sürgü ve kilit mekanizması.
- Soyut anlamBir idrak merkezinin dışarıdan gelecek hiçbir delil, uyarı veya anlama imkânına geçit vermeyecek derecede katılaşıp kendi içine kilitlenmesi.
- Sistematik karşılıkBilgi ve fıtrat akışının kesildiği, sistemin iç dinamiklerinin donduğu ve dışarıyla etkileşimin sıfırlandığı tam kapalılık hali.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde kalbin veya zihnin iç idrak hacmini, bu sistemin dış dünyaya açılan sınır yüzeyini (kapısını/geçidini), ise vahiy veya tefekkürden gelen dış bilgi sinyalini temsil eder. Sinyalin sınır yüzeyiyle kesişiminin boş küme olması (), kilitlenme durumunu gösterir. Bunun sonucu olarak sistemin içindeki anlayış ve bilgi düzeyinin () zamana göre değişimi sıfıra eşitlenir (); yani kalpte hiçbir anlamsal açılma ve tedebbür gerçekleşmez.